Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
Pasjonat. W 75. rocznicę urodzin Wiaczesława Czornowiła
Слово Просвіти, №51 за 2012 рік
Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Obdarzony z natury nieprzeciętnymi zdolnościami, zawsze był najlepszym uczniem, ukończył szkołę ze złotym medalem. Wstąpił na wydział ukrainistyki wydziału filologicznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Tarasa Szewczenki. Z czasem przeniósł się na wydział dziennikarstwa, który ukończył z czerwonym dyplomem. W okresie „chruszczowskiej odwilży” w głowach wielu młodych intelektualistów nastąpiło krytyczne przewartościowanie zasobu wiedzy z zakresu nauk społecznych, a w romantycznych duszach — ideologiczny przełom. Doprowadziło to do przemiany ideowych komsomolców w żywiołowych antykomunistów. Wielu z nich na tym początkowym etapie samorozwoju zatrzymało się na zawsze, żyjąc „jak wszyscy”. Wiaczesław Czornowił nie bał się przemyśleć wszystkiego do końca, jasno analizować, argumentować, krytykować i otwarcie oburzać się radziecką rzeczywistością. A ponieważ był człowiekiem czynu, postanowił ostrym słowem walczyć przeciwko antyukraińskiej, antynarodowej polityce komunistycznej władzy. Razem z podobnie myślącymi ludźmi stworzył Klub Twórczej Młodzieży, na posiedzeniach którego dyskutowano o kwestiach funkcjonowania języka ukraińskiego, rozwoju kultury narodowej, pisał artykuły do czasopisma samizdatowego, czytał książki, w których zawarte były krytyczne sądy o radzieckiej rzeczywistości. Słusznie uważał za niedopuszczalne dla kraju, który nazywa siebie demokratycznym i podpisał Powszechną Deklarację Praw Człowieka, brutalne łamanie tych praw! Odwet nie kazał na siebie długo czekać. Początkowo było to zwolnienie z pracy. Ale już w 1967 roku za swoje poglądy i otwarte ich wyrażanie W. Czornowił otrzymał pierwszy sześcioletni wyrok więzienia. Odsiedział półtora roku. Jednak nie okazał skruchy. Dlatego w 1972 roku został ponownie skazany, tym razem na sześć lat pozbawienia wolności w kolonii poprawczo-pracy o zaostrzonym rygorze oraz do 3 lat zesłania za przechowywanie i rozpowszechnianie dokumentów i literatury, które rzekomo „szkalują radziecki ustrój państwowy i społeczny”. Podczas procesu sądowego W. Czornowił zachowywał się godnie, niezależnie, cytował fragmenty dzieł Marksa i „przedrewolucyjnego” Lenina w obronie wolności słowa i druku. Co prawda, ówcześni prokuratorzy i sędziowie kierowali się innymi wytycznymi „wodza”. Wymowny był trzeci proces, przed którym W. Czornowił stanął na podstawie sfabrykowanego oskarżenia. Ówczesna władza często uciekała się do brudnych sposobów kompromitacji i dyskredytacji swoich politycznych oponentów. Podrzucano im narkotyki, broń, pornografię itp. Opowiadają, że W. Czornowiła zszokowało nie to, że władza, próbując przeszkodzić jego powrotowi na Ukrainę po odbyciu drugiego wyroku, sfabrykowała trzeci proces sądowy. Nie mógł uwierzyć, że możnowładcy mogą tak nisko moralnie upaść, oskarżając go o bycie gwałcicielem. Niezłomność ducha okazywał W. Czornowił także w miejscach pozbawienia wolności. Za to otrzymał od innych więźniów politycznych zaszczytny tytuł „zekowskiego generała”. Zaskoczeni obsesją niezwykłego więźnia, strażnicy pytali, kim widzi siebie w wymarzonej niepodległej Ukrainie — prezydentem, premierem czy przewodniczącym parlamentu. Odpowiedź oszołomiła wszystkich: „Redaktorem opozycyjnej gazety!” — „Czyż wy, nacjonaliści, dopuścicie istnienie opozycji na Ukrainie?” — „Bez wątpienia, bo chcemy Ukrainy demokratycznej, europejskiej, a nie totalitarnej…”. Po uwolnieniu i powrocie na Ukrainę w połowie lat 80., byli więźniowie polityczni stali się katalizatorami procesów demokratyzacji i odrodzenia narodowego. Wznowiono wydawanie samizdatowego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”. W. Czornowił napisał dokumenty programowe Ukraińskiej Grupy Helsińskiej — pierwszej opozycyjnej organizacji typu partyjnego, często występował na wiecach w Kijowie, Lwowie i wielu innych miastach, skupiając wokół siebie wszystkich ludzi, którym nie był obojętny los Ojczyzny. W. Czornowił wszedł w skład Ludowego Ruchu Ukrainy — pierwszej w naszej historii masowej organizacji społeczno-politycznej, z czasem został jednym z jego współprzewodniczących. Potem stanął na czele partii politycznej o analogicznej nazwie. Przez wiele lat po pierwszych wyborach prezydenckich w 1991 roku wielu ludzi żałowało, że ich zwycięzcą został czołowy działacz komunistyczny Ł. Krawczuk, a nie konsekwentny antykomunista W. Czornowił. Uważam, że W. Czornowił jako człowiek, polityk i mąż stanu miał wiele przewag nad obecnymi władcami, w tym liderami opozycji. Nie miał grzechów chciwości i miłości do pieniędzy. Był niewymagający w życiu codziennym. Choć sprawował władzę, nie dorobił się ani majątku, ani posiadłości. Szczerze wierzył w to, co mówił, co pisał, do czego wzywał innych. Należał do pasjonatów — niespokojnych ludzi o płomiennym sercu, powołanych do tworzenia nowych państw, nadawania im praw i konstytucji, przeprowadzania fundamentalnych reform, wygrywania bitew. Tacy ludzie rodzą się rzadko, żyją krótko, ale w ciągu krótkiego życia zdążą zrobić wiele. — Powróćmy myślami do grudnia 1991 roku, do pierwszych wyborów prezydenckich na Ukrainie. — Rok, w którym naród ukraiński opowiedział się za niepodległością Ukrainy. Rok pierwszych wyborów prezydenckich. Spośród kandydatów na urząd prezydenta Wiaczesława Czornowiła najbardziej bał się system komunistyczny i robił wszystko, co możliwe, aby go zdyskredytować. Ale mimo wszystko, spośród demokratycznych kandydatów, uzyskał on największe poparcie Ukraińców. Była to ocena jego zarówno jako polityka, jak i lidera. Wtedy, w 1991 roku, Ukrainie zabrakło sił, by wybrać Czornowiła na prezydenta i wejść na prawdziwie demokratyczną drogę rozwoju. — Był, jeśli można tak powiedzieć, strategicznie integralną osobowością... — Czornowił był być może jedynym z dysydentów, który rozumiał, że można normalnie współpracować z tymi, którzy pozostali ze starej władzy. Jedynie mówił, że trzeba było pozbawić ich wpływowych dźwigni władzy, funkcji i dawać im konkretne zadania. Kiedy był we Lwowie, pytano go: „No dlaczego pan nie wyrzucił tego czy tamtego generała KGB, który pana aresztował?”. „Nie wyrzuciłem, bo on po pierwsze ma doświadczenie w pracy — odpowiadał Wiaczesław — a po drugie, on teraz czuje swoją winę i będzie pracował być może lepiej niż ci, którzy nie znają prawa, ludzkiej przyzwoitości, to zyskiwał sobie zawziętych wrogów. — Pod koniec życia Wiaczesław Maksymowycz doznał chyba najbardziej upokarzającej rzeczy od swoich przyjaciół — zdrady. — W przeddzień haniebnego konfliktu w Ruchu mówił, że tak, jak rozmawiali z nim wtedy partyjni koledzy, w takim tonie nawet śledczy z nim nie rozmawiali. Konflikt narastał w ukryciu. Wreszcie antyczornowiłowska grupka przeszła do otwartego ataku. Korzystając z tego, że był to dzień pamięci Szewczenki (Wiaczesław i Atena byli w operze), około dziesięciu osób wtargnęło do jego gabinetu, dokonując prawdziwego pogromu. Kiedy zadzwonili i przybyłem na miejsce, zastosowano wobec mnie brutalną siłę. — Historia i czas postawią wszystko i wszystkich na swoim miejscu. Dziś zrobiono już wiele dla upamiętnienia Wiaczesława Czornowiła. Ale co powinno być tutaj najważniejsze? — Ważne, że wydajemy jego dzieła. Robi to wydawnictwo „Smołoskyp”. Wydaliśmy już osiem tomów, za dwa lata skończymy. Jego dzieła to gruntowna pamięć.
24 grudnia mija 75 lat od dnia urodzin Wiaczesława Czornowoła — wielkiego syna Ukrainy, bojownika przeciwko komunistycznemu reżimowi o niepodległą, demokratyczną Ukrainę, płomiennego publicysty, jednego z liderów ruchu szestdziesiątników, obrońcy praw człowieka, wieloletniego więźnia politycznego radzieckiego systemu represyjnego, przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy, deputowanego ludowego Ukrainy trzech kadencji, jednego z ojców założycieli państwa ukraińskiego, laureata Nagrody im. Szewczenki, Bohatera Ukrainy. Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 21 marca br. nr 4561 oraz rozporządzeniem Gabinetu Ministrów z 5 grudnia br. nr 1011, obchody tego wydarzenia mają odbyć się na szczeblu państwowym. Jednak miliony Ukraińców uczczą wielkiego współczesnego nie tylko ze względu na wspomniane akty normatywne organów władzy, ale z nakazu rozumu i serca.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
