Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Otwieracze bram uczoności

Слово Просвіти, №50 за 2011 рік

…ła majątkami między Lwowem a Przemyślem, niedaleko Nowego Starego Sambora. Wyższe wykształcenie zdobył w KMA, po ukończeniu której przez siedem lat prywatnie „utrzymywał w nauce szkolnej urzędników”. Stał się szeroko znany w kręgach kulturalno-oświatowych jako aktywny, odnoszący sukcesy teolog i oświeciciel. Wkrótce Warnawę zaproszono do Moskiewskiej Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej Akademii. W 1705 roku przeniósł się do Moskwy i pracował w akademii jako wykładowca i kaznodzieja. Po siedmiu latach służby w akademii Warnawa, w randze arcybiskupa chołmogorskiego i ważskiego, kontynuuje swoją działalność oświeceniową w mroźnym północnym kraju Rosji. W jego pokojach panowały język łaciński, polski i ukraiński, odczuwalna była „ogólna atmosfera południoworuskiej (ukraińskiej) oświaty”. W 1714 roku założył przy Mikołajewskim Monastyrze Karelskim szkołę, kontynuując w ten sposób dzieło swojego poprzednika, protoprezbitera Iwana Rohaczewskiego, także absolwenta Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Nawiasem mówiąc, I. Rohaczewski pracował jako wykładowca w sotennym miasteczku Łochwica w pułku lubieńskim, był gorliwym zwolennikiem I. Mazepy, za co po klęsce tego ostatniego pod Wysłany z Połtawy do klasztoru sołowieckiego. W 1712 roku, po przybyciu do Archangielska, zgodnie z zarządzeniem archangielskiego wicegubernatora O. O. Kurbatowa pozostał na stałym lądzie, gdzie wraz z zesłańcem, byłym rektorem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a następnie archimandrytą Baturyńskiego Krupickiego Mikołajewskiego klasztoru H. Odorskim, założył Archangielską szkołę słowiańsko-łacińską, w której był nauczycielem i prefektem. Wraz z pojawieniem się Ukraińców na Północy zajaśniało światło wiedzy: to miejsce przyciągało absolwentów akademii kijowskiej i moskiewskiej. W 1723 roku Warnawa założył w Chołmogorach szkołę, umieszczając ją we własnym domu. W szkole uczono języków staro-cerkiewnosłowiańskiego, łacińskiego i greckiego. Właśnie tu uczył się i torował sobie drogę do nauki Łomonosow. Tutaj zapoznał się z „Gramatyką słowiańską” Meletiusza Smotryckiego, którą w dojrzałym wieku nazywał „wratami uczoności”. Ten podręcznik opierał się na języku staro-cerkiewnosłowiańskim Biblii Ostrogskiej i w dużej mierze określił zainteresowanie M. Łomonosowa naukami filologicznymi. A kiedy w 1755 roku ukazała się „Rosyjska gramatyka” Łomonosowa, badacze uważają, że została ona napisana pod wpływem „Gramatyki” M. Smotryckiego. Nauczycielami szkoły w Chołmogorach byli również absolwenci Kijowsko-Mohylańskiej Akademii L. Wołoch i I. Kargopolski. W 1730 roku w szkole Warnawy uczyło się 59 uczniów. Był to jak na tamte czasy niespotykany sukces, który wzbudził zdumienie samego igumena Sołowieckiego Monastyru Spasa, a później arcybiskupa Archangielska i Chołmogorów Warsonofiusza, który mówił: „Po co zbudowano taką szkołę w tutejszej ubogiej eparchii?” Szkoła słynęła nie tylko jako siewca wiedzy, lecz także z wielkiej biblioteki (734 książki) i rzadkiego zbioru ikon. Warnawa był jednym z najbardziej wykształconych teologów i polemistów, cieszył się wielkim autorytetem jako działacz kościelny. Brał udział w sporządzeniu negatywnej odpowiedzi całego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego skierowanej do teologów sorbońskich w sprawie warunków zjednoczenia Kościoła prawosławnego i katolickiego. Systematycznie kierował pouczające listy do duchowieństwa i wiernych eparchii. Jego ziemska droga zakończyła się 8 października 1730 roku. Pochowany w Chołmogorskiej katedrze Spasa-Przemienienia. A czy ktoś wspomni, że jako pierwszy zapalił światło nauki przed oczami wielkiego uczonego i encyklopedysty M. W. Łomonosowa oraz tych absolwentów Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, którzy stali się odkrywcami wrót jego uczoności?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин