Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

GŁOS NAD DNIESTREM

Слово Просвіти, №45 за 2011 рік

Znak ku pamięci ukraińskich kozaków Mazepy i Orlika Mołdawii, Rosji, Ameryki. Walentyn Pyłypczuk, jeden z kierowników Towarzystwa Ukraińców Kamczatki i oficjalny przedstawiciel Zjednoczenia Ukraińców Rosji na Ukrainie, przyleciał aż z Pietropawłowska, by powitać jednokrwistych braci. Wzruszające były wystąpienia przedstawicieli ukraińskiej społeczności Mołdawii. Pozazdrościli oni w dobry sposób tego wsparcia, które Ukraińcy otrzymują od władz w Naddniestrzu. Zaznaczyli też, że przy napiętych stosunkach Kiszyniowa i Tyraspola to właśnie przyjaźń i braterstwo Ukraińców pomagają łagodzić konflikty. Przedstawicielka Amerykańskiego Komitetu Pomocy Wira Prinko wręczyła solidną pomoc humanitarną: dwa wózki inwalidzkie, o które poprosił Związek dla swoich członków. Wiele mówiono na jubileuszu także o problemach ukraińskości, o niedostatecznej uwadze i wsparciu ze strony państwa ukraińskiego. To dobrze, że przez dwie dekady około tysiąca Ukraińców z tego regionu ukończyło uczelnie wyższe Ukrainy, ale w ostatnim czasie ten program znacznie ograniczono. W dużej księgarni w samym centrum Tyraspola nie zobaczyłem ani jednej ukraińskiej książki, niewiele było też mołdawskich, za to wszystko zawalone rosyjską czytanką. W ukraińskich placówkach oświatowych regionu brakuje podręczników. Z wdzięcznością ukraińskie społeczności republiki przyjęły przywiezioną przez nas produkcję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: wiele książek, „Kobzarze”, płyty kompaktowe, plakaty, egzemplarze „Słowa Proświty” — wszystko to rozebrano w ciągu kilku minut. Gdybyż jeszcze taka pomoc płynęła od naszych struktur państwowych! Na świątecznym koncercie — prawdziwe gwiazdozbiór talentów. Dopiero co przeszedł IX doroczny festiwal ukraińskiej pieśni Naddniestrza „Pszeniczne przewiesło”, którego laureaci wystąpili na tych uroczystościach. A z naszej strony — błyskotliwy występ zespołu chóru im. Wieriowki. ODDECH NASZEJ HISTORII Jeszcze jeden aspekt działalności Związku Ukraińców — zachowanie pamięci narodowej, historii. Tym bardziej, że tutaj jest ona na każdym kroku. Przede wszystkim pokłoniono się pamięci wybitnego Ukraińca, hetmana Iwana Stepanowycza Mazepy, który zakończył swoją życiową drogę właśnie w Naddniestrzu. Po klęsce w czerwcu 1709 roku w bitwie pod Połtawą król Szwecji Karol XII i hetman Ukrainy Iwan Mazepa zmuszeni byli wycofać się z Ukrainy i poprosili o azyl na ziemiach, które były pod władzą Turcji. Ta, stale rywalizując z Rosją, udzieliła schronienia wojskom obu władców. Z Mazepą przekroczyło granicę 8 tysięcy kozackiego wojska i 14 tysięcy cywilnych Ukraińców. I właśnie na obrzeżach Bender urządzono szwedzko-ukraiński obóz, taką sobie rezydencję króla i hetmana na wygnaniu. Lecz już 22 września Mazepa umiera. Nowym hetmanem kozacy wybierają jego najbliższego współpracownika Pyłypa Orlika. Ukraińcy na wygnaniu z najwyższymi honorami pochowali swojego sławnego hetmana. A dalej cały historyczno-polityczny kryminał. Kozacki wywiad ustalił, że rosyjski car Piotr wydał rozkaz znalezienia i dostarczenia do Moskwy szczątków hetmana — na pośmiewisko. Potem kozacy kilka razy potajemnie przenosili szczątki hetmana, dopóki nie spoczęły one w cerkwi prawosławnej rumuńskiego miasta Gałacz. To miejsce pochówku niedawno odnaleźli naukowcy. Ale my przybyliśmy, z przejęciem i szacunkiem, właśnie na miejsce śmierci i pierwszego pochówku hetmana Mazepy. To pod Benderami, na obrzeżach niewielkiej wsi Warnica, to już terytorium Mołdawii. Wiejski wygon, dość zaniedbany, kilkadziesiąt metrów dalej wiejska chata i zawalony chlew. I tutaj, nad rzeką, skromny obelisk w miejscu śmierci Mazepy. O tym napisano na kamieniu. Kilka lat temu właśnie ukraińska społeczność Naddniestrza na własny koszt wykonała i ustawiła znak pamięci. Państwo ukraińskie musi stworzyć tutaj godny naszej historii kompleks memorialny. Władze Mołdawii wyrażają na to zgodę. Tutaj stoi też skromny znak pamięci ku czci króla Karola XII i sama uliczka nosi jego imię. Mamy nadzieję, że Ukraina, być może wspólnie ze Szwecją, zbuduje tutaj memoriał, na wzór tego, który otwarto w Benderach za fundusze Rosji. Dla kontrastu i porównania tam też byliśmy. Rosja dominuje tutaj, na memoriale, w 90 procentach. Przed memoriałem pompatyczny łuk triumfalny z herbem Rosji, dwugłowym orłem. Na samym memoriale piękna cerkiew, liczne popiersia rosyjskich generałów, którzy zginęli w niekończących się wojnach Rosji na tych terenach w XVIII—XIX wiekach. Jednak, na żądanie władz Naddniestrza, tutaj uczczono też pamięć wszystkich, którzy przelewali krew na tych ziemiach. Jest i znak pamięci ku czci ukraińskich kozaków hetmanów Mazepy i Orlika. Ustawiono go staraniem i kosztem miejscowych Ukraińców. Odwiedziliśmy słynną twierdzę w Benderach. Na wysokim brzegu nad Dniestrem zbudowała ją 400 lat temu Turcja. Potem wielokrotnie zdobywała ją i traciła Rosja, dopóki nie zakorzeniła się tutaj ostatecznie. Potężną twierdzę mocno uszkodził czas. Dlatego w ostatnich latach władze republiki szybko ją odnawiają. Obecnie to działające muzeum pod otwartym niebem. Jest ukraiński ślad w historii twierdzy: tutaj odbywał służbę nasz wybitny pisarz Iwan Kotlarewski. Jemu ukraińska społeczność regionu ustawiła piękny biały pomnik. A kilkadziesiąt metrów dalej jeszcze jeden pomnik: ku czci 300-lecia Konstytucji Pyłypa Orlika, pierwszej ukraińskiej Konstytucji i jednej z pierwszych w Europie i na świecie. Została ona napisana właśnie tutaj, pod Benderami. Z okazji 300-lecia wydarzenia Ukraińcy uroczyście ustawili i otworzyli ten znak pamięci: otwarta księga z tekstem Konstytucji Orlika. W jednym z budynków otwarto muzeum historii Bender i samej twierdzy. W sali ustawiono majestatyczne popiersie hetmana Mazepy. Zaczęliśmy narzekać, czy nie można by ustawić pomnika hetmanowi gdzieś na placu, aż tu przypomnieliśmy sobie, że, ku naszemu wielkiemu wstydowi, prawdziwego pomnika wybitnemu mężowi stanu jeszcze nie otwarto nawet w samej Ukrainie. Oto takie świąteczne, a czasem i niepokojące refleksje wywołała ta ciekawa podróż do braci-Ukraińców z zagranicy. Akcja, których niestety wciąż jest bardzo mało, by zjednoczyć dziesiątki milionów Ukraińców świata. Twierdza Bender. Przy pomniku Kotlarewskiego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин