Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
STANOWISKO
Слово Просвіти, №52 за 2004 рік
Jaką sytuację, jaki układ sił i jakie szanse na zwycięstwo widzimy w przededniu ponownego głosowania? Przede wszystkim należy odnotować czynnik Majdanu i jego wpływ na świadomość społeczną. Majdan stał się centrum i symbolem Pomarańczowej rewolucji. Był jej żywym organizmem: jego duch, jego nastrój udzielał się milionom ludzi na Ukrainie i poza nią. Był bezprecedensowy pod względem swojej masowości — od pięciuset tysięcy do półtora miliona ludzi gromadziło się pod pomarańczowymi symbolami koalicji „Siła narodu” Wiktora Juszczenki. I była to doprawdy narodowa siła, z którą zmuszone były liczyć się wszystkie gałęzie obecnej władzy, siła, która zapędziła gwaranta Konstytucji w podmiejski las, siła, przeciwko której obawiano się użyć siły — w tym również tkwi wyraziste zwycięstwo narodu. Rewolucyjny Majdan zadziwił zarówno Ukraińców, jak i zagranicznych gości swoją pokojową pewnością, zdyscyplinowaniem, jednomyślnością. Stał się wspaniałą szkołą utwierdzania godności narodowej, samoświadomości oraz walki narodu o demokrację. Tutaj, na Majdan, przeniosło się centrum życia kulturalnego stolicy i państwa: tylu wybitnych działaczy kultury i sztuki w jednym miejscu, takiego wybuchu literackiej inspiracji i twórczości ludowej raczej nie widział Kijów w całej swojej historii. Jeszcze jedna ważna cecha Majdanu — jego rdzeniem i jego siłą napędową była młodzież — i to świadczy o tym, że „pomarańczowa rewolucja” nie zatrzyma się, że ma przyszłość, perspektywę dalszego rozwoju procesów demokratycznych w państwie. Wreszcie — i to zmuszeni są uznać (i tego najbardziej obawiają się) przeciwnicy kandydata narodu — Majdan stał się wielką potencjalną armią aktywnych bojowników Wiktora Juszczenki. Wszystko, co obserwowano w życiu politycznym kraju, odbywało się pod znakiem Majdanu. Z Majdanem, choć niechętnie, musiał liczyć się Kuczma. Nie poszedł na wariant siłowy, do którego namawiały go gorące głowy, nie tylko dlatego, że bał się na koniec zepsuć swoją reputację na świecie (jest ona i bez tego mocno nadszarpnięta), a dlatego, że nie był pewien, czy struktury siłowe (armia, Służba Bezpieczeństwa, wojska wewnętrzne i milicja) wystąpią przeciwko narodowi i użyją broni. Do Majdanu była przykuta uwaga światowej opinii publicznej i dzięki Majdanowi na Ukrainę w roli mediatorów przyjeżdżali prezydenci Polski, Litwy, liderzy Unii Europejskiej oraz członkowie senatu i Kongresu USA. Do Majdanu zmuszona była przysłuchiwać się także ta część parlamentu, która stanowiła tak zwaną prorządową większość, dzięki czemu udało się przyjąć szereg tak ważnych decyzji, jak wyrażenie wotum nieufności wobec CKW, Prokuratora Generalnego oraz o dymisji rządu Janukowycza. Właśnie pod wpływem Majdanu niemało deputowanych zaczęło wychodzić z proprezydenckich frakcji, niektóre z nich zaczęły się rozpadać, co stworzyło podstawę do przeforsowania korpusu deputowanych i stworzenia nowej większości parlamentarnej wokół „Naszej Ukrainy”. Właściwie Rada Najwyższa zaczęła zyskiwać autorytet jedynego legitymowanego centrum władzy, której zdrowemu rdzeniowi jeszcze można ufać. Sprzeczne opinie w społeczeństwie wywołało uchwalenie przez parlament niezbędnych w nowej sytuacji uzupełnień do Ustawy o wyborach Prezydenta, skierowanych na niedopuszczenie najczęstszych nadużyć administracyjnych, stosowanie niesławnej „karuzeli” z zaświadczeniami o prawie do głosowania poza miejscem zameldowania oraz głosowania w domach, dzięki czemu sfałszowano na korzyść pretendenta od władzy około 3—3,5 mln głosów wyborców, a także — na dymisję Prokuratora Generalnego i odnowienie Centralnej Komisji Wyborczej, w pakiecie z projektami ustaw o tak zwanej konstytu- Wyścig prezydencki na Ukrainie, który wymuszenie przekroczył terminy określone przez Konstytucję, dobiega mety — na 26 grudnia wyznaczono ponowne głosowanie drugiej tury, której wyniki zostały uznane przez Sąd Najwyższy za nieważne z powodu systemowych naruszeń i fałszerstw. Finaliści — Wiktor Juszczenko, który zwyciężył w pierwszej rundzie, oraz Wiktor Janukowycz, który nie podporządkował się decyzji parlamentu i zamiast dymisji poszedł na urlop, — znów skrzyżują szpady o przywództwo w społeczeństwie.
reformę konstytucyjną. Umiarkowani zwolennicy Juszczenki uważali to za swoje zwycięstwo; radykalni zaś, których wyrazistą przedstawicielką jest Julia Tymoszenko, odebrali to jako porażkę. Zarówno jedni, jak i drudzy mieli swoje racje, których nie ma możliwości szczegółowo rozpatrzyć. Najważniejsze zaś, zdaniem umiarkowanych, to przyjęcie decyzji, które mają zabezpieczyć przed nadużyciami podczas ponownego głosowania, co gwarantuje zwycięstwo Juszczence. A w projektach ustaw o zmianach do Konstytucji, które ograniczają władzę prezydencką, uwzględniono praktycznie wszystkie uwagi opozycji (jest ich dwanaście), do tego przyjęta ustawa wejdzie w życie nie od razu, a od 1 września 2005 roku, zatem do tego czasu nowo wybrany prezydent będzie miał te same uprawnienia, które ma obecnie Kuczma, i będzie mógł zrealizować swój program wyborczy. Radykałowie mają rację w tym, że po pierwsze, nieprawomocne jest przyjmowanie ustawy o zmianach konstytucyjnych, która wymaga 300 głosów, oraz zwykłych projektów ustaw, dla których wystarczy zwykła większość (226 głosów), w jednym pakiecie. Po drugie, niekonstytucyjne jest przedłużenie kadencji obecnego korpusu deputowanych jeszcze o jeden rok przez parlament, a nie przez naród. A po trzecie, i co najważniejsze, w pakietowej uchwale, ich zdaniem, kryje się podstęp władzy — za wszelką cenę zerwać wybory, przeciągnąć „okres bezprezydencki” do 1 września, kiedy wejdą w życie przyjęte zmiany konstytucyjne, i, zbijając znanymi metodami posłuszną większość parlamentarną, posadzić w głównym odtąd fotelu premiera swojego człowieka (powiedzmy, tego samego Kuczmę, Medwedczuka czy jeszcze kogoś). Nie na darmo tak cieszyli się esdecy, a i sam Kuczma, który z przepełnionych uczuć rozszczędrzył się na tytuł Bohatera Ukrainy dla spikera Łytwyna, który dołożył starań do przyjęcia pakietu. Pozostawiając czytelnikowi samodzielne rozstrzygnięcie, czyje argumenty są bardziej przekonujące, należy podkreślić jedną istotną okoliczność. Nawet gdyby udało się przegłosować nie w pakiecie, a oddzielnie projekty ustaw, które dotyczyły udoskonalenia procesu wyborczego, to znając nawyki Kuczmy, wcale nie oznaczało, że wprowadziłby je w życie swoim podpisem. Nacisnąć można było Majdanem, ale ludzie już się zmęczyli, a na dworze zima i może nastąpić nagłe ochłodzenie, co zmniejszy liczebność rewolucjonistów i, oczywiście, będzie na korzyść Kuczmy i spółki. Zatem kompromis, na który zgodziła się opozycja, jest całkowicie uzasadniony, innego wyjścia po prostu nie było. Tym bardziej, że ogólna sytuacja społeczno-polityczna, która wytworzyła się w kraju, była sprzyjająca dla koalicji „Siła narodu”. Zdobyte zwycięstwo wzmocniło pozycje Juszczenki oraz zwiększyło liczbę jego zwolenników. Przeciwnik był zdemoralizowany, jego ekipę zaczęli opuszczać czołowi stronnicy w rodzaju kierownika sztabu wyborczego Tyhipki i przedstawiciela prorządowego kandydata w CKW Hawrysza oraz innych. Wymieniono Prokuratora Generalnego. Zaczęto szukać „zapasowych lotnisk” oraz składać rezygnacje przez przewodniczących szeregu obwodowych administracji państwowych. W takiej sytuacji trzeźwo myślący człowiek na miejscu Janukowycza, któremu przypisany jest dar głębokiej analizy, wycofałby swoją kandydaturę, ponieważ zwycięstwo mu w żaden sposób nie świeci. Jednak kandydat od władzy, jak to mówią, zagryzając wędzidło, desperacko (czy też z rezygnacją) rzucił się w nowe bezperspektywiczne zmagania. Objechał zombowane i zastraszone wschodnie oraz południowe obwody, opierając się przy tym na separatystycznych nastrojach swoich kierowniczych zwolenników w tych regionach. Na zebranych naprędce wiecach Janukowycz spróbował utrwalić swój nowy wizerunek — uśmiechniętego i fanatycznie pewnego ludzkiej sympatii do niego męża stanu. Ale sztuczność tego obrazu niweczyło nieadekwatne myślenie jego nosiciela: histeryczna krytyka pod adresem Juszczenki i jego zwolenników nabierała wyraźnie kłótliwego charakteru i naświetlała poziom intelektualny oraz językowy, charakterystyczny dla strefy. W ślad za „kozłami”, jak nazwał tych, którzy inaczej niż on myśleli, Janukowycz nazwał Majdan „pomarańczową zarazą”, a tych, którzy oddali sympatię Juszczence — „pomarańczowymi szczurami”. Juszczenko nie zniżył się do poziomu oponenta i nie zaczął odpowiadać tym samym. On jako człowiek porządny, intelektualny i kulturalny
Zdjęcie H. Oborskiej pobłażliwie wybaczył te wypowiedzi swojemu przeciwnikowi, przypisując je bezsilności i słabości pokonanego. Lecz najciekawsze, co zauważyli politolodzy, to małpowanie przez sztabowców Janukowycza środków i metod pracy masowej, które stosowali juszczenkowcy. Ale to, co dla koalicji „Siła Narodu” było organiczne i naturalne, w wykonaniu zwolenników Janukowycza traciło swoją świeżość i miało komiczno-karykaturalny wygląd. Jeśli pobożność Juszczenki jest prawdziwa i dawna, to pospieszna bogobojność Janukowycza, która przebiła się podczas wyścigu wyborczego, wydaje się sztuczna i dlatego nieszczera. Jeśli Juszczenko zaczynał jako kandydat ludowy ze stutysięcznym poparciem na Polu Śpiewaczym, a późniejsze masowe przedsięwzięcia jego bloku stały się logiczną kontynuacją wypracowanej linii, to wiece ze zwiezionymi siłą ludźmi na poparcie Janukowycza miały charakter karykaturalny. Jeśli koalicja „Siła Narodu” od samego początku była opozycyjna wobec władzy, to ogłoszenie się przez Janukowycza na ostatnim etapie wyścigu opozycjonistą wobec obecnej władzy jest po prostu obłudą: bo jak można być w opozycji do rządu, któremu do dziś formalnie przewodzi? Jednak uważnego obserwatora nie może nie zaniepokoić takie nieadekwatne zachowanie Janukowycza. Wygląda na to, że coś lub ktoś stoi za nim i popycha go właśnie do takich działań. Bez takiego założenia trudno zrozumieć, na co liczy pretendent od władzy. Zastosowanie zasobów administracyjnych w dawnych rozmiarach raczej się nie uda. „Karuzelom” z zaświadczeniami o prawie do głosowania i głosowaniu w domach postawiono tamę w postaci przyjętych poprawek do Ustawy. Wiara w ogólnonarodową miłość do kandydata obozu władzy jest absurdalna, zważywszy na nastroje społeczne wśród większości populacji. Więc co? Najwyraźniej postawiono na zerwanie wyborów. Nie bez powodu Janukowycz wielokrotnie proponował Juszczence jednoczesne wycofanie się z wyścigu, aby przeprowadzić nowe wybory z nowymi kandydatami. Nie bez powodu zwolennicy kandydata-premiera i on sam wielokrotnie podkreślali, że naruszenia będą właśnie ze strony juszczenkowców; dlatego trzeba się wystrzegać, że sami janukowyczowcy będą tworzyć na różne sposoby te naruszenia pod maską swoich przeciwników, aby ciągać ich po sądach. Nie jest wykluczone, że i część komisji, sformowana przez sztab Janukowycza, będzie na wszelkie sposoby sabotować pracę. Nie bez powodu sam Janukowycz przejrzyście zasugerował, że w Donbasie zgłosiło się już 35 tys. ochotników, by iść 26 grudnia na Kijów bronić swojego kandydata i że sam Janukowycz nie może na nich wpłynąć. To ostatnie oświadczenie nabrało złowrogiego znaczenia po ujawnieniu przez deputowanego ludowego Hryhorija Omelczenkę informacji o tajnych planach zastosowania wariantu siłowego. Według jego słów, z wiarygodnych źródeł dowiedział się, że z arsenałów rosyjskiej Floty Czarnomorskiej na Donbas wysłano znaczną partię zakupionej broni palnej i materiałów wybuchowych. Będzie nią uzbrojonych 30 oddziałów, sformowanych z przedstawicieli świata przestępczego, którzy wyruszają do stolicy, by dokonywać aktów terrorystycznych, które pozwoliłyby Kuczmie wprowadzić stan wyjątkowy i w ten sposób uznać ponowne głosowanie za nieważne oraz co najmniej na pół roku, a nawet do 1 września 2005 roku, odłożyć nowe wybory. Ten plan jest znany i Kuczmie, i Putinowi, i Medwedczukowi, i ministrowi spraw wewnętrznych Biłokoniowi. Niestety, w pełni wpisuje się on w opracowane w głębi Administracji Prezydenta Ukrainy scenariusze zerwania wyborów. W tym świetle w pełni zrozumiała staje się radość kuczmistów z powodu przyjęcia projektów ustaw reformy konstytucyjnej. Cóż, można się po nich spodziewać wszystkiego. Ale obecnie naród ukraiński nie jest już tym, którym był przed Pomarańczową Rewolucją. Moment prawdy nadejdzie w niedzielę 26 grudnia i naród nie odda prawa do swojego wyboru, a w razie potrzeby zdoła je obronić. Wariant siłowy, jeśli rzeczywiście jest planowany, nie przejdzie — choćby dlatego, że dzisiaj jest publicznie ujawniony i antidotum zostanie wypracowane. Dzisiaj społeczeństwo ukraińskie jest przekonane: powrotu nie ma i być nie może. Reżim Kuczmy—Medwedczuka—Janukowycza znajdzie się tam, gdzie powinien się znaleźć — na śmietniku historii. Od Pomarańczowej Rewolucji bierze początek Nowa Ukraina — wolna, demokratyczna, skierowana w przyszłość. Na tym właśnie polega moment prawdy. Witalij KARPENKO
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
