Сторінка · с. 6сторінка оригіналу ↗
Słowo na straży dobra i prawdy
Слово Просвіти, №47 за 2012 рік
Iwan ZACHARCZENKO, członek NSPU. Takim niezapomnianym mężem stanu okazał się dla mnie pisarz Mychajło Iwanczenko, autor książki „Surma i miecz”, która ujrzała światło dzienne w tym roku w wydawnictwie „Widrodżennia”. Faktura książki to historyczno-literackie i kulturologiczne eseje oraz artykuły, napisane z talentem, na wysokim poziomie naukowo-badawczym. Nie jest to krok w stronę przesadnego chwalenia, a czysta prawda, gdyż nasz autor zasługuje na szczere słowo i szacunek także dlatego, że lada moment stanie na progu swoich dziewięćdziesiątych urodzin. Mychajło Iwanczenko urodził się 18 listopada 1923 r. w rodzinie sotnika wolnych kozaków Hrycia Iwanczenki i Hafii, córki wolnego kozaka Sofrona Mowczana-Riabenkiego, we wsi Husakowe w rejonie zwienigorodzkim. Teraz, jak widzimy, więcej jest tych, którzy spontanicznie zasilają szeregi kosmopolitów. Dlatego słowo „kozak” nie jest w modzie, zastąpiono je „biomasą” albo, gdy trzeba, wielbią elektoratem. Poniżyli, w „dom wariatów” zagonili ludzi. Takie było postanowienie, podpisane przez J. Swierdłowa… A jeśli o tym mowa, to naszych niezłomnych bohaterów, bojowników o wolną Ukrainę S. Petlurę, S. Banderę, R. Szuchewycza i dziś krzyżują za wymyślony nacjonalizm, zrobili z nich wrogów ludu, a ci, którzy wygubili kozactwo — święci i czyści. Nigdzie o nich nie wspominają, za to podło polewają błotem Ukraińców — bo są bardziej cierpliwi i głupsi. Dlatego ich mordują. Kropla tych rozważań współbrzmi z tematyką wspomnianej książki, nawet z tytułami utworów, które są tam zawarte: „Kozaccy surmiści”, „Artysta z kozacką naturą”, „Wołodymyr Wynnyczenko, handlarz Ukraińskiej Rewolucji”, „Dowżenko za kadrem”, „Prawdomówny Ahatanhel Krymski”… Po przeczytaniu książki powiem: M. Iwanczenko ma moralne prawo być arbitrem naszej historii, poprawiać jej wady, uzupełniać to, co niedopowiedziane, bo jest żywym świadkiem i uczestnikiem wielu wydarzeń. A tego, co przeżył i wycierpiał, gdy do władzy doszli bolszewicy, nawet wrogowi żal życzyć. Począwszy od Hołodomoru-Ludobójstwa, przyszły lata stalinowskich represji, a dalej ostarbeiter i więzień hitlerowskich oraz stalinowskich obozów koncentracyjnych, po uwolnieniu stale przebywał pod czujnym okiem KGB. Takie życie zahartowało jego ducha, wolę i wiarę. Kiedy jedni, pokonani strachem lub specjalnymi przydziałami, stawali na służbę bolszewickich wandali, on, pokonując trudności, szedł swoją drogą. Bolał nad losem Ukrainy, którą okupowali uzurpatorzy i przyjezdni pasożyty. Dlatego i dziś, według określenia autora, jesteśmy państwem-chimerą, u której na ciele jednego narodu siedzi głowa złożona z przedstawicieli drugiego narodu, którzy demoralizują, ogłupiają naród, pustoszą jego państwowość. Czytając rozważania o losie Ahatanhela Krymskiego, zrobiło się przykro, że czerwona nieczystość zamiast chylić czoła przed mądrością i męstwem takiego człowieka, bezlitośnie go mordowała. Lecz Krymski, jak pisze autor, nie wszedł na drogę zdrady, nie zgiął się przed rozwścieczonymi, a duchem swoim karcił dusicieli. W minionych latach 70. ja też zachwyciłem się twórczością A. Krymskiego. Mam jego pięciotomowe wydanie. Więc teraz wydawało się, jakbym znów spotkał się z wielkim człowiekiem, który niesamowicie cierpiąc biedę, pouczał: „Państwo bez patriotycznych uczuć obywateli — to nie państwo, a Moloch, który sam siebie rodzi i sam siebie pożera…”. Zastanówmy się nad treścią tych słów, nie dajmy obecnemu władczemu molochowi nas dobić. Nie stawajmy w szeregach jego sług, teraz Ukraina oddala się od nas, a my — zagubieni i niezdecydowani — oddalamy się od niej, by stracić ją na zawsze. Tak było i za czasów moskiewsko-bolszewickiego terroru, kiedy przez subiektywne różnice i krzyczący brak rozumu nie zachowaliśmy, nie utwierdziliśmy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Oszołomieni bolszewickimi psalmami, nawet nie wykazali syzyfowego wysiłku — ciągnęli Ukrainę nie w górę, a dobrowolnie rzucili ją w paszczę boa dusiciela… O tych wydarzeniach i działaczach, kiedy nad krajem błysnęło słońce nadziei, dowiadujemy się z opowieści M. Iwanczenki „Wołodymyr Wynnyczenko, handlarz Ukraińskiej Rewolucji”. Przeszłość, a ile żalu w sercu! Bolą te porażki. Wydaje się, że należało zrobić jeden zdecydowany krok, i Ukrainy żadna wroga siła by nie pokonała. Lecz wszystko poszło na opak. Socjalista Wynnyczenko bronił samodzielności w jedności z bolszewicką Moskwą. On, dowiadujemy się z lektury, nawet podpisywał wyroki śmierci. Taki nasz los: w brzemienną w skutki godzinę zawsze odbiera nam rozum. Potężną armię, którą miała Ukraina, zamiast użyć, rozwiązano… I nie spostrzegli się, jak trafili w moskiewską niewolę. Niepocieszonym duchem powiało po przeczytaniu „Dowżenko za kadrem”. U zniewolonego narodu niczego lepszego nie bywa. Ale myślę: wszyscy my swoi, bo urodziliśmy się i żyjemy na jednej ziemi. Lecz ducha braterstwa i jedności między nami nie było. Sami siebie niszczyliśmy, truliśmy, szczuliśmy, zadawaliśmy ból. Strach i rozpacz, podchodząc do serca, demoralizuje, czyni człowieka bezwolnym, jednak przeżywali ci, którzy nosili na swoich barkach cudzą głowę, a kto swoją — wygubiony był. Straszliwa była stalinowska despocja na Ukrainie, lecz jeszcze nieznośniej czuł się O. Dowżenko w centrum moskiewskiej niewoli, dokąd go, jak zanotował w dzienniku: „Wygnali mnie z Kijowa Bażany…”. Świat nasz ukraiński jest zbyt brudny. Właśnie na te strupy w swoich utworach kładzie nacisk Mychajło Iwanczenko. W naszym losie wszystko jest tak poplątane, splugawione, że autor próbuje samodzielnie oczyścić z wrogich pretensji i złych zamiarów przebyte drogi. Przecież my — gnębieni — więcej przelaliśmy swojej krwi niż wrogiej. Często na próżno, ponosiliśmy niesamowite straty, bo epizodyczni liderzy, którzy pojawiali się od czasu do czasu, nie wyrwali Ukrainy z pazurów dwugłowego orła. Dziś jest jeszcze gorzej: obecni liderzy, gromadząc własne bogactwa, na wyścigi grabią Ukrainę. To obraża naród, ale on nie walczy z zatwardziałymi przestępcami, a ucieka w świat, bo nie chce na rodzinnej ziemi dźwigać niewolniczego jarzma. To niby wolność, ale bez godności — nie uciekać trzeba od złoczyńców, a bronić, chronić swoje prawa, swoją Ojczyznę. Obecnie, choćby nie wiem jak puszczano „dymek” na Pawła Tyczynę, to on, jak i masy ludowe, które były zagonione w ostępy strachu, rozmawiając ze sobą, mógł powiedzieć po krwawej murawjowszczyźnie: „Stoi sturazy rozszarpany Kijów, // I dwustu-raz-piąty ja!”. Jak dzwony, dudnią inne jego wierszowane wersy na cześć ogłoszenia URL. „Hej, razem, razem na wroga my bracia-zuchy, // Kto zdradzi Matkę-Ukrainę, przekleństwo tym, przekleństwo!”. I dziś rozbrzmiewają przekleństwa, ale bezgłośne, które wyrywają się ze skrzywdzonych serc. Może nie heroika prowadziła pióro poety, ale dusza jego, nawet z tych trafnie przytoczonych przez M. Iwanczenkę poetyckich strof, zrozumiałe, należała do Ukrainy. Teraz, w czasie chamstwa i potworności, kiedy narzucają brudną niemoralność i duchowe rozprężenie, chce się i poniżonego poetę, i jego poszczególne wysokiej klasy utwory kochać i szanować, by poczuć światło dobra i radości. Lecz świat rozumu głuchnie i ciemnieje. Ukraina stoi „sturazy rozszarpana”, ale głosu młodych surmistrzów nie słychać. Taka sytuacja, że nawet Szewczenki, budziciela narodowego ducha, nam już mało, a nowi Szewczenkowie nie rodzą się… Bliska mi osoba, przeglądając książkę „Surma i miecz”, zachwyciła się artykułem „Mykoła Chwylowy bez nimbu”. Ja też z zainteresowaniem przeczytałem go. Zgadzam się z autorem, że Mykoła Chwylowy (Fitilow) „nie pasuje na bohatera narodowego”. „I kocham ja ją — bolszewicką Ukrainę — jasno i bujnie”. „…ciemna nasza ojczyzna… chce się zapalić jej piersi swoim komunistycznym blaskiem”. Przesiąknięte bolszewizmem tyrady nie mogły od razu zmienić wiary człowieka, żeby się opamiętał, chociaż zabrnął w ślepy zaułek. Wyjście z niego w porywie rozpaczy — tragiczne. „Mój dewiza — nie oszczędzaj wroga”, może i pomagał politpracownikowi Fitilowowi trzymać się na powierzchni, ale system, któremu służył, przypomniał mu o „nieoszczędzaniu”. Bez wątpienia M. Iwanczenko zbyt obiektywnie charakteryzuje i M. Chwylowego, i tamten krwawy czas. We wspomnianym artykule stosy historycznego, sprawiedliwie opracowanego materiału, żywej konkretności, ciekawych myśli, ważnych cytatów i poglądów. Więc teraz, kiedy tworzą globalną imperię, odczłowieczają człowieka, ścierają z pamięci historyczne osiągnięcia i tradycje, książka „Surma i miecz”, która ma wartość wychowawczą, szczególnie dla młodego pokolenia, które jest przejęte duchem patriotyzmu, stanie się dla niego swoistą encyklopedią nauki i wiedzy. Cierpimy, bo zapał wojowniczości i święty duch ofiarności zgasły. My do tej pory nie związaliśmy sprawiedliwego snopa historii. W tym, co mamy, zamiast ziarna prawdy jest wiele obcego, zniekształconego i szkodliwego, co poniża nasz honor. A przykłady dobrego, porywającego zatwardziali tabacznicy wyrywają ze szkolnych podręczników, wykastrowują heroikę wyzwoleńczych zwycięstw, żebyśmy w godzinie gniewu nie mieli o co się oprzeć. Ułożyli, że być w tym kraju nacjonalistą — to zło i hańba, a być niewolnikiem — chwalebne… Przecież gdyby ktoś z naszych bohaterów z piętnem „nacjonalista”, który bronił Ukrainy przed wrogami, wyrzekł takie słowa jak Trocki: „…My przelejemy takie potoki krwi, przed którymi zadrżą i zbledną wszystkie ludzkie straty kapitalistycznych wojen”, oj, nie daliby nam żyć na białym świecie… Zacznij coś kopać czy dochodzić prawdy — kamienie sypią się na nasze głowy. Jednak my nie narzekamy, spokojnie przyjmujemy nazwy miast, przedsiębiorstw, ulic, które noszą imiona dusicieli. Książka Mychajła Iwanczenki zrobiona jest uczciwym i sumiennym piórem pisarza-patrioty. Dusza autora schodziła w głębiny i najskrytsze zakątki przeszłości i teraźniejszości, wynosząc stamtąd to, co najcenniejsze, najbardziej potrzebne. Wiele z tego materiału można wykorzystać jako uzupełnienie lub nawet początek napisania księgi bytu ukraińskiego narodu. Dla mnie „Surma i miecz” to swoisty autorski panteon, gdzie i uzasadnione, i pobieżnie wspomniane są setki imion sławnych synów Ukrainy, którzy walczyli i poświęcali życie w imię niej. Prawda, nie mniej jest tych, którzy znieważali swoją Ojczyznę, odwrócili się od niej, pomagali katom dusić i niszczyć. Więc niech fala szczerej wdzięczności dotrze do Mychajła Iwanczenki, który ukwiecony latami, ale rześki duchem, wywyższa ludzkie cnoty i karci bezczeszczenie. Jego wierne i mężne słowo, które stoi na straży dobra i prawdy, będzie hartować naszego ducha i wolę.
Są ludzie, którzy w każdych okolicznościach przejawiają ducha heroizmu, ale nigdy nie stają się bohaterami. Sprytniejsi i bardziej służalczy wypychają ich na margines, gdzie oni, aby nie splamić swojego imienia, żyją i tworzą w parze z duszą.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
