Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗
Punkt widzenia: zapraszamy do rozmowy DLACZEGO NIE MA PORozumienia?
Слово Просвіти, №70 за 2000 рік
Publikując ten materiał, redakcja zdaje sobie sprawę, że ma on dość subiektywny charakter i odzwierciedla jedynie jedno z możliwych podejść do problemu. Mimo całej dyskusyjności uważamy jednak, że ten artykuł mógłby zapoczątkować cywilizowaną rozmowę na temat stosunków międzywyznaniowych. Wszak wszyscy jesteśmy dziećmi jednej matki — Ukrainy — i chodzimy pod jednym Bogiem, dlatego uczmy się niezbędnej dla społeczeństwa demokratycznego umiejętności wysłuchiwania jedni drugich.
Niektórzy ludzie, dalecy od prawdziwego życia cerkiewnego, także dziś nie rozumieją całej złożoności i głębi problemów stosunków międzywyznaniowych, uważając, że skoro wszyscy uznają istnienie jednego Boga, to reszta nie ma znaczenia, a spory powstają z powodu uporu i ograniczoności samych wierzących. Tymczasem nie można nie uwzględniać stanowiska tej dość znacznej części naszego społeczeństwa, tym bardziej że nieprawidłowe podejście państwa i społeczeństwa do problemu stosunków międzywyznaniowych może wyrządzić wiele szkód, zadać kolejny cios jedności i narodowo-państwowej spójności naszego narodu. Największą trudność w życie cerkiewne obwodu wnosi oczywiście rozłam wewnątrz Cerkwi Prawosławnej. Społeczne przyczyny rozłamu polegają, moim zdaniem, na tym, że w chwili powstania niepodległego państwa ukraińskiego pewna część wiernych prawosławnych na jego terytorium z szeregu powodów okazała się nastawiona prorosyjsko, antypaństwowo. To jest fakt jasny jak słońce, bezsporny, który zapewne rozumieją wszyscy. Jednak wnioski z tego faktu zostały wówczas wyciągnięte przez różne grupy wierzących różne. Niektórzy z ukraińskich prawosławnych wyciągnęli wniosek, że Cerkiew pełni w Ukrainie funkcję destrukcyjną, a zatem trzeba stworzyć cerkiew „narodową”. Starą zaś, „prorosyjską” wypchnąć z Ukrainy. Tymczasem wówczas istniał, i także teraz istnieje, inny wariant rozwiązania tego problemu: dziesięcioleciami starannie walczyć o ukrainizację Cerkwi. Ze wszystkimi swoimi wadami (a główną z nich jest niebezpieczeństwo utraty części wiernych, którzy mogą nie doczekać zakończenia tego procesu i odejść do grekokatolicyzmu lub protestantyzmu), niestety, jest to droga, moim zdaniem, która wtedy była i jest teraz jedynie słuszna, gdyż każda inna droga to droga rozłamu. Prawo można obejść, jak to czynią liczni prawnicy, tysiącami całkowicie legalnych metod, i liczyć na uniknięcie kary. Ale czy można „obejść”, oszukać Boga? Kara za przestępstwo kryminalne – grzywna, więzienie, a nawet coś straszniejszego, ale cóż to wszystko w porównaniu z niebezpieczeństwem zmarnowania, utracenia duszy? Dziś zbieramy pierwsze owoce rozłamowej drogi. Utrata Bożej Łaski, nieuchronnie pociągana przez rozłam, odbiła się na atmosferze, która dziś panuje w życiu cerkiewnym Ukrainy, w tym także – na Czerkaszczyźnie. Kapłan, zakazany w posłudze przez prawosławnego biskupa za ciężkie przewinienie cerkiewne, nie spieszy się, by wyznać grzech za zło wyrządzone zarówno swojej duszy, jak i duszom swoich parafian, lecz po prostu „przechodzi do pracy” u biskupa-„konkurenta”. Inny kapłan pojawia się w cudzej świątyni z grupą świeckich, którzy używają siły, by pokazać gospodarzowi, jak bardzo jest tu zbędny. Trzeci oskarża swoich współbraci w kapłaństwie o służbę interesom sąsiedniego państwa tylko dlatego, że nie chcą na przysługę polityczniej koniunkturze zmieniać swoich przekonań. Tych przykładów, niestety, nie ma końca. A tymczasem na tym tle podnosi głowę okultyzm, prawdziwe mrakobésie, mnożą się totalitarne sekty. Zaostrzenie stosunków międzywyznaniowych już samo w sobie wyjątkowo negatywnie wpływa na jedność społeczeństwa ukraińskiego. Ta rozłamowa postawa części (co prawda mniejszej) ukraińskich kręgów cerkiewnych niesie w sobie także inne, znacznie poważniejsze niebezpieczeństwo: ciągłe odpychanie UPC, oskarżanie jej o „służbę sąsiedniemu państwu”, w końcu osłabienie wpływu na UPC elementu narodowo świadomego (który w swojej przeważającej większości odchodzi do rozłamu) stwarza niebezpieczeństwo jeszcze większego wzmocnienia wewnątrz kanonicznej Cerkwi Prawosławnej wpływów elementu moskwofilskiego. Konieczna jest systematyczna, wytrwała, ale ostrożna praca w kierunku ukrainizacji życia cerkiewnego, krok po kroku tworzenie (a lepiej powiedzieć – odradzanie) ukraińskiego prawosławia. W Cerkwi nic nie dzieje się w pośpiechu; to bardzo konserwatywna struktura, każdy nacisk może doprowadzić do niepożądanego zaostrzenia sytuacji wewnątrzcerkiewnej, sprzyjać powstaniu kolejnego rozłamu. Istnieje realne niebezpieczeństwo powstania na Ukrainie odrębnej, niezależnej od UPC, potężnej eparchii Ruskiej Cerkwi Prawosławnej. O tym, w szczególności, mówił biskup czerkaski i kaniowski Sofroniusz podczas niedawnego spotkania kierowników wyznań chrześcijańskich w gabinecie czerkaskiego gubernatora. Chce się wierzyć, że pod koniec XX wieku w naszym kraju, wymęczonym poprzednimi rewolucjami, niektóre gorące głowy wreszcie zrozumieją, że mają do czynienia nie z jakimiś abstrakcyjnymi „masami”, które funkcjonują zgodnie z prawami materializmu historycznego, lecz z żywymi ludźmi, z ich własnymi poglądami, rozmyślaniami, uczuciami, które nie zmienią się na rozkaz z góry. Rozłamy cerkiewne zdają się być swoistym przejawem jednej ciekawej cechy ukraińskiej mentalności, a mianowicie – braku umiejętności lub niechęci do solidaryzowania się w imię osiągnięcia jakiegoś konkretnego celu. Pojęcie walki politycznej u nas właściwie nie istnieje, jest natomiast ciągła polityczna bijatyka, wynikająca z braku umiejętności i niechęci do wysłuchania i zrozumienia zdania swojego bliźniego. Walka zazwyczaj nie toczy się wewnątrz organizacji; strony wolą wyjść z organizacji i stworzyć nową, niezależną. Gdzie dwóch Ukraińców, tam trzech hetmanów. Ta smutna cecha przejawia się we wszystkim: liczne rozłamy mnożą i rozdrabniają partie, mniejszości narodowe zamiast przyzwyczajać się do jednego państwowego języka domagają się ogłoszenia państwowym swojego języka; istnieją przesłanki do kulturowego podziału Ukrainy na regiony zachodnie i wschodnie. Ukraiński naród polityczny jest słaby, jego instytucje w większości albo zostały stworzone z góry, albo mają charakter lokalny. Właściwie społeczeństwo ukraińskie trzyma się jedynie na ukraińskiej państwowości. Czy w takich warunkach warto pogłębiać jeszcze rozłam cerkiewny?
Maksym Stepanow, członek Czerkaskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
