Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

DO JUBILEUSZU EPOPEI

Слово Просвіти, №49 за 2011 рік

Tetiana KROP. 170 lat temu po raz pierwszy ujrzał świat poemat Tarasa Szewczenki „Hajdamacy” — dzieło, które do dziś oceniane jest dość niejednoznacznie. Poemat udało się wydać nie gdzie indziej, a w Petersburgu — ówczesnej stolicy Imperium Rosyjskiego. „Miałem z nimi kłopot — pisał Szewczenko o wstrzymaniu zgody na wydanie „Hajdamaków” wiosną 1841 roku — z trudem wypuścił cenzuralny komitet, oburzające, i tyle…”. A jednak stało się to, co w ówczesnej Małorosji stać się zapewne nie mogłoby. Z tej okazji w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę „Synowie moi, hajdamacy!”. Jej eksponaty pochodzą ze zbiorów muzealnych i kolekcji prywatnych. W ramach projektu wystawienniczego, przygotowanego przez muzeum przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury Ukrainy, po raz pierwszy zaprezentowano szerokie zestawienie licznych ilustracji do jednego z najpopularniejszych dzieł T. Szewczenki, a także wznowienia poematu z różnych lat i przekłady na języki narodów świata, prace krytyczne, literaturoznawcze i historycznosztuczne. Wysławianie wszechzwycięskiej woli narodu, który wreszcie powstał przeciwko ciemiężycielom, czy sławienie najbardziej odrażającej zbrodni? Zarówno pierwsza, jak i druga interpretacja dzieła miała zwolenników wśród polskich, rosyjskich i ukraińskich krytyków. Były też uwagi natury czysto literackiej. W szczególności Mychajło Drahomanow uważał, że poemat jest rozchwiany i nie zachowano w nim jedności tonu oraz nastroju. Podkreśliła to podczas otwarcia wystawy „Synowie moi, hajdamacy!” kierowniczka działu szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Walerija Smilianska. Zauważyła ona, że w kulturze światowej znaczenie tej czy innej kultury narodowej tradycyjnie określała obecność w niej wielkiego utworu narracyjnego. Do takich należy poemat „Hajdamacy” — tragiczno-romantyczna epopeja, w której, zdaniem pani Walerii, bardzo umiejętnie przeplatają się dwie linie fabularne — wydarzenia historyczne powstania koliszczyzny oraz miłość Jaremy i Oksany. Lecz jakkolwiek oceniano by to dzieło, żyje ono już drugie stulecie i budzi zainteresowanie. Dlaczego? Do zastanowienia się nad tym pytaniem skłania ekspozycja wystawowa. Znajdują się w niej dzieła artystów różnych epok, począwszy od rysunku Tarasa Szewczenki „Jarema Hałajda”, kopię którego wykonał, według przypuszczeń, Pantełejmon Kulisz, prac współczesnego poecie Jakowa de Balmena, Opanasa Slastiona, który tworzył później, aż po wybitnych przedstawicieli XX wieku: Wasyla Kasijana, Petra Noska, Mykołę Tkaczenkę, Wasyla Łopatę… Uwadze zwiedzających oferowane są także rzeźbiarskie wizje poematu „Hajdamacy” — kompozycje plastyczne Anatolija Kuszcza i Leonida Mołodożanina. W gablocie opowiadającej o Monasterze Motronińskim, gdzie święcono hajdamackie noże, obok cegły z literami MTM (Monaster Motroniński Trójcy Świętej) umieszczono kopię rysunku tej świątyni autorstwa Szewczenki, a także fotografię z lat 60. XX wieku, na której przedstawiono to samo miejsce kozackiej sławy. Również o hajdamackich nożach (jest ich w gablocie kilka) i prochownicy możemy wyrobić sobie wyobrażenie. Poemat Tarasa Szewczenki „Hajdamacy” to wieczne przypomnienie o tym, że zło nigdy się nie skończy, dopóki nie zrozumiemy: przedstawiciel innego narodu, innej wiary — to taki sam człowiek z krwi i kości, wszak Bóg stworzył nas różnymi…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин