Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Autokefalia ukraińskiego Kościoła zależy od nas, obywateli Ukrainy

Слово Просвіти, №45 за 2018 рік

Uczestnicy okrągłego stołu „Autokefalia ukraińskiego Kościoła. Czego mamy oczekiwać?”, który odbył się 31 października w Ukrinformie, reprezentowali ponad 50 organizacji społecznych i stowarzyszeń oraz 10 sił politycznych. W imieniu społeczeństwa obywatelskiego podziękowali oni Patriarchowi Ekumenicznemu Bartłomiejowi za przywrócenie historycznej sprawiedliwości — nadanie Tomosu Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu i wsparcie autokefalii, którą swego czasu Moskwa nielegalnie odebrała Ukraińcom. Chociaż nasze państwo jest oddzielone od Kościoła, a Kościół od państwa, nie oznacza to, że społeczeństwo musi odcinać się od problemu uniezależnienia ukraińskiego Kościoła. Lejtmotywem dyskusji była myśl, że państwo jest zobowiązane obronić swój Kościół lokalny jako ważny atrybut państwowości. Mykoła CYMBALIUK — Bez stworzenia i utwierdzenia autokefalicznego ukraińskiego lokalnego Kościoła prawosławnego — podkreślił Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki — nie będzie postępu i dalszego rozwoju naszego państwa. I dlatego my, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, po raz kolejny wracamy do tego tematu, który był już niejednokrotnie poruszany. Ponieważ problem ukraińskiej autokefalii wykracza poza granice naszych wewnętrznych problemów. W związku z agresywną postawą Rosji staje się on globalnym wyzwaniem. Autokefalia naszego Kościoła w kontekście ogólnonarodowym przekształca się, podobnie jak sto lat temu, nawet nie w europejski, a w ogólnoświatowy problem. Przypomnijmy gorzkie karty naszej historii początku XX wieku. Wówczas młode państwo ukraińskie zostało zdradzone przez naszych sąsiadów na Zachodzie, którzy mimo wszelkich zapewnień o pomocy, przyczynili się do internowania wielotysięcznej armii ukraińskiej i faktycznie zmusili do kapitulacji po nieudanym Pochodzie Zimowym. W rezultacie państwo ukraińskie przestało istnieć, popadając na długie lata w zależność od Moskwy. Dzisiaj nasz temat — „Autokefalia ukraińskiego Kościoła. Czego mamy oczekiwać?” nabiera szczególnego brzmienia. Jakich „niespodzianek” ze strony Rosji mamy się spodziewać — zostało nakreślone jeszcze w 1914 roku. Zacytuję fragment dokumentów, które prawie sto lat później zostały wydrukowane w książce „Ukraińska” choroba rosyjskiego narodu”. Wydało ją moskiewskie wydawnictwo „Impierskaja tradicyja” Prawosławnego Centrum Badań Politycznych. A centrum jest finansowane z kolei z putinowskiego funduszu „Rossijskije inicjatywy”, na którego czele stanęła akademik Natalia Narochnicka na polecenie Władimira Putina. We wstępie do wspomnianej książki znany akademik, apologeta rosyjskiego imperializmu Michaił Smoljaninow pisze o niezwykle wielkich zagrożeniach, które jeszcze 100 lat temu zagrażały jedności Imperium Rosyjskiego: „W swej istocie „ukraińskość” jest najpoważniejszą chorobą cywilizacji prawosławnej w całości. Właśnie ta choroba ukazała światu zarówno Chorwatów, jak i Kosowarów — Serbów, którzy zdradzili prawosławie. Nasi południoworosyjscy separatyści — „Ukraińcy” — to tacy sami zdrajcy cywilizacji prawosławnej, jak i rosyjskiej jedności”. W ten sposób autor dochodzi do jednoznacznego wniosku, powołując się na opinię innego wiekopomnego ukrainofoba Piotra Struwego, że żadnego rozłamu nie można dopuścić — ani kulturowego, ani historycznego, ani tym bardziej kościelnego. Zwróćmy uwagę, że jeszcze w 2004 roku, kiedy ukazała się ta książka, opracowano już rosyjski program, który do dziś działa i zwiększa propagandowo-dywersyjną aktywność. I jeśli poszukać źródeł podziału Ukrainy, to znajdziemy je w tych „historycznych uzasadnieniach” obecnych rosyjskich imperialistów, wyciągniętych z przegniłych szaf moskiewskiej historii. Zakończenie na str. 4

с. 4 · сторінка оригіналу ↗

Dokończenie. Początek na str. 1. W przedmowie „najnowszego badacza ukraińskości” S. N. Szczogolewa do książki „Ukraiński ruch jako współczesny etap południoworosyjskiego separatyzmu”, wydanej w 1912 roku, czytamy: „Pod południoworosyjskim separatyzmem, czyli odszczepieństwem, rozumiemy próby osłabienia lub zerwania więzi łączącej plemię małoruskie z wielkoruskim. Według środków, za pomocą których separatyści dążą do osiągnięcia swojego celu, możemy rozróżnić separatyzm polityczny (zdrada państwowa hetmanów Wyhowskiego i Mazepy) oraz kulturowo-etnograficzny, czyli ukrainofilski (Kostomarow, Kulisz)…”. Jak wiadomo, po takim ideologiczno-propagandowym przygotowaniu Moskwa uciekła się do siłowych i represyjnych działań wobec ukraińskości. Półtora roku później zamknięto wszystkie „Proświty” na Ukrainie podrosyjskiej, taki sam los spotkał pierwszą i jedyną ogólnoukraińską gazetę „Rada”. A znani ukraińscy działacze znaleźli się za kratami. Zatem widzimy, że Putinowie i Gundiajewowie mają poważne uzasadnienie tematu autokefalii ukraińskiego Kościoła, który rozważamy. I dlatego nasze obecne problemy z Tomosem na tle aktywizacji antyukraińskich sił nie są wydumane, lecz poważnie zagrażające. Skutki mogą być nieprzewidywalne, jeśli nie włączymy się wszystkimi wspólnotami, wszystkimi ukrainocentrycznymi partiami politycznymi w proces tworzenia jednego z ważnych fundamentów niepodległej Ukrainy — jedynego lokalnego Kościoła prawosławnego. — Niestety — zwrócił uwagę uczestników okrągłego stołu przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Za lokalną Ukrainę” Petro JUSZCZENKO, który dobrze zna ten temat — ukraińskie społeczeństwo jest bardzo powierzchownie zaznajomione ze swoją historią kościelną. Jak twierdził błogosławiony Justynian, dwa boskie dary dla ludzkości — Kościół i państwo, wypływają z jednego źródła — woli Bożej. Kościół i państwo to podarunek dla ludzkości, mechanizm istnienia, realizacja naszego narodowego bytu w soborowym i niepodległym państwie. A czy wielu wiernych na przykład wie, że ukraiński Kościół jest jednym z pięciu apostolskich Kościołów prawosławnych państw świata? Czy wielu uświadamia sobie tak niezaprzeczalny fakt, że kiedy Moskwa podstępnie i nielegalnie uzurpowała władzę kościelną nad Ukrainą, to nasza metropolia istniała już od stuleci. To z Kijowa ukraińscy kapłani nieśli słowo i wiarę Chrystusową ludożercom — przodkom dzisiejszych Rosjan. Zatem Rosyjski Kościół Prawosławny jest córką ukraińskiego, a w żadnym wypadku nie odwrotnie! — To powszechnie znane i jasne argumenty w obronie prawa Ukraińców do swojego autokefalicznego lokalnego Kościoła prawosławnego. Co tu mówić o zaślepieniu starszych ludzi, urodzonych i wychowanych w czasach Związku, kiedy nasze dzieci do dziś uczą się historii Ukrainy z podręczników wydanych za kierownictwa putinowskiego rezydenta Dymy Tabacznyka — powiedziała przedstawicielka Związku Nauczycieli Natalia MACKO. Rozważając wagę procesu wywalczenia lokalnego Kościoła prawosławnego dla Ukrainy, współprzewodniczący „Ukraina-NATO” Iwan ZAJEC akcentował nadanie Tomosu jako wydarzenie o skali i znaczeniu geopolitycznym. — To wydarzenie — mówił — które nie tylko jest zwrócone wstecz, w historię, jest ono skierowane w przyszłość narodu ukraińskiego i cywilizacji europejskiej. Dlatego wokół nadania Tomosu, wokół utworzenia ukraińskiej autokefalicznej prawosławnej cerkwi lokalnej już wybuchają ostre dyskusje, a nawet działania, pospiesznie przygotowywane są podstępne plany. Trzeba wyjaśniać ludziom, że idea autokefalii nie zrodziła się dopiero teraz, to nie wymysł „kijowskiej junty”, jak próbuje przedstawić to światu Moskwa i nasza piąta kolumna. Ta idea wywodzi się jeszcze od Piotra Mohyły, nie wspominając o początku XX wieku, kiedy nabrała praktycznych form urzeczywistnienia. Dzisiaj proces nadania autokefalii UKP wywołuje zaniepokojenie u Ukraińców. Mówią: właściwa decyzja to terminowa decyzja. Limitującym elementem jest tutaj czas. Księża przekonują, że decydujące słowo w utworzeniu ukraińskiej autokefalii cerkiewnej należy do Ekumenicznego Patriarchy Konstantynopolitańskiego Bartłomieja. Ale najważniejsze już zrobił, ogłaszając Tomos, więc kolej na nas. Musimy pamiętać, że mamy tu do czynienia z podłą i okrutną Rosją. Nie zatrzyma się przed niczym, by skompromitować, poróżnić i napuścić jednych na drugich nie tylko księży, ale i zwykłych parafian. Moskwa jest pewna swojej nieświętej sprawy. Potwierdzeniem tego są słowa zwierzchnika UKP PM Onufrego, który niedawno oświadczył, jakoby autokefalia i tak nie nastąpi. To nie jest po prostu fraza, to wrzucanie mitów, stereotypów, ocen, które muszą zniekształcić naszą pamięć historyczną. Z drugiej strony obserwujemy próby zdyskredytowania hierarchów cerkwi, którzy dążą do zjednoczenia. Aktywnie włączyła się w to piąta kolumna. Wiele się robi, by poróżnić hierarchów. Dlatego społeczeństwo obywatelskie powinno w tej sprawie wysłać sygnał i zaświadczyć o własnym stanowisku. Rosja będzie robić wszystko, co możliwe: jeśli nie wykoleić, to zahamować proces uzyskania autokefalii przez UKP. Rosyjska państwowość do dziś opiera się na trzech kamieniach węgielnych: narodowości, prawosławiu i samodzierżawiu. Z narodowością w Moskwie nie wyszło najlepiej — wojny czeczeńskie, odśrodkowe ruchy narodowe wewnątrz samej Rosji, skierowane na suwerenizację narodów. Zresztą i prawosławie z odejściem UKP traci status kamienia węgielnego… — Musimy — podsumował Iwan Zajeć — oddać należne patriarsze Konstantynopola, który jednym zdaniem „Ukraina nigdy nie była kanonicznym terytorium RKP” faktycznie przekreślił całą mityczną historię Rosji jako państwa. Obecnie nikt z poważnych badaczy nie może już mówić o ich tysiącletnim fenomenie. Co najwyżej 300 lat. Doktor filozofii Mykoła HOŁOMSZA wyraził wspólne stanowisko, że my, organizacje społeczne i siły polityczne, nie stoimy z boku procesu łączenia cerkwi w soborną cerkiew lokalną. My to Ukraińska Alternatywa, partia „Patriota”, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińska Partia Republikańska, Ukraińska Partia Ludowa i inni wraz z licznymi organizacjami społecznymi skrzydła narodowo-demokratycznego. Uważają oni, że nasze państwo jest zobowiązane chronić swoją cerkiew lokalną jako jeden z atrybutów państwowości. Apelowanie oponentów do zasady „cerkiew oddzielona od państwa” nie jest tu naruszane, gdyż dotyczy ona tylko spraw cerkiewnych. — Siłom państwowym — zaznaczył Mykoła Jarosławowycz — trzeba częściej zwracać się do Ukraińców i demaskować kłamliwą propagandę moskiewskich pachołków dotyczącą Tomosu i autokefalii. Wzywamy wszystkich duchownych UKP PM do poparcia Tomosu i zjednoczenia się w jednej lokalnej cerkwi prawosławnej w imię pokoju i rozkwitu rodzinnego kraju. Podobnie jak inny prawnik, Mykoła Siryj, analizując dokumenty prawno-ustawowe, przekonuje, że Tomos odpowiada wszystkim zasadom prawa międzynarodowego. Każdy kraj świata ma prawo do swojej cerkwi i samostanowienia. Historia świadczy, że jeśli w kraju jest przewaga ponad 20% cerkwi obcego państwa, to ma on duże szanse stracić swoją państwowość. Jeśli tego nie rozumieli lub nie chcieli rozumieć przywódcy państwa przez poprzednie 27 lat ukraińskiej niepodległości, to wyraźnie uświadamia to nasze społeczeństwo obywatelskie. Dlatego pomimo wszystkich działań Moskwy na rzecz podważenia procesu autokefalii, Ukraińcy obronią swoje święte prawo do własnej cerkwi. — Cerkiew — użył obrazowego wyrażenia Mykoła Hołomsza — jest jak żyły jednego organizmu, przez które roznosi się w organizmie państwowym krew ducha narodu ukraińskiego. Jeszcze raz zwrócił się do dziennikarzy i wezwał, by nie grać w jednej drużynie z antyukraińskimi pachołkami, nie siać wrogości między chrześcijanami, nie wspierać cudzoziemskiego fałszu. Trzeba być czujnym wobec wystąpień tych obywateli Rosji, którzy otrzymali obywatelstwo Ukrainy i, usadowiwszy się pod kopułą Rady Najwyższej lub na przykościelnych placach ukraińskich soborów i cerkwi, wzywają do rozlewu krwi. Jeśli chodzi o podsycanie wrogości międzyreligijnej i jałową reakcję instytucji państwowych — SBU, policji, sądów, władzy wykonawczej — tutaj pojawia się wiele pytań, na które społeczeństwo do tej pory nie otrzymało jasnej odpowiedzi. Przoduje Rada Najwyższa Ukrainy, która zwleka z udoskonaleniem ustawodawstwa, które uniemożliwiłoby „sianie” takiej wrogości. Ukraina powinna brać przykład z innych krajów — przynajmniej przestrzegać Konstytucji. Heorhij FIŁIPCZYK, współprzewodniczący „Ukraińskiej Alternatywy”, akademik NAPNU, poparł stanowisko uczestników dyskusji dotyczące hamowania procesów autokefalii ukraińskiej cerkwi. — Reprezentujemy instytucje obywatelskie — powiedział — i nie mamy prawa mówić tak, jak mówią hierarchowie, znani religioznawcy. Ale mamy prawo i jesteśmy zobowiązani mówić jako obywatele państwa ukraińskiego, którzy najbardziej są zainteresowani tą najwyższą wartością, która nazywa się ukraińska państwowość. A zatem, mając to prawo, jesteśmy zobowiązani wspomnieć fakt historyczny sprzed stu lat. Właśnie w tym okresie 100 lat temu od stycznia do listopada włącznie zbierał się Wszechukraiński Sobór Cerkiewny. Właśnie tam określano politykę Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. I właśnie tam wybitny minister wyznań Ołeksandr Łotocki wypowiedział prorocze słowa. Twierdził, że Ukraińskie samodzielne niepodległe państwo jest zobowiązane mieć Ukraińską niezależną samodzielną cerkiew. A dalej powiedział to, dla czego, aby nie było spekulacji, zebraliśmy się tutaj: „To nie jest sprawa cerkiewna mieć Ukraińską autokefaliczną cerkiew prawosławną, to sprawa ogólnonarodowa”. Wychodząc właśnie z tej sentencji, z tej wartości, że jest to sprawa społecznie znacząca, ogólnonarodowa z punktu widzenia perspektywy życia i bytu narodu ukraińskiego, stwierdzamy nadzwyczajną możliwość Cerkwi. O tym m.in. mówiłem niedawno w Humaniu, Szepietówce, Kamieńcu Podolskim ze studentami, inteligencją. Wielki nasz oświeciciel, budziciel narodu ukraińskiego Iwan Ohijenko zdołał swoją światopoglądową wizją państwową połączyć trzy wielkie wartości: ukraińską soborną prawosławną cerkiew narodową, ukraiński soborny język literacki i ukraińską soborną państwowość. Mówił: „Ten naród, który nie jest zdolny stworzyć tej soborności, nie będzie mógł nazywać się pełnoprawnym narodem”. Nasi przeciwnicy soborności są znani: to rosyjskie duchowieństwo, Rosyjskie państwo imperialne, nasi wewnętrzni piątokolumnowcy. Symbioza tej trójcy praktycznie formuje negatyw i jest zakrzepem, który zatrzymuje krwiobieg narodu ukraińskiego. Kilka dni temu zapoznaliśmy się z wystąpieniem Kiriła Gundiajewa, który pewnie wygłosił na ogólnorosyjskim festiwalu „Wiara i słowo”, że dla Moskwy wyzwania rozłamu prawosławia nie są globalne, to mistyczne wyzwanie. Faktycznie powtórzył to, co powiedział na obchodach 70-lecia świątyni Chrystusa Zbawiciela. Wtedy Kirił oświadczył, że rosyjska cerkiew nigdy nie zostawi w biedzie ukraińskich braci, jego cerkiew nigdy nie zgodzi się na zmianę swoich — pomyślcie tylko! — kanonicznych granic prawosławia i jego cerkiew musi twierdzić, że Kijów to duchowe centrum świętej Rusi. Te tezy zostały położone u podstaw strategii putinowskiej Rosji wobec Ukrainy. A teraz co do prognozy. Zgadzam się z opinią Petra Juszczenki, ale sformułuję to krótko. Historia Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, zwłaszcza po oficjalnych oświadczeniach najwyższych hierarchów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, będzie następująca: czeka ją taki sam los, jak historię WKP(b). Ten imperialno-szowinistyczny fałsz, tę cerkiewną obłudę, która jest doprawdy mistyczna z punktu widzenia globalnego wymiaru mówienia do świata, do swojego narodu, do swoich sąsiadów nie historyczną, nie Bożą prawdą, czeka bezchlubny koniec. Zło, nawet w popowskiej czy mniszej sutannie, które tyle nieszczęść przyniosło narodowi ukraińskiemu, które wije się, słysząc ukraińskie słowo, jak diabeł przed krzyżem, prędzej czy później zostanie ukarane. Na zakończenie wystąpienia akademik Fiłipczyk, zwracając się do hierarchów ukraińskich cerkwi, wyraził życzenie od przedstawicieli organizacji społecznych, całego społeczeństwa obywatelskiego, aby znaleźli ten dobry święty kompromis i przyjęli jak najszybciej optymalną decyzję w interesie ukraińskiej państwowości i narodu ukraińskiego. Jakiekolwiek przenoszenie tej kwestii na później, do czego zmusza koniunktura wyborcza, tylko będzie skłaniać naszych przeciwników do aktywizacji antyukraińskiej ofensywy. Dziennikarze i politolodzy, przedstawiciele władzy świeckiej muszą się zjednoczyć, by dać godny odpór promoskiewskim marionetkom (o ich zamiarach świadczą już dziesiątki, setki pozwów do sądów). Obecnie formuje się potężna ofensywa informacyjna naszych nieprzyjaciół dotycząca nieotrzymania Tomosu przez Ukraińską cerkiew, to bardzo niebezpieczne. Kiedy w zeszłym roku dochodziło do niszczenia ukraińskich parafii w Symferopolu, ani nasze media, ani najwyżsi politycy w żaden sposób nie reagowali. Tak samo, jeszcze przed wojną, kiedy nasi Ukraińcy chcieli mieć swoją jedną jedyną cerkiew Kijowskiego Patriarchatu w Sewastopolu, Kijów nie poszedł na rękę wiernym UKP KP. Albo wspomnijmy, jak w Rosji, w Nogińsku dochodziło do niszczenia świątyni Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Jak zareagowała ukraińska władza, nasza dyplomacja, ukraińscy przedstawiciele w ONZ na te bezprawia? Nie wypowiedzieli ani słowa, nie wystąpili w obronie praw rodaków. Więc dopóki nie będziemy mieć u władzy takich ludzi, jak Łotocki, jak Iwan Ohijenko — podkreślił Heorhij Fiłipczyk — którzy świętą prawdą i czynem bronili ukraińskich interesów w sferze państwowości, godności narodowej, dotąd będziemy doświadczać zniewag. Społeczeństwo obywatelskie musi o tym pamiętać, przystępując do tak ważnej, ogólnonarodowej sprawy, jak ustanowienie autokefalii Ukraińskiej cerkwi. Zaniepokojenie spowolnieniem procesu uniezależnienia Ukraińskiej cerkwi lokalnej, zgodne opinie i stanowiska wyrazili przy okrągłym stole Serhij DŻERDŻ, przewodniczący UPR, Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta”, Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego oddziału WUT „Proświta”, przedstawiciele innych organizacji społecznych — Roman KUCHARUK, Dmytro ŁOMACZUK, Anatolij HAJDAMAKA, Natalija MACKO, Wiktor HORBACH i inni. Uczestnicy okrągłego stołu „Autokefalia ukraińskiej cerkwi. Czego nam oczekiwać?” na propozycję przewodniczącego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana przyjęli szereg apeli w sprawie poruszonego problemu do ukraińskiej wspólnoty, ukraińskiej władzy i hierarchów cerkiewnych. Poparto również propozycję spotkania z zwierzchnikami cerkwi — uczestnikami procesu zjednoczeniowego. Mykoła CYMBALUK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин