Сторінка · с. 7сторінка оригіналу ↗
Prawa językowe we współczesnym świecie
Слово Просвіти, №50 за 2012 рік
Taras MARUSYK Pod takim tytułem w Kijowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa, zorganizowana przez akademicki Instytut Językoznawstwa im. O. O. Potebni oraz Ukraińskie Biuro Ekspertyz Lingwistycznych. Kierowany przez doktora nauk filologicznych Bohdana Ażniuka wydział języków Ukrainy Instytutu Językoznawstwa zdołał zaprosić do wystąpień znanych ukraińskich uczonych i prawników, w szczególności sędziów Sądu Konstytucyjnego Ukrainy Wiktora Szyszkina i Petra Steciuka, doktora nauk prawnych, profesora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyra Wasyłenkę, jego koleżankę z „Mohylanki” Łarysę Masenko, Jarosława Radowycza-Wynnyckiego z Drohobycza, kijowskich naukowców Witalija Radczuka i Oksanę Danylewską. Do Kijowa przyjechali także naukowcy z Niemiec, Włoch, Polski: Juliane Besters-Dilger (Fryburg), Salvatore Del Gaudio (Neapol), Artur Bracki (Gdańsk). W swoim wystąpieniu W. Wasyłenko podkreślił, że obecna sytuacja językowa może być adekwatnie oceniona tylko wtedy, gdy rozpatruje się ją w kontekście historycznym i geopolitycznym. Jest to wynik, z jednej strony, niespójnej polityki językowej ukraińskich władz, a z drugiej — prób Rosji narzucenia Ukrainie własnej polityki językowej. Niestety, podkreślił W. Wasyłenko, ani prezydent Kuczma, ani prezydent Juszczenko nie podjęli niezbędnych działań dla realizacji artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w tej części, gdzie zapisano, że państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. A obecna władza, kierowana przez Janukowycza, w ogóle wykonuje zamówienie sąsiedniego państwa na zniszczenie języka ukraińskiego. W ten sposób, drogą celowych i systemowych działań z wykorzystaniem swojej „piątej kolumny”, Rosji udało się narzucić naszemu państwu ratyfikację Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, która stała się podstawą prawną dla rewizji polityki językowej Ukrainy. Na korzyść Moskwy Partia Regionów przeszła faktycznie na pozycję, że podstawą dla prowadzenia polityki językowej na Ukrainie nie jest jej Konstytucja, a wspomniana Karta. Dla utrwalenia tego podejścia w sposób oszukańczy został „przepchnięty” projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”, który, choć podpisany przez Janukowycza, z punktu widzenia prawa nie jest uchwalony. Ten akt bazuje na wypaczonej interpretacji Karty i jest wykorzystywany do tego, aby, nadając językowi rosyjskiemu nowe, nie obce słowa, które pojawiły się w naszym języku w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci. Ich nie ma! A jeszcze około sto lat temu sytuacja była inna. Wtedy, w warunkach bezpaństwowości, Ukraińcy stworzyli wiele nowych ukraińskich słów, które odpowiadały wymaganiom czasu. W szczególności są to takie słowa jak litak (samolot), letowyszcze (lotnisko), chmaroczos (drapacz chmur), zaliznycia (kolej), potiah (pociąg), myryło (miara), widsotok (procent), switłyna (fotografia) i inne. Powracając do notatki „Czekolada z posmakiem goryczy”, chcę zapytać: czy nie lepiej byłoby zamiast słowa „minimarket” użyć słowa „kramnyczka” (sklepik)? A co oznacza w tłumaczeniu na ukraiński angielskie słowo „blender”? Tłumaczy się ono jako „zmiszuwacz” (mieszacz). Czyż nie brzmi ono godnie, czy nie „po szlachecku”? Następne słowo — „bilbord” (billboard). Pojawiło się ono ponad 100 lat temu w USA, kiedy przedsiębiorstwa zaczęły wynajmować powierzchnię dla swoich ogłoszeń na drewnianych tablicach. A czyż my nie możemy zamiast bilbordu używać słowa „szczyt” (tarcza/tablica)? Przecież w języku ukraińskim wiele słów ma kilka znaczeń. A w języku angielskim takich słów jest bez liku i to go wzbogaca. Nie mam zamiaru obrazić Maksyma Strichy. Po prostu czasami bywa tak, że patrzysz na coś, ale czegoś istotnego nie zauważasz, albo słuchasz czegoś, ale nie słyszysz. Na Ukrainie jest obecnie niemało fachowych językoznawców. Czy jest im obojętne, jaką drogą i dokąd zmierza język ukraiński? Dlaczego nie słychać opinii naukowców? Odnośnie jakiejkolwiek polityki państwowej w tej kwestii, za czasów wszystkich prezydentów Ukrainy, nie ma co nawet mówić. „Zatem ratunek języka ukraińskiego to jednak wyłącznie sprawa społeczeństwa i zależy od codziennej postawy każdego z nas”. Z tymi słowami Maksyma Strichy trudno się nie zgodzić. o charakterze quasi-oficjalnym, wprowadzać go zamiast ukraińskiego. Jest to bardzo niebezpieczna rzecz dla samego bytu niepodległego państwa ukraińskiego, zaznaczył w swoim referacie „Geopolityczny i narodowy wymiar sytuacji językowej na Ukrainie” W. Wasyłenko, ponieważ chodzi o celowe próby zniszczenia języka ukraińskiego jako znaku narodu ukraińskiego, który jest systemotwórczym czynnikiem ukraińskiej państwowości. Bardzo interesujące było wystąpienie W. Szyszkina „Język jako składnik budowy państwa”. Rozpatruje on status języka państwowego dwojako: jako indywidualne prawo naturalne i jako wspólne prawo naturalne etnosu, dzięki czemu język państwowy nabywa statusu jednego z elementów konstytucyjnego porządku prawnego. Prawo do państwowości języka ukraińskiego, a także do jego statusu jako jedynego języka porozumiewania się między narodami — to prawo naturalne etnosu ukraińskiego. Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 1999 roku w sprawie o stosowanie języka ukraińskiego jest strategiczna. Ponadto W. Szyszkin przypomniał, że ustawa „O podstawach bezpieczeństwa narodowego” określiła jednym z priorytetów interesów narodowych Ukrainy zapewnienie rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Niestety, inna decyzja SKU — dotycząca konstytucyjności części czwartej i piątej artykułu 12 Ustawy Ukrainy „O ustroju sądów i statusie sędziów” (2011 rok), którą dopuszcza się używanie w sądach, obok państwowego, języków regionalnych lub języków mniejszości, odeszła nie tylko od poprzedniej decyzji językowej, ale także wprowadziła zamęt w ukraińskim ustawodawstwie. Po pierwsze, termin „języki regionalne” jest niezrozumiały dla stosowania prawa, ponieważ zgodnie z artykułem 2 ustawy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub języków mniejszości” postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub języków mniejszości stosuje się tylko do języków mniejszości narodowych na Ukrainie. Po drugie, ratyfikowane przez Ukrainę postanowienia Karty nie przewidywały prowadzenia procesu sądowego w językach mniejszości narodowych, dlatego że Ukraina nie przyjęła zobowiązań dotyczących części III (artykuły 8–14) Karty, w szczególności odnośnie artykułu 9 „Władza sądownicza”. Państwo ukraińskie zgodziło się jedynie nadawać prawo do wystąpienia w sądzie w innym języku z pomocą tłumacza, składania wniosków, przedstawiania sądowi dowodów i odpowiednich dokumentów w języku oryginału, otrzymywania decyzji sądowej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
