Сторінка · с. 3сторінка оригіналу ↗
Ku wielkiej chwili
Слово Просвіти, №45 за 2018 рік
Askold S. Łozynski, USA
„Bądź gotów, każdy z was!” Tak pisał wielki Iwan Franko. Dziś mamy taki „wielki moment” — szansę na autokefalię i patriarchalny ustrój naszego prawosławnego Kościoła. Wydarzenie jest tak wielkie, że wstrząsnęło naszym największym wrogiem — Moskwą. W historii stosunków Ukraińców z innymi narodami, przede wszystkim z wrogami, a tym bardziej z Moskwą, ten wróg zawsze odgrywał podłą rolę agresora, jednak bardzo często nie bez współudziału strony ukraińskiej. Byli u nas zdrajcy, pochlebcy, ale zapewne najczęściej przyczyną naszych klęsk były własne ambicje, a niekiedy także polonofilstwo, małorosyjstwo czy rusofilstwo. Dziś stoi przed nami kolejny wyraźny egzamin naszej dojrzałości narodowej. Jednak nasza historia powinna być dla nas najlepszym nauczycielem, bo jest pełna przykładów tego, jak „nie postępować”. A tutaj jest wielka lekcja naszego nieszczęsnego Chrześcijaństwa Prawosławnego, które u nas zaczyna się już w X wieku od Księcia Włodzimierza, a faktycznie w IX wieku od Księcia Ascolda, a może i wcześniej, od Świętego Andrzeja Pierwszego Powołanego. W 1620 roku Patriarcha Jerozolimski Teofan w Kijowie, rzeczywiście w Ławrze Peczerskiej, odnowił Kijowską metropolię prawosławną i wyświęcił następnie Joba Borieckiego, igumena Monasteru Michajłowskiego Kijowskiego, na metropolitę Kijowskiego oraz jeszcze siedmiu, jednego w godności arcybiskupa i sześciu w godności biskupa. To wydarzenie stało się faktycznie dzięki wysiłkom wybitnego hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza Sahajdacznego. Motywy Sahajdacznego były wówczas zagadkowe, półpolityczne, ale także osobiste. Dążył do ważnej pozycji władzy w Polsce i wbrew katolicyzmowi, zwłaszcza po Unii Brzeskiej w 1596 roku. I tak z czasem hierarchowie Prawosławia Kijowskiego zaczęli pisać i wysuwać nową ideę pokrewieństwa Ukrainy-Rusi i Moskwy, która w tym czasie, w swym głębokim prymitywizmie, po upadku Bizancjum nazywała siebie jedyną prawosławną istotą polityczną. Sam Boriecki pisał: „...z Moskwą mamy jedną wiarę i nabożeństwa, jedno pochodzenie, język i obyczaj”. To były pierwsze kroki. Dalej kijowscy hierarchowie wprowadzali kulturę i oświatę europejską do ciemnej Moskwy. Ogólnie rzecz biorąc, imię hetmana Sahajdacznego zapisano w historii wielkimi literami, ponieważ to właśnie on uczynił z Kozaków wielką siłę wojskową i polityczną. Lecz zawarł on także ideologiczne pokrewieństwo z Moskwą. A uczynił to dla własnych ambicji, z myślą o swoim znaczeniu wobec Warszawy. Już po Perejasławiu wiadomo, czym to pokrewieństwo się skończyło. Cerkiew ukraińska z czasem została podporządkowana patriarchatowi moskiewskiemu. Wydarzenia lat 1685—1686, tzw. sporny wybór metropolity Hedeona Czetwertyńskiego, jego podróż do Moskwy w 1685 roku, podporządkowanie jej oraz listy z 1686 roku Patriarchy Ekumenicznego w tej sprawie są znane. Ukraińskich metropolitów zaproszono do Moskwy, niektórych nawet zaliczono do świętych Moskiewskiego Kościoła Prawosławnego. Wszystko to i nie tylko z powodu agresji Moskwy. Dziś, po wielkiej decyzji o nadaniu autokefalii Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu przez Synod Ekumeniczny oraz po unieważnieniu tych „listów” z 1686 roku, rozpoczęła się dyskusja o zjednoczeniu nawet trzech prawosławnych Kościołów na Ukrainie, a mianowicie Patriarchatu Kijowskiego, Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Patriarcha Filaret ogłosił potrzebę zwołania Soboru zjednoczeniowego. W tym celu odbyły się rozmowy między dwiema głównymi osobami ukraińskiego Prawosławia — Patriarchą Filaretem Patriarchatu Kijowskiego a Metropolitą Makarym Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Media na Ukrainie i w diasporze niedawno opublikowały wywiad z Metropolitą Makarym. Metropolita narzekał na Patriarchę Filareta, że nie udało się porozumieć co do Soboru zjednoczeniowego. Metropolita Makary zaproponował uzgodnienie statutu, nazwy i statusu, to znaczy czy patriarszy, czy metropolitalny (dlaczego metropolitalny?) przed zwołaniem Soboru. Filaret odpowiedział: „Statut mam”, a Makary powiedział: „Ja też mam, ale z dwóch statutów trzeba zrobić jeden”. „Nie — mówi Filaret — mój będzie statutem”. Filaret zaznaczył, że nazwa już istnieje i wszyscy mają przyłączyć się do Kościoła, którym on kieruje, a status jest patriarszy; według słów Makarego Filaret odpowiedział „ze złością”, a sam Makary był „oszołomiony”. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, który był inicjatorem i motorem „reanimacji” Kościoła Prawosławnego, zaproponował nazwę Prawosławny Kościół na Ukrainie, czyli bez słów o patriarchacie Kijowskim czy autokefalii. Pod koniec wywiadu Metropolita Makary powiedział, że najpierw Patriarcha Ekumeniczny powinien nadać „Tomos”, a dopiero potem przysłać do Kijowa swojego Metropolitę, by omówić zjednoczenie. Tu, jak i w przeszłości, wygląda na to, że „nasi” są gotowi zmarnować wielkie dzieło. Czy potrzebny nam zagraniczny arbiter, by nas uspokoić i zjednoczyć dla wielkiego dzieła? Czyżby nie potrafiliśmy sami sobie poradzić i znaleźć wspólnego języka? Ukraiński Kościół Prawosławny musi być jeden, z uzgodnionym statutem, z Kijowskim ustrojem patriarszym i nazwą, która to wskazuje. Hierarchowie i prezydent muszą zrozumieć, że choć są inicjatorami wielkiego przedsięwzięcia, nie mogą stawać na przeszkodzie nie tylko historii, lecz także narodowi.
28 października 2018 roku
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
