Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

GŁOS CZASU

Слово Просвіти, №44 за 2011 рік

Według wyznania Woronego, przesłanką jego wiersza jest marzycielski nastrój, wewnętrzna rytmiczna rozchwianość, chaotyczne urywki obrazów i słów, które w niewytłumaczalny sposób stają się wyrażeniami, dołączają do nich inne słowa – i wszystko to musi zadzwonić. Ten dzwon jest dla poety najważniejszy: „…rzeczywiście, melos początkowo prymitywny, dalej technicznie coraz bardziej skomplikowany, był źródłem mojej pieśni-wiersza”. Odpychając się „od dźwięku”, Worony, podobnie jak bliski mu Czuprynka, tracił na barwie i obrazie. Za to próba słowa na dźwięk osiągnęła w ich poetyce granicę doskonałości. Wyginali język na wszystkie sposoby, starając się nie tylko odtworzyć kapryśne rytmy słynnych Europejczyków, przede wszystkim Francuzów, ale jakby rywalizowali z nimi w pomysłowości. Jednym z przykładów wersyfikacyjnej wprawy Woronego jest „Poeta i amur”. Ta praca wiele znaczyła zarówno dla poezji, jak i dla języka. Choć przykro, zaczęto o tym zapominać jeszcze za życia poety, kiedy nierzadko stawał się obiektem drwin ze strony młodych. Prawda, ogólnie podstawy ku temu były. Zaczynał Worony od tych sentymentalnych szablonów, które potem sam pogromił. Był jakby uosobieniem niespójności i sprzeczności. W nim współistniało miłowanie ludu z indywidualizmem, Marks z Schellingiem, Franko, Łesia Ukrainka z Verlaine’em i Sully-Prudhomme’em, kult czystej piękności z pogardzanym przez niego samego grubym realizmem, nienagannie logiczny wiersz fabularny z symbolistyczną mgłą, „perełki-łezki” z wezwaniem „bądźmy jak strzały piorunów”, epikureizm z oddaniem wspólnocie. Oczywiście, za bolszewizmu niektóre jego oświadczenia i utwory były wymuszone, a potem także próbami zabezpieczenia siebie i ukochanego syna-poety, dla którego, właściwie, powrócił z emigracji. Pióru Woronego należy się ballada „Cham i Kat”. W wydaniu utworów z 1959 r. jej nie ma: ani akademik Biłecki, ani redaktor H. Werves nie odważyli się jej opublikować. Można ich zrozumieć: ballada nawet teraz odbierana jest jako wyzwanie dla reżimu radzieckiego. Jest ona na tyle antylucyferska, że autor był zmuszony uciec się do samoobrony w postaci dedykacji „wiernym sługom imperium”. MAUZOLEUM Dusza moja – Jak z kryształu Mauzoleum. W nim cały mój skarb Marzeń, dźwięków, barw, Idei. Bogini dar, Płonie tam żar, Nie gaśnie… A imię jej – Bogini tej – Piękność. Tam z niebytu Wstaje życie Tajemnic. I płynie śpiew I świat ogni Z bożnic. I w tańcu marzeń Z głębin żywiołów, Czarowna, Swój widok mi Objawia we śnie Ona. Nikt nawet na chwilę Nie mógł wstąpić Do tej mojej świątyni – Sam wchodzę I tam służę Ja sam. 1901 r. PIEŚŃ BIESIADNA Wypijmy, wypijmy I wroga wyprzyjmy Precz za San. Zwalczymy, zwalczymy I ziemię zaorzemy – Własny łan. Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! Dość nam, dość nam Pobłażać złodziejom – Wrogom… Biedy, biedy Czynią ci sąsiedzi – Krzywda nam! Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! Słoneczko, słoneczko, Wyjrzyj w okieneczko, Przywitaj Z wolnością, z wolnością, Z losem i dolą Rodzinny kraj! Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! (Tfu!) 1903 r. TWOJE USTA!.. I ty przeklinałaś!.. Twoje usta, Co o miłości mówiły, Ogarnęła czarna potwarz, I te usta… mnie hańbiły! Twoje usta! Twoje usta, Co w pocałunkach rozkwitały, Gdzie jaśniał uśmiech święty… Mnie przekleństwa słały! Niechaj ty stałaś się już nie ta… Czemuż one nie zaniemówiły, Twoje usta? Bo te usta Jeszcze nie zwiędły, nie zmarły! Czernihów, 1906 r. FIAT* Wtedy, gdy zostaję sam, W te chwile świętego spokoju, Kiedy nade mną Rozwiera się niebo, jak świątynia, – I tam Słyszę, jak śpiewy podniosłe brzmią, Jak żałośnie w niebieskich siedzibach Cherubiny przeczyste wzdychają W łzach… Kiedy ja siebie czuję ich bratem, Takim czystym, przejrzystym, skrzydlatym, Z duszą, jak harfa czuła I delikatnie-wrażliwa, Taka Czuło-dźwięczna, Że od powiewu wiatru brzmi, Wzdycha, jak zapach kwiatów tajemnych… W tę chwilę Uczuć niewysłowionych, nadziemskich W człowieku świętej istoty Wyjmuję portret jej, obraz mojego bóstwa, Ja patrzę, patrzę bez końca I, jak drogie dziecko swoje, Cichutko kołyszę… Całować nie śmiem, a tylko modlę się, Błagam poczuć, jak wiernie, bezgranicznie kocham, Kocham! I śpiewam modlitwę-nadzieję, I marzę, i mdleję… I wpatruję się znowu w kochane rysy twarzy, I napiąwszy woli ostatnie wysiłki, W ekstazie, w ogniu szaleństwa Wskrzesić próbuję nieboszczyka! I pewien, że to, czego ludzie Nie mogą zrobić, Ja siłą cudu zrobię, i ona będzie żyć! Niechże stanie się cud! Niech będzie! Niech będzie! Czernihów, 1907 r. _____________ * Niech będzie! (łac.)

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин