Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

OTWARTY LIST DO DEPUTOWANYCH RADY NAJWYŻSZEJ

Слово Просвіти, №67 за 2000 рік

Szanowni Deputowani! Zwracam się do Państwa w sprawie ratyfikacji przez Radę Najwyższą Ukrainy 24 grudnia 1999 roku Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Języków Mniejszościowych. Uważam, że zobowiązania, jakie Ukraina przyjęła na siebie na mocy tego dokumentu, mają charakter bezprecedensowo poniżający, obraźliwy dla języka ukraińskiego i w ogóle dla Ukrainy. Uważnie studiowałem Kartę i przekonałem się, że jest to całkowicie normalny, rozsądny i szanujący dokument, zarówno w odniesieniu do języka urzędowego każdego państwa, jak i języka każdej z mniejszości narodowych. Zatem Kartę należało przyjąć. Inną kwestią są zobowiązania naszego kraju? O niebezpieczeństwie ultrazobowiązań, niestety przyjętych odtąd przez Radę Najwyższą, mówiłem i pisałem w prasie wielokrotnie. W szczególności podkreślałem następujące kwestie (proszę wybaczyć, że cytuję samego siebie): „Już w Preambule Karty jasno powiedziano, że jest ona skierowana przede wszystkim na ochronę tych języków, które znajdują się pod groźbą wymarcia”, a także wielokrotnie akcentowano, że „ochrona i rozwój języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinny szkodzić językom urzędowym ani konieczności ich nauki”, podobnie jak ogólnie potrzeby zachowania suwerenności narodowej i integralności terytorialnej każdego kraju. Równie wyraźnie podkreślono, że opracowując środki wykonawcze do Karty, należy uwzględniać „specyficzne warunki (...) różnych państw europejskich”. Zgodnie z Kartą mniejszością narodową są obywatele danego państwa, którzy „stanowią grupę, która liczebnie jest mniejsza niż pozostała część ludności tego państwa”. Języki tych mniejszości narodowych – co również zaznaczono – nie mogą podlegać ograniczeniom, ale nie mogą też mieć przywilejów. Nie mniej gruntownie przemyślany i dość elastyczny jest wykaz zobowiązań wobec języków mniejszości narodowych, które Karta proponuje państwom przyjąć na siebie. Po pierwsze, czytamy, że państwo ma prawo podjąć zobowiązania jedynie wobec języków tych mniejszości narodowych, które potrzebują realnego odrodzenia (takimi są na Ukrainie języki, powiedzmy, Gagauzów, Karaimów, Tatarów krymskich, na które — marne nadzieje! — należałoby zwrócić uwagę parlamentu). Po drugie, sam wybór zobowiązań, jakie proponuje Karta, zawiera dość wiele wariantów, na jednym lub kilku z których może się zatrzymać to czy inne państwo. Tak więc w dziedzinie edukacji możliwe są warianty: zapewnienie mniejszości narodowej edukacji przedszkolnej, zapewnienie jej istotnej części edukacji przedszkolnej, zapewnienie edukacji podstawowej lub istotnej części edukacji podstawowej, zapewnienie edukacji średniej lub jej istotnej części, zapewnienie edukacji średniej zawodowo-technicznej lub jej istotnej części w odpowiednim języku. Natomiast w dziedzinie edukacji uniwersyteckiej warianty do wyboru są następujące: od pełnego funkcjonowania uniwersytetu w języku danej mniejszości, przez nauczanie w nim poszczególnych dyscyplin, aż po samo nauczanie tych języków, albo jedynie tworzenie przy uniwersytetach kursów tych języków. Podobnie szeroki zakres wariantów występuje w wyborze w rozdziałach Karty «Władza sądownicza», «Organy administracyjne», «Środki masowego przekazu» (na przykład «zachęcać do tworzenia (...) co najmniej jednej gazety w języku danej mniejszości narodowej»), «Działalność kulturalna», «Życie gospodarcze i społeczne» itp. Jak mówią: czytaj, wybieraj — odpowiednio (co również zostało zaakcentowane w Karcie) do stanu danego języka, co oczywiście w odniesieniu do Ukrainy powinno oznaczać liczenie się posłów z tym realnym stanem, doprowadzonym niejednokrotnie do poziomu języka tej samej mniejszości narodowej, w jakim na większej części terytorium Ukrainy znalazł się język państwowy, ukraiński. Jednak co zrobili posłowie? Przygotowali do przyjęcia taki wariant, aby ten stan stał się jeszcze bardziej prymitywny. Kierowali się bowiem przede wszystkim — jak się wydaje — dążeniem do wywyższenia już i tak dominującej tu, i tam rosyjskiej mowy. Właśnie dlatego Kartę, którą można wykonywać w minimalnym zakresie (tak, właściwie — oddajmy sprawiedliwość — zaproponowała ją na początku 1999 roku Radzie Najwyższej władza prezydencka, i kosztowałoby to 28 505 tysięcy hrywien), oni nalegali, by wykonać w maksymalnym zakresie, co kosztowałoby już około trzech miliardów hrywien. Zgodnie z uchwałą komisji Rady Najwyższej (odtąd i całej Rady Najwyższej. — A. P.) faktycznie na jeden poziom z językiem państwowym wchodzą w przyjętych zobowiązaniach także języki tych mniejszości narodowych, których przedstawicieli w danej jednostce administracyjno-terytorialnej jest ponad 100 tysięcy osób (obecnie — 20 % ludności, co jest jeszcze gorsze. — A. P.). Co to oznacza? Oznacza to stworzenie na świecie niesłychanej sytuacji, gdy na Ukrainie na poziomie obwodów faktycznie zrównano w prawach z językami państwowymi jeszcze 5 (!) języków, a mianowicie: rosyjski (w 16 obwodach, a także na Krymie, w Kijowie i Sewastopolu), krymskotatarski, rumuński, węgierski i jidysz. W stolicy Ukrainy równoprawnie funkcjonowałyby trzy języki państwowe — ukraiński, rosyjski i jidysz, w Odessie — cztery (oprócz wymienionych, jeszcze bułgarski) itd. No cóż, a już według tego dowolnie, z sufitu ustalonego przez deputowanych kryterium — sto tysięcy! — takie języki, na których obronę Karta jest przede wszystkim ukierunkowana, jak greckie, gagauskie, niemieckie, w ogóle znajdują się w stanie dyskryminacji, podobnie jak, oczywiście, język narodu tytularnego — ukraiński, który dziś wymaga szczególnej państwowej ochrony i wsparcia. Oto zatem w jaki cyniczny sposób w tej kwestii narodowi deputowani utrwalają członkostwo Ukrainy w Radzie Europy. Utrwalają je tak, że Europa ma okazję co najwyżej jeszcze raz być przez nas zdziwiona, zaskoczona, oszołomiona. Powiedziałbym w związku z proponowanym do przyjęcia dokumentem, że to — pośmiewisko dla całego świata, bo wymaga się na palec — a my gorliwie odrąbujemy rękę aż po łokieć, niemal zupełnie obcinając skrzydła naszemu językowi ukraińskiemu, dając mu podobnie określone zobowiązania dosłownie pod żebra. Deputowani ukraińscy! Nie wierzyłem, że przejdzie wariant zobowiązań, za które wiosną tego roku oddano zaledwie około 150 głosów. I oto — przeszedł... Stało się, jak uważam, straszne dla naszego języka, bo jasne jest, że odtąd wysiłki antyukraińskich sił będą skierowane na dostosowanie ustawodawstwa językowego Ukrainy do zobowiązań przyjętych na mocy tej Karty. O ile wiem, głosowanie nad tym dokumentem odbyło się z rażącym naruszeniem norm proceduralnych, bez dyskusji, z użyciem kart niektórych tych deputowanych, którzy je nieostrożnie zostawili i byli nieobecni na sali (na przykład wśród 229 deputowanych, którzy zagłosowali za Kartą, z tego powodu znaleźli się p. S. Stećko, p. I. Ostasz). Wszystko to, według mego przekonania, daje podstawy, by w Radzie Najwyższej powrócić do rozpatrzenia tej kwestii i uznać wyniki głosowania za nieważne. Zdaję sobie sprawę, jak trudno to zrobić. Ale zrobić to trzeba koniecznie. Chodzi bowiem o decyzję, w wyniku której nie drzwiami, lecz oknem nie pozwolą naszemu językowi w pełni umocnić się na jego ziemi. Apeluję, szanowni deputowani, do Waszego wysokiego autorytetu i proszę Was: postawcie tę kwestię na swojej frakcji, od stanowiska której wiele zależy. Zróbcie wszystko, co możliwe, by uratować nasz język przed niebezpieczeństwem, które nad nim zawisło w te, zdawałoby się, całkowicie optymistyczne dni po wyborze Prezydenta i powołaniu nowego Premiera. Największych sukcesów Wam w Nowym 2000 roku! Z najgłębszym szacunkiem Anatolij POHRIBNYJ, profesor, członek prezydium i przewodniczący komisji Kongresu Inteligencji Ukraińskiej ds. ochrony języka ukraińskiego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин