Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
«Ukraina — to ja!» Mychajło Hałuszczynśkyj, przewodniczący towarzystwa «Proświta» we Lwowie w latach 1923–1931
Слово Просвіти, №46 за 2018 рік
Każdy nieobojętny Ukrainiec zna dzisiaj tę skrzydlatą frazę, ale uważa, że to słowa ze współczesnej popularnej piosenki i nie wie, że po raz pierwszy przedstawił je ogółowi jako swoje życiowe credo znany zachodnioukraiński działacz społeczny, pedagog, prośwityanin Mychajło Mykołajowycz Hałuszczynśkyj (25.09.1878—23.09.1931). Nie wspomnieć o tej wybitnej postaci naszej historii teraz, gdy zbliża się doniosła data — 150-lecie «Proświty», byłoby niewłaściwie. O nim powinni usłyszeć wszyscy. Wszak Mychajło Hałuszczynśkyj był dziewiątym przewodniczącym towarzystwa «Proświta» we Lwowie i kierował nim od 1923 roku do śmierci w 1931 roku. Chrystyna JAREMCZUK, wykładowca Czortkowskiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego im. O. Barwinśkiego, członek rady rejonowej «Proświty». Urodził się M. Hałuszczynśkyj 25 września 1878 r. we wsi Zwiniacz w powiecie czortkowskim, Królestwo Galicji i Lodomerii, Austro-Węgry (obecnie rejon czortkowski, obwód tarnopolski) w rodzinie greckokatolickiego księdza. Uczył się w gimnazjum bazylianów w Buczaczu. Później — w gimnazjum w Tarnopolu, gdzie należał do nielegalnego towarzystwa uczniowskiego «Hromada». W latach 1898–1900 studiował na Uniwersytecie Lwowskim, a w latach 1900–1901 — na uniwersytetach w Wiedniu. W latach studenckich brał aktywny udział w życiu społeczno-politycznym, kierował «Akademicką Hromadą» we Lwowie oraz «Siczą» w Wiedniu. Razem z Wołodymyrem Starosolśkym, Antonem Kruszelnyckym, Lonhynem Cehelśkym, Seniem Horukiem oraz Jewhenem Kosewyczem wydawał pierwsze ukraińskie czasopismo studenckie «Mołoda Ukrajina», w którym głoszono ideę budowy niepodległego państwa ukraińskiego. Po ukończeniu uniwersytetu pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Złoczowie. Od 1909 do 1914 roku — pierwszy dyrektor Gimnazjum św. Włodzimierza w Rohatynie. W tym okresie stał się wybitnym organizatorem edukacji gimnazjalnej w Galicji. «Jestem oświatowcem z duszy i serca i nie mam żadnej innej ambicji, jak tylko ruszyć z martwego punktu kwestię naszego kulturalnego podźwignięcia». Właśnie w edukacji jako środku do wyrobienia poczucia jedności narodowej i ochrony przed morzem wpływu obcej kultury Mychajło Hałuszczynśkyj pokładał wielkie nadzieje. «W pracy oświatowej nie jest tak ważna kwestia wiedzy i podawania nauki, jak raczej nurt wychowawczy, który ma przenikać pracę oświatową», — podkreślał wielokrotnie. W sierpniu 1914 r. bojowa Komenda Ukraińskich Strzelców Siczowych mianuje M. Hałuszczynśkiego pierwszym komendantem Legionu USS. To, że za przykładem dyrektora służyć Ukrainie duszą i ciałem do nowo utworzonego Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych poszło 250 mieszkańców miasteczka Rohatyn, w szczególności uczniowie starszych klas i nauczyciele gimnazjum, jest najlepszym świadectwem tego, że idee mentora znalazły oddźwięk w sercach wychowanków. Po zakończeniu I wojny światowej M. Hałuszczynśkyj powrócił do działalności pedagogicznej oraz pracy społeczno-oświatowej. Brał udział w organizacji tajnego Uniwersytetu Ukraińskiego we Lwowie, był jego profesorem. Przez protest, złożony przez niego przeciwko rozkazowi naczelnika Lwowskiego Okręgu Szkolnego Stanisława Sobińskiego, skierowanemu przeciwko prawu do edukacji w języku ukraińskim, w 1924 roku zwolniono go z pracy w szkołach państwowych i pozbawiono prawa do emerytury. Dopiero po kilku latach postępowań sądowych przyznano mu prawo do tak zwanej małej emerytury. Po zwolnieniu pracował w sferze prywatnej edukacji ukraińskojęzycznej. Kiedy w 1923 roku wybrano go na przewodniczącego «Proświty», towarzystwo zaczęło odnawiać swoją działalność, która podupadła w czasie wojennym. Do 1925 roku udało się przywrócić poziom członkostwa w «Prośvicie», na co pokładano wielkie nadzieje, gdyż dało to możliwość pozyskania funduszy na rozszerzenie druku książek. Sprawie ukraińskiej książki za przewodnictwa M. Hałuszczynśkiego nadawano wielkie znaczenie. Aby ukraiński czytelnik mógł lepiej się orientować, książki podzielono na trzy grupy: dla wszystkich, dla czytelników z wykształceniem podstawowym i dla czytelnika przygotowanego. Od 1925 r. «Proświta» zaczyna wydawać organ periodyczny «Biblioteczny doradca», który podawał pełny opis bibliograficzny i szczegółową adnotację książek. Aby chronić prawa prześladowanej ukraińskiej inteligencji i poprawić jej sytuację materialną, «Proświta» w 1926 roku tworzy specjalny «Projekt zatrudnienia ukraińskich bezrobotnych inteligentów». Ten projekt, który opracował M. Hałuszczynśkyj, przewidywał udzielenie pomocy materialnej w wysokości 80–100 złotych w formie nieoprocentowanej pożyczki wszystkim, którzy chcą pracować na niwie edukacji narodu ukraińskiego i zwrócą się z taką prośbą do towarzystwa «Proświta». Oprócz przewodniczenia w «Prośvicie» idee oświatowe M. Hałuszczynśkyj próbował realizować także jako senator drugiej kadencji, wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (dokąd wybrano go z ramienia partii UNDO) oraz przewodniczący komisji kulturalno-oświatowej (od 1928 r.) i jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej trzeciej kadencji z ramienia Ukraińsko-Białoruskiego Bloku (od 1930 r.). Śmierć zbyt wcześnie zabrała życie tego aktywnego człowieka — 23 września 1931 r. zmarł w wieku 53 lat. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Mychajło Hałuszczynśkyj pozostawił potomnym godny przykład oddanej służby swojemu narodowi. Pozostały jego prace naukowe i publicystyczne. Idee są zrozumiałe i aktualne dzisiaj: «Narodowa edukacja i wychowanie narodu» (Lwów, Towarzystwo «Proświta» 1920), «Wychowanie narodowe» (1920), «Szewczenko — poeta życia i czynu» (1921), «Nowymi drogami» (1926), «Ukraińskie biblioteki ludowe i praca nad rozpowszechnianiem książki» (1926), «Edukacja pozaszkolna» (1927), «Precz z analfabetyzmem» (1927), liczne artykuły, szkice, przeglądy, recenzje w wydawnictwach naukowych i periodykach. We wrześniu 2018 roku minęło 140 lat od dnia urodzin M. Hałuszczynśkiego. Z okazji tej daty rodacy godnie uczcili imię wybitnego patrioty-oświatowca. Wśród nich Wasyl Hnatowycz Hradowyj. Przestudiowawszy i zbadałszy dostępne dane o rodzinie Hałuszczynśkich, w szczególności materiały konferencji naukowej, która odbyła się w gimnazjum w Rohatynie (obwód iwanofrankiwski) z okazji 120-lecia od dnia urodzin byłego pierwszego jej dyrektora, zebrał podania rodzinne, a nawet wspomnienia wnuczki M. Hałuszczynśkiego Oksany Ochrynczuk, która mieszka w USA, bił we wszystkie dzwony, aby godnie uczcić i uwiecznić to imię. W. H. Hradowyj — deputowany rady rejonowej, dyrektor kolegium Roman Pachołok, skrajny po lewej — Wołodymyr Korczak, nowo wybrany przewodniczący komórki «Proświty» kolegium, zapewnił wsparcie nieobojętnych ludzi. W szczególności innych Hradowych — Wasyla Stepanowycza, deputowanego rady obwodowej, dyrektora przedsiębiorstwa rolnego PAT «Dzwin», mecenasa wszystkich przedsięwzięć oraz Stepana Andrijowycza, również deputowanego rady obwodowej, reżysera filmowego, który kręci film dokumentalny o M. Hałuszczynśkim; dyrektor szkoły w Zwiniaczu Tetiany Pasicznyk, sołtysa Zwiniacza Nadiji Bezuszko — i teraz na szkole w Zwiniaczu I–II stopnia. Uczestnicy konferencji.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
