Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

IRYNA MAHRYTSKA: «UKRAIŃSKA SPRAWA TO MÓJ ŚWIADOMY WYBÓR»

Слово Просвіти, №50 за 2011 рік

Zespół redakcyjny «Słowa Proświty» serdecznie wita swoją stałą autorkę, niestrudzoną pracownicę na niwie oświatowej, kawalera Orderu Księżnej Olgi V stopnia, ługańszczankę Irynę Wasyliwnę Mahrycką z okazji jej pierwszego poważnego jubileuszu. Dużo zdrowia i pomyślności, szanowna Pani Iryno! Uwadze czytelników «SP» polecamy rozmowę z jubilatką. — Iryno Wasyliwno, jest Pani postacią znaną nie tylko na Ługańszczyźnie, ale i w całej Ukrainie oraz poza jej granicami, naukowcem, działaczką społeczną i polityczną, patriotką Ukrainy. Urodziła się Pani i przeżyła całe życie w Donbasie. Jaka była Pani droga do idei ukraińskiej, do aktywnej walki o utrwalenie ideałów narodowych? — Moje dzieciństwo i młodość minęły w Donbasie. Dorastałam w środowisku rosyjskojęzycznym i nawet na ukrainistykę Ługańskiego Instytutu Pedagogicznego wstąpiłam, można powiedzieć, przypadkowo. Ukończyłam instytut w 1983 roku, od tamtej pory pracowałam w szkołach Ługańska i rejonu słowianoserbskiego obwodu ługańskiego. W 1991 roku do pracy w instytucie pedagogicznym zaprosiła mnie ówczesna dziekan wydziału filologicznego, osoba o szczerej ukraińskiej duszy, profesor Zinaida Sikorska. Tam, na katedrze filologii ukraińskiej Ługańskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki) odbywało się moje kształtowanie jako naukowca i świadomej Ukrainki. W połowie lat 90., zbierając podczas studiów doktoranckich materiał empiryczny do rozprawy kandydackiej, zbadałam 103 ukraińskie wsie na Ługańszczyźnie. Właśnie wtedy prawdziwie zafascynowałam się kulturą ukraińską i językiem dialektalnym, przejęłam się szacunkiem do jego nosicieli, dowiedziałam się, że wiejska Ługańszczyzna jest ukraińska. W 2000 roku obroniłam rozprawę kandydacką na temat «Leksyka weselna ukraińskich gwar wschodniosłobożańskich (obwód ługański)». Podczas zbierania materiału zainteresowałam się też innym tematem — tematem Hołodomoru. Nawet w latach 90., kiedy o egzekucji głodem w Centralnej Ukrainie w 1933 roku stało się szeroko wiadomo, miejscowa postkomunistyczna władza i jej naukowi apologeci wmawiali nam, że na Ługańszczyźnie Hołodomoru nie było. Dlatego opowieści świadków niezwykle zapadły mi w duszę i z czasem postanowiłam poświęcić się badaniu historii sztucznego ludobójstwa na dalekim wschodzie Ukrainy. — Jak prowadziła Pani swoje badania? — Zbieranie materiału rozpoczęłam w 2003 roku, kiedy stanęłam na czele obwodowego oddziału ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru. Początkowo musiałam jeździć po wsiach razem z takimi samymi entuzjastami tej sprawy na własną rękę — autobusami rejsowymi, transportem okazjonalnym. Latem 2004 roku sztab «Naszej Ukrainy» odpowiedział na moją prośbę i pomógł transportem oraz kamerą wideo. Po pomarańczowej rewolucji problemem Hołodomoru-ludobójstwa nieco zainteresowała się Ługańska Obwodowa Administracja Państwowa (pod kierownictwem Ołeksija Danyłowa i Ołeksandra Antypowa) oraz niektóre kręgi biznesowe, w szczególności były deputowany ludowy Ukrainy, przedsiębiorca Mykoła Hapoczka. Jednak te przykłady są raczej wyjątkiem na ogólnym tle obojętności wobec pamięci o niewinnie zabitych przodkach, a nawet otwartej wrogości wobec tych, którzy realnymi świadectwami demaskują zbrodnie komunizmu. Pomimo szalonego oporu, badania Hołodomoru na Ługańszczyźnie miały znaczące rezultaty: najpierw wyszła przygotowana przeze mnie książka wspomnień świadków «Ocalona pamięć», a później pojawił się film dokumentalny «Zaklęcie niepamięci», który w istocie przygotowaliśmy we dwoje z mężem — dziennikarzem Ołeksandrem Kramarenką. Z tym obrazem wiązała się niemal detektywistyczna historia, gdyż «cerberzy» od władzy próbowali go wykastrować, oczyścić z niepożądanych epizodów, kiedy na ekranie pojawiają się tabliczki z nazwami ługańskich ulic, na których uwieczniono sprawców Hołodomoru — Jakira i Kosiora, kiedy nasi świadkowie opowiadają o tym, że w sąsiednich rosyjskich wsiach Hołodomoru nie było, kiedy w zbliżeniu pokazują publikacje z ługańskich gazet, które zaprzeczają ludobójczemu charakterowi Hołodomoru. Ze wszystkiego widać, że i dziś władza Donbasu nie pozbyła się syndromu «sowka». — Ale badania Hołodomoru nie wyczerpują Pani działalności społecznej. — Problem Hołodomoru jako ludobójstwa narodu ukraińskiego rozpatruję systemowo, w kontekście nie tylko historii, ale i teraźniejszości naszego państwa. Obecnie na Ukrainie u władzy jest wielu tych, którzy duchem są bliscy organizatorom tej strasznej zbrodni. Dlatego próbowali najpierw zaprzeczać samemu faktowi głodu na Ukrainie w 1933 roku, potem — kiedy stało się to już niemożliwe — twierdzili, że głód był z powodu nieurodzaju, teraz, uznając sztuczny charakter Hołodomoru, ze wszystkich sił starają się dowieść, że, rzekomo, «głodowali wszyscy radzieccy ludzie, dlatego Hołodomor nie był niszczeniem tylko Ukraińców». Innym jaskrawym przykładem kłamstwa, do którego ucieka się «regionalna» miejscowa władza obwodu, jest wywyższanie naszego nieudolnego rodaka Klimenta Woroszyłowa, szczególnie zintensyfikowane w związku ze 130. rocznicą jego urodzin. Dlatego postanowiłam napisać i przedstawić opinii publicznej niewielką, ale wyczerpującą książkę — «Prawdziwy Woroszyłow», bazującą na faktach historycznych i wspomnieniach tych, którzy znali go osobiście. Wydanie broszury miało dla mnie nieprzyjemne konsekwencje. Do domu, w którym mieszkam, zaczęli zaglądać milicjanci, którzy pytali sąsiadów, czy nie zażywam alkoholu, narkotyków itp. Jestem przekonana, że była to celowa kampania zastraszania, próba sprowadzenia mnie z prawdziwej drogi. Ale ja nadal będę demaskować antyukraińskie mity ługańskiej prorosyjskiej władzy, skierowane na konserwację sowieckiej świadomości moich rodaków. — Pani Iryno, pracuje Pani nie tylko na niwie społecznej, ale i politycznej. — Biorę udział w działalności sił opozycyjnych, w szczególności «Komitetu Oporu wobec Dyktatury». Nalegam na prowadzenie wspólnych z nim działań o orientacji narodowej, takich jak: protest przeciwko wizycie Cyryla w Ługańsku, zbieranie podpisów przeciwko ustawieniu w skwerze Pamięci pomnika Katarzyny II, godne uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru itp. Choć to przykre, dziś, w 21. roku naszej niepodległości, zachowują swoją aktualność słowa Łesi Ukrainki: «Ciężka, synu mój, ukraińska sprawa…». A jednak ta sprawa to mój świadomy wybór. Jestem członkinią «Proświty» i Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, kandydatką na członkostwo w Ogólnoukraińskim Zjednoczeniu «Swoboda». Staram się wykorzystywać wszystkie siły, wiedzę i zdolności na rzecz swojej Ojczyzny. Rozmawiał Jurij KISELOW

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин