Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Poetka w zwierciadle nowej książki

Слово Просвіти, №51 за 2012 рік

Anatolij HRYZUN, członek NSPU, m. Sumy. Laureatka nagrody literackiej im. O. Olesia, poetka Ludmyła Romen, wydała tomik, który jest wzruszającym prezentem dla czytelników: Gorąca cisza Lata. Triolety. Liryka intymna. — Sumy: WVP “Mrija/1” TOW. Każda kolejna książka poety jest jak zwierciadło, w którym widzi on siebie i obrazowo załamany świat zewnętrzny. Ponadto poeta rozwija się od tomiku do tomiku — i ten paradygmat powinien utrwalać wszystkie istotne i formalne cechy takiego postępu. Ludmyła Romen po raz trzeci objawia się światu z trioletami (rozdział “Od trzynastu” z pierwszego tomiku “Na wietrznym ogniu”, 1994, tomik trioletów “Wierzę”, 2008). Ale jeśli wtedy były to, że tak powiem, klasyczne triolety, to dzisiaj są to w swoisty sposób transkrybowane i interpretowane przez autorkę przykłady tego gatunku. Poetka postanowiła go odnowić, rozszerzyć cechy artystyczno-wyrazowe. Wrodzona liryczka, pracuje nad wzmocnieniem swojego słowno-dźwiękowego rejestru. Słowo “Lata” nieprzypadkowo napisano wielką literą: poetka przedstawia swoją gramatykę jako skutek urzeczowienia szczególnie bliskich jej pojęć i swojego stanu duszy. Właściwie cały tomik jest uporządkowany w trójformatowym paradygmacie wspólnego rdzenia: “Trio lety”, “Trio Lety”, “Trio Lita”. Są to, oczywiście, nazwy trzech rozdziałów (ostatni nadał tytuł całemu tomikowi. — A. G.). Autorka przedmowy “Złote pisma Lata” Lubow Szerstiuk upatruje w tym “Trójjedność, trójistotność, trójosobowość bytu, Świata, Człowieka”. Najwyraźniej ma rację. Dodałbym do tego tylko duszę lirycznej bohaterki, tak szczodrze wypełnioną emocjami. Liryka intymna to być może najtrudniejszy podgatunek poetycki, ponieważ aby osiągnąć w nim oryginalność, trzeba przekroczyć samego siebie. Rozwiązanie takiego zadania artystycznego wymaga powszechnego rozszerzenia środków wyrazu. Znamienne, że poetka znajduje je nieustannie. Oto, na przykład, nie tak często stosowane w poezji tautogramy: suita “Siedem fotografii upału” (cykl siedmiu wierszy), dyptyk “Północ”. Zrozumiałe, że taki zabieg może zastosować autorka, która błyskotliwie włada ojczystym językiem, którego zasoby są rozsiane w niewyczerpanych niuansach dźwiękowych i rdzennych gam. Czyż nie brzmi nowo chociażby to (zapisuję bez podziału na wersy. — A. G.): “Palimpsest. Pogłoska. Podzwonne. Pielgrzymka. Pomost. Popiół. Piekło… Widmo przygrzała. Potała. Ponad Pślem przytul, pocałuj, przejmij, Przeleśniku! Północ. Koguty zaśpiewały…” (s. 73). Twórcze zwycięstwa są widoczne w lustrze tomiku tam, gdzie autorka przemyśliwuje nawet własne przeżycia. Oto “Trzy Lata” (znowu podaję bez podziału na wersy. — A. G.): “Trzy Lata trzykrotnie w pieśń przelane, Dusza — igrająca — słowem świeci do dna, Nastawiona trójsłonecznie, tobie, upojna Trzy Lata… Trzykrotnie w rosie rozlana Dzwonię tobie: Kochać! Kochać! Kochać! Objawiałam się trzykrotnie rajskim lubczykiem w snach. Trzy Lata… trzykrotnie osobno przeżyte, Dusza — w miłości, przywarła do okna…” (s. 101). Tutaj emocje z duszy lirycznej bohaterki przeszły do serc jej czytelników. Tytuł i wewnętrzny dramatyzm tego wiersza mimowolnie przywołują wspomnienie o niezrównanych “Trzech latach” Tarasa Szewczenki, które stały się etapem w ideowym i tematycznym przekonstruowaniu poetyki narodowego geniusza. Cóż, być może rejestrujemy u poetki także widoczny wpływ klasyka, ale i ona tutaj przedstawia własny niebanalny utwór, wyraźnie wycierpiany. Zresztą artystyczna realizacja zamysłu w poezji, jak i w każdej innej sztuce, jest czegoś warta tylko wtedy, gdy przechodzi przez tygiel autorskich cierpień. Budujące jest to, że u Ludmyły Romen jest wiele właśnie takich trioletów. Wydaje mi się chwalebnym także dążenie autorki do częstego mówienia aforystycznego: Na ostrzu płynodni takie wysokie spełnienie! Ty słońce zasłoń. — Bo cień pada na ganek. Krzyżowo tak stoją wiatry… (s. 121). Podobne objawienia nierzadko spotyka się na stronach tego ciekawego tomiku. Rozumiejąc, że surowe przestrzeganie kanonów trioletu nieuchronnie sprowadzi twórcze wysiłki na niepożądaną jednostajność, poetka stale rozmywa granice gatunku: obowiązkowe dla trioletu powtarzające się wersy tutaj ulegają metamorfozie. Jest to, myślę, kierunek produktywny i, ogólnie rzecz biorąc, perspektywiczny. Droga współczesnej poezji w swoim rozwoju od dawna już dąży do coraz szerszej swobody i rozluźnienia. Przecież żelazne kanony w każdej sztuce — to jednak konserwatyzm. Czasami u Ludmyły Romen obraz poetycki to uosobiona kategoryczność: Pierwotne uczucie: ty — jak wiatr, ja zaś — biały kwiat. My — bliscy!!! My — Lata tego złote pisma! (s. 145) Wszystko jest dokładnie i logicznie zakończone. Wtedy dalsze wersy w rodzaju: “Ty wiedziałeś już i wtedy: świata kwiatów we mnie mnogość” (s. 145) są już zupełnie zbędne. Jest to dowód na to, że na wąskiej płaszczyźnie trioletu wielomówność — najzwyklejsze nadużycie poetyckiej energetyki. W lepszym stanie znajduje się liryczna bohaterka poetki, kiedy jest lakoniczna i lapidarna, ale wciąż barwna: „W tej ciszy gorącej miłością kwitnie rumian” (s. 23), „Świecę w dal! — błogosławiona, wśród śnieżycy” (s. 24), „Od Gromnicznej do Gromnicznej kocham CIEBIE ja wiecznymi śniegami” (s. 25), „W pszczelej radości wiosna. Już morele zakwitły” (s. 27), „Na gwiazdach nastawiony piję ja brzozowy sok” (s. 32), „Dojrzały gruszki już. Dzwonią, niczym bemole” (s. 35). Co prawda, przemyka się i brak smaku: „Wierzbowych kotków słodkie mruczenie!” (s. 33) czy bezpośredniość: „Ja tak chcę w świat, gdzie Miłość — nie oznaka grzechu” (s. 37). Oszczędna w barwach poetka często i w granicach kanonicznej formy artystycznej potrafi pokazać obraz rozwoju, jak choćby: Napęczniała cisza moją miłością… zwinęła się w obwarzanek. Koniczyna różową głowę położyła – (jak ciepło!) w dłoń. (s. 125) Wiersz, z którego cytuję, tak właśnie się nazywa — „Koniczyna”. Jest on pierwszy w tryptyku „Trio trawy”. W lustrze twórczych osiągnięć poetki Ludmyły Romen jest jeszcze jedna ważna linia, która potwierdza oryginalność jej systemu artystycznego. Jest to organizacja wielu aspektów własnej poetyki na zasadach pogańskiej wielokultowej religii i tak samo istniejącej w tamtych czasach mitologii. Przez cały zbiór towarzyszą wam przedchrześcijańskie bóstwa i terminy: Dażboh — Bóg-dawca życia; RA-DO-ść — istota Działania Ra; NieBÓg — światopoglądowe wyobrażenie przodków — tam, gdzie nie ma Boga, Nie ma Bytu; MaRA — nie ma Ra, bogini zła; CHRAM — chować Ramę — miejsce, gdzie z Boga zrobiono idola; MOdlitWA — mowa, która płynie z duszy; Wi-RA — wiedzieć, uświadamiać sobie prawa Twórcy — Boga słońca Ra; wierny — ten, który z tobą zawsze, do bezkresu, nawet za granicą śmierci, razem i w Iriju… Poetka nie boi się, że może wejść w konflikt z tymi, którzy już wyznają tradycyjne kulty lub są ortodoksami nowopowstałych sekt. Ona szczerze pragnie obdarować czytelnika dawną mitopoetyką rodzinnej ziemi. To droga, moim zdaniem, produktywna, chociaż, oczywiście, i dyskusyjna. Optymizmu jej na tej drodze dodaje to, że: „Dusza, rozebrana wierszami, czysta i dumna, Bezbronnie świętą Miłość, jak chleb, poda” (s. 31). Zrozumiałe, mówiąc o tej ciekawej książce, chciałoby się przewidzieć, jak właśnie będzie rozwijać się twórczy potencjał autorki w przyszłości. Oczywiste jest, że zwracanie się do rodzimowierczych (pRAwo-sławnych — sławić świat (Twórcę) PRAW) źródeł, zwyczajów, elementów ich nosicieli oraz atrybutów będzie i nadal obecne w jej nowych projektach twórczych. Oprócz tego, osiągnąwszy sukcesy we własnej artystycznej transkrypcji trioletu, wzbogaciwszy go nowymi motywacjami, poetka, zapewne, zechce opanować jeszcze jakąś kanoniczną formę, powiedzmy, sonet. Oczywiście, jej język, w leksykalnej i składniowej nowości, nadal będzie cieszył wdzięcznego czytelnika. W ostatnich książkach Ludmyła Romen przeważnie opracowuje temat miłości i erotyki. To ważna i trudna warstwa. Jednak chce się życzyć jej, aby się w tym nie zamykała, bo nasza burzliwa współczesność stawia takie problemy, które wymagają nie tylko swojego rozwiązania, ale i rodzą potem nowe. Wydaje się, że jest to w mocy utalentowanej autorki z wielkim artystycznym potencjałem (poetka, kompozytor, religioznawca, ludoznawca, kulturoznawca). I gorący patriota Ukrainy. A bez tego ostatniego czynnika wielkie osiągnięcie w sztuce słowa jest w ogóle nie do pomyślenia. Do tego poetka w przyszłych książkach najprawdopodobniej będzie łączyć mniejsze i większe formy (doświadczenie tworzenia poematów, cykli i rondeli już posiada. „Biały łabędź — łabędź Czarny”, 2005, „Grzmot”, 2008). Ponieważ zbiór z utworów jednego gatunku czy podgatunku — to jednak jednostajność, żeby nie powiedzieć monotonia. Książka „Gorąca cisza Lata”, jak dla mnie, to pewien etap w twórczej biografii Ludmyły Romen — etap do nowych tematycznych horyzontów i poszukiwania rozszerzenia palety od nowości formalnej do obrazowej. budowlańcy, i milicjanci, i księgowi, i pracownicy podatkowi, i uczniowie. A pomagali mu opanować nowy zawód dyrektor sklepu T. Czerkaska, sprzedawczynie H. Sarnawska, N. Tyszczenko i S. Wyhiwska. W ten sposób oni wspólnie z autorem jeszcze i propagowali Tarnopolskie wydawnictwo „Książka edukacyjna” — Bohdan”. Wszak wspomniana księgarnia należy właśnie do tego wydawnictwa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин