Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗
Czekolada z posmakiem goryczy
Слово Просвіти, №48 за 2012 рік
Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych
Zatem firma o eksporcie w wysokości około 400—450 milionów dolarów rocznie (o czym z dumą poinformował ów sam W. Moskalewski) pożałowała groszowych kosztów na opakowania i pudełka dla własnych rodaków. Trzeba przyznać: w tym nie jest odosobniona. Nie kupuję cukierków zbyt często. Ale teraz specjalnie zajrzałem do najbliższego minimarketu, aby się upewnić: w dziale cukierniczym język ukraiński już prawie zniknął. Dawno już nie ma go na etykietach donieckiego „AWK” (kiedyś, zdaje się, były one przynajmniej dwujęzyczne), nie używa go zasadniczo nowy i aktywnie promowany dniepropetrowski „Lubimow”, a oto teraz także produkcja rodzimego „Ro-shen” jest oznakowana językiem „zrozumiałym i tam, i tam”. (Więc ostra reakcja właśnie na „Roshen” wyjaśnia się chyba tylko tym, że jego bywalcy ukraińskich sieci uważali go za „swój”, w odróżnieniu od wspomnianych „AWK” i „Lubimowa”. A do zdrady „swoich” zawsze podchodzi się emocjonalnie). Na razie utrzymują się jedynie „Korona” i lwowski „Switoczi”. Czy na długo? W. Moskalewski powołuje się na konieczność sprzedawania produkcji w różnych krajach. Kto temu przeciwny? Ale jeśli mówić o światowej praktyce, dlaczego duńskim czy holenderskim firmom (które szeroko wchodzą na rynki angielski, francuski czy niemiecki) nawet na myśl nie przychodzi zastąpić u siebie w kraju duńskie czy holenderskie etykiety „ogólnie zrozumiałymi”? Przyczyna — poziom ogólnej kultury (Duńczycy i Holendrzy, w przeciwieństwie do wielu naszych rodaków, szanując siebie, mogą nawet bojkotować produkcję w obcym języku). A do tego — prawo narodowe, które stoi na straży praw (także językowych) własnych konsumentów. U nas natomiast mamy ustawę Kiwałowa—Kolesniczenki, która oddaje wszystko na pastwę różnych Lubimowów i Moskalewskich (chociaż „Roshen”, jak wynika z wywiadu jego prezesa, zdążył się zrusyfikować już w maju — czyli wyprzedził parowóz, bo ta niesławna ustawa weszła w życie dopiero 10 sierpnia). Lubimowowie i moskalewscy właśnie to wykorzystują — przecież „Ukraińcy zrozumieją także po rosyjsku”…
W. Moskalewski z obrzydzeniem nazwał tych, którzy dziś w mediach społecznościowych wzywają do bojkotu zrusyfikowanego „Roshen”, „trollami”, i wezwał do operowania wyłącznie kategoriami ekonomicznymi. Cóż, porozmawiajmy także o tym. Przecież język to także ekonomia. Kupiony tego samego dnia przez moją żonę w dobrym sklepie niemiecki blender (okazał się niezdatny do użytku!) w instrukcji wśród kilkunastu języków europejskich nie zawierał już języka ukraińskiego.
Zatem jakiś absolwent-tłumacz z kijowskiej, lwowskiej czy charkowskiej uczelni nie zarobił na to tłumaczenie ani grosza. Zarobił natomiast (za tłumaczenie na rosyjski) wyłącznie jego moskiewski albo petersburski kolega. Bo niemiecki kolega W. Moskalewskiego też chce oszczędzać. I jeśli państwo ukraińskie nie wymaga od niego instrukcji po ukraińsku, to ich nie będzie drukował. „Zrozumieją i po rosyjsku”. A zaawansowani – także po angielsku. Zasadami dla zagranicznych eksporterów powinno zajmować się Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego, na którego czele wciąż stoi (ostatnie przedparlamentarne dni?) szef W. Moskalewskiego, Petro Poroszenko. Ale nasz znany czekoladowy oligarcha zajmował się najwyraźniej innymi sprawami, jak choćby zdobywaniem funduszy na kampanię większościową na Winnicczyźnie. A tamtejsi letni chłopi, jak wiadomo, głosują za gryką, a nie za językiem na etykietach… W zasadzie w cywilizowanych państwach dla Moskalewskiego i Poroszenki (którzy zawsze dążą do oszczędzania na opakowaniach) istnieje jeden jedyny bodziec – prawo. Wtedy od razu znalazłyby się pieniądze na pudełka z napisami po ukraińsku, na których teraz widnieje „Ассорти” czy „Шоколадный замок”. I nie doprowadziłoby to nawet do jakiegokolwiek zauważalnego pogorszenia dobrobytu wspomnianych dostojników, którego poziom wielokrotnie, w dziesiątki i setki razy, przewyższa dochody jakiegoś ukraińskiego fizyka czy lekarza. Ale w najbliższym czasie (mimo całej determinacji chłopaków ze „Swobody”) porządnej nowej ustawy językowej raczej nie możemy się spodziewać: arytmetyczna większość przycisków pod palcami regionałów z komunistami. Zatem ratunek dla języka ukraińskiego – rzeczywiście wyłącznie sprawa społeczeństwa i zależy od codziennej postawy każdego z nas. Dlatego w wspomnianym już minimarkecie odstawiłem na bok opakowanie „Муки пшеничной” (choć być może nieco ładniej wykonane) i wrzuciłem do plastikowego koszyka skromniej wyglądające „Борошно”. Zatem do wiadomości Wiaczesława Moskalewskiego i Petra Poroszenki: dopóki nie zmienią swojej polityki językowej, „Roshen” z pewnością nie kupię. Będę wspierać innego krajowego producenta. Tego samego „Świtocz” albo „Koronę”. Które dotąd odnoszą się do mnie z szacunkiem. A przede wszystkim – jeszcze jeden czysto ekonomiczny argument. Jedną z najbardziej udanych kampanii w niepodległej Ukrainie stała się swego czasu kampania „Купуй українське!”. Była ona fachowo zbudowana, trafiała w czułe punkty i rzeczywiście pozwoliła wyprzeć z rynku (przede wszystkim spożywczego) otwarcie kiepskie towary naszych sąsiadów. Wątpię, by ta kampania była równie skuteczna, gdyby jej główne hasło brzmiało po rosyjsku: „Покупай украинское!”. Byłaby w tym taka sama nieszczerość, jak w wyraźnie rosyjskojęzycznych billboardach ruchu „Украинский выбор”. Ale pomińmy projekt polityczny, co do pozaukraińskiego pochodzenia którego nikt nie ma wątpliwości. I miejmy nadzieję, że (przy pomocy społeczeństwa) naszym czekoladowym i innym królom wystarczy wreszcie rozumu, by pamiętać o własnym konsumencie. Który na poziomie emocjonalnym raczej nie odczuje istotnej różnicy między rosyjskojęzycznymi pudełkami „Ассорти” produkcji tego samego „Roshen” – a także rosyjskojęzycznym produktem eksportowym z Białorusi, który coraz szerzej zalewa ukraiński rynek (z którego kiedyś kampania „Купуй українське!” wyparła Polaków).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
