Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Lima — miasto psów

Слово Просвіти, №52 за 2008 рік

Kilka kwartałów od placu znajduje się kościół San Francisco, wchodzący w skład kompleksu klasztornego. Klasztor odnawiano po każdym trzęsieniu ziemi. Można tu zobaczyć mozaikowe płytki z Sewilli oraz kolekcję dzieł sztuki sakralnej. Jednak najsłynniejsze są katakumby — podziemne tunele i grobowce, które w okresie kolonialnym służyły za miejski cmentarz. Z centrum miasta można szybko dotrzeć do dzielnicy Miraflores, gdzie mieszkałem podczas pracy kongresu. Obok Miraflores znajduje się romantyczna dzielnica bohemy Barranco: tutaj mieszkają artyści i poeci. W tej dzielnicy znajduje się ulubiona ulica zakochanych Puente de los Suspiros, czyli „Most Westchnień”, wspomniany w peruwiańskim hymnie, otoczony drzewami jaśminowymi i zaroślami hiacyntów. Ulica prowadzi do punktu widokowego, skąd roztacza się wspaniała panorama na Ocean Spokojny. Organizatorzy kongresu zabrali mnie do Barranco już wieczorem mojego pierwszego dnia w Limie (w tym mieście zachowano reżim sjesty, czyli życie nocne jest tu dość aktywne). Miasto oczarowało mnie od pierwszego wejrzenia. Choć nie będę go idealizował, gdyż i tutaj zdarzyły się przykrości, o których nieco dalej. Jak wiadomo, Peru to kraj Inków. Machu Picchu — „stary szczyt” (lub „pępek świata” w tłumaczeniu z języka Inków) — to dawne miasto, zagubione w górach. Naukowcy odkryli tu ponad dwieście budowli — świątyń, pałaców, budynków mieszkalnych i magazynów ze ściśle dopasowanych płyt. Tutaj dokonano sensacyjnych odkryć — słynną Bramę Słońca i obserwatorium. Miasto funkcjonowało do inwazji Hiszpanów w 1532 roku. Po pojawieniu się najeźdźców na ziemiach Inków populacja miasta (około 1200 osób) tajemniczo zniknęła. W tym mieście mieszkali kapłani, rzemieślnicy i słudzy, a co najważniejsze — mamakunas, wybrane dziewice, które poświęciły życie służbie bogu Słońca. To miasto z alejami dla pieszych, świętymi fontannami i akweduktami, którymi do dziś płynie czysta woda, nie znało biedy. W 1911 roku amerykański archeolog Hiram Bingham, przebywając na szczycie góry w odległości 110 kilometrów od Cuzco, znalazł przepełnione wężami miasto, pokryte drzewami i zaroślami winorośli. Było to Machu Picchu. Los mieszkańców tak i pozostaje nieznany. W hiszpańskich kronikach nie ma ani jednej wzmianki o nim. Machu Picchu podzielono na sektory: cmentarz, lochy, świątynie. Niektóre domy były dwupiętrowe, z zaostrzonymi słomianymi dachami. Cuzco to stolica imperium Inków, która przetrwała do naszych dni. Miasto przetrwało zarówno hiszpańskich konkwistadorów, jak i liczne trzęsienia ziemi. Przez minione stulecia architektura Cuzco uległa zmianom, ale nie straciła tajemniczości. Trzęsienia ziemi w Cuzco stały się przyczyną zniszczenia wielu budowli kolonialnych, ale nie zniszczyły dziedzictwa architektonicznego Inków. wróciłem do przestrzeni ducha, przestrzeni literatury. Jedną z dominant tematycznych, przedstawionych na kongresie, była kwestia poszukiwania peruwiańskiej tożsamości (peruanidad) przede wszystkim w kontekście poszukiwań literackich, które na początku XX wieku przedstawili peruwiańscy twórcy. Problem języka narodowego w Peru jest niezwykle ważny do dziś. Na początku XX wieku to właśnie język był kamieniem węgielnym podczas licznych dyskusji intelektualnych. W Ukrainie problem funkcjonowania języka ukraińskiego na terytoriach, które przez długi czas znajdowały się w kolonialnym położeniu imperium, jest nadal aktualny. Jak być w tej sytuacji, gdy jeden segment Ukrainy dąży do wyobcowania, duchowego zapomnienia, mankurtyzmu, nie uświadamiając sobie, że wyobcowanie od języka ukraińskiego to oznaka historycznego apokalipsy Ukrainy. W Peru na początku ubiegłego wieku język jawił się jako pierwszy problem, który wymagał pilnego rozwiązania. Wtedy do sprawy wzięli się filozofowie, którzy opracowali intelektualną podstawę i kryteria języka narodowego Ameryki Łacińskiej. Było niezwykle ciekawie usłyszeć o tym, jak formowała się kwestia europocentryzmu czy amerykocentryzmu, powiedzmy, w Peru; jak korelowała ona z tematem odrodzenia narodowego. Modernizm miał na pierwszych etapach kształtowania skierować literaturę właśnie ku tworzeniu uniwersalnej tożsamości, ale ten projekt nie udał się, od trzeciej dekady XX wieku w literaturze regionu andyjskiego utrwalają się nurty skierowane na konstruowanie peruwiańskiej tożsamości. Większość referatów na kongresie wygłoszono po hiszpańsku. Muszę choć pobieżnie powiedzieć o tym, że mimo wszystko latynoamerykański hiszpański to nie do końca hiszpański: w nim pomija się ostatnie spółgłoski, niektóre słowa wymawia się inaczej niż w literackim hiszpańskim, są różnice na poziomie leksykalnym. Ale nawet te osobliwości nie stały się przeszkodą, by usłyszeć i zrozumieć główną treść referatów. Troje głównych prelegentów przez trzy dni konferencyjne kończyło wystąpienia swoimi referatami (profesor Aníbal González (Uniwersytet Yale) oraz profesorki Rocío Ferreira (Uniwersytet DePaul) i Tracy Devine Guzmán (Uniwersytet w Miami) z USA). Uczestnicy opowiadali o etnomentalnych osobliwościach regionu latynoamerykańskiego, gdyż literatura Peru jest specyficzna, odzwierciedlono w niej wzajemne nakładanie się światopoglądu ludów autochtonicznych i przybyszów z Europy. Ruch modernistyczny był zrodzony, z jednej strony, z latynoamerykańskiego poczucia własnej cywilizacji ski tłumacz L. Hołocwan). I nawet nie oczekiwałem, że słowo Szewczenki będzie miało tak ogromny wpływ na latynoamerykańską publiczność. Następnego dnia zaproszono mnie do przeczytania Szewczenki studentom najstarszego uniwersytetu w Peru — San Marcos. Dla mnie był to wielki zaszczyt, a także ogromna odpowiedzialność. Jednocześnie zamyśliłem się i zrobiło mi się przykro, że do tej pory ci ludzie nie znali twórczości genialnego ukraińskiego poety — Tarasa Szewczenki. Jednak większość tych, z którymi przyszło mi rozmawiać o literaturze, słysząc imię Tarasa Hryhorowycza, pytała, czy przypadkiem nie jest on dalekim krewnym Andrija Szewczenki, którego w Peru bardzo szanują. Przykro, że Ambasada Ukrainy w Peru nie dba o to, aby ukraińska kultura znajdowała drogę do serca peruwiańskiego czytelnika, wszak o rosyjskiej literaturze w Peru wiedzą wiele. W księgarniach można kupić po hiszpańsku i Puszkina, i Dostojewskiego, i Achmatową. Niestety, utworów literatury ukraińskiej szukałem na próżno… Mimo wszystko, na Ukrainie mamy przekłady literatury latynoamerykańskiej. A w tym roku we wrześniu przeprowadzono nawet Międzynarodową konferencję naukową z okazji 80-lecia Gabriela Garcíi Márqueza, którą zorganizowała Łarysa Kadyrowa przy wsparciu Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki. O tym wydarzeniu opowiedziałem również w Limie, pokazując zdjęcia ze spektaklu „Posag miłości”, wystawionego na podstawie monodramu Gabriela Garcíi Márqueza w wykonaniu Łarysy Kadyrowej. Konferencja dobiegła końca, a następnego dnia miałem wracać do domu. Z jakimi wrażeniami? Oczywiście, Peru to kraj, którego nie da się poznać w kilka dni, jednak pozostawia w duszy ciepły ślad, który znów ciągnie w samo serce Ameryki Łacińskiej. P.S. Pożegnanie z Limą jest dość długie. Nie, nie chodzi o sentymenty, a o to, że przed wylotem musicie przejść ogromną liczbę punktów, gdzie muszą się upewnić, że nie wywozicie z Limy… jakichś narkotycznych herbat czy czegoś jeszcze. I rzeczywiście, w Limie herbatę z koki można swobodnie kupić na straganach, ale wywieźć jej raczej nie zdołacie, gdyż najpierw obwącha was uroczy, ogromny pies (nawiasem mówiąc, takiej liczby bezpańskich psów nigdzie indziej na świecie nie widziałem, Lima to rzeczywiście miasto psów, a pies, jak wiadomo, to istota oddana i wierna), potem przeszukają was przedstawiciele służby do walki z handlem narkotykami… Jednak mimo to, wasze serce na zawsze pozostanie w Peru. Serce Inków okazało się zbyt bliskie ukraińskiemu.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин