Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Sześć pokoleń diaspory w Belgii

Слово Просвіти, №47 за 2012 рік

Ukraińska emigracja w Belgii istnieje ponad stulecie: to sześć pokoleń Ukraińców. Jest ona związana ze zmianami terytorialnymi w wyniku wewnętrznych lub międzynarodowych konfliktów zbrojnych. Hryhorij PANCZUK, Belgia Początkowo ludzie opuszczali Ukrainę pojedynczo, potem rodzinami, wreszcie falami, które przetoczyły się przez Belgię, Europę, świat. Wpisywano ich do rejestrów stanu cywilnego zazwyczaj jako Polaków lub Rosjan, Czechów lub Węgrów, czyli według krajów, które opuścili w poszukiwaniu szczęśliwszego losu. Potrzebne były dwa straszliwe konflikty światowe, aby społeczność międzynarodowa — w tym także Belgowie — uznała, choćby częściowo, ich pochodzenie narodowe, które niektórzy zataili głęboko w świadomości, lub które zdecydowana większość emigrantów otwarcie wyznawała, sumiennie przestrzegając narodowych zwyczajów i obrzędów. Ukraiński emigrant przez lata żył w reżimie półwolności. Kontrolowano go, śledzono. Był to hołd złożony zasadzie — nie naruszać „trwałych pokojowych stosunków” z Moskwą. A jednak ukraiński emigrant był pracowity, starannie układał swoje życie osobiste i społeczne oraz tworzył własną — właściwą każdej diasporze — subkulturę, zbudowaną wokół wspólnego ideału i obowiązku „odrodzenia z popiołów” Ukrainy. Ten tułacz przez siedemdziesiąt z górą lat walczył z nienawistnym mu reżimem sowieckim, w odpowiedzi na ciągłe ataki i oszczerstwa jego służb dezinformacyjnych i organów karnych — od „nacjonalistycznego burżuja” po „zdrajcę narodu” — nie brakowało obraźliwych epitetów. Jednak mimo nędzy i rozczarowań, linia życiowa, której trzymał się ukraiński emigrant, pozostawała niezmienna, była przekazywana w spadku młodszym pokoleniom diaspory. To ideał „Od błękitnego Donu do siwych Karpat, bez pańszczyzny, bez niewolnictwa, przemocy i zdrad — Wolna, niezależna Ukraina!” Przez sto lat trzy fale emigrantów położyły fundamenty obecnej ukraińskiej diaspory w Belgii. Początkowo przybyli uciekinierzy, ofiary I wojny światowej. Podczas walk wyzwoleńczych 1917—1920 lat proklamowano Ukraińską Republikę Ludową. Ale pod ciosami bolszewickiej Armii Czerwonej została ona okupowana. Jednak rząd URL zdołał ustanowić w niektórych stolicach Europy swoje przedstawicielstwa dyplomatyczne. Prawo do pobytu w Belgii otrzymali żołnierze armii URL — około 600 osób. W połowie lat 20., potem w latach 30. do Belgii przybędą inni emigranci. Była to głównie emigracja ekonomiczna z Galicji. Emigranci pracowali na roli, w fabrykach tekstylnych, kobiety po domach jako sprzątaczki i kucharki, ale większość przyjezdnych była zatrudniona w hutnictwie, kopalniach. Ukraińscy emigranci byli bardzo aktywni, zorganizowani, zwłaszcza w miastach Bruksela, Seraing, Liège. Część z nich stanowili studenci, którzy m.in. studiowali na Katolickim Uniwersytecie w Lowanium. Wszyscy oni należeli do Narodowego Związku Ukraińskich Studentów w Belgii (NaSUS). Wszystkich studentów, robotników z daleką utraconą Ukrainą łączyły narodowe Cerkwie: Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka (UKGK) oraz Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny (UAKP). Ukraińcy mieli swoje chóry, orkiestry, teatry, formacje partyjne. Powstały organizacje kulturalne i religijne. Byli oni odległymi świadkami głodu 1932—33 lat i, jak mogli, brali udział w akcjach protestacyjnych. Ukraińscy emigranci w okupowanej Belgii przeżyli lata wojenne. Ukraińcy brali udział w akcjach belgijskiego podziemia. W czasie okupacji organizacje ukraińskie przycichły, ale istniały. Dowodem na to jest ich pomoc, której udzielali od 1945 roku nowo przybyłym emigrantom z Ukrainy. Historia tego etapu emigracji rozpocznie się w Niemczech, gdzie ponad dwa miliony dwieście tysięcy ukraińskich uciekinierów i osób przemieszczonych trafiło między młot a kowadło: z przodu — rozbity Wehrmacht i resztki esesmanów, z tyłu — zwycięska Armia Czerwona i… NKWD, a nad głową — ciężkie bombowce zachodnich aliantów. Jedyny ratunek — dotrzeć do stref, które już znajdowały się pod kontrolą Aliantów. Ci, którym poszczęściło się nie zginąć pod bombami, znaleźli się głównie (80 %) w obozach dla osób przemieszczonych (uchodźców), zlokalizowanych w Strefach Zachodnich. Ofiary deportacji na przymusowe roboty do hitlerowskich Niemiec, byli jeńcy wojenni, więźniowie nazistowskich obozów śmierci, dzieci, kobiety, całe rodziny — wszyscy oni masowo starali się nie trafić na listy repatriacyjne NKWD. Przymusowy powrót do ZSRR, który szalał latem i jesienią 1945 roku, oznaczał bezlitosną śmierć w syberyjskiej tajdze lub niewolnicze życie z wiecznym stalinowskim piętnem „wróg narodu”. W 1947 roku część Ukraińców zgodziła się wyjechać do pracy do Belgii za zgodą miejscowego rządu. Belgowie bardzo potrzebowali siły roboczej dla ciężkiego przemysłu, kopalń węgla. To znów była ucieczka w nieznane, ale tym razem instynkt przetrwania opierał się na obietnicy, że zostaną podjęte wszelkie środki, aby zapobiec bezpośredniej ingerencji ZSRR w ich życie. Tak oto, przy wielkich piecach, w fabrykach, wszędzie, gdzie oferowano jakąś pracę, rozpoczęło się nowe życie ukraińskiego inżyniera, urzędnika, rolnika, wykładowcy, nauczyciela. Ilu ich było? Wymienia się liczbę do 50 000 osób. Wielu emigrantów nie zatrzymywało się w Belgii, która była mostem dla kandydatów na wyjazd za ocean — do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Argentyny, Australii. Warunki życiowe nie były łatwe, nawet dla tych, którzy doświadczyli hitlerowskiej okupacji i systemu sowieckiego. Wszystko było skomplikowane: i język, i zwyczaje, i okoliczności, a nawet życzliwość miejscowych mieszkańców. Nieugiętym prawem były wieczne „stemplowania” i sprawdzanie dokumen- Jedynym, co wspierało ludzi, było poczucie częściowo odzyskanej wolności. Uchodźca zdawał sobie sprawę, że sytuacja jest ciężka, jednak był przekonany, że jest ona tymczasowa i zaraz zobaczy Amerykę, ostatecznie pozbędzie się podświadomego strachu przed „powrotem do Ojczyzny”. Lecz praktyczny i zdrowy rozsądek wziął górę. Jak to stało się ostatecznie w Niemczech, gdzie każdy obóz zamieszkany przez Ukraińców, a było ich około 80, stał się „państwem w państwie”: z własnymi prawami, niezależnym kierownictwem, własnymi szkołami, sklepami, punktami medycznymi, kaplicami, własną prasą i wydawnictwami. Orientując się na preferencje polityczne, w całej Belgii założono sieć społeczną i religijną, która naturalnie objęła całą ukraińską społeczność, tak pragnącą odnaleźć ludzką godność, utraconą z powodu wojennych okoliczności. Rozpoczęła się aktywna rozbudowa „ukraińskiej Belgii”. Ukraińcy urządzają swoje życie po ukraińsku. Cel był podwójny. Po pierwsze, samoorganizacja i samorządność. Po drugie, udzielanie pomocy podziemnemu ruchowi powstańczemu na Ukrainie. Infrastruktura materialna, którą wtedy położono, istnieje do dziś. Chodzi o majątek nabyty w ciągu 60 lat oraz o same organizacje. Nie wszystko było idealne. Emigrant miał tylko dwie ręce, by nakarmić siebie i rodzinę. Wszyscy byli biedni. Nie brakowało też sytuacji konfliktowych z powodu poglądów politycznych. Jednak organizacyjna euforia nie trwała długo. Na początku lat 50. spełniły się marzenia wielu ukraińskich uchodźców w Belgii — większość z nich w końcu wyjechała za ocean. Ale tym samym zostały pozbawione kierownictwa organizacje, które straciły także swoich członków. W kraju pozostali głównie inwalidzi lub chorzy, którym komisje imigracyjne odmówiły wyjazdu z powodu złego stanu zdrowia. Zostali ci, którzy już przyzwyczaili się do belgijskich warunków. Byli też tacy, którzy wrócili do Niemiec. Odbywały się także przegrupowania rodzin, które rozdzieliły wydarzenia wojenne. I znów czynnikiem stabilności okazały się tutaj Kościoły, ponieważ struktury parafii pozostały w całości. Ten pozytywny fakt bez wątpienia przyspieszył reorganizację ukraińskiej wspólnoty. Nie brakowało też energii społecznej. Chce się wymienić te organizacje i związki, które zjednoczyły i stanęły na czele ukraińskiej wspólnoty. W Brukseli działała „Ruska bezstronna gromada”, założona jeszcze przed I wojną światową, w 1914 roku. Tamże utworzono także filię europejskiego Towarzystwa byłych żołnierzy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. W 1929 roku założono Narodowy Związek Ukraińskich Studentów (NaSUS). Jego Hryhorij Panczuk i prezes centrum kulturalnego Ukrainy w Belgii, artystka Switłana Laszczuk-Łebiha

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин