Сторінка · с. 2сторінка оригіналу ↗
DLACZEGO UKRAIŃSKOJĘZYCZNE «DIALOGI» STAŁY SIĘ ROSYJSKOJĘZYCZNE?
Слово Просвіти, №68 за 2000 рік
W Kijowie przez wiele lat działał i zdobył zasłużoną popularność teatr-studio literacko-muzyczny «Dialogi». Zgodnie ze swoim statutem był on ukraińskojęzyczny i konsekwentnie tego przestrzegał. Był to (niestety — był!) prawdziwy ośrodek kulturalno-artystyczny, który dawał przyjemność i wiedzę ludziom w każdym wieku i o każdym statusie społecznym. Właśnie tak, i wiedzę, ponieważ jako teatr-studio kształcił młodych aktorów. A jednocześnie i «przechodnich» kandydatów na studia do instytutu teatralnego. I niemało znanych teraz aktorów przeszło szkołę «Dialogów». Zresztą i nazwa tego teatru jest głęboko przemyślana, bo «Dialogi» — to bezpośrednia interakcja, duchowa więź między aktorami a słuchaczami-widzami. Przy tym nie tylko podczas przedstawienia teatralnego, lecz na systematycznych spotkaniach i dyskusjach. W tym celu wyznaczony był nawet cotygodniowy poniedziałek. Te wieczory wymiany myśli prowadziła dyrektor i kierownik artystyczny «Dialogów», laureatka konkursów republikańskich Nina Wołodymyriwna Zaruczynśka. Osobliwością tego demokratycznego teatru było to, że do jego działań niepotrzebne były kulisy-dekoracje, efekty świetlne i dźwiękowe, a nawet tradycyjna scena teatralna. Do samych głębi ludzkich serc przenikała szczerość i życzliwość aktorów «Dialogów». Tak tworzyła się atmosfera duchowa, kiedy między aktorami a słuchaczami znikał dystans i stawali się jednością. Co więcej, podczas koncertów każdy z obecnych miał możliwość przyłączenia się do działań, a nawet ze swoim «repertuarem». I tak właśnie było, zwłaszcza na koncertach dla dzieci. A humanitarna misja «Dialogów» potwierdzała się jeszcze tym, że przeważająca większość spektakli i koncertów teatru odbywała się bez pobierania za nie opłat. Zwłaszcza dla placówek dziecięcych. A koszt biletów na płatne spektakle był minimalny. Taka humanitarność, demokratyczność, mobilność i wysoki kunszt twórczy «Dialogów» przyczyniły się do tego, że stał się on szeroko znany. Aktorzy tego teatru występowali zarówno na scenach, jak i po prostu w zakładach pracy, instytucjach, na placach. Zatem zakres słuchaczy-widzów «Dialogów» był niezwykle szeroki. Od akademików po uczniów, a nawet maluchy z przedszkoli. To ostatnie jest niezwykle ważne, ponieważ uczucia obywatelsko-patriotyczne wzrastają, jak to mówią w ludzie, «od pączka». Odpowiednio szeroki był też skład spektakli: od bajeczek i dziecięcych opowieści po dzieła klasyki krajowej i światowej. Oczywiście, najbardziej propagowano twórczość Tarasa Szewczenki, Hryhorija Skoworody, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Marko Wowczoka, Iwana Kotlarewskiego, Mychajła Staryckiego, Mychajła Kociubynśkiego, Ołeksandra Olesia-Kandyby... A z nowszych — Olesia Honczara, Maksyma Rylśkiego, Iwana Dracza, Pawła Hłazowego, Liny Kostenko, Borysa Olijnyka, Lubowi Zabaszty i innych. Teatr «Dialogi» zapraszano zarówno na coroczne święto «Dzień Kijowa», daty jubileuszowe, jak i święta międzynarodowe, powiedzmy «Tysiąclecie chrztu Rusi», «1500-lecie Kijowa», «800-lecie Słowa o wyprawie Igora» itd. Przy okazji wspomnijmy, że w repertuarze «Dialogów» były też dzieła kronikarskie. W szczególności «Słowo o wyprawie Igora». To dzieło światowego wymiaru wykonywano w niezwykle szerokim planie. Brali w nim udział aktorzy-deklamatorzy, śpiewacy, muzycy-wykonawcy na dawnych instrumentach, włączając gęśle z czasów Rusi Kijowskiej. Muzykę właśnie do tego spektaklu tworzyli tak znani kompozytorzy, jak Jewhen Stankowycz i Myrosław Skoryk, z wpleceniem ówczesnych pieśni i motywów. A strój, staroksiążęcy, z XII wieku, odtworzyła wybitna artystka Ludmyła Semykina. Inscenizacja i reżyseria tego sławnego dzieła należy jednoosobowo do kierowniczki «Dialogów» — Niny Wołodymyriwny Zaruczynśkiej. Ten spektakl był niezwykle efektowny i niezapomniany. Był prezentowany na różnych scenach, a nawet — pod gołym niebem, na placach i ulicach Kijowa. Zafascynowani słuchali tej inscenizacji «Słowa» także znani na całym świecie uczeni — uczestnicy światowych kongresów slawistów, a potem — ukrainistów. Spektakle wykonywano w cerkwi Cyryla — zabytku historii z XII wieku, na kronikarskich Dorohozyczach w Kijowie, gdzie pochowano jedną z czołowych postaci «Słowa», wielkiego księcia kijowskiego Światosława. Opinie widzów i recenzentów były w najwyższym stopniu pochlebne, a nawet wzruszające. Wielcy uczeni uznali, że w takiej interpretacji «Słowo», jako inscenizację «Dialogów», słyszeli po raz pierwszy i w pełni podzielają ją jako historyczną. Swoje słowo uznania wyrazili i zanotowali także nasi znawcy: Mykoła Żułynśkyj, Iwan Dziuba, Mychajło Brajczewśkyj, Fedir Szewczenko, Anatol Pohrebniak, Wałerij Szewczuk i wielu innych. Tutaj przytoczono tylko jeden epizod z działalności twórczej «Dialogów». Tak, był to teatr o kierunku humanitarno-demokratycznym, wysoce patriotyczny i jednocześnie — szkoła twórcza. Jej, w różnym czasie, doświadczyło niemało znanych aktorów, wśród których także Anatol Pałamarenko, Pawło Hromowenko, Ludmyła Marcewycz, Wałerij Bujmister, Tetiana Aleksejiwewa, Borys Łoboda, Jewhen Czornokondratenko, Lubow Skoromna, Ołeh Komarow i liczni inni działacze twórczy. I oto stało się niepojęte! Ten obywatelsko-patriotyczny i twórczy ośrodek w stolicy Ukrainy — ukraińskojęzyczny teatr «Dialogi» nagle zniknął... 27 sierpnia 1998 roku Nina Wołodymyriwna Zaruczynśka odeszła z życia, a teatr «Dialogi» stracił swojego dyrektora i kierownika artystycznego. Naczelnik Głównego Zarządu Kultury Administracji Państwowej Kijowa Ołeksandr Pawłowycz Bystruszkin dwukrotnie zbierał cały skład aktorów «Dialogów» i z uznaniem wysłuchał fragmentów jego repertuaru. Razem z nim był reżyser Ihor Dmytrowycz Szub, którego Ołeksandr Pawłowycz rekomendował na kierownika artystycznego «Dialogów». Przy tym uzgodniono, że aktualny repertuar, jak i to, co było już przygotowane przez Ninę Wołodymyriwnę do wydania, pozostaje nienaruszone jako jej praca twórcza. To samo odnosiło się do zatwierdzonego i ustalonego przez wiele lat statutu «Dialogów». No i, rzecz jasna, ukraińskojęzyczności tego teatru. Przestrzeganie tych norm prawnych i moralno-etycznych wielokrotnie obiecywała także zastępczyni naczelnika Głównego Zarządu Wałentyna Tarasiwna Łinowyćka. Wszystko to odbywało się na wysokim szczeblu Głównego Zarządu Kultury miasta, ponieważ Zarząd Rejonu Peczerskiego, do którego miał należeć teatr «Dialogi», przez wiele lat nie poświęcił mu żadnej uwagi. Nie zapewnił teatrowi nawet pomieszczenia i był on zmuszony szukać schronienia na Podolu. Czas mijał, jednak rozkazu o mianowaniu I. D. Szuba na kierownika artystycznego «Dialogów» tak nie wydano. Aktorzy pozostawali bezdomni, bo Główny Zarząd Kultury pozostawił ich bez uwagi... I oto w ostatnim kwartale 1999 roku okazało się, że Zarząd Kultury Rejonu Peczerskiego
„przypomniało sobie”, że jest powiązane z „Dialogami” i, wbrew wszelkim decyzjom Zarządu Głównego, akrobatycznie przekształciło działające od wielu lat „Dialogi” z teatru literacko-muzycznego w dramatyczny. A z ukraińskojęzycznego, zgodnie ze statutem, w rosyjskojęzyczny! Przy tym wszystkie oficjalne atrybucje teatru „Dialogi”, jak w bajce, przeszły na nowo utworzony teatr. A żeby nie zwracać uwagi na takie przeistoczenie, nazwę byłego teatru „Dialogi” odziedziczono jakoby w ramach prawomocnej akcji. Bez żadnego kłopotu zawłaszczono pieczątkę, stemple, konto w banku państwowym i, oczywiście, nazwę „Dialogi”. Skład aktorów, rzecz jasna, zmniejszył się, podobnie jak repertuar „Dialogów”. Jeszcze by tego brakowało, przecież on jest ukraińskojęzyczny! Zatem, jak to mówią: „Na gotowe, na ciepłe!..” I jeśli teatr literacko-muzyczny „Dialogi” w swoim czasie tworzony był zgodnie z decyzjami i postanowieniami odpowiednich organów miejskich i republikańskich, to teraz tak radykalna decyzja o „reorganizacji” (ściślej — likwidacji!) „Dialogów” zapadła z jakiegoś powodu na szczeblu administracji Peczerskiej. Dlaczego tak się stało i jaki los spotkał aktorów byłego teatru? Zamiast zespołu aktorskiego „Dialogów” pojawiła się grupa neofitów-absolwentów Instytutu Teatralnego z 1999 roku. Oto jak kiedyś odbywały się spektakle „Dialogów”. Przy tym z grupy rosyjskojęzycznej. Doszło do karkołomnego zdarzenia: jednym zamachem nie stało się wiele lat działającego ukraińskojęzycznego teatru, a w zamian pojawił się rosyjskojęzyczny „filiat” „Teatru na Tagance”. Dyrektorem artystycznym został wykładowca katedry Ruszkowskiego — Ołeksandr Wołodymyrowycz Kryżaniwski. Tak oto w stolicy naszego państwa po cichu zniknął ukraińskojęzyczny teatr z dobrą, zasłużoną nazwą. A w zamian wyłonił się potajemnie jeszcze jeden rosyjskojęzyczny, przywłaszczając sobie imię zgubionego i wszystkie jego aspekty prawne. A do tego przejął także jego nazwę — „Dialogi”. Jak więc to się ma do najnowszych zasad odrodzenia języka narodowego i kultury w niepodległym państwie Ukrainie? A jakie to wyzwanie, zniewaga narodowa i naruszenie Ustawy o języku państwowym! Przecież nie w nim „odnowiony” teatr „Dialogi” będzie niósł obcą kulturę, i — dla kogo? Te pytania nie są retoryczne. Dla narodu, który odradza swoje państwo, język i kulturę, są one problematyczne i żywotnie ważne. Odpowiednio zdecydowane musi być także rozwiązanie tego misternie splątanego „węzła”. Anda SKADOWEC, sympatyk „Dialogów”. Nazwana tak przez przesiedleńców z Prawobrzeża po nieszczęsnej bitwie pod Beresteczkiem, po 1651 roku. W 1655 roku było to już miasto pułkowe. Ale dziwi co innego. Fałszywą legendarną wersję o nazewnictwie rzeki Worskli próbowała w zeszłym roku propagować nasza telewizja, która w swoim kolejnym wydaniu „Futbolu od UTN” (w ostatni poniedziałek lipca), opowiadając o drużynie piłkarskiej „Worskła”, nijak nie mogła obejść się bez pokusy wspomnienia tej bluźnierczej legendy. A kiedy ustnie zwróciłem uwagę obserwatorowi tego programu na nieudolność takiego dziennikarskiego „odkrycia”, usłyszałem w odpowiedzi, że nieprawdziwość legendy trzeba udowodnić. A czy on próbował udowodnić „prawdziwość” legendy? Wstyd za takich dziennikarzy z UTN. Świadkiem mojej racji jest francuski inżynier Beauplan. A my szanujmy się, bo jesteśmy tego warci. Bohdan SAWKIW, proświcianin, inżynier górnictwa, m. Kijów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
