Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

JAK MÓJ ZNAJOMY REDAGOWAŁ FANTASTYKĘ PRZYGODOWĄ Prawdziwa historia

Слово Просвіти, №45 за 2008 рік

Walentyn KORNIJENKO, Tarnopol Nie będzie tu mowa o moim bliskim znajomym, lecz o Anatolu Perepadi, niezapomnianym – niech ziemia mu lekką będzie! – przyjacielu-bracie. A zarazem o niedawnej, tragicznej dla naszej literatury epoce, kiedy przez „wieczną zmarzlinę” narzuconego przez władzę urzędowego socrealizmu tak trudno było przebić się pędom żywego słowa. Anatol nie był wtedy jeszcze kawalerem orderu Legii Honorowej pierwszego stopnia, lecz skandalizującym tłumaczem w niełasce, a do tego, choć mało kto o tym wiedział, autorem grubszego zbioru opowiadań o tematyce społeczno-obyczajowej, historycznej, a nawet ezoterycznej. Lecz gdy tłumaczenia, choćby w ściśle dozowanych ilościach, mimo wszystko przebijały się na łamy prasy, to oryginalnej prozie, jak to mówią, nie świeciła gwiazda. Na przeszkodzie stawali zawodowi „literaccy konwojenci” lub po prostu „lewobrzeżni”, jak wyrażał się Wasyl Juchymowycz, administratorzy. Niektórzy z nich nawet hałaśliwie narzucali się na przyjaciół niewygodnym literatom, ale oczy ich od razu mętniały i kierowały wzrok do wewnątrz nich samych, gdy tylko dochodziło do jakiejś konkretnej przysługi. A. Perepadia opowiadał, jak pewien znany nomenklaturowy humorysta, lubiany wśród kolegów za wesołe usposobienie dowcipnisia i hulaki, a rzekomo jego przyjaciel jeszcze z czasów studenckich, zwracając mu rękopis, zasłonił się niczym tarczą dziecinną szczerością przekonanego funkcjonariusza: „Sam wiesz, stary, piszesz jak Bóg, ale zupełnie nie po sowiecku!”. I ani jednej nuty potępienia! Ale manuskrypt zwrócił, choć na swoim wysokim stanowisku mógłby i powalczyć… Wybiegając naprzód, zaznaczmy, że o wspomnianym zbiorze można już chyba mówić tylko w czasie przeszłym, bo po całej serii przysięgłych obietnic wydania go, drogocenną teczkę gdzieś „posiano”, i autor nie zdołał nawet odebrać rękopisu z redakcji… W końcu Anatol zwątpił i dalej pisał tylko do szuflady. Lecz póki do tego jeszcze nie doszło, mój sławny znajomy, będąc świadkiem udręk bliskiego przyjaciela, niepostrzeżenie dla samego siebie zapalił się zuchwałą myślą, by położyć im kres. Lecz czas już wrócić do tytułu. Wynika z niego, że po pierwsze, mój znajomy pracował jako redaktor. Do tego dodam: literatury zagranicznej w wydawnictwie KC LKSMU „Mołodź”. I po drugie, redagował jakąś fantastykę. Wyjaśnię i to: zbiór „Opowiadania przygodowo-fantastyczne” (Kijów—Praga—Bratysława) w ukraińskich tłumaczeniach – owoc modnej w tamtym czasie przyjaźni organów drukowanych krajów obozu socjalistycznego. Dobrze, redagował fantastykę, no i co z tego? Co tu niezwykłego? Właśnie o tym będzie mowa. I tutaj warto zauważyć, że ten czas u mojego znajomego zbiegł się z innym – jego bliskim wstąpieniem do Związku Pisarzy. Jego, widzicie, już dawno do niego swatali Anatol Perepadia wraz z Ołeksandrem Szuhajem i Dmytrem Czerednyczenką. Chłopcy po prostu nie schodzili mu z ramion, zjedli mu głowę nieustannymi przypomnieniami, ale on upierał się jak byk, którego prowadzą na rzeź, bo czuł śmiertelną odrazę do związanej ze wstąpieniem biurokracji. Wreszcie koledzy naparli tak zgodnie, a jeszcze pomachali przed jego oczami rekomendacją samego Dmytra Palamarczuka, że twierdza zachwiała się i upadła. Ale tutaj należy wspomnieć i o innych skrajnościach tego dziwaka: jak już się na coś decydował, to dalej parł jak czołg. Jednak nie odbiegajmy zbyt daleko od tematu. Dostarczone tłumaczenia dla wspomnianego prestiżowego wydania okazały się w większości „surowe” i mojemu znajomemu przyszło nieźle się nad nimi napocić. A mówiąc prościej, przepisać na nowo niemal cały rękopis. Rzecz dla niego zwyczajna – prawdziwych mistrzów słowa nie ma wielu – i innym razem na finiszu tylko odetchnąłby z ulgą, ale zupełnie inna rzecz teraz, kiedy trzeba wstępować do Związku. Tutaj nie byłoby grzechem jakoś się wynagrodzić. Jak? Choćby przygodnym opublikowaniem w zbiorze własnych tłumaczeń. Tak wzbogaciłby swój dorobek kandydata jeszcze o dwa języki – czeski i słowacki. Masło, jak to mówiono, kaszy nie zepsuje. A że takie „samowolki” mogą nie spodobać się dyrekcji, to lepiej ich nie afiszować… Kilka miesięcy później, oderwany rytmicznymi dzwonkami telefonu od formularza z danymi biograficznymi, redaktor przyłożył do ucha słuchawkę i usłyszał głos szefa: „Proszę do mnie!”. Przez chwilę redaktor naczelny milcząc bębnił palcami po stole. Potem podniósł głowę i rzeczowo ogłosił: – Za dużo poprawek – drugiej korekty nie da się uniknąć. Tym lepiej dla pana: będzie prościej usunąć kilka opowiadań, choć przyznaję, nie są z najgorszych. – I na okrągłe oczy „zagranicznika” – ten okazał się niezłym aktorem – westchnął: – Pańskich. Nie należy sądzić, jakoby dyrekcja nie zachęcała do twórczości swoich pracowników, wręcz przeciwnie, jest „za” obiema rękami, ale… takie jest postanowienie Kompresu, a ono, jak wiadomo, nie podlega zaskarżeniu. Drukować swoich – to zamykać drzwi przed „ulicą”, a to nieetyczne… Krew uderzyła redaktorowi do głowy. Co za małostkowość? A niesłychany wyzysk, egipska praca, niewolnicze wysiadywanie nad nieudolnymi rękopisami – to jest etyczne?! – Przecież to drobnostka – jakieś trzy opowiadanka, nikt ich nawet nie zauważy! – zbuntował się. – W końcu, czyż nie zasłużyłem na taki wyjątek za dziesięć lat galerniczej pracy? Sami wiecie, co do nas płynie! A nasza redakcja, zagraniczna, w odróżnieniu od reszty, jest dochodowa! Ja osobiście wzbogacam wydawnictwo! I jestem murzynem! Dobrowolnym! Ciągnę ten wózek tylko z miłości do słowa. Proszę pomyśleć – mam jedną z najniższych stawek! – No, wzbogaca pan nie tylko siebie… – Ależ nie, tylko ja! Bo ja jestem redakcją w jednej osobie! Powinien pan cenić moją bezinteresowność! Naczelny rozłożył ręce. – Mimo najszczerszych chęci… Oczy mu biegały. I wtedy mój sławny znajomy poszedł va banque: przyznał się, po co mu to potrzebne. Mówił, że chciałby rozszerzyć geografię językową. – Jest pan sam poetą, gdzież pańska solidarność? – Teraz nie jestem poetą – tragicznie błysnął oczami zmiękczony szef. – Niestety, teraz jestem egzekutorem… Jeśli pan chce, mieczem karzącym. kogo) zakrztusił się, po czym zamaszystym ruchem chwycił słuchawkę, przycisnął uchem do ramienia (co by ci komsomolcy-ochotnicy robili bez tego wyuczonego na wszystkie okazje gestu?) i, wykręcając numer, wolną ręką wskazał na drzwi: — Wszystko, wszystko. Mam sprawy. A to… — skinął brodą na skład, — niech jeszcze poleży. Cholerni biurokraci! Idźcie… Niepokorny redaktor patrzył niemal nabożnie na niedawnego kierownika wydziału sportu KC LKSMU. „Niech jeszcze poleży!” Toż to dyplomatyczny majstersztyk! Rozumiej, jak chcesz! Może ułaskawią, a może gardło poderżną… Słowem, niepewność, która niczym rdza kruszy żelazo… Ciekawe, za co tego słowoleja spuścili w dół po komsomolskich schodach? Szef powitał pracownika kwaśno-lekceważącą miną, patrząc jak na jakąś pluskwę, i z udawaną uprzejmością zaśpiewał: — Czemuż mi pan nie powiedział? Uzgodnilibyśmy po ludzku. A teraz… Dzwonił, mówi, wyrzucić… E-che-che! W tej samej chwili czołg, którego silniki jeszcze nie zgasły, kłapiąc gąsienicami, obrócił się w miejscu i ruszył… na kierownika. — Mnie samemu? Własnoręcznie? Kierownik z obrzydzeniem przytaknął. A co podwładny? Tym razem jego słowa przypominały ultimatum: — Sam swojego nie wyrzucę, a jak wyrzuci ktoś, to niech i nazwisko swoje stawia w rekwizycie! Ja z redagowania rezygnuję! Ka-te-go-rycz-nie! Redaktor — kierownik redakcji — główny! Redaktor — dyrektor! Brzmi jak muzyka! Dość! Znudziło się! Szef aż zamruczał. Ba, nawet zanucił coś sobie pod nosem. Ale nie z uciechy. Chyba nie ze złości. Przepadł jak ruda mysz, bez żalu pomyślał buntownik. Wszystkie mosty spalone. Wyrzucą? E tam! Nie pierwszy raz… I nagle szalonemu awanturnikowi przyszła do głowy zwariowana myśl. Oto co poruszy góry! Upiekę za jednym zamachem dwie pieczenie! Rozpłynął się w szerokim uśmiechu, obrócił i zamaszystym krokiem ruszył do drzwi. — Dobra. Zabieraj skład! Tymczasem mój znajomy, prześlizgnąwszy się do siebie, połączył się z sąsiadem z Rusanówki. A po pół godzinie Anatol Perepadia był już na miejscu i, niczym sztukmistrz-prestiżydytator, wyciągnął za pazuchy papierowego gołębia. Albo w tłumaczeniu na prosty język, fantastyczne opowiadanie „Kogut”, prawdziwą, jak było wiadomo redaktorowi, perłę, choć żaden organ drukowany nie odważał się ozdobić nią swoich stron… Kandydat na członka Związku potarł ręce. — Ech! Jeśli już fajerwerk, to na całego! Drugi skład wytrzyma! I włożył maszynopisowego „Koguta” w stosik drukowanych arkuszy, po czym ślinił palec i zabrał się żwawo do przewracania stron, robiąc nową paginację. A dalej… Dalej zaczęła się jakaś gra w chowanego. Przeciągła i wyczerpująca. Ani redaktor o nic nie pytał, ani redaktorowi o nic nie donoszono. Miesiąc mijał za miesiącem — i oto… Oszałamiająco pachnąc świeżą farbą, na jego biurku leżał egzemplarz sygnalny. Długo patrzył na pstrokatą okładkę, nie śmiąc zajrzeć w „Spis treści”. W końcu znalazł potrzebną stronę i… chwycił się za serce!.. * * * Już wiele lat później Walentyn usłyszał od byłego szefa: — I mimo wszystko postąpiłeś niegodnie. Zobaczyłem opowiadanie Anatola dopiero po wyjściu książki. Mógłbyś mi powiedzieć. — Gdyby Anatol nie był moim przyjacielem! — odrzekł mój imiennik, nawiązując do pewnej niewidzialnej bariery, która nigdy nie znikała między kierownikiem a jego bezpartyjnym podwładnym i odbierała ochotę na zabieganie o jego łaski. Tego samego dnia, roztrząsany dawnymi wspomnieniami, zdjął z półki u siebie w domu wielce wycierpianą książkę. Przeczytał „Koguta” — i westchnął! Siły niebieskie! Toż to promienny diament! Każde słowo naznaczone pieczęcią rzadko spotykanej jasnej, oryginalnej, niepowtarzalnej osobowości. I zaiste: słowom ciasno, a myślom przestronnie! A zatem — tworzy razem z autorem sam czytelnik. I uśmiech, wszechobecny uśmiech Anatola! Dostrzeżony z czasowej odległości cudotwórczy talent stał się bardziej niż oczywisty, przejawiając się niczym na kliszy fotograficznej i tchnąc rosistą świeżością! Włożywszy, za przykładem Anatola, swoje „dziecko” za pazuchę, wzruszony redaktor popędził na bulwar Dawydowa do rusanowskiego przyjaciela i po dwudziestu minutach już kroczył wraz z nim po szerokich szarych płytach obok jeziora Telbyn — miejsca wydarzeń opisanych w „Kogucie”. Walentyn czuł uniesienie duszy: zaraz podaruje gnanemu przyjacielowi kilka naprawdę świątecznych, iskrzących, pamiętnych na całe życie chwil! — Chcesz, przeczytam ci coś z dawnych rzeczy? — uroczyście zapytał i wydobył zza pazuchy książkę. — A no, dawaj! — energicznie, z uśmiechniętą gotowością zachęcił Anatol, w mig odgadując zamiary mojego znajomego po jego twarzy i cały zmieniając się w radosną uwagę w przedsmaku wielkiego zaskoczenia. Na dowód dobrej woli puścił jeszcze łobuzerski uśmieszek w wąsy, niby mówiąc: a co, my też nie w ciemię bici!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин