Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Oleksa WERETENCZENKO (1918—1993) Żywe słowo

Слово Просвіти, №50 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Marmur jest martwy. Słowo — żywe. O. Weretenczenko Wspominają o nim rzadko. Piszą mało. Dla intelektualistów jest zbyt prosty. Dla konsumentów powierzchownego liryzmu — zbyt poważny. Zwrócił na niego uwagę Rylśkyj. Rekomendował do Związku. Pierwszy tomik wyszedł Giordano Bruno Rzucając spojrzenia jasne W błękit niebieskiego spokoju, Na Placu Kwiatów w ogniu On żegnał się z rzymską wiosną. Dogasało ognisko — cichł Kardynałów triumfalny hałas. A Giordano brązowy stał, I ziemia — wokół słońca się obracała! Nokturn Cóż nieprawdopodobnego wydaje ci się w tym, że Bóg wskrzesza umarłych? Św. ap. Paweł Płonęło niebo i ziemia, i wody; My padaliśmy i znowu szliśmy do boju… Kiedy w nocy wspominam pochody — Nie wierzy się, że dotąd żyję. Szaleje deszcz… Dwunasta wybiła… Ciężkie wiatry kołyszą jawory, I wciąż mi się przywiduje mogiła, Gdzie leżę twarzą do góry. x x x Skończył się bój — i cicho się stało, Gdzie krwią znaczono ślady, I nawet ludzie nie krzyczeli, I nie prosił nikt o wodę. święta”. To o niej, Marii, która “podała chleb”. Miniatura “Nokturn” kończy się wersami: “I wciąż mi się przywiduje mogiła, Gdzie leżę twarzą do góry”. Czyż to nie wyjątkowy wiersz, którego nie sposób wyobrazić sobie wśród opublikowanych utworów liryki frontowej w ocenzurowanej Ukrainie. Bój się zakończył. Ślady krwi. Ludzie — żywi i martwi — leżą pokotem. Nikt nie krzyczy, nie prosi o wodę. Bojownicy liżą rosistą trawę. Patrzą w niebo, by zapamiętać, jak świeci słońce. I nagle od strony wsi gwar i krzyk. To na pole boju biegną chłopi. Lecz nie po to, by pomóc “zbolałym synom”, a by ściągnąć “buty z nieboszczyków”. Wiersz nie miał kontynuacji. Na Pożegnanie Rwą się w niebo ciężkie mosty, Podniosły się płomienne wieże, I płoną złote krzyże Bożym gniewem w dymie pożogi. Głowa opada w dół, — Od maszyny benzynowy zapach… Przeleciały gromady ptaków, Wyprzedzając nas, na zachód. A za miastem huczą boje, Słychać czołgów chód żelazny — Lećcież, lećcie, myśli moje, W nieprzyjazną dal! Ojciec i matka zostali tam I siostra za Dnieprem-rzeką; Dogorzał, zawalił się świątyni gmach, Gdzie braliśmy ślub z tobą. x x x Padają śnieżynki na martwy bruk. Prochem pachną miasta cudze. Na zachodzie słońce, jak żółty pająk W srebrzystobiałej pajęczynie. Zwałowiska żelaza. Kamienna góra. A w górze gołębie skrzydła… To były boje — Europa stara Na tysiąc lat się zestarzała. Znów na serce legła zima. Zamarzły lodem dni przeżyte. I nic dziwnego nie ma W tym dziwnym świecie. Wszystko mija niby dym, Wszystko takie niezwykle zwyczajne. Nawet słowo staje się starym, Nawet wieczne — nie jest wieczne. Poezja Potopiono słowa prorocze. Na męki dusze oddano. I ktoś krzyczy przez mrok nocy Słowa obrazy i zniewagi. Daremnie. Nienawiść przedwczesna. Bo rytmem napełnia się ziemia. Bo tylko poezja piękna, Najbardziej do Boga przemawia. tej nucie i kończy się. Tym straszniejsza prawda. Prawda, której nie znajdziemy nawet w najlepszych wierszach najlepszych poetów frontowych: W. Bułajenki, W. Szwecia, A. Malyszki, M. Rudenki. Tylko on, Oleksa Weretenczenko, żołnierz, jeniec, wypowiedział tę prawdę. Poetę poznaje się nie tylko po literackiej pirotechnice, formalnych ekstrawagancjach, krzykliwej metaforze, ale i po codziennym detalu, niepozornym, zdawałoby się, określeniu. W tejże “Dumie o marszu” mamy wers — “rzucały się w powietrze palce ostre”. Nazwać palce ostrymi mógł tylko poeta. I tylko ten, kto zaznał grozy wycieńczenia niewolą. Zrujnowana wojną stara Europa. Zwałowiska żelaza, martwy To nie absurdalny teorem. On żyje miliony lat. I pierwotworny poemat Brzmiał tak: “Niech będzie świat!” Rozpościerają się białe żagle. Twoje oczy — świty nowe. Wulkanizująca siła Zagotowała się w mojej krwi. Gasły sczerniałe świtania, Noce w echach, ciała we krwi Przy zgliszczach. Doba dobijania Przecięła szlaki wiekowe. Przemknęła, Rozpłynęła się w błękicie. Od kopyta głębokie ślady Deszczową wodą napełnione, Ja napiłem się tej wody.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин