Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

PRAWDZIWA TWÓRCZOŚĆ JEST NIEPRZEKUPNA I NIEZWYCIĘŻONA

Слово Просвіти, №45 за 2011 рік

Tetiana WOŁOSZYNA, kandydat nauk o sztuce, docent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego — Zaprezentowałam muzykę ukraińskich kompozytorów w nagraniach na CD. Były to utwory W. Sylwestrowa, M. Skoryka oraz O. Jakowczuka. I spośród całej współczesnej muzyki, która zabrzmiała na forum, chyba największy sukces przypadł w udziale „Koncertowi na wiolonczelę i orkiestrę symfoniczną” O. Jakowczuka, poświęconemu ofiarom represji politycznych na Ukrainie. Zauważono również, że wśród koncertów wiolonczelowych naszych czasów utwór Ołeksandra Jakowczuka zajmuje jedno z czołowych miejsc we współczesnej sztuce. Zatem gratuluję autorowi i jego wielbicielom. Z muzyką kompozytora O. Jakowczuka jestem zaznajomiona już od ponad 40 lat: studiowaliśmy razem na tym samym roku w Kijowskim Państwowym Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego od 1971 do 1976 roku. A dzisiaj jesteśmy kolegami-wykładowcami w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Jeszcze od czasów studenckich uczęszczałam na niemal każdy koncert, gdzie brzmiała muzyka Ołeksandra, i zawsze czułam, że jego twórczość znajdzie swoje godne miejsce w ukraińskiej i światowej muzyce. Tak też się stało. Obecnie Ołeksandr Jakowczuk to znany ukraiński kompozytor, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy od 1978 roku. Waga jego twórczych osiągnięć robi wrażenie. Spod jego profesjonalnego pióra wyszły opera „Niezapomniane” na motywach powieści O. Dowżenki, balet „Przygody w Szmaragdowym Mieście” według O. Wołkowa, oratorium „Scytyjska pektorał” do wierszy B. Mozolewskiego, piętnaście kantat na różne składy wykonawcze, dwa poematy symfoniczne („Wyczyn” oraz „Złote Wrota”), pięć symfonii na orkiestrę symfoniczną, siedem koncertów instrumentalnych, „Triada koncertowa” na skrzypce, altówkę i wiolonczelę oraz orkiestrę symfoniczną, znaczna liczba utworów na orkiestrę ukraińskich instrumentów ludowych oraz orkiestrę estradowo-symfoniczną. Cykl wokalny O. Jakowczuka na bas i fortepian „12 sonetów W. Szekspira”, stworzony w 2009 roku, wszedł do światowej antologii ukraińskiego romansu, na równi z utworami kompozytorów-klasyków. Szczególne miejsce w twórczości O. Jakowczuka zajmuje muzyka chóralna. Kompozytor stworzył 236 opracowań ukraińskich pieśni ludowych na różne składy chóralne, co jest swoistym rekordem. Należy zaznaczyć, że te opracowania opierają się na ważnym materiale folklorystycznym, licznych wzorcach ludowych, które kompozytor zapisał podczas wielu ekspedycji. Na Ukrainie nie ma praktycznie żadnego profesjonalnego zespołu, który nie wykonywałby utworów chóralnych mistrza. Są one niezmiennie obecne w repertuarze wiodących ukraińskich chórów Kanady, USA, Anglii, Francji i Niemiec. Jako folklorysta, O. Jakowczuk zebrał ponad 1500 ukraińskich pieśni ludowych na Ukrainie, Słowacji i w Jugosławii. Jego działalność etnograficzna zyskała uznanie dzięki pojawieniu się dwóch zbiorów pieśni ludowych: „Pieśni z Podola” („Muzyczna Ukraina”, 1989 r.) i „Kolędy i szczedriwki” (WAUK, 1990 r.). Właśnie opracowania zebranych przez O. Jakowczuka wzorców pieśni ludowych stanowiły podstawę nagrań na dwóch jego płytach kompaktowych, które ujrzały światło dzienne w 2006 roku. Dzisiaj utwory kompozytora znalazły uznanie u wielbicieli dzięki pojawieniu się dwunastu autorskich CD i dwóch DVD. Wyróżnia się oryginalnością i czystością stylu wykwintna muzyka kameralna O. Jakowczuka, którą często wykonują w salach koncertowych świata. Właśnie za utwory kameralne w latach 90. ubiegłego wieku otrzymał w Europie trzy międzynarodowe nagrody. Jego „Preludia i fugi” na fortepian, o których pisałam w artykule analitycznym „Utrwalając indywidualność” (magazyn „Muzyka” nr 5 z 1984 r.), weszły do repertuaru dydaktyczno-pedagogicznego konserwatoriów i szkół muzycznych krajów WNP. Są one również często wykonywane przez wiodących muzyków z różnych krajów na Ukrainie, w Rosji, Europie Zachodniej, Kanadzie i USA. Kompozytor napisał utwory fortepianowe dla wszystkich kategorii wiekowych pianistów — od początkujących do profesjonalnych wykonawców koncertowych. Ponad połowę jego utworów opublikowały wydawnictwa Ukrainy, Rosji i Kanady. Czołowe miejsce w twórczości O. Jakowczuka zajmuje Symfonia-Requiem „Trzydziesty trzeci”, poświęcona ofiarom Hołodomoru na solistów, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy W. Juchymowycza. Utwór powstał w 1990 roku, jeszcze za reżimu komunistycznego, czekał na swoje wykonanie długie 13 lat. Requiem duchowo wzbogaca pamięć historyczną naszego narodu, wzmacnia jego świadomość narodową. Niejednokrotnie wykonywane w różnych salach koncertowych świata, porwało dusze wielbicieli prawdziwej sztuki muzycznej tragiczną szczerością, autentycznością wyrazu. O. Jakowczuk jest laureatem nagrody im. M. Ostrowskiego z 1988 roku za II Symfonię, „Koncert na altówkę i orkiestrę symfoniczną” oraz „Preludia i fugi” na fortepian. Jest laureatem pięciu republikańskich konkursów z różnych lat. Warto zatrzymać się przy nowym, ambitnym utworze kompozytora — Symfonii nr 5 „Nostalgia”, która zabrzmiała 6 kwietnia 2011 roku na festiwalu „Premiery sezonu” w wykonaniu Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (dyrygent — W. Szejko). Piąta symfonia „Nostalgia” to znaczące zjawisko we współczesnej ukraińskiej muzyce symfonicznej. Autor znalazł ciekawą ideę konceptualną, która dyktuje swoisty styl języka muzycznego i środków wyrazu artystycznego. Ten utwór to jednoczęściowa kompozycja symfoniczna, która rozwija się w czasie przez 26 minut gęsto nasyconego treścią muzyczną brzmienia. O. Jakowczuk mistrzowsko wykorzystuje najnowocześniejsze środki pisma muzycznego (konkretna aleatoryka, techniki dodekafoniczne i modalne, sonorystyka, orkiestrowa „polifonia warstw”, kompozycyjny zabieg jednoczesnego współistnienia dwóch orkiestrowych „płaszczyzn”, które rozwijają się komplementarnie, itd.). Szczególnie ciekawy jest absolutnie „autorski” sposób rozwoju materiału intonacyjnego na zasadzie „obiekt—cień”. Wszystkie nakreślone środki wyrazu muzycznego służą jednemu celowi: naświetleniu głównej idei utworu — jednostka i współczesny świat. Autor jakby „tęskni” za swoją młodością, kiedy istniały naprawdę wysokie ideały twórczości artystycznej, nieoddane na służbę materialnemu wzbogaceniu, ku czemu coraz bardziej zmierza współczesne życie na świecie. Ale artysta w swojej muzyce jest pewien, że prawdziwa twórczość jest nieprzekupna, niezwyciężona. I chociaż muzyka symfonii kończy się cichymi, spokojnymi akordami, brzmienie utworu jest ogólnie optymistyczne, pomimo agresywności świata. Tym utworem kompozytor po raz kolejny potwierdza swoje główne życiowe i twórcze credo — niezmienną wiarę w szczęśliwą przyszłość zarówno sztuki, jak i mądrego narodu Ukrainy. „Liturgia św. Jana Złotoustego” to wybitne dzieło w ukraińskiej muzyce duchowej, sprawdzone przez czas i historię jego wykonania. Światowa premiera Liturgii (1. redakcja) odbyła się 26 kwietnia 2006 roku w katedrze św. Aleksandra (Kijów). Wykonawca — chór kameralny „Chreszczatyk” pod dyrekcją L. Buchonśkiej. Druga premiera Liturgii odbyła się w pomieszczeniu Filharmonii Narodowej 9 czerwca 2006 roku. Właśnie ten utwór otworzył nowy sezon koncertowy filharmonii 2006—2007. Później Liturgię wykonano w Kanadzie, Toronto, Winnipeg i Edmonton (chór „Widrodżennia”, dyr. O. Synyczak), w Anglii (chór „Buława”, dyr. P. Hunka), w Londynie, Manchesterze i Glasgow, a także w wielu miastach Hiszpanii podczas tournée chóru „Buława” w 2008 roku. W 2009 roku kompozytor dokonał nowej redakcji utworu, który z sukcesem zabrzmiał we Lwowie („Galicyjski Chór Kameralny”, dyr. W. Jacyniak) oraz ponownie w Kijowie 16 grudnia 2010 roku (chór „Chreszczatyk”, dyr. P. Strutś). Ogółem w ciągu pięciu lat zespoły w wielu krajach świata z powodzeniem wykonały Liturgię ponad 30 razy. Język muzyczny Liturgii jest jakby napromieniowany światłem Stwórcy, Jego miłością do człowieka. Takie utwory zapamiętuje się na zawsze. Szczególną uwagę zwraca faktura chóralna Liturgii. Jak najlepiej odpowiada ona naturze ludzkich głosów, dlatego nie słychać tu forsowanego brzmienia, przeciążeń, nadużywania efektów dźwiękowych (sonorystycznych), które tak często spotyka się we współczesnej muzyce chóralnej. Autor bez wątpienia dobrze włada techniką pisania chóralnego, czuje naturę i możliwości wyrazowe chóru. Jaskrawe wrażenie estetyczne sprawia niepowtarzalny autorski styl języka muzycznego, umiejętność kompozytora wyrównywania tessitury (napięcia) głosów i zawsze powierzania wiodącej myśli muzycznej tym głosom, które najlepiej brzmią w potrzebnym rejestrze. Doskonale tą techniką włada nie każdy. Niektórzy ze współczesnych kompozytorów niedoceniają naturalnej zrównoważoności partii chóralnych, przez co część muzyki chóralnej (często wartościowej) zalega w szufladach. Znajomość przez O. Jakowczuka specyfiki brzmienia chóralnego tłumaczy się tym, że swego czasu kompozytor przez prawie 10 lat śpiewał w różnych chórach i czuje ich naturę. Bez wątpienia jest on jednym z najwybitniejszych współczesnych ukraińskich kompozytorów, którzy ugruntowali swoją pozycję w gatunku muzyki chóralnej. Kantata nr 14 do słów Tarasa Szewczenki „Płynie woda w sine morze”, której premiera odbyła się 16 grudnia 2010 roku w Małej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, bez przesady jest nowym słowem w muzycznym odczytaniu spuścizny poetyckiej Wielkiego Kobziarza. Ten czteroczęściowy utwór muzyczny na solistów, chór mieszany i instrumenty perkusyjne jest przepełniony ukraińskim melosem, ukraińskim duchem, ukraińską miłością do swojej rodzinnej ziemi. Uderza wrażliwe odtworzenie przez kompozytora tekstu poetyckiego T. Szewczenki w adekwatnych intonacjach muzycznych. Współczesny wyrafinowany język polifoniczny kantaty odbiera się organicznie, bez wysiłku dla słuchacza. Złożone dysonujące konstrukcje akordowe naturalnie przelewają się w miękką kantylenę, która zbudowana jest na oryginalnych autorskich melodiach, przesiąkniętych ludowym melosem. Uderza pełne odczucie śpiewu ludowego, pieśni ludowej, do czego dążył kompozytor, tworząc ten jaskrawy utwór. Życie twórcze O. Jakowczuka to nieustanna praca nad osiąganiem nowych szczytów muzycznych. Tylko w ostatnim roku kompozytor napisał dwie kantaty na solistów i orkiestrę kameralną: „Ty” do wierszy P. Mowczana i „Błogosławiona Boża dłoń” do wierszy W. Stusa, a także kwartet smyczkowy nr 5 oraz 11 opracowań ukraińskich pieśni ludowych na chór mieszany a cappella. Bez wątpienia wymienione wyżej utwory kompozytora to wybitne zjawisko w życiu muzycznym współczesnej Ukrainy. Dlatego mam nadzieję i jestem przekonana, że Ołeksandr Jakowczuk powinien być godnym kandydatem do otrzymania Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Nadarzyła nam się wspaniała okazja, aby jeszcze raz przedstawić czytelnikom Ołeksandra JAKOWCZUKA — znanego ukraińskiego kompozytora współczesności. Ważnym powodem tego jest wielki sukces jego utworu „Koncert na wiolonczelę i orkiestrę symfoniczną” na międzynarodowym sympozjum muzykologicznym poświęconym problemom współczesnej muzyki, które odbyło się w Wilnie (Litwa) w ostatniej dekadzie października 2011 roku. Na tym wydarzeniu zaprezentowano muzykę Litwy, Łotwy, Estonii, Portugalii, Grecji, USA, Rosji, Białorusi i Ukrainy. Oddajemy głos kandydatowi nauk o sztuce, docentowi Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego Tetianie Wołoszynie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин