Сторінка · с. 2сторінка оригіналу ↗
4 kwietnia Jurij Hnatkewycz, przewodniczący Kijowskiego Krajowego oddziału „Proświty”, poseł na Sejm XII kadencji, uczony i publicysta, kończy 60 lat. Składamy mu życzenia z okazji tej daty i wraz z nim oraz Mykołą Nesterczukiem, który występuje w roli przeprowadzającego wywiad, podążamy jego ścieżką życiową.
Слово Просвіти, №70 за 2000 рік
M. N.: Przejazdem do Beresteczka byłem w Pańskiej rodzinnej wsi. Ma ona piękną nazwę Dobrywoda. Urzeka przyroda. Wpadły mi w oko ogromne połacie czerwonych maków. Proszę opowiedzieć trochę o miejscach, w których się Pan urodził. J. G.: Kiedy jedzie się trasą samochodową Kijów — Lwów, na jej 398. kilometrze znajduje się skrzyżowanie: w lewo — na Krzemieniec, a w prawo — na Beresteczko, na drodze do którego leży moja wieś. Starsi ludzie mówią, że nazwę wsi nadał B. Chmielnicki. Napiwszy się tu wody ze studni, powiedział: „Dobra woda”. Połowa Dobrywody, włącznie z moim domem, położona jest na brzegu ciągu połączonych ze sobą studni, gdzie spod ziemi pod ogromnym ciśnieniem biją źródła. Nosiłem z nich wodę. Studnie zimą nie zamarzały i nad nimi w mroźną pogodę unosiły się ogromne chmury pary. Nawet moją dziecięcą duszę to piękno poruszało. Studnie wpadają do rzeki Plaszówka, która wpada do Styru właśnie tam, gdzie odbyła się nieszczęśliwa dla Ukrainy bitwa. Styr z kolei wpada do Prypeci, a ta już — do Desny. Z okna mojego mieszkania, które znajduje się na samym końcu Obołoni, codziennie podziwiam, jak bystra Desna wrzuca swoje wody do Dniepru. Zatem systemem rzek jestem połączony ze swoimi rodzinnymi studniami. Kiedyś napisałem o tym wierszowane wersy: Gdy zmęczy życie lub spotka bieda, Goi duszę moją tylko źródlana woda Z przejrzystych studni, przy których wzrastałem, Z których nie raz pełne wiadra niosłem. Gdy na brzeg przyjdę, z kładki się nachylę I wody, jak czarów, ze studni się napiję. A łza się zakręci, w czystą wodę wpadnie I z burzliwym strumieniem w dal popłynie. Popłynie przez Styr, sławną Prypeć i Desnę i trafi wreszcie w domostwo moje. Dwa domostwa mam. Ojczyzna jedna — Bliska sercu ziemia — Ukraina moja. M. N.: Nietrudno zgadnąć, że Beresteczko musiało wpłynąć na kształtowanie się Pańskiego światopoglądu. J. G.: Oczywiście. Co roku chodziliśmy do wsi Plaszewa na Kozackie Mogiły. Dzieciom często opowiadano, jak za czasów Polski policja rozpędzała ludzi, którzy szli pokłonić się kozackim kościom, biła ich kijami. Nawiasem mówiąc, mój dziadek Iwan Hnatkewycz pochodzi z samego Beresteczka. Szył buty i szukając po wsiach pracy, we wsi Boratyn spotkał Jewkę. Stąd wszystko się zaczęło. Ale Beresteczko — to tylko niewielka składowa tej ukraińskiej patriotycznej aury, w której przyszło mi żyć w dzieciństwie. Mój ojciec został rozstrzelany w maju 1943 r. przez Niemców za związek z UPA. Matka przesiedziała dziesięć lat w łagrach w Dudince za „pomoc bandytom”. Dziewięć lat słałem do Dudinki listy. Widziałem zabitych i powieszonych banderowców. Śpiewaliśmy, gdy paśliśmy krowy, powstańcze pieśni. Już w dziesiątej klasie próbowałem stworzyć jakąś podziemną ukraińską organizację młodzieżową. Ludzie z Ukrainy Zachodniej — to z reguły ludzie, według wyrażenia Dmytra Pawłyczki, „z narodowym kręgosłupem”. Na Ukrainie Zachodniej „wyzwoliciele” regularnie się zmieniali i to hartowało narodową świadomość ludzi. Na Wschodzie i Południu „wyzwoliciel” był stały i przez trzy i pół wieku łamał Ukraińcom narodowy kręgosłup. I prawie dopiął swego. Tutaj, jak planowano, stworzono „nowy typ człowieka” — narodowo bezkręgowego. Takiego, dla którego „niet raznicy, na kakom jazykie”. M. N.: Chodzą słuchy, że miał Pan jakąś przygodę w instytucie, w którym się Pan uczył. J. G.: Aresztowało mnie KGB, kiedy nie miałem jeszcze osiemnastu lat. Byłem studentem drugiego roku Instytutu Języków Obcych. Oskarżano mnie o „antysowiecką agitację”. Znaleziono napisany dziennik koncertów z okazji zakończenia roku szkolnego dla nauczycieli i wykładowców. Czasami pytają mnie: „A kto sponsoruje Pański fundusz?”. Odpowiadam na to tak: „Chcemy stworzyć fundusz nowego typu. Ma on stać się funduszem narodowym. Ogłosimy narodową zbiórkę środków i pomysłów na ratowanie języka ukraińskiego w stolicy. Wezwiemy do tej świętej sprawy imię Ołeksy Hirnyka z Kałusza. Nasz fundusz — to fundusz tych, których boli serce za ukraińską sprawę”. Bogatych Ukraińców obecnie rzeczywiście jest mało. W czasie, gdy nacjonał-demokraci zaczęli tworzyć coraz to nowe partie i rozmnażać je drogą podziału, i udowadniać, kto z nich jest większym patriotą, ci, których serce za ukraińską sprawę nie bolało i nie boli, zaczęli robić pieniądze. Te pieniądze dzisiaj służą kontynuacji rusyfikacji Ukraińców. Kto stworzył i finansuje niezrozumiałą liczbę rosyjskojęzycznych gazet i stacji telewizyjnych, które masowo i w każdej minucie bombardują obcojęzycznością naszą młodzież i dzieci? Ich boli serce za zyski. Za ukraińską sprawę ich dusza nie boli. Musimy wypracować nowe podejście do gromadzenia środków. Sprawa polegać będzie nie tylko na środkach i ich ilości, ale także na drogach ich gromadzenia, w patriotyczno-agitacyjnym wsparciu tego procesu. Wierzymy w sukces. Wierzymy, że wciąż są Ukraińcy. Ołeksa Hirnyk oddał swoje życie, aby protestować przeciwko rusyfikacji. Nam poświęcać życia nie trzeba. My, każdy po trochu, kto ile może, musimy oddać jakąś kopiejkę, aby pomóc Ukrainie pozostać Ukrainą.
napisany przeze mnie wiersz „Jak długo będziemy znosić kłamstwo? Jak długo będziemy nosić kajdany?”. W celi siedziałem z Wołodymyrem Ołeksandrowyczem Myrolubowem, Rosjaninem, który odsiedział już 15 lat, ale z jakiegoś powodu znów go aresztowano. Cały czas chodził po celi i mówił: „Chotiat dwie szkury sodrat s odnowo miedwiedia. Swołoczi!”. A mnie powtarzał sto razy: „Jura, mów w sądzie, że jesteś młody, że nigdy więcej nie będziesz gadał, udawaj, że bardzo się przestraszyłeś. Inaczej cię zgnoją”. Mnie udawać nie trzeba było: w więzieniu było bardzo strasznie, zwłaszcza nocami. Dano mi trzy lata w zawieszeniu, wyrzucono z instytutu. Pięć lat pracowałem jako ładowacz w cegielni. Do instytutu wróciłem dopiero po trzech latach na wydział zaoczny. Pracując po ukończeniu instytutu w Instytucie Inżynieryjno-Budowlanym, postawiłem sobie cel: obronić pracę doktorską. Już w lutym 1972 roku udało mi się dopiąć swego. M. N.: Od tego czasu rozpoczęła się Pana praca naukowa? Ciekawi mnie, co Pan badał w dziedzinie języków obcych? J. G.: Nie, praca naukowa rozpoczęła się od czasu mojego wstąpienia na zaoczne studia aspiranckie w Instytucie Języków Obcych, a po obronie pracy doktorskiej była kontynuowana. Przez 18 lat byłem kierownikiem katedry języków obcych Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Sferą moich badań naukowych była metodyka nauczania języków obcych w uczelniach technicznych. Zajmowałem się głównie problemem zapamiętywania leksyki języka obcego. Moja praca kandydacka nosiła tytuł „Metodyczna typologia leksyki biernej”. Sam wykładałem język niemiecki. Praca naukowa to biblioteki, słynna „Leninka” w Moskwie, seminaria i konferencje we wszystkich miastach Związku, pisanie artykułów, monografii, podręczników, kierowanie aspirantami. Wszystko to miałem. W 1990 roku zakończyłem przygotowanie rozprawy doktorskiej do obrony. Lecz nagle wybuchła pieriestrojka z jej pluralizmem i głasnością. Stworzyłem komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego w KPI. Wkrótce wybrano mnie na współprzewodniczącego komórki Ludowego Ruchu instytutu. Byłem delegatem Zjazdu Założycielskiego Ruchu. Pod koniec 1989 roku zostałem wysunięty jako kandydat na deputowanego Rady Najwyższej przez kolektyw KPI. Na konferencji udało mi się pokonać dwunastu oponentów. Właśnie w dniu przeprowadzenia tej konferencji miałem jechać do Leningradu i wieźć na katedrę metodyki nauczania języków obcych Instytutu Pedagogicznego im. A. Hercena swoją rozprawę doktorską. Jednak oddałem bilet, postanowiwszy, że pracę zawiozę za miesiąc. Nie wiedziałem jeszcze, że już nigdy jej tam nie zawiozę, tak jak nie podejrzewałem, że zostanę jednym z deputowanych Rady Najwyższej, aktywnym uczestnikiem naszej bezkrwawej rewolucji. Na tym moja praca naukowa faktycznie się zakończyła. M. N.: Ale dlaczego nie obronił Pan rozprawy doktorskiej? Przecież była gotowa. Wielu deputowanych broniło i broni prace naukowe właśnie w okresie przebywania w Radzie Najwyższej. Co więcej, był Pan zastępcą Przewodniczącego Komisji ds. Oświaty i Nauki. J. G.: Po pierwsze, nie miałem gdzie jej bronić. W czasach ZSRR na Ukrainie nie było specjalistycznej rady naukowej do spraw obrony rozpraw doktorskich w specjalności „metodyka nauczania języków obcych”. Nie mieliśmy własnego WAK-u. Byłem uczestnikiem jego tworzenia. Potem postanowiłem stworzyć radę naukową ds. metodyki nauczania języków. Napisałem odpowiedni list od Komisji do rektora instytutu H. I. Artemczuka. Podpisał go I. R. Juchnowski i wszystko ruszyło. Rada została stworzona. Ale czy mogłem, będąc już wtedy przewodniczącym kijowskiej „Proświty”, bronić pracy napisanej w języku rosyjskim? Kiedy ją przetłumaczyłem, wydrukowałem, dopracowałem, to przestałem już być deputowanym. A stworzony przez nas WAK postawił sztywne wymogi formalne wobec obron prac doktorskich i ja sam stałem się ich ofiarą. Gdyby nie postawił takich wymogów, to teraz wszyscy „nowi Ukraińcy” byliby doktorami nauk. A
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
