Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
CHCESZ POZNAĆ SWÓJ LOS? POWIEDZ, JAKA JEST HISTORIA TWOJEGO NARODU
Слово Просвіти, №41 за 2011 рік
Iwan OLIJNYK To wybitne wydarzenie artystyczne 5 października zgromadziło wielu polityków publicznych, którzy, podkreślając ofiarny i artystyczny czyn Walerija Franczuka, wyrazili swoją wizję Ludobójstwa w kontekście teraźniejszości i przyszłości narodu. — Warto wspomnieć, że jeszcze 3—4 lata temu nie było tu niczego, a teraz jest to jeden z narodowych panteonów — mówi były prezydent Ukrainy W. A. Juszczenko. — Wiem, że jeszcze przez wiele lat na Ukrainie będzie trwała polemika dotycząca wielkiego głodu. Wiem, jak daleko był naród od jego uznania. Nie tylko muzeum brakuje miejsca. Milionom ludzi również brakuje miejsca w swoim sercu dla prawdziwego zrozumienia głodowego pomoru lat 1932—1933. Dopóki ukraiński człowiek nie zrozumie, że to ludobójstwo, zaplanowane morderstwo, wreszcie — jeden z najbardziej znaczących tematów społecznych, — trudno mówić o funduszach i przyszłych pomieszczeniach muzeum. A one będą! I muzeum będzie jednym z najlepszych na Ukrainie. Nie rozpatrujmy tematu lat 1932—1933 wyłącznie jako historycznego. W rzeczywistości jest to projekcja na teraźniejszość i przyszłość. Chcesz poznać swój los? Powiedz, jaka jest historia twojego narodu. Na nas nałożona jest wielka misja odrodzenia. Sztuka jest impulsem do samookreślenia. Współprzewodniczący Społecznego komitetu ds. upamiętnienia ofiar wielkiego głodu na Ukrainie Iwan Wasiunyk uważa, że memoriał opowiada prawdę o wielkim głodzie lepiej niż tysiące stron prac badawczych. Jego zdaniem, osiągnęliśmy rezultat — przekazaliśmy Ukraińcom informację o skali, przyczynach i skutkach jednej z największych katastrof humanitarnych. “Niektórzy mówią: dość mówić o tragicznym i płakać. Kłamią, bo prawdy nigdy za wiele. Społeczeństwo musi o tym pamiętać i wskazywać na bierność władzy. Komitet zaproponował plan działań z okazji upamiętnienia 80. rocznicy Wielkiego Głodu w 2013 roku. Trzeba mówić o zburzeniu symboli totalitaryzmu, o przygotowaniu międzynarodowego forum na 80. rocznicę smutnych wydarzeń, o zaangażowaniu młodzieży, żeby nić pamięci nie została przerwana, o światowym uznaniu Wielkiego Głodu za ludobójstwo narodu ukraińskiego! Projekt budowy Narodowego kompleksu memorialnego został dopiero rozpoczęty, dlatego trzeba stawiać przed władzą pytanie o jego kontynuację”. Akademik Mykoła Żulynski opowiedział o swojej niedawnej rozmowie z Romanem Serbynem, historykiem z Kanady. R. Serbyn podkreślił, że również za tamtymi wydarzeniami stał system represji głodem moskiewskiego kierownictwa. Zdaniem M. Żulynskiego, gdyby nie głód w Powołżu i zorganizowane w związku z tym działania, gdyby nie rozgłos na całym świecie, kto wie, czym skończyłyby się tamte ukraińskie wydarzenia, bo w ten sposób planowano zniszczyć narodowo-wyzwoleńczy ruch ukraińskiego chłopstwa przeciwko systemowi bolszewickiemu. Uważa on, że rozbudowując Memoriał, trzeba uwypuklić tragiczną kartę lat 1922—1923, jak i to, że głód panował również w latach 1946—1947 ubiegłego stulecia. On sam pamięta, jak przychodzili głodni ludzie z Centralnej Ukrainy i Białorusi. Nazywano ich “briańskimi”. Umierali, wykopując zgniłe buraki i ziemniaki. Ta karta bez wątpienia zasługuje na odzwierciedlenie. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Pawło Mowczan podzielił się bolesnymi wspomnieniami z dzieciństwa: “Za każdym razem na słowo wielki głód mam pewne refleksje. Przypominam sobie, jak ze starszym bratem w 1947 roku chodziliśmy po młode liście lipy, żeby zrobić lipniaki. Dziecięcą pamięcią utrwaliłem rozmyte postacie, zjawy tych ludzi, którzy brali udział w wojnie. Moja pamięć była silnie poruszona. Mój ojciec stracił słuch w 1933 roku. Jego wraz z mieszkańcami wsi nie przepuszczono na granicy, kiedy wymienili już wszystko, co się dało: kolczyki, pierścionki, chusty — dla ratowania dzieci. Ojca uderzono kolbą w głowę, z uszu popłynęła krew… Głód zastał moich starszych braci. Ja należę już do nowej generacji. Nie ma fotografii, dlatego ci, którzy odeszli, stali się zjawami. Zostały tylko opowieści, smutek, przykładanie palca do ust. Nie można było dalej nieść tej informacji. Bardzo długo siedziała mi w gardle jak korek — to moja osobista tragedia. Wszędzie umierali mądrzy, silni, szlachetni ludzie. Nie mogli jeść kruków i psów. Lepiej było im umrzeć. Wszyscy jesteśmy naznaczeni tą biedą. Nasz naród jest niepełnowartościowy! I pozostanie taki, dopóki będzie chciał świętować czerwoną flagę, rocznice młodej gwardii i komsomołu. Warto wspomnieć, ilu na Ukrainę sprowadzono obcego elementu, który nigdy nie przyjmie niczego ukraińskiego. Dobrze rozumiemy, kto jest inicjatorem wypaczenia historii przez czerwoną pryzmat moskiewskiego widzenia. Nie można zapominać! I nie pozwolimy zapomnieć o naszej uniwersalnej krzywdzie. Musimy żądać prawdy historycznej i ogólnonarodowej pracy oświatowej, a nie demonstracji wizerunku Stalina w Dniu Zwycięstwa”. Wiktor Juszczenko słucha wystąpienia Walerija Franczuka. Po zakończeniu uroczystej ceremonii otwarcia nadarzyła się okazja do rozmowy z wybitnym ukraińskim dyplomatą, honorowym przewodniczącym Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia wspierania ONZ Hryhorijem Udowenką, który od dłuższego czasu zajmuje się kwestią Wielkiego Głodu na poziomie międzynarodowym. — Co może Pan powiedzieć o wielkim głodzie z punktu widzenia człowieka, który wie o nim nie z książek? — Powiem co innego… Jestem z tego pokolenia, które naprawdę nie wiedziało, że na Ukrainie był wielki głód. W czasach radzieckich jakakolwiek informacja o tym uważana była za prowokację amerykańskich służb specjalnych. Komunistyczna władza surowo karała ludzi za próby uczczenia pamięci o wielkim głodzie. “Nie było” wielkiego głodu, “nie było” stalinowskich represji — niczego nie było! Dopiero w czasach pieriestrojki, kiedy na fali odrodzenia narodowego zaczął tworzyć się Ludowy Ruch Ukrainy, prawda zaczęła wychodzić na jaw. Początkowo nazwaliśmy Ruch “Za przebudowę”, żeby radzieckie służby specjalne nie zniszczyły go w samym zarodku. Przez komunistyczną propagandę na Ukrainie od tylu lat toczy się brutalna walka między patriotycznie nastawionymi ludźmi a tymi, którzy wciąż tęsknią za przeszłością (jest ich około 8%). Zmierzam do tego, że jeszcze w czasach Gorbaczowa zaczęto mówić o wielkim głodzie. Potężnym inicjatorem prawdy stała się ukraińska diaspora w USA i Kanadzie. W USA utworzono komisję Kongresu ds. zbadania Wielkiego Głodu. Byłem stałym przedstawicielem Ukraińskiej SRR przy ONZ i otrzymałem instrukcję z Kijowa, że wszystko to jest antyradziecką prowokacją, wielkiego głodu nie było. Nieszczęście tłumaczono nieurodzajem. Więc właśnie dla mojego pokolenia trzeba odkryć całą prawdę. Przez lata niepodległości zrobiono wiele. W Radzie Najwyższej kierowałem Komitetem ds. praw człowieka. W 2000 roku zainicjowaliśmy przygotowania do obchodów 70. rocznicy Wielkiego Głodu lat 1932—1933. Wystawa Walerija FRANCZUKA “Rozkołysane dzwony pamięci” jako powód do rozmowy o tym, czy naród pamięta jedną ze swoich największych katastrof humanitarnych.
W przededniu 78. rocznicy Hołodomoru lat 1931—1933 w Narodowym Muzeum „Memoriał pamięci ofiar hołodomorów na Ukrainie” otwarto wystawę prac laureata nagrody im. Szewczenki, Wałerija Franczuka. Swoje płótna wycierpiał on ze wspomnień-opowieści swojej matki Marii o trzech przeżytych przez nią hołodomorach: lat 1921—1922, 1932—1933 oraz 1946—1947. Wystawę artysta prezentował w dniu urodzin matki, która skończyła 92 lata. I przez 18 z nich była niestrudzoną konsultantką syna-artysty, przeżywając wraz z nim raz po raz tragedie swoich współmieszkańców wsi, którzy zmarli podczas Ludobójstwa. Symbole i obrazy obrazów Wałerija dojrzały z matczynej łzy, z jęku matki-ziemi, z pamięci matki-Ukrainy, która opłakuje utracone dzieci. Wałerij Franczuk postanowił podarować Memoriałowi 72 płótna ze swojego cyklu składającego się ze 126 obrazów, aby przekazały przyszłym pokoleniom płacz i ostrzeżenie „Rozkołysanych dzwonów pamięci”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
