Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

MUZEUM FEDORA SHTEYNGELA

Слово Просвіти, №50 за 2011 рік

Oleksandr Bulyha, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. Imię Fedora Shteyngela jest dobrze znane na Wołyniu, w Horodku niedaleko Równego. To właśnie Horodek stał się jego drugą ojczyzną. Ojciec Rudolf Shteyngel pochodził z baronów Kraju Nadbałtyckiego (Bałtyk). Matka Maria była prawosławną Ukrainką, miała wielki wpływ na kształtowanie światopoglądu syna. Fedir urodził się 26 listopada (9 grudnia) 1870 roku w Sankt Petersburgu. Jako ośmiolatek wraz z rodzicami, którzy nabyli tu majątek, przeprowadził się do Horodka. Dorastał i wychowywał się w ukraińskim środowisku. Studiując na uniwersytetach w Kijowie, a później w Warszawie, poznał wiele interesujących osobistości. Wśród nich był Mykoła Biliasziwski, który później pomógł zorganizować Muzeum Horodeckie. W 1892 roku zmarł ojciec Fedora. Być może świadomość, że jest teraz pełnoprawnym gospodarzem, „pchnęła” jeszcze całkiem młodego człowieka do wniesienia czegoś nowego w życie rodzinnego majątku, do którego wchodziło ponad 700 dziesięcin ziemi. Ideę stworzenia kolekcji muzealnej Fedir Shteyngel pielęgnował przez wiele lat. W XIX wieku proces narodzin i kształtowania się muzeów Ukrainy odbywał się w kontekście rozwoju muzealnictwa w Imperium Rosyjskim. W latach 80.—90. XIX wieku pojawiają się placówki typu muzealnego, tak zwane starożytnice, organizowane przy bractwach cerkiewnych i towarzystwach cerkiewno-archeologicznych. Stały się one zwiastunami klasycznego muzeum, w szczególności horodeckiego zbioru starożytności. Fedir Rudolfowycz wspominał: „Zwróciłem się o radę do mojego przyjaciela (M. F. Biliasziwskiego). Od niego dowiedziałem się o istnieniu za granicą nieograniczonej liczby tak zwanych muzeów lokalnych i zapoznałem się z ich programami i celami. Wtedy przyszło mi na myśl, by powoli zacząć zbierać, przestrzegając programu muzeów lokalnych, wszystko, co dotyczyłoby wszechstronnego badania Wołynia”. Pod koniec XIX wieku carska Rosja mało dbała o tworzenie muzeów gubernialnych, które pomagałyby odtworzyć realistyczną historię ziem peryferyjnych. Sytuacja z funkcjonowaniem prowincjonalnych placówek muzealnych i obecnie mało się zmieniła. Jednak to właśnie oddalone od centrum regiony zachowywały i do dziś zachowują ogromną liczbę różnorodnych zabytków. Oleksandr Wołoszczuk, m. Równe. Protoprezbiter Serhij Kulczynski 55 lat swojego życia oddał posłudze duszpasterskiej w Cerkwi Prawosławnej, mądrze i troskliwie siał w ludzkich duszach ziarna Słowa Bożego, był wiernym synem narodu ukraińskiego, ojcem siedmiorga dzieci. Urodził się ojciec Serhij 24 listopada 1911 roku we wsi Kołki w powiecie łuckim na Wołyniu w wielodzietnej rodzinie księdza Jewhena Kulczynskiego i matuszki Marii z rodziny ZaszKewyczów. Podczas I wojny światowej rodzinę Kulczynskich ewakuowano do Starobielska w guberni charkowskiej, gdzie mieszkała w latach 1914—1917. Po powrocie z ewakuacji do wsi Kołki Serhij Kulczynski uczył się w szkole ludowej we wsi Osnycia, a od 1928 do 1933 roku — w Rówieńskim Ukraińskim Prywatnym Gimnazjum. W latach 1933—1935 Serhij Kulczynski studiował na prawosławnym Oddziale Teologicznym Uniwersytetu J. Piłsudskiego w Warszawie, którego wykładowcami byli metropo- Badacze uważają, że Muzeum Horodockie guberni wołyńskiej, otwarte 25 listopada 1896 roku, stało się pierwszym na Ukrainie (a nie tylko w guberni wołyńskiej) prywatnym muzeum krajoznawczym o charakterze świeckim. Jego ekspozycja przybliżała historię wołyńskiego kraju i była obliczona na masowego zwiedzającego. Fedir Szteingel przeznaczał duże sumy na rozwój nauki przy ośrodku muzealnym, dbał o jego przyszły los. Dzięki wielostronnej działalności Mykoły Bilasziwskiego muzeum to stało się prawdziwą instytucją naukową. Mykoła Fedotowycz opracowywał ekspozycję, pomagał w uzupełnianiu zbiorów, układał instrukcje i programy dla miejscowych krajoznawców. W okresie formowania kolekcji starożytności osobiście odwiedził wiele miejscowości Wołynia i Polesia, zbierając oryginalne materiały, które stanowiły podstawę zamierzonej przez Szteingela placówki. Muzeum Horodockie posiadało następujące działy: przyrodniczy, który obejmował kolekcje z zakresu geologii, mineralogii, paleontologii, flory i fauny guberni wołyńskiej; geograficzny — zbiór map, planów, widoków miejscowości, zbiory materiałów historyczno-statystycznych, których celem było gromadzenie i opracowywanie danych historyczno-geograficznych dotyczących każdej miejscowości Wołynia, dawne akty, kroniki, obserwacje etnograficzne, notatki o miejscach przebywania zabytków starożytności, artykuły prasowe, negatywy, fotografie. Dział antropologiczny zawierał materiały o fizycznych cechach rozwoju ludności Wołynia; archeologiczny — kolekcje przedmiotów archeologii prehistorycznej i historycznej, przedmioty ludowego bytowania, próbki materiałów budowlanych różnych epok, sfragistyki, numizmatyki guberni wołyńskiej; etnograficzny — poświęcony kulturze materialnej i duchowej życia ludowego, co obejmowało szczególnie interesujące wzory miejscowej odzieży, obuwia, ozdób kobiecych, inwentarza domowego, wyroby rzemiosła ludowego, instrumentarium muzyczne itp. W muzeum utworzono bibliotekę, która miała prezentować kolekcje rękopiśmiennych i drukowanych ksiąg, gromadzić literaturę naukową do studiowania poszczególnych zagadnień wołynioznawstwa. Strukturalnie biblioteka dzieliła się na trzy działy: rękopisy, starodruki oraz książki późniejszego okresu. W bibliotece przechowywano zbiory książek historycznych i krajoznawczych, czasopism, gazet, starodruków, rękopisów i wspomnień, które wielostronnie naświetlały życie Wołynia; listy osób, które pracowały na Wołyniu i dla Wołynia; zbiory folklorystyczne, ankiety, ogłoszenia, afisze, listy, które rozsyłały m.in. Rosyjska Akademia Nauk, Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne, później Towarzystwo Badaczy Wołynia. Książki do biblioteki muzealnej darowali znani naukowcy, nauczyciele, mieszczanie, duchowieństwo, urzędnicy. Wołyński ośrodek muzealny był znany i szanowany. Do pracy w muzeum stopniowo dołączali badacze, którzy prowadzili tak zwane „wycieczki”, czyli współczesne ekspedycje po Wołyniu (1899—1900). W ekspedycjach pracowały sekcje archeologii, historii, etnografii, botaniki i zoologii. Sekcję archeologiczną reprezentowali F. Szteingel, I. Abramow, J. Kornyłowycz, M. Reks, historyczną — A. Matwiejew, J. Jarocki, A. Mychajłowa, W. Neikirch, etnograficzną — W. Moszkow, I. Bohosłowśkyj, J. Żałkowśkyj, S. Anikin, L. Feldman, botaniczną — D. Wrangel, M. Hołopołosow, J. Moszkowa, zoologiczną — A. Mordwiłka, N. Moszkow i inni. Kustoszem Muzeum Horodockiego został Jewhen Kornyłowycz. Dzięki zachowanej spuściźnie epistolarnej w Instytucie Rękopisu Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. Wernadskiego wiadomo, że Mykoła Bilasziwśkyj nadal opiekował się muzeum, udzielał różnych konsultacji. Muzeum Horodockie działało do początku I wojny światowej. Wraz ze zbliżaniem się do Wołynia linii frontu wszystkie eksponaty zostały ewakuowane przez Szteingela na Północny Kaukaz do jego krewnych, ich dalsze losy są nieznane. Idee Szteingela rozprzestrzeniały się, a ci, którzy stali wraz z nim u źródeł pierwszego wołyńskiego muzeum obwodowego, w szczególności Bilasziwśkyj, tworzyli nowe placówki muzealne. Fedir Szteingel brał udział w życiu społeczno-politycznym społeczeństwa. Był członkiem KC partii konstytucyjno-demokratycznej, Towarzystwa Ukraińskich Postępowców, brał udział w pracach I Dumy Państwowej (1906 r.). Znana jest jego działalność na stanowisku przewodniczącego Komitetu Frontu Południowo-Zachodniego Wszechrosyjskiego Związku Miast (1915—1917), przewodniczącego Komitetu Wykonawczego zjednoczonych organizacji miasta Kijowa (1917), jako posła Państwa Ukraińskiego w Berlinie (1918) itd. Jednak żadna sprawa Szteingela nie uczyniła jego nazwiska tak znanym, jak organizacja pierwszego muzeum na terenach Rówieńszczyzny. Cechy ludzkie Fedira Rudolfowycza przyciągały do niego najlepsze osobowości. Zdolności organizacyjne, pomnożone przez wsparcie finansowe, uczyniły jego dzieło — Muzeum Horodockie — znanym całemu krajowi. Dmytro Doroszenko wspominał: „Jako człowiek był dżentelmenem w najlepszym i idealnym znaczeniu tego słowa. Mieć z nim do czynienia było dla każdego największą przyjemnością, na tyle był to miły i sympatyczny człowiek. W kręgach ukraińskich cieszył się wysokim szacunkiem i autorytetem”. Fedir Szteingel mieszkał w Horodku do 1940 roku. Podczas przesiedlenia wołyńskich Niemców na historyczną ojczyznę wyjechał z rodziną do Saksonii, gdzie zmarł w mieście Radeburg, koło Drezna, 11 lutego 1946 roku. Dla pracowników muzealnych Ukrainy nazwisko Szteingela zawsze będzie przykładem służby ideałom wysokiej moralności, duchowej czystości i oddania historyczno-kulturowemu dziedzictwu rodzinnego kraju.Uznając za kanonicznie i prawnie uzasadnione postanowienia Wszechukraińskiego Soboru Prawosławnego, który odbył się 25—26 czerwca 1992 roku w Kijowie, mitrat protojerej Kulczynśkyj aktywnie wspierał przejście parafii do ogłoszonego przez Sobór Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego oraz używanie w nabożeństwach ojczystego języka ukraińskiego, jak to czyniono od czasów apostolskich. W 1992 roku pierwszy Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy Mścisław (Skrypnyk) nadał ojcu Serhijowi tytuł protoprezbitera. Za gorliwą służbę Kościołowi Chrystusowemu ojciec Serhij został odznaczony wieloma nagrodami kościelnymi. Ojciec Serhij spoczął w Panu 7 maja 2000 roku w 89. roku życia. Duchowieństwo, krewni, bliscy i parafianie z głębokim smutkiem odprowadzali zmarłego na miejscowy cmentarz, gdzie wcześniej wieczny spoczynek znalazła matuszka Zinaida, wierna towarzyszka cierniowej ziemskiej drogi ojca Serhija.Minęło 115 lat od czasu otwarcia pierwszego wiejskiego muzeum na Ukrainie, którego organizatorem był Fedir Szteingel. Mając niemiecko-ukraińskie pochodzenie, uświadomił sobie, że jest cząstką ukraińskości, stał się postacią, którą szanują, pamiętają, kochają.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин