Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗
Leonid Tałałaj:
Слово Просвіти, №45 за 2012 рік
“Jestem Mikołaj Jesienny” — powiedział w swoim dawnym wywiadzie dla “Słowa Proświty” M. S. Wihranowski, który urodził się 7 listopada 1936 roku we wsi Bohopil w obwodzie mikołajowskim. Wtedy, w 1995 roku, po jego dacie urodzenia nie było nawet śladu po tej kresce, która oznacza krótki dystans do daty śmierci: Poeta zmarł 27 maja 2004 roku, nie dożywszy swoich siedemdziesiątych urodzin. “— Wiesz, po śmierci Mikołaja nawet nie chce mi się jechać do Kijowa ze swojej wyspy. Nie mogę patrzeć na jego okna” — otworzył się przede mną Leonid Tałałaj w przeddzień swoich 64. urodzin. 11 listopada tego roku skończyłby 72 lata (według paszportu — 71). 12 czerwca 2012 roku, na tydzień przed swoją nagłą śmiercią, powiedział mi: “Jestem bardzo zmęczony. Bardzo…” Nasza rozmowa się urwała: przede mną siedział naprawdę bardzo zmęczony, jesienny człowiek: ani zwykłego otwartego uśmiechu, ani ciepłego nieba w oczach… Aby je wywołać, zaczęłam rozmowę o Wihranowskim. I stał się cud: Lonia uśmiechnął się, rozgadał, w jego oczach pojawiło się ciepło i opowiedział mi kilka historii o Wihranowskim i Tałałaju. “Zapisujesz je chociaż?” — “Coś zapisuję, a czegoś nie zdążyłam…” — “No widzisz. A mówisz, że jesteś zmęczona…” Wtedy naprawdę wydawało mi się, że Leonid przejdzie przez swoje próby, — było w nim jeszcze tyle dziecięcego, jasnego, sumiennego. Nawet o swoim nieszczęściu powiedział: “Poradzę sobie”. Nie sprawdziło się — serce nie wytrzymało. Leonid Tałałaj był człowiekiem uczciwego imienia. Jego talent był jego charakterem i losem. Honor poetyckiego słowa — ponad wszystko. Zamach na jego imię oznaczał zamach na życie — inaczej nie potrafił reagować. Opowiadając mi o tych, którzy to robili, on… dziwił się. Nie mógł uwierzyć, że podłość i podstępność współistnieją z poetyckim wersyfikatorstwem. Nie mógł, bo oprócz wszystkiego wierzył w męskie braterstwo, w braterstwo poetów. Jego najbliższymi przyjaciółmi byli poeci i prozaicy. Najdroższy wśród nich — Mikoła Wihranowski. Kiedy spotykali się na Honczara 52 lub u Leonida Tałałaja na skromnej daczy (kijowska wyspa Wodnykiw, gdzie, nawiasem mówiąc, Guram Patriaszwili nakręcił film dokumentalny o M. S.), albo razem podróżowali nad Don, to pozwalali sobie być dziećmi, chłopakami, nastolatkami, jednak nigdy nie zapominali, że poezja albo jest, albo jej nie ma. Z Wihranowskim i Tałałajem poezja była zawsze, nawet wtedy, gdy o niej nie mówili. Mikoły Stepanowycza zabrakło, Leonid Mykołajowycz powtarzał: “Miejsca Wihranowskiego nikt nie zajmie”. Chodziło zarówno o poezję, jak i o życie: Leonid stale odczuwał przeciąg tęsknoty za tym poetą i człowiekiem, przyjacielem i bratem. W jego brudnopisach — wiersze, gdzie Wihranowski jest obecny jako ten, kto da odpowiedź na pytanie o inne, nieziemskie życie… Proponowane czytelnikom wspomnienia Tałałaja o Mikole Wihranowskim są pełne święta, wesołości, gry, nieukrywania małych męskich grzechów i celowej kategoryczności: “Wiersze wolne piszą eunuchy!” Czasami dwaj poeci pozwalali sobie, choć z pietyzmem, ale i z humorem, mówić o najwyższych autorytetach literackich… Nie warto traktować rozszyfrowanych przeze mnie zapisów Leonida Tałałaja, sporządzonych przez niego na luźnych kartkach, jako ostatecznej wersji wspomnień o M. S. Wihranowskim, gdyż co nieco już drukowano, zatem to tylko fragmenty. Należy pamiętać, że L. M. Tałałaj jest autorem wielu portretów literackich, artykułów literaturoznawczych o poezji i poetach, komentarzy do spuścizny twórczej i epistolarnej Mikoły Wihranowskiego. Mam nadzieję, że spuścizna Leonida Tałałaja również zostanie zbadana i opublikowana. Dzisiejszy pierwodruk to jesienne kwiaty na świeży grób Leonida Mykołajowycza w dniu jego przyjścia na świat i wdzięczna pamięć o Mikole Stepanowyczu, Mikołaju Jesiennym. Wspomnijmy ich wesołymi, dowcipnymi, celowo dziwnymi w szczodrości lata, talentu, przyjaźni. Uśmiechnijmy się i niech nasz smutek za Mikołajem i Mikołajowyczem stanie się jaśniejszy.
od samego rana nastrój u M. S. jest fatalny, bo my ze Stasem (S. Łosiew, pisarz. — L. G.) zostajemy nad Donem, a on musi lecieć do Kijowa i wszystko mu nie tak i nie takie, nawet po kieliszku krzywi się bardziej, niż wymaga tego rytuał. — Znudziliście mi się, gady. Polecę od was i na długo. A ty, Loniu, przyjedziesz do Kijowa, a mnie i tam nie będzie, już Ukrainę w ONZ reprezentuję, bronię i wasze, gady, interesy. O tak. A ty, patrz, nie stań się łajdakiem beze mnie. Znam cię — jeszcze przejdziesz na wiersz wolny, a wierszem wolnym piszą, zapamiętaj, tylko eunuchy.
Lubow HOŁOTA, przewodnicząca komisji ds. spuścizny twórczej L. M. Tałałaja
— Więc ten grzech i za tobą, Mikoło, się ciągnie. — To nie wiersz wolny, Loniu, to u mnie wiersze bez rymów i napisane przez prawdziwego mężczyznę: “… W nogach twoich siedzę ja, niby miecz…” A ty, Stasie, przygotuj samochód, bo jeszcze się spóźnimy i ja wsiądę nie do tego samolotu. Do rostowskiego lotniska dojechaliśmy na czas i bez przygód. Mikoła został siedzieć w samochodzie, a my jak ordynansi poszliśmy z jego paszportem kupować bilet. — Och ci klasycy… — poskarżył się po drodze Stas. — Niepraktyczni, jak dzieci, chyba nie wiedzą, że kupuje się bilet w kasie. Ale choć wiedzieliśmy, gdzie sprzedają bilety, kupić nie mogliśmy: — Są, ale tylko na jutro. Jak Stas nie przymilał się do kasjerki (a to potrafił robić), jak nie namawiał dyżurnego na lotnisku, wchodził nawet na posterunek milicji, ale tak niczego nie osiągnął. Kiedy wróciliśmy do samochodu, Mikoła raz i drugi obrzucił nas pogardliwym spojrzeniem. — Jak nie ma? Tylko jeden bilet! We dwóch! i nie mogliście wziąć... Wstyd! Nic nie można powierzyć. Nic nie potrafią. Dzieciaki. Potem powoli wysiadł z samochodu, rozejrzał się, otrzepał z kurzu swoją czarną marynarkę i powoli, z gracją poszedł sam do budynku lotniska. — Wstyd… — powtórzył pod nosem Stas. — Niech sam spróbuje. Wrócił Mikoła po jakichś piętnastu minutach. — No i co, nie ma biletów, mówicie? A to co mam w ręce, spójrz, Loniu, co to jest? I ja teraz polecę od was, gadów, żeby nie słyszeć was i nie widzieć! Nie ma biletów, nie ma biletów… Mleczarze, nic nie można powierzyć. Za pół godziny ja z nieba na was pluć będę! Do samochodu i precz z moich oczu, żebym was, gadów, nie widział! — To ostatnie zostało powiedziane takim tonem, że zastygliśmy, oszołomieni i zdezorientowani. A Mikoła z torbą w ręku powoli i z gracją oddalał się w stronę lotniska. Odszedłszy od nas na jakieś 15 metrów, zatrzymał się, postawił na drodze walizkę i odwrócił się do nas — A wy czego jak słupy? A kto mnie będzie żegnał, może ja was, gadów, objąć chcę, a wy stoicie… …Lekko pochylając głowę, patrzył spod czoła naburmuszonym wzrokiem, a w jego oczach biegały wesołe iskierki, złociste diabełki. — No co? A? Nie ma biletów! Mówić nie umiecie, bo… bo… bo wy… Zanim dobrał słowo, wyprzedziłem go: — Mikoło, my nie fasolowi, my przecież nie rośliny… Mikoła gwałtownie prostuje głowę i mruży oczy, jakby próbując wycisnąć z nich złociste diabełki. — Kolu! Ty cały “jak boża burza”! — Ale gdzie, Loniu, tyś się taki wziął? No gdzie?..
x x x Mykoła wrócił z Ameryki, gdzie, zdaje się, przez dwa miesiące przy ONZ wykonywał, jak to ujął, “jedną z najważniejszych misji na rzecz zachowania pokoju na całym świecie”. — Ameryka, Loniu, to takie… takie… jednym słowem — ja jej nie widziałem, kilka razy wywożono mnie na spotkania z diasporą, a cały pozostały czas, Loniu, — jak przeklęty! — siedziałem w Nowym Jorku w czterech ścianach i na wszystko patrzyłem z okna. Co tam jest dobrego, ściślej mówiąc, smacznego, to parówki i niezłe wytrawne wino, które jest tańsze od piwa. Oto i cała była moja radość: nabiorę wina, parówek i wspominam nasz Kijów, rybołówstwo czy Don i ciebie, gadzino. Przywiozłem ja, Loniu, jak zamawiałeś — żyłki, a także haczyki… Popatrz, jakie złote… A jeszcze, Loniu, podarowali mi japoński dyktafon. Jedziemy dzisiaj na twoją daczę i tam zobaczymy, jak on działa… Pojedziemy taksówką, na dwa-trzy dni. Nakupimy arbuzów i wszystkiego, co niezbędne, żeby należycie uczcić nasze spotkanie, i naprzód! Już na daczy, po drugim, trzecim kieliszku próbowałem skierować naszą rozmowę na amerykańskie tory, usłyszeć coś o jego spotkaniach z tamtejszymi Ukraińcami i tym podobne, ale bezskutecznie. — A niech ją szlag…, tę Amerykę! Oto włączam japońskiego (podkreśla!) dyktafon, a ty zaczynasz czytać nasze ulubione wiersze Bunina, nie zapomnij, pierwszym czytaj “Sansan”; z Ługowskiego, czytaj też naszego Kostię Herasymenkę… A Japończyk niech nagrywa i wiersze, i wszystko, co mówimy, a jutro przesłuchamy, jacy jesteśmy mądrzy po kieliszku… Ze współczesnych Mykoła czasem prosił, żeby przeczytać coś z R. i G. Tym dwóm poe- Magia osobowości W. jest tak samo niezgłębiona, jak magia jego najlepszych poezji. Posiadał zdolność oczarowywania, zadziwiania i narzucania innym stworzonego przez siebie świata i siebie w tym świecie. I rzadko kto widział M. W. poza tym światem, Wingranowskiego nie poetę, nie aktora, a jedynie człowieka. On stale grał, jak na scenie, a za kulisami mógł komunikować się tylko z najbliższymi. Jako aktor bywał zmęczony, stawał się zamknięty i rozdrażniony, ostry w słowach i przeważnie, jeśli była taka możliwość, odosabniał się. Sceptyczne słowo pod swoim adresem przyjmował jak obrazę, reagował na nie błyskawicznie, z gniewem. Jego opowieści były tak samo “realne”, jak jego proza. L. Tałałaj-owi on już dawno się przyglądał, prawda, nie bez zastrzeżeń. Za bardziej organicznego uważał W. Herasymiuka: — Rośnie potężny poeta… Chyba ich zaproszę na swoje urodziny... Jak ty, Loniczku, myślisz? I nam z tobą będzie weselej, bo z Dziubą jakoś i normalnie wypić nie wypada. Pewnego razu próbowałem przeczytać coś z poezji L. K. Przeczytałem dwie strofy — i M. przerwał: — Dość, Loniu, nie trzeba. Nie lubię ja nauczycielek z wskaźnikiem w ręku. Czytasz wiersze, a siedzisz w ławce jak uczeń, którego uczą, co jest niepowtarzalnością, a co nie… Przeczytaj lepiej Połonskiego albo balladę Włyźki. Nie lubię ja, Loniu, zimnych teoretyków poezji. Oto u Sosiury: “Poszli na bazar, umyli się w bani, ja wiersze zacząłem pisać pod wieczór złoty…” Jaka piękność! Oto niepowtarzalność! Czytaj, Loniu, tylko tych, co “chodzili na bazar” i nie popisywali się swoją mądrością! Najbliżsi byli dla M. poeci-romantycy z ich napiętym liryzmem, zachwytem nad życiem, niepowstrzymaną emocjonalnością i hiperbolizmem. Wpływu patetycznej poetyki swojego nauczyciela O. Dowżenki M. S. tak i nie pozbył się, choć z latami stał się o wiele bardziej powściągliwy i uczuciowo wrażliwszy. Z wierszy Ługowskiego M. wyróżniał “Drogę”, pierwszą strofę z “Pieśni o wietrze”, “Gęsi”. “Kursancką węgierkę”, z której wyróżniał wers: Na ulicy skład ciemności. Bardzo zachwycał się kinematograficznością wiersza “Jeziora”: Wyjąwszy pistolety, wchodzimy do domu. Zajączki grają na srebrnych naczyniach. Za ciężkonogim dębowym stołem Godzinę temu siedzieli ludzie… W lustrze zastygł jeszcze mglisty ślad Życie cudze zwleka. Zamierając słabo… Gdzie ono urwane — mnie sprawa żadna, — Dom przeznaczony dla naszego sztabu. Właśnie kinematograficznością przyciągały go poszczególne wiersze Bunina i Bagrickiego. A poezja K. Herasymenki była dla
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
