Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Przemówienie na Zjeździe Założycielskim Ukraińskiego Ruchu Ludowego 18 grudnia 1999 roku

Слово Просвіти, №67 за 2000 рік

Te problemy, które są dla nas bolesne i aktualne, dla wielu partii świata są anachroniczne, tak samo jak kwestia narodowa została już dawno rozstrzygnięta przez większość światowej wspólnoty. I kiedy my jedynie stwierdzamy, że jesteśmy państwem europejskim, a zatem i narodem, to dla absolutnej większości Europejczyków pytania o wybór czy kwestie narodowe są również anachroniczne. Dlaczego zatem po znacznym, jak na dzisiejsze miary, odcinku czasu istnienia jesteśmy zmuszeni mówić o tym, że nie mamy państwa ukraińskiego, — nie pod względem formalnym, lecz pod względem istoty. I co jest tego przyczyną? A zatem, co musi zrobić nasza partia, aby nasze państwo było jednocześnie narodowe i europejskie, tak jak ma to miejsce we wszystkich samodzielnych państwowych tworach narodowych Europy. Główną motywacją wyboru Leonida Kuczmy w ostatnich wyborach prezydenckich była reakcja obronna państwa, która sprowadzała się wyłącznie do zarysów konturowych państwa, a nie zasad, na których należy budować codzienność, etykę, światopogląd i estetykę, jednym słowem wszystko to, co nazywa się odrębnym, oryginalnym typem kulturowym. Tak było za dawnych czasów księżęcych, gdy na pole bitwy wychodzili siewierzanie, wołynianie, halicjanie, kijowianie, a z bitwy wracali Rusini. Najważniejszym podsumowaniem o wartości pozytywnej jest to, że przez dziesięć lat w politycznie podzielonej Ukrainie wykształciło się pojęcie jedności i integralności państwowej, które może stać się potężnym impulsem do nowej etnogenezy, pod warunkiem że zostanie zatrzymany proces zagrażający niszczącymi skutkami — denacjonalizacja wszystkich sfer życia duchowego na Ukrainie. Na czym opiera się jedność kultury i trwałość typu narodowego, w czym się on urzeczywistnia, dobrze wiemy. Kultura posiada duży zapas trwałych form, które nie tracą swojej aktualności przez wszystkie wieki. Dlatego właśnie za niszczenie kultury ukraińskiej zabrali się ci, którzy chcą panować na naszych ziemiach. I to nie przez wojsko, lecz przez władzę pieniędzy. Władza pieniędzy tworzy własną subkulturę, pozbawiając naród prawa do własnej kultury, do jej rozwoju, do twórczości, odbiera mu obyczaje i pamięć. Wspólnota pozbawiona pamięci, przejęta wyłącznie problemem przetrwania w ramach czasu jej przeznaczonego, — to wspólnota niepełnowartościowa, bezduchowa, a zatem i pozbawiona perspektyw. Wspólnota duchowa określa się nie tylko przez wspólną przestrzeń, lecz także przez czas. To, co nie kształtuje się dzisiaj, nigdy nie zostanie wyrównane jutrzejszymi działaniami, ponieważ przyszłość kształtują nie tylko żywi, lecz także umarli... Już od czasów prawa rzymskiego istnieje znana nam sentencja: naród jest najwyższym suwerenem władzy pod warunkiem istnienia własnego państwa. Lecz jeśli naród, nacja nie jest najwyższym suwerenem własnego państwa, o jego istnieniu możemy sądzić jedynie po zewnętrznych oznakach. Bez najważniejszego, narodowego komponentu, którym jest kultura narodowa, język, religia, możemy mówić jedynie o tymczasowym tworze politycznym. Cyceron, znany nam jeszcze ze szkolnych podręczników, nazywał fakt przejęcia władzy przez jedną osobę, czy też przez grupę osób, — zabójstwem ojczyzny. To zabójstwo, moim zdaniem, trwa na naszych oczach od pewnego czasu. Oznaką tego zabójstwa, zgodnie z wnioskami rzymskiego prawnika, jest wyobcowanie władzy (alienacja) od kierowanego przez nią narodu, co prowadzi do stopniowego pozbawiania narodu wszelkiej suwerenności. Spośród wszystkich więzi społecznych najdroższe i najważniejsze dla każdego z nas są więzi z państwem, realizowane poprzez wszystkie formy komunikacji, w których język, kultura, nauka i inne elementy mają decydujące znaczenie. Aby władza i naród stały się partnerami, nie są potrzebne nadzwyczajne wysiłki. Potrzebne jest elementarne zrozumienie tego, że państwo nie może być ponadnarodowe ani bez własnej ideologii, powołanej do podnoszenia moralnych zasad narodu, umacniania jego duchowych fundamentów. Ponieważ nawet najdoskonalsze formy ustroju państwowego czy najlepsze warunki ekonomiczne bez wysokich duchowych podstaw są jedynie próchnem przemijalności. Nie mam potrzeby zatrzymywać się przy powszechnie znanej tezie, że kryzys systemowy, w tym ekonomiczny i duchowy, jest kryzysem zarządzania, to znaczy podsystemu kierowniczego. Metastazy tego kryzysu przeniknęły do społeczeństwa w takim stopniu, że wywołały nie tylko paraliż produkcji, lecz co najstraszniejsze — kryzys zaufania do własnej, a nie kolonialnej władzy, zwątpienie w państwo własne. Ochroną przed skorumpowaniem, to znaczy wewnętrzną i zewnętrzną sprzedajnością, zawsze był i pozostaje wrodzony patriotyzm, nieustanne pragnienie widzenia swojego narodu, swojego państwa nie jako mniejszowartościowych, lecz równych w gronie światowej wspólnoty. Państwem mogą i muszą kierować tylko ci, u których osobiste jest podporządkowane temu, co narodowe, społeczne, państwowe. Bez tego pojęcie odpowiedzialności pozostaje pustym dźwiękiem. Od tego zależy również realny status narodowej — czytaj — państwowej niepodległości. Ponieważ u nas te pojęcia „państwowy” i „narodowy”, w odróżnieniu nawet od USA, są niemal biegunowo rozdzielone. U nas państwowość utożsamia się z biurokracją państwową, która, — według słów J. Kuszniarowa, — „przekształciła handel władzą w środek osobistego wzbogacenia się”. Według jego własnych słów ta trzecia siła — najpotężniejsza w naszym życiu politycznym — wytworzyła także własną ideologię na swoim poziomie — „więcej władzy — mniej kontroli i odpowiedzialności...”. To właśnie ona, trzecia siła, jest przyczyną wszystkich bolączek, pobudzając archaiczne grupowania w ich działalności, finansowo podtrzymując lewicowo-radykalne ugrupowania polityczne, by na sztucznym zderzeniu państwowców z antypaństwowcami zdobywać własny interes. Zadaniem partii jest wytworzenie ideologii ukraińskiego patriotyzmu, wytworzenie wewnętrznego impulsu do kierowania się wyłącznie interesami narodowymi. Światopogląd narodowy, ukształtowany przez ukraińską historię, ukraińską kulturę, ukraińską cerkiew, ukraińską szkołę, może jedynie scementować społeczeństwo, twórczo je uaktywnić, moralnie udoskonalić. Gwarancją rzeczywistej naszej niepodległości może stać się jedynie wytworzenie nowego światopoglądu narodowego, wychowanie potężnej elity narodowej. Światopoglądem narodowym, jak ma to miejsce u naszego północnego sąsiada, naród jednoczy się w jeden naród. Innych dróg budowania państwa nie ma. Prawdziwy światopogląd narodowy — to wiara, wola i szacunek dla siebie, — i jej zwycięstwo, i samopoświęcenie. Światopogląd narodowy opiera się na języku, mentalności, narodowej odrębności, uwarunkowanej historią i środowiskiem kulturowym. Tymczasem ideologia narodowa u nas jest aktywnie wypierana, sprowadzana do szczątkowości przez już ukształtowaną ideologię władzy oligarchów. Jej istotą jest eksploatacja dawnych komunistycznych haseł, odnowionych na potrzeby chwili: „Нынешнее поколение будет жить...” [Obecne pokolenie będzie żyć...] zamieniono na „Ви — майбутнє України. Вам обирати своє щасливе майбутнє” [Wy jesteście przyszłością Ukrainy. To wy wybieracie swoją szczęśliwą przyszłość]. Istotnym elementem ideologii władzy oligarchów jest deintelektualizacja narodu. Już blisko 40 tysięcy ukraińskich naukowców przeszło „w tryb” przetrwania fizycznego, poszli do handlu; prawie 30 procent przedstawicieli krajowej nauki, którzy pozostali, pracuje na zamówienie zagranicznego zleceniodawcy... Deintelektualizacja społeczeństwa osłabia jego opór, zmniejsza wszelką prawdziwą opozycyjność. Dlatego właśnie złowieszczą rzeczywistością naszego życia jest wysokotechnologiczne bezrobocie. A samoprzeprofilowanych fachowców w tak zwanym wahadłowym mikrobiznesie dziś liczy się ponad dwa miliony. Inteligencja ukraińska, tracąc możliwości samorealizacji, w ostatnich latach wyraźnie zdegradowała się, zdyskwalifikowała się, zlumpenizowała się. O jaką więc Ukrainę mówimy, o jej najbliższą i najodleglejszą perspektywę? Intelektualne wygasanie narodu, skazanie na duchowe konanie, totalna rusyfikacja, szybkie tworzenie narodowego getta dla Ukraińców, z nieuchronnym procesem dehumanizacji historii, dewaluacji symboli narodowych i dyskredytacji narodowych przywódców sprawiają, że Ukraina staje się duchowym śmietnikiem, wysypiskiem bezczeszczenia. Młodzieży pogrążonej w niewierze, bezgrosz i bezperspektywie narzuca się fałszywe wartości; ich bohaterami stają się oszuści, łotrzy, mordercy, zboczeńcy, rekieterzy. Obróci się to dla narodu w ogromne problemy, których rozwiązanie będzie trudne, niewiarygodnie trudne. Poziom niszczenia duchowości jest równy poziomowi kryminalizacji społeczeństwa. I dziś jestem już mocno przekonany, że to nie żywioł rynku — nie niekontrolowany, lecz dobrze wyreżyserowany przez elementy ponadnarodowe — jest polityką kulturalną, która urzeczywistniła się już nie w jednym organizmie państwowym na planecie. Dlatego też nie dziwmy się, że deintelektualizacji towarzyszą „reformy” systemu oświaty na Ukrainie, których konsekwencją są zróżnicowane poziomy wykształcenia: dla możnowładców — wszystko, dla reszty, a jest to 95 procent — ochłapy do wegetowania. Tylko w ubiegłym roku na Ukrainie zamknięto 300 dziecięcych szkół sportowych i prawie 200 techników oraz PTU. Liczba zaś bezdomnych dzieci dwukrotnie przewyższa poziom powojenny. Za ostatnie lata na Ukrainie zamknięto 4,5 tysiąca przedszkoli. A jak twierdzi obecny Sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego, „przerobiono je na biura zagranicznych firm i urzędy podatkowe”. Powoli przekształcają nas w humus dla innych grup etnicznych. Trzeba być ślepym, żeby tego nie widzieć i nie rozumieć, że to wszystko — stopniowe depczące narodową ideę, narzucanie myśli, że wszystko, co ukraińskie, ukrainizujące — destabilizuje, a „nowa polityka kulturalna” ma za zadanie zneutralizować naród, co więcej, zaszczepić mu nowe kompleksy prowincjonalności, chutorianizmu, wtórności, o czym świadczy tysięczna liczba rosyjskojęzycz-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин