Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Слово Просвіти, №68 за 2000 рік
Ludzka psychika trudno przystosowuje się do zmian. Za lata poddańczej egzystencji wykształcił się u nas stereotyp pozytywnych zachowań społecznych: pafos demaskatorski i obrona. Pokolenie po pokoleniu ukraińscy patrioci, narażając na niebezpieczeństwo swoją pozycję społeczną, dobrobyt, a za czasów reżimu komunistycznego także życie, demaskowali politykę ucisku, unicestwiania i fizycznego niszczenia świadomych Ukraińców i w miarę sił i możliwości bronili swojej tożsamości, kultury, praw człowieka i narodu jako całości. Obecnie sytuacja jest zasadniczo inna. Mamy to, o co walczono przez wieki, — niepodległe Państwo Ukraińskie, które powinno przede wszystkim budować, zmieniać starą politykę na nową, określać nowe priorytety, kierując się przy tym zasadniczym celem — przywróceniem narodowi tożsamości narodowej, czyli — ideą narodową. Trudno jest łamać stare, zwłaszcza gdy zajmuje ono pozycje dominujące. Ogromna armia zrusyfikowanych urzędników, których nikt dotąd nie poruszył, z inercji pracuje na rzecz imperium rosyjskiego. Chłopi-harownicy we wsiach i miastach, których poziom przetrwania i dobrobytu zależał od stopnia zrusyfikowania i uległości wobec butnych przełożonych, z inercji nadal wyciskają z tego okruchy na nędzną egzystencję. Świadomych obywateli pozbawia ostatniej nadziei, jak widać z listu naszej czytelniczki, niszczenie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i kulturalnej. Cóż mówić o prowincji, skoro nawet w Kijowie, z trudem odnalazłszy wśród morza «chozjajuszek» i «lieczebników» ukraińskojęzyczny kalendarz oderwany o bardzo zamazanym tytule «Народний», szybko zrozumiecie, że wyrzuciliście pieniądze w błoto. Kiedy chciałam się dowiedzieć, o jakich wydarzeniach — na przykład lutowych — przypomina ukraińskiemu narodowi zespół Redakcji Ukraińskich Kalendarzy i Kartek Artystycznych, z zdziwieniem stwierdziłam, że 11 lutego — o pożytku ze skorupek jajecznych, a nie o tym, że tego dnia w 1670 roku urodził się kozacki kronikarz Samijło Wełyczko, a w 1989 roku w Kijowie powołano Ogólnoukraińskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. 21 lutego informują nas o 105. rocznicy urodzin duńskiego biochemika Carla Petera Dama i 135. rocznicy urodzin rosyjskiego botanika W. R. Zalenskiego, nie wspominając słowem o tym, że tego dnia w 1942 roku w Babim Jarze rozstrzelano dużą grupę działaczy OUN. I tak dalej. W kalendarzu ludowym z przestępczą inercją odzwierciedlono historię sowieckiego imperium, a przemilczano historię Ukrainy, którą na każdym kroku i wszelkimi środkami trzeba wprowadzać do świadomości masowej obywateli. I właśnie tym powinien zajmować się Komitet Polityki Informacyjnej, interesując się, między innymi, treścią ukraińskich kalendarzy oderwanych, treścią wydawnictw periodycznych, stanem wydawnictw oraz telewizji narodowej. Zabójcza siła inercji narodu wprowadziła do parlamentu komunistów i przestępców kryminalnych, którzy mogą istnieć tylko w chaosie bezprawia — więc jaki mają sens, by zapewniać prawnie to państwo. A co zaś
Dzień dobry, szanowna redakcjo! Od kilku lat prenumeruję i czytam waszą gazetę. Oczywiście zastanawiam się, dlaczego dziś jest tyle problemów z językiem ukraińskim. Przecież na początku wszystko układało się nie najgorzej. Ludzie, choć nie wszyscy, starali się mówić po ukraińsku. Dzieła ukraińskich klasyków drukowano i wykupywano bardzo szybko. I nie tylko klasyków, a także ukraińskich pisarzy początku XX wieku. I nagle wszystko się urwało. Oczywiście nie bywam we wszystkich księgarniach mojego miasta, a tym bardziej w innych miastach. To, co widzę wokół siebie, wcale mnie nie cieszy. Nie mam nic przeciwko literaturze rosyjskiej (sama ją cenię i czytam), ale gdzie nasz ukraiński bestseller, gdzie nasze treściwe ukraińskie gazety i czasopisma? Gdzie wreszcie ukraińskie kalendarze oderwalne, takie jak «Narodnoprawosławnyj» i inne? Wśród bezlicznych rosyjskich kalendarzy oderwalnych ukraińskich jest 2–3 tytuły. I jeszcze jedno: w szkołach wprowadzono przedmiot «Literatura zagraniczna». A gdzie dzieła, gdzie takie podręczniki, jakie trzeba? Kiedyś pewien działacz mówił mi, że na język ukraiński przetłumaczono bardzo wiele literatury zagranicznej. Gdzie ona jest? Przepraszam, że przechodzę na ton pouczający, choć nie chcę. Ale proszę przypomnieć sobie, jak za czasów Breżniewa wracano do Stalina. Tak samo dziś wracamy do rusyfikacji. Ledwo zdobyłam, by przeczytać wybrane wiersze Liny Kostenko. O trzytomowym wydaniu mogę tylko marzyć, żeby chociaż je przeczytać. Z waszej gazety dowiedziałam się, że napisała poemat «Berestećko». Oczywiście nie mam już nawet czego marzyć, by go przeczytać. Ukazała się książka Pantelejmona Kulisza «Czarna rada», ale kupić jej nie mogę, bo jest droga. Dobrze, niech nie kupują, niech jej nie będzie w sklepach, ale do bibliotek trzeba przecież dostarczyć wszystkie potrzebne dzieła. A w bibliotece mówią, że w szkole wracają do rosyjskich poetów (prawda, na razie po cichu), bo ukraińskich się nie drukuje. A my martwimy się o język ukraiński. Kiedyś w czasopiśmie «Kijów» drukowano wiersze australijskiej poetki ukraińskiego pochodzenia Zoi Kohut. Gdyby to zależało ode mnie, powiesiłabym je na budynku Rady Najwyższej i Rady Ministrów, drukując metrowymi literami. Niestety, już niczego nie mogę zmienić, mogę tylko rozmawiać po ukraińsku.
nasi patrioci? W pierwszych latach niepodległości mieli realną możliwość przejęcia władzy w swoje ręce i rozpoczęcia trudnych, ale niezbędnych dla budowy nowego państwa zmian. Nie zdołali jednak skorzystać z tej wyjątkowej szansy. Przyczyn było wiele: i naturalne pragnienie głodnego człowieka, przed którym otworzyły się kuszące możliwości, by się najeść, i brak doświadczenia w budowaniu państwa, i inercja, dzięki której Ukraińcy na Ukrainie zwykli zadowalać się drugorzędnymi rolami. Bardzo szybko kadry partyjne i radzieckie otrząsnęły się i zaszyły na dawnych pozycjach. Wtedy rzeczywiście nie pozostawało nam nic innego, jak demaskować i się bronić. Mogliśmy jedynie trąbić o ekspansji rosyjskojęzycznego masowego kiczu na naszą przestrzeń, o niedoskonałych ustawach, które duszą ukraińską kulturę, o antyukraińskiej polityce wspierania zagranicznych gwiazd, podczas gdy utalentowani ukraińscy artyści zmuszeni są zarabiać na kawałek chleba za granicą, o pobłażaniu na najwyższym szczeblu wojowniczej rusyfikacji. Wszystko to przypominało starannie zaplanowaną w łonie urzędniczego aparatu politykę, która nie miała nic wspólnego z polityką państwową. Wybór nowego szefa rządu i ostatnie wydarzenia w parlamencie zdają się dawać Ukrainie jeszcze jedną szansę. W rękach prawicowej większości znajdują się obecnie komisje parlamentarne, minister kultury, wicepremier ds. humanitarnych, przewodniczący Komitetu Polityki Informacyjnej — ludzie zorientowani na wspieranie ukraińskiej kultury, nauki, oświaty i na ochronę ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Czy zdołają pokonać inercję urzędników? Czy my, świadomi obywatele, zdołamy pokonać w sobie inercję lamentów, narzekań i zaciskania pięści w dziurawych kieszeniach? Czy troskliwe rodzime państwo, obok pachnącego kromki chleba, da narodowi ukraińską książkę, «Kobzarza» na każdy stół, barwny podręcznik każdemu dziecku, a nie jeden na klasę? Czy zdejmie stryczek poniżenia i szkalowania z ukraińskiego pisarza, aktora, filmowca?.. Czas masowych akcji z transparentami i bardzo odważnymi przemówieniami minął. Czas pisać ukraińskie ustawy i według nich żyć, czas wymagać od wysokich, świadomych narodowo urzędników pracy, a nie tradycyjnych narzekań z po europejsku umeblowanych gabinetów. Ukraina stanie się niepodległa wtedy, gdy wszyscy przestaniemy zależeć od dawnych stereotypów, które krępują nasz ruch naprzód.
FOTOHASŁO NUMERU: I nikomu nie uda się zrobić z nas dekoracyjnych Ukraińców! Szanujmy się! FOTOHASŁO NUMERU: I nikomu nie uda się zrobić z nas dekoracyjnych Ukraińców! Szanujmy się!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
