Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Pawło MOWCZAN: «CZAS GŁĘBINNY, TREŚCIWY — CZAS UKRAIŃSKI»

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

Z PIERWSZYCH UST — Pawle Mychajłowyczu, jakim zapamięta się rok, który odchodzi? — Żegnając się z 2005 rokiem, nie możemy nie wspominać wydarzeń politycznych, chociaż polityka jest bardzo zmienna. Jeśli jednak jest w niej obecna choć kropla prawdy, to czyni ona wydarzenia polityczne historią. Szybko biegnąca fala, którą zmywane są zarówno same wydarzenia, jak i te postacie, które są w nie zaangażowane, to znak czasu, w którym się znajdujemy — czasu politycznego. Jest czas głębszy, bardziej treściwy — ja go nazywam czasem ukraińskim. Czas ukraiński, czas odliczania i perspektywy ukraińskiej, powstał od momentu inauguracji Wiktora Juszczenki, po wspaniałym zwycięstwie narodu ukraińskiego nad wszystkim tym, co było starannie przeciwko niemu przygotowane, rozpisane, politycznie uzasadnione — chociaż prawnie beztalenckie, ale wsparte siłami finansowymi — to jarzmo zostało zerwane i odrzucone przez ukraińskie społeczeństwo. Przechodzimy do czasu ukraińskiego! Czy to przejście nastąpiło? Wspaniałe były ustalenia, zamiary, żądania i wydawało się, że ten czas nas porwał i nieodwracalnie niesie poza granice epoki postkolonialnej. Ale systemy kolonialne na świecie są dominujące, one każdy zamiar życia według modeli narodowych brutalnie ograniczają. Nie chciałbym, abyśmy na progu 2006 roku stanęli w rozpaczy i rozczarowaniu: należy rozumieć, że są siły polityczne w naszym społeczeństwie, które spekulują demokracją. Dzisiaj można, płacąc pewne sumy, zebrać tłum i ogłosić, że „kurs Juszczenki jest zgubny”, że „droga do NATO to droga do piekła”; dzisiaj można, kupując po dziesięć dolarów duszę, stworzyć polityczną statystykę, która będzie handlować Ukrainą. To wszystko są realia naszego dnia, takie sobie nadużycia demokracji. To są pozostałości demokracji, nadużycia pozycji, którą wyznaje prezydent Wiktor Juszczenko, którą przez niego ogłoszono po to, aby na Ukrainie zapanowało rządy prawa. Każdy z nas, obywateli Ukrainy, musi uświadomić sobie, że wszystko, co czyni cię bardziej swobodnym, musi być dla człowieka, a nie obrócone przeciwko niemu. Człowiek zaczyna pracować przeciwko sobie, kiedy sprzedaje się za dziesięć hrywien czy dolarów, stając pod sztandarami tej siły, która mu zapłaciła — czy to biało-błękitnymi, czy czerwonymi, czy sztandarami jakiejkolwiek innej siły politycznej. Przecież to wszystko to polityczne statystki z procesu, który już się odbył, przeżył siebie, jest przeszłością, z której warto zrezygnować na zawsze. Ukraińskość — jako dominująca wielkość — miała nabrać wymiaru równego czasowi, ale niestety tak się nie stało… Czego chcieliśmy, co właściwie dla nas, prośwician, jest ważne? Chcieliśmy, aby podniósł się stopień narodowego we wszystkich ważnych sferach. Czy podniósł się on w sferze informacyjnej? Nie. W sferze kulturalnej? Nie. W oświatowej? Nie… Stopień narodowy nie podniósł się w wielu sferach, które nie wymagają dodatkowych wysiłków, finansowania — one wymagają naszej pomocy prezydentowi Juszczence, aktywnego jego wsparcia, działań nie według zasady „wola pańska”, a według prawdziwie demokratycznej zasady — uzgodnienia i rady. — Jakie wydarzenia 2005 roku, Pana zdaniem, wyznaczyły nadejście czasu ukraińskiego? — Zacząłbym od 29 stycznia — tygodniowy termin od inauguracji prezydenta Wiktora Juszczenki, kiedy przyszedł razem z innymi czcicielami Bohaterów Krut do grobu krutian w Kijowie, po tygodniowym pobycie w Europie. To była jego triumfalna podróż, o nadzwyczajnej wadze państwowej, przełom po tym, jak za czasów Kuczmy w krajach europejskich do Ukrainy odnoszono się bardziej niż lekceważąco. Ta podróż zrehabilitowała go, to bezsprzecznie zasługa W. Juszczenki. Jak i jego rzeczywiste wysiłki na rzecz restauracji takich obiektów historycznych jak Baturyn — pałac Rozumowskiego. Jego uwaga poświęcona Chortycy, wszelkie wsparcie, aby rezerwat narodowy ze wszystkimi jego potrzebami wpisał się w odpowiedni krajobraz, kulturalny i historyczny. To także obchody rocznicy Hołodomoru: w takiej skali, w takim formacie o ukraińskim ludobójstwie na szczeblu państwowym nie mówiliśmy, przecież próbowano je wynieść poza nawias historii — proszę przypomnieć, jak obchodzono 70-lecie za Kuczmy. Dla mnie bardzo ważne były zapoczątkowane przesłuchania prezydenckie w Ukraińskim Domu, dzięki nim obnażył się nerw problemów narodowych: przestrzeni informacyjnej, książki, języka. Oczywiście warto zaznaczyć, że ekonomista Juszczenko dobrze skorygował kurs ekonomiczny w państwie, zmieniając woluntarystyczny, powiedziałbym, socjalistyczny, lewicowy kurs poprzedniego rządu na kurs pragmatyczny, dostosowany do gospodarki światowej i do ukraińskiej gospodarki wewnątrz państwa. Nie mieliśmy problemów ani z wypłatą emerytur, ani z projektami socjalnymi, deficytu budżetowego nie było — to też zasługa prezydenta. Jednak niestety nie wypracowano tej linii polityki, która przede wszystkim interesuje nas, prośwician. To polityka kulturalna. Tutaj żadna działka nie została przepracowana, nie przygotowana. Z mojej inicjatywy przeprowadzono cztery wielkoformatowe przesłuchania parlamentarne, przyjęto decyzje, baza normatywna została przygotowana, aby struktury rządowe i prezydenckie, czyli władza wykonawcza, przeszły do realizacji wszystkiego tego, co zostało wypracowane w parlamencie. Przecież chodziło o kryzys kultury, kwestię językową, wydawnictwa książkowe, kinematografię, teatr — ulgi dla nich, cały szereg ustaw, które rząd powinien przedstawić Radzie Najwyższej, ale nowy rząd nie zdobył się na to. Osobiście przygotowałem kilka projektów ustaw: o językach, o wydawnictwach książkowych, o 5% opłacie na kinematografię, o wykorzystaniu zasobów państwowych w kanałach telewizyjnych. Wszystko to leży, nie jest uruchomione. Zatem istnieje cały szereg problemów, bardzo ważnych, do których władza wykonawcza nie dotarła. Prezydent je ogłaszał, nalegał na ich rozwiązanie, ale… Przez piętnaście lat przez Krawczuka i Kuczmę uformowano taki system władzy w terenie, że nawet wymieniając 18 tysięcy urzędników, w ciągu roku nie można mentalnie zmienić człowieka, zniszczonego zarówno przez system radziecki, jak i poradziecki. Przez 15 lat zawęziła się sfera wpływu państwa na obywatela i będziemy mieli bardzo nieproste problemy w kolejnych latach. Rada Najwyższa będzie niekonstruktywna, będzie sięgać po Konstytucję, po rząd, i prezydentowi będzie trudno prowadzić swoją działalność. To będą bitwy nie tylko o budżet, ale i o szereg ustaw, które dawałyby możliwość Ukrainie wejścia do WTO, to ustawy, w których mowa o perspektywach Ukrainy. — Co Pan powie o wpływach rosyjskich? — Rosja rewanżuje się, będzie wykorzystywać najmniejsze wpływy, aby kontrolować tematy religijne i językowe na Ukrainie, wpływać na jej gospodarkę. Już dzisiaj na tych problemach spekulują. Te dwa momenty są zasadnicze w dialogu prezydentów Ukrainy i Rosji. Paradoksalne jest to, że Rosjanie ingerują w życie wewnętrzne naszego państwa, zaczynając właśnie od tych kwestii: „Nie dotykajcie naszego języka, naszego kościoła!”. Środki z prywatyzacji tak zwana opozycja dzisiaj próbuje wykorzystać jedynie na przejedzenie — szkoda, że wszyscy tak szybko zapomnieli, a oni w pierwszej kolejności, że to przecież przez nich sprzedane zostało wszystko, co tylko można, Rosji. A dzisiaj oni jeszcze chcą te środki z prywatyzacji oddać za rosyjski gaz! A ten majątek, który po grabieży został — może dziesięć procent — rząd musi bardzo uważnie rozdzielić — Juszczenko o to zadba, chociaż jego pole manewru jest bardzo zawężone. Chcę powiedzieć, że my, Ukraińcy, sami rozwiążemy swoje kwestie religijne i językowe — dlatego radzę obywatelom składać pozwy sądowe na te partie i bloki, które nimi spekulują, naruszając Konstytucję. — Jaki był rok, który mija, dla „Proświty” i prośwician? — Cieszę się, że w tym roku „Proświta”, pomimo wszystkich ataków, zapoczątkowanych jeszcze w ubiegłym roku, za czasów rządu Janukowycza, kiedy rzucono na nas całą służbę fiskalną, po to, aby zahamować naszą działalność i sprowadzić ją do „zera”, kontynuowała swoją owocną pracę. Na łamach „Słowa Proświty” daliśmy godną odpowiedź, wyjaśniając, że w sferze polityki językowej tylko jeden podmiot coś robił i coś osiągał, realizując swoje projekty w sferze Kompleksowych działań wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego. Nasze projekty są niezwykle ważne i poważne, na szczeblu państwowym. To filmy animacyjne dla dzieci — niestety, rok został stracony przez stare podejścia urzędników z Ministerstwa Kultury, którzy nie sprzyjają inicjatywom, trwając w inercji wobec wyzwań czasu, ogłoszonych przez prezydenta, często je korygując, ignorując, troszcząc się nie o sprawę, a o swoje krzesło. A mimo to — te filmy zostaną wyprodukowane! W 2005 roku ujrzała światło dzienne cała seria wydawnictw w Centrum Wydawniczym „Proświta”. Wyposażyliśmy nimi setki bibliotek rejonowych, wiejskich i szkolnych. Wśród nich są: Homer, bajki, „Ciekawy alfabet”, słowniki, współczesna proza i poezja, językoznawstwo oraz literaturoznawstwo. Autorzy to zarówno twórcy ze stolicy, jak i z prowincji, ale są to znaczące wydania o randze państwowej. Nasi autorzy to: Iwan Dracz, Mychajło Najenko, Łarysa Masenko, Anatolij Pohribny, Wasyl Starun, Wiktor Hrabowski oraz dziesiątki innych pisarzy. W przygotowaniu jest pierwszy tom „Słownika wyjaśniającego”, lada dzień pojawi się pierwszy tom z sześciotomowego wydania dzieł naszego genialnego tłumacza, niezrównanego znawcy języka ukraińskiego Mykoły Łukasza, pierwsza jaskółka w dziedzinie krajoznawstwa — książka nieżyjącego już Heorhija Demianczuka z Równego. Wyróżnię jeszcze wsparcie dla periodycznych wydawnictw proświtańskich: „Krymskiej Switłyci” — nawiasem mówiąc, dołożyłem niemało starań, aby ta gazeta była finansowana z osobnej pozycji budżetowej od przyszłego roku, wspieramy gazetę „Dzwin Sewastopolu”, czasopisma „Bachmutśkyj szlach” na Ługańszczyźnie, „Łastiwka” na Bukowinie, wydawnictwa proświtańskie z Tarnopola, Dniepropetrowska, Czernihowa. Zaczęliśmy wydawać czasopismo „Ukraiński szlach”, które podupadło finansowo. Niestety, z powodu śmierci Wałerija Illi przestało ukazywać się odrodzone przez niego i wspierane przez „Proświtę” czasopismo „Osnowa”. Trzeba zadbać o kontynuację jego wydawania, tak samo jak gazety „Chrystyjanska Ukrajina”. Jest jeszcze codzienna, żmudna praca — dziesiątki konkursów dla dzieci, festiwali zespołów proświtańskich, recytatorów, monodramów, młodych poetów i artystów. Istnieje projekt, który na Krymie realizuje pisarz Jewhen Biłousow. Jego wydawnictwa „Sławetni imena Ukrajiny”, „Tarasowe pero”, „Lehendy Krymu” i inne, zapoczątkowane w ubiegłym roku, będą kontynuowane w przyszłym, ujrzą światło dzienne nowe publikacje. Odbyły się obchody jubileuszy regionalnych „Proświt” — niedawno

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин