Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
Czy stare myślenie może doprowadzić do nowego stanu?
Слово Просвіти, №52 за 2017 рік
Mirosław LEWICKI, członek NSŻU
Zakończenie. Początek w nr 51 z 2017 r.
Wracając do praw wiernych na Ukrainie, o które dziś tak troszczy się władza Polski, zaznaczę, że we Lwowie (podobnie jak w Kijowie) w czynnych kościołach rzymskokatolickich część nabożeństw odprawia się w języku ukraińskim. I jeśli o prawa rzymskokatolików mówiących po ukraińsku dziś bardzo martwi się władza Polski, to są podstawy do wątpliwości, czy rzeczywiście chodzi tu o prawa wiernych, czy może mamy do czynienia z takim zjawiskiem jak prozelityzm, w którym zawsze jest dużo polityki, a mało religii! A jeśli chodzi o lwowski kościół Marii Magdaleny, który wywołuje wiele emocji wśród polskich polityków z powodu tego, że wieczorem jest salą koncertów organowych, to kwestia nie jest tak jednoznaczna, jak się wydaje w Warszawie. Kilka lat temu w jednym z polskich czasopism natknąłem się na interesujący artykuł-polemikę o „polskie dziedzictwo we Lwowie” (польську спадщину у Львові), o „polskich” pałacach i kamienicach. Autor artykułu twierdzi, że należą one nie mniej do Ukraińców niż do Polaków, bo powstały kosztem uciskania przez polskich magnatów narodu ukraińskiego. Dawny kościół dominikanów ma konkretnego fundatora — szlachciankę Pstrokońską. I stawiając to pytanie tak, jak stawiają je Polacy, można postawić pytanie wzajemne o zwrot przez Polaków wieku eksploatacji narodu ukraińskiego i ukraińskich bogactw podziemnych. I dojść w tej kwestii do pełnego absurdu. Albo nie politykować w tej i wielu innych kwestiach i normalnie żyć, jak nakazywał Taras Szewczenko w wierszu-liście „Polakom”. I oczywiście nie od strony ukraińskiej idzie upolitycznienie. To w Polsce 3 listopada 2017 roku dziennikarz Adrian Kłarenbach w programie telewizyjnym „Rozmowa Polonii” zapytał polityków, czy Ukraina powinna zwracać za ziemie, które po 17 września 1939 roku weszły w skład USRR. I chociaż politycy uchylili się od bezpośredniej odpowiedzi, podkreślając, że to obowiązek Związku Radzieckiego, nie uważam tej kwestii za zamkniętą. 11 listopada 2017 roku Jarosław Kaczyński, przemawiając na święcie Niepodległości Polski, powiedział, że Polska będzie domagać się tego, co jej „historycznie należy”!.. Na razie na oficjalnym szczeblu trwają żądania odszkodowań wojennych od Niemiec. 13 listopada ambasador Niemiec w Polsce oświadczył, że Niemcy kategorycznie odrzucają te żądania. A na nieoficjalnym szczeblu już przygotowywane jest podłoże do wysunięcia „roszczeń kresowych”. Nie wykluczone, że już publicznie wysunięte polskie pretensje do 41 kościołów katolickich Lwowa (zdecydowana większość obecnie jest cerkwiami greckokatolickimi) — to element nowych, ogłoszonych przez Jarosława Kaczyńskiego, „historycznych roszczeń”. Innym ich elementem były prowokacyjno-rewizjonistyczne transparenty na polskim Marszu Niepodległości 11 listopada. Jednym z nich był transparent z hasłem: „Lwów i Wilno pamiętamy!”. Jak już tradycyjnie na takich imprezach zbezczeszczono, a następnie spalono państwową flagę Ukrainy. Całe to zajście wywołało zaniepokojenie zachodnich mediów, które nie po raz pierwszy piszą o zsuwaniu się współczesnej Polski w stronę totalitaryzmu faszystowskiego typu. Dla zachodnich mediów to może i jakaś sensacja, „gorący temat”, a dla nas — rzeczywistość, z którą musimy współistnieć, ciężka forma dziś niełatwego dobrosąsiedztwa. Uważam, że wymaga ukraińskiego komentarza także inne oświadczenie dyrektora gabinetu Ministra Spraw Zagranicznych Polski Jana Parysa, który powiedział: „Jak wiemy, przed II wojną światową na terytorium części dzisiejszej Ukrainy była Polska, zatem mieszkały tam miliony Polaków”. Ustalmy, jakie miliony. W dostępnych w otwartych źródłach danych o spisie ludności z 1931 roku nie znalazłem odpowiedzi na to pytanie. Nie dają odpowiedzi także encyklopedie, na które powołują się ci, którzy bronią polskości zachodnioukraińskich ziem. Jako argument wykorzystują fakt, że w dawnym województwie lwowskim Polacy stanowili większość. Jednak bardzo wielu nie mówi, że Lwów znajdował się praktycznie na wschodnim krańcu województwa lwowskiego. A jego zachodni kraniec był polskojęzyczny i rzymskokatolicki, choć wiele toponimów w tej części dawnego województwa lwowskiego brzmi o wiele bardziej naturalnie po ukraińsku niż po polsku. Są to często niezgrabne kalki z języka ukraińskiego. Dla ilustracji wezmę kilka toponimów z kraju moich rodziców, skąd wyrwała ich zbrodnicza operacja „Wisła”. Są tam na przykład Przewodów, Myców, Wasylów, Korczmin. Wszystko to brzmi dziwnie i nienaturalnie, jak na język polski, w przeciwieństwie do naturalnego ukraińskiego brzmienia Переводів, Миців, Василів, Корчмин. I takie perełki spotykamy nie tylko na Zakerzoniu, ale także o dziesiątki kilometrów w głąb terenu, który dziś uważa się za etnicznie polski. Nad tym powinni się zastanowić ci, którzy lubią rozpowszechniać mity o odwiecznej polskości tych ziem, ci, którzy na mitingach, w studiach telewizyjnych, na sali obrad parlamentu czy z ambon kościelnych wypominają Ukrainie, że uparcie nie chce przyjąć „najobiektywniejszej” na świecie polskiej prawdy historycznej. Wymownym przykładem takiej „najobiektywniejszej” prawdy jest twierdzenie wspomnianego już Jana Parysa o milionach (liczba robi wrażenie na niewtajemniczonym słuchaczu!) Polaków, którzy mieszkali na ziemiach, „gdzie była Polska, a dziś należą do Ukrainy”. Wyjaśnia-
…ється, w 16 wschodnich powiatach dawnego województwa lwowskiego, które w 1939 r. weszły w skład URSR, mieszkało 1 840 635 osób, z czego 1 036 875 Ukraińców greckokatolików – 56,33%, 99 140 Ukraińców łacinników – 5,39%, 13 600 polskojęzycznych Ukraińców – 0,74%. Liczebność Polaków wynosiła wtedy 433 355 osób, czyli 23,54% ogółu ludności. Biorąc pod uwagę, że w dawnym województwie lwowskim odsetek ludności polskiej był największy, łatwo obliczyć, że na terenach włączonych ogółem do URSR mieszkało do miliona Polaków. Prawda, Encyklopedia ukrainoznawstwa podaje nieco większą liczbę – 1,5 miliona osób, co stanowi około 16% ogółu ludności Ukrainy Zachodniej. Rozbieżność wynika z tego, że w Encyklopedii ukrainoznawstwa podano dane obejmujące całe ukraińskie terytorium etniczne Ukrainy Zachodniej, przedstawione w Atlasie Wołodymyra Kubijowycza. A jak wiadomo, nie całe to terytorium zostało w 1939 r. włączone do URSR, lecz jedynie do linii Curzona, którą w grudniu 1919 r. ówczesny minister Wielkiej Brytanii proponował jako wschodnią granicę Polski. Skąd więc wzięły się „miliony Polaków”, o których mówi polski urzędnik? Zajrzałem do hasła „Ludność kresów” w polskiej Wikipedii. I tam rzeczywiście jest „arcydzieło”. W ukraińskiej części „polskich kresów” (według oficjalnej polskiej interpretacji są to terytoria przygraniczne) Ukraińcy stanowili zaledwie około połowy ogółu ludności. I tu jest kilka szczegółów. Polacy, mówiąc dziś o milionach Polaków „na dawnych kresach”, nie wspominają, że były to wszystkie wschodnie przygraniczne województwa międzywojennej Polski, z których niektóre sięgały w głąb polskiego terytorium etnicznego. Nie wspomina się także o tym, że w kolejnym „kresowym” województwie – poleskim – Ukraińców zaliczono do „tutejszej” narodowości. I tam „tutejsi”, którzy w większości należą do ukraińskiego obszaru językowego i kulturowego, stanowili ponad 62% ogółu ludności województwa. Oczywiście w rozmowach o „milionach Polaków na kresach” nie wspomina się również o wysokim odsetku ludności żydowskiej. Na przykład we „polskim” Lwowie, w którym według spisu ludności z 1931 r. mieszkało 312,2 tys. mieszkańców, żyło 99 600 Żydów. A polski „żywioł” (stichia, – red.), jak lubią dziś mówić politycy-szowiniści, nie dochodził nawet do połowy ludności miasta. W wielu „polskich” miastach Ukrainy Zachodniej, takich jak Brody czy Kołomyja, przeważała ludność żydowska. Nie da się jej w żaden sposób zaliczyć do „milionów” Polaków wymienionych przez J. Parisa. Nie tylko z uwagi na różnicę wyznaniową. Są tu inne – mentalno-historyczne problemy. Polski szowinizm nigdy nie mógł wybaczyć Żydom, że w momencie proklamowania ZUNR wystąpili w obronie państwa ukraińskiego. Dlatego w nocie Ukrainy do przewodniczącego Paryskiej Konferencji Pokojowej Georges’a Clemenceau, w której uzasadniano prawo Ukrainy (zjednoczenia UNR i ZUNR, która po Akcie Zjednoczenia nazywała się Zachodnią Obwodą UNR) do Galicji Wschodniej, napisano: „Liczba Polaków wynosi tu 30%, reszta to Ukraińcy i Żydzi, ci ostatni nie chcą uważać się za Polaków, ponieważ polskie oddziały wojskowe podczas zajęcia Lwowa dokonywały pogromów żydowskich” (podkreślenie red.). Istnieje także inny dokument tamtego czasu – Odezwa Ukrainy „Do wszystkich kulturalnych narodów i ich rządów” z wezwaniem do wysłania do Galicji Wschodniej komisji śledczych, aby zobaczyć znęcanie się polskiej armii nad Ukraińcami i Żydami. Pamiętam jeszcze pokolenie ludzi, które wspominało upiorne historie o okrucieństwie „gałerczyków”. To niezrozumiałe dla mnie słowo oznaczało polskich żołnierzy, którzy „wybijali” z ukraińskich głów ich dążenie do państwowości. Pochodziło ono od nazwiska generała Hallera. Dla Polaków jest on bohaterem, odznaczonym najwyższymi państwowymi odznaczeniami. A dla Ukraińców, jak by tego nie kręcić, jest zbrodniarzem wojennym, pod dowództwem którego polska armia dokonywała straszliwych zbrodni we wschodniej, ukraińskiej części Galicji. Przytoczę tu przykład polskiego okrucieństwa z książki wspomnień Jakiwa Hałczewskiego „Z wojennego dziennika”: „Zimą 1919 roku polski oddział wziął do niewoli kilku ukraińskich żołnierzy. Na rozkaz dowódcy jeńców przywiązano do wbitych w lód pali. Przy 25-stopniowym mrozie polewano ich wodą, aż zamarzli na krę. Rano polski porucznik zachwycał się, jak w promieniach zimowego słońca lśnili zamarznięci Ukraińcy…” Przytaczam ten przykład, aby pokazać, jak cynicznymi są dziś politycy w Polsce, którzy głoszą „koncepcję” europejskiego współistnienia, zgodnie z którą tylko historia polska jest szlachetna, tylko naród polski jest historycznie czysty. Inne narody i ich historie są „brudne” i powinny kajać się przed Polakami. To nam historycznie się należy – oświadczył 11 listopada 2017 r. Jarosław Kaczyński, przemawiając z okazji Dnia Niepodległości Polski. Czy w Polsce naprawdę nie rozumieją, że to droga donikąd? Zatem spośród wymienionych przez polskiego urzędnika Jana Parisa „milionów Polaków”, którzy mieszkali „na terytorium części dzisiejszej Ukrainy, gdzie była Polska”, trzeba wykluczyć Żydów i inne narodowości. Jeśli odejmiemy zachodnią część „wschodnich kresów”, czyli te terytoria, gdzie ludność uważała się za etnicznych Polaków, to dojdziemy do liczby „milionów”, którą podają ukraińskie encyklopedie. Dlaczego w Polsce tego nie widzą? Dlaczego zamiast faktów często przedstawia się różne mity, włącznie z mitem o „milionach”? Można to lepiej zrozumieć, przeanalizowawszy wywiad, którego po powrocie ze Lwowa minister Waszczykowski udzielił trzeciemu programowi Polskiego Radia – popularnej wśród ludzi „trójce”. Biorąc pod uwagę, że w polskim społeczeństwie wizytę polskiego ministra z inspekcją w tym mieście przedstawiano przeważnie jako przejaw ukraińskiej niewdzięczności za całe dobro, jakie dziś Polska czyni Ukrainie, uważam, że Ukraińcom będzie interesujące poznać, jak w Polsce patrzy się na Ukrainę bez dyplomatycznych uprzejmości. Zaszokowała mnie odpowiedź na ostatnie pytanie. Jest nad czym się zastanowić zarówno dyplomatom, jak i tym, którzy zajmują się realną dobrosąsiedzkością. Pytania Witoldowi Waszczykowskiemu zadawała dziennikarka „trójki” Beata Michniewicz. – Panie ministrze, czy historia jest tą „kością niezgody” w naszych dwustronnych stosunkach? – Historia. Po części edukacja. Tu właśnie jest pewien postęp, ponieważ kilkanaście dni temu pani minister Zalewska miała możliwość porozmawiać na temat szkolnictwa polskiego, szkolnictwa dwujęzycznego. Podpisano pewną deklarację. Teraz będziemy sprawdzać (podkreślenie redakcji), czy ta deklaracja zostanie zapisana w nowej ustawie o oświacie na Ukrainie. Jest oczywiście historia. Jest zwrot mienia, również kościelnego. Na przykład kościołów lub innych budynków przykościelnych, parafialnych, które kiedyś odebrano. To oczywiście nie jest jakiś ogromny problem, dotyczący miliardów. Ale w niektórych przypadkach, znaczących, kiedy kościół przekształcono w salę koncertową… I księża mogą czasem (nie czasem, codziennie, jak widać z tabeli nabożeństw, i mają tam więcej czasu, niż wolni księża przeznaczają go na służbę dla wiernych w nowym ogromnym kościele na Sychowie, gdzie nie ma żadnych sal koncertowych, co jednoznacznie pokazuje, że to nie jest problem współczucia dla sali organowej, lecz problem polityki – red.) wynajmować ten kościół na godziny, to jest to bardzo kompromitujące w XXI wieku. – A jeśli chodzi o tę historię, to publicyści nie bez racji przypominają, że świętej pamięci prezydent Lech Kaczyński zaciskał zęby w imię polskich interesów i wzajemnie dobrych stosunków, przymykał oczy na różne podejście do kwestii historycznych. Dlaczego z naszej strony zmieniło się stanowisko? – My również dotąd zaciskaliśmy zęby, ponieważ ze względu na naszą polityczno-wojskową doktrynę w kwestii bezpieczeństwa, zachowania niezależnej Ukrainy, być może w pewnym stopniu jest to bezcenne, ale doszliśmy do wniosku, że nas wykorzystuje się (podkreślenie redakcji), że Ukraina dość nieodpowiedzialnie patrzy na ten problem. I wychodzi ona z założenia, że my oczywiście będziemy wspierać bezpieczeństwo i niepodległość Ukrainy, a w konflikcie z Rosją będziemy stać po jej stronie i nie będziemy dążyć do rozwiązania dwustronnych konfliktów – na przykład historycznych czy szkolnych. Mówimy otwarcie, że rosyjska agresja nie może być pretekstem, by nie rozwiązywać naszych dwustronnych spraw.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
