Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
JAKIE TO WIELKIE SZCZĘŚCIE — WIERZYĆ! Kateryna Mandryk-Kujbida. Pobłogosław ogniem. Wydanie 2., uzupełnione. Litopys. Lwów. — 2010.
Слово Просвіти, №49 за 2011 рік
Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy
I kochać. Bo wiara wyhodowuje się-dojrzewa na miłości do Boga, do rodziny, do rodzinnego kraju — Ojczyzny. Wiara napełnia człowieka szczególną energią samozachowania w nieludzkich warunkach istnienia i jednocześnie zapala ogniem wybuchowego poświęcenia. To jest właśnie ta chwila fatalnej gotowości, by złożyć swoje życie na ołtarzu wiary. Słyszę siłę oporu aż do bólu, Która mnie napełnia po brzegi: Albo zdobędziesz wymarzoną wolność, Albo godną wymyślisz śmierć! Tym wycierpianym, wywalczonym ideowo-światopoglądowym credo kierowała się autorka wiersza „Pobłogosław ogniem, a nie słowami…”, łączniczka UPA Kateryna Mandryk-Kujbida, w której losie walka o wolność Ukrainy i twórczość nie tylko połączyły się organicznie, ale i wzajemnie stymulowały. Ale jak wtedy zrozumieć te pierwsze wersy cytowanego wiersza, zaprzeczą mi, w których ogień ofiarnej walki jakoby przeciwstawia się słowu? W rzeczywistości żadnego aktywnego przeciwstawienia słowa i czynu, walki i twórczości w poglądach i losie Kateryny Mandryk nie ma. Jest tylko przestroga, by nie ukrywać za patriotycznymi hasłami i przysięgłymi zapewnieniami swojego odcięcia się od aktywnych działań, potępienie wszelkich prób uniknięcia osobistej odpowiedzialności za los rodzinnego kraju, za rozprzestrzenianie narodowowyzwoleńczej walki. Z czasem w „Pouczeniu dzieciom” obrazowo wypowie rolę i znaczenie ojczystego języka, ukraińskiego słowa w narodowym przejrzeniu każdego człowieka, w jednoczeniu naszego narodu na drodze do tworzenia Sobornej Ukrainy. Tylko wtedy będzie sprawiedliwą taka droga, która Wymoszczona Słowem Do ludzi i Boga… Co się tyczy wiersza „Pobłogosław ogniem…”, napisanego w 1946 roku, kiedy jej ojca enkawudziści przez dwa miesiące niemiłosiernie bili w bolechowskim więzieniu, wewnątrz wszystko poobijali i wreszcie, niczego nie wywiedziawszy, wypuścili umierać do domu, wtedy chyba po raz pierwszy Kateryna przeżyła głębokie tragiczne wstrząśnienie. Własnego domu, swojej chaty rodzina Mychajła Mandryka już w tamtym czasie nie miała — umierał okaleczony człowiek u obcych ludzi. Młoda dziewczyna z przerażeniem i nienawiścią przeżyła to tragiczne wydarzenie, bo zobaczyła, do jakiej okrutności dochodzą sowieccy okupanci, próbując poskromić ducha i wolność jej narodu. Tego samego 1946 roku latem Katerynie we śnie ukazał się Jezus Chrystus i przepowiedział: „Ja wzywałem ludzi, żeby pokutowali, żeby się modlili, a ty, dziecko, pamiętaj, że teraz 46 rok, a
Pawło MOWCZAN
Poetyckie słowo jako ludzkie zaklinanie biedy, jako pokonywanie czasu, jako wygłaszanie formuły i wiary w siebie, jako pokonywanie obcej czasoprzestrzeni. …Poetyckie słowo jako mantra, która wzmacnia w wierze, która uskrzydla, koncentruje na głęboko-archetypowym. Słowo jako boska substancja, która uzdrawia duszę, wzmacnia ją, czyni ją oddźwięczną na ojczyste słowo, które jeszcze słychać od pobratymców i sióstr w ogólnej strefie wyobcowania, którą dla milionów Ukraińców stała się „Syberia nieprzebrana”, gdzie oprócz komend, rozkazów, poleceń, wygłaszanych agresywnie obcym ty, dziecko, za 4 lata w 50 roku będziesz na strasznym sądzie”. I przez te wszystkie cztery lata, kiedy łączniczka UPA opiekowała się powstańcami — leczyła i pielęgnowała rannych, prała ich odzież, przynosiła jedzenie, przeprowadzała przez góry, dostarczała wiadomości, chodziła na zwiad, ona myślała, co też stanie się przepowiedzianego w 1950 roku. I rzeczywiście nastał ten straszny sąd — 25 października 1950 roku Katerynę Mandryk aresztowało rejonowe MGB i dopiero po 14 latach — po strasznych torturach, nieludzkich znęcaniach się, ponad siły ciężkich pracach i przerażających tułaczkach po stalinowskich łagrach ona w 1964 roku powróci na Ukrainę. Powróci jako inwalida drugiej grupy. Próba ogniem poświęcenia rozpoczęła się nie w 1946 roku — znacznie wcześniej, kiedy Kateryna szła w osiemnasty rok życia i dołączyła do narodowowyzwoleńczego ruchu. Wtedy też poczuła smak obrazowego słowa i pragnienie wypowiedzenia swoich myśli i przeżyć w wierszach. Uczucia, rozmyślania pragną uwolnienia i obrazowego wywierszowania — szukają odpowiedniej formy, w której mogłyby odnaleźć swoje artystyczne dopełnienie. Przychodzą w jej rodzinny kraj „drudzy sowieci” — okupanci w todze wyzwolicieli od hitlerowskiego nazizmu, ale dla Kateryny, jak dla dziesiątek tysięcy młodych ukraińskich patriotów to „wyzwolenie” szybko uobecnia się przerażającymi represjami i okrutnym stłumieniem narodowowyzwoleńczego oporu. Kateryna Mandryk ze szczególną emocjonalną wrażliwością reaguje na nosicieli „krwawych ideałów”, czuje niepohamowaną potrzebę walki, mszczenia się za śmierć swoich współmieszkańców i wojaków UPA oraz bronienia swojej Ukrainy. Złości krwawej prorocy, Co wypluwacie z gardła śmierć, Wy tu będziecie dopóki My gniewem napełnimy się po brzegi.
Przeinaczyć naszą naturę Nie uda się, nieludzie, i wam. My zachowamy miłość gorącą I wierność naszym chorągwiom! Ten wiersz z 1945 roku „Krwawe wasze ideały…” — swoista przysięga młodej patriotki, która w Wielki Dzień Zmartwychwstania Chrystusowego poświęca się na ofiarną walkę z radzieckim okupantem, błogosławiąc siebie na oczyszczenie ogniem odnowienia na najwyższej fali heroicznego poświęcenia. Wielki Dzień. Uroczyste dzwony Nasz duch wznoszą do niebios. My Ukrainę obronimy! Chrystus Zmartwychwstał! Chrystus Zmartwychwstał! To emocjonalne napełnienie swojego ducha wiarą w zwycięskość wyzwoleńczej walki jest gwarancją przetrwania wszystkich prób na okrutnych przełęczach losu. Dla młodej powstańki sowiecki okupant to niszczyciel ducha, ta agresywna siła, która próbuje przede wszystkim rozchwiać duchowe fundamenty narodu, osłabić i ujarzmić narodowego ducha, zrujnować moralne podstawy ukraińskiego narodu. Wiersz „Niszczyciele ducha”, napisany w 1947 roku, poraża symboliczno-alegorycznym wypełnieniem oraz ideowo-demaskatorskim ukierunkowaniem. Młoda poetka wychodzi na horyzont myślenia i zachowania radzieckiego agresora, który w szaleńczym zamiarze podporządkowania sobie całego świata szaleje od wszechwładzy i grandiozności przyszłych zwycięstw. Kateryna Mandryk-Kujbida ten rewolucyjno-agresywny szał, spowodowany pragnieniem dokonania całego świata, porównuje z nadejściem globalnej zimy, planetarnego oblodzenia, które zagraża zniknięciem wszystkiego, co żyje na ziemi. Już w tych wczesnych poezjach widać poetycki dar, który ciąży ku metaforycznemu i symbolicznemu ujawnieniu osobistych wizji, wrażeń, wyobrażeń, rozmyślań… Wyraźnie prześwituje w jej poezjach estetyczna emancypacja jasnej w swoich twórczych zamiarach indywidualności. Tego dążenia do twórczego samorealizowania Kateryna Mandryk nie ukrywa: Ukraino, sercu miła, Pieśni nieba i narodu — Czuję: prężą się skrzydła, Jestem gotowa do lotu. („Wsłuchując się w noc”) Obrazowe słowo występuje w jej wewnętrznej potrzebie estetycznej emancypacji jako decydujący środek. I im aktywniej Kateryna Mandryk wciąga się w walkę UPA o narodowe wyzwolenie, tym wyraźniej prześwituje w jej poezjach publicystyczny nurt, tym potężniejszy staje się obywatelski patos i patriotyczny głos. Możemy obecnie jedynie zgadywać, ile poezji, które rodziły się podczas leśnych przepraw powstańców czy w drodze ze Lwowa do Komi ASRS w bydlęcym wagonie, czy w zimne noce w barakach pod ziemią, nie wylało się na papier, zapomniało się-nie zapamiętało, ile obrazów nie znalazło swojej poetyckiej formy — czyż w tak niemiłosiernie ciężkich dla przetrwania warunkach było do twórczej pracy? Ale jeśli sądzić po wierszach, które nie mają
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
