Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

NIE PRZETRWANIE, LECZ TWORZENIE ŻYCIA

Слово Просвіти, №71 за 2000 рік

Często ogarnia mnie rozpacz z powodu tego, że wszystko, co tylko można, tak dalece wygadaliśmy i wygadaliśmy, że zaczyna się już alergia na pewne słowa i terminy, pewne pojęcia i problemy. Wydaje się, że do nich należy także «idea narodowa», która albo istnieje, albo jej nie ma, albo jest realnie wcielana w ideologię budowy państwa, albo też jest fantomowa, podobnie jak sama państwo ukraińskie, które jeszcze niedawno pisaliśmy wielką literą i wymawialiśmy z namaszczeniem… Pewien znany francuski powieściopisarz, odwiedziwszy Rosję, zauważył kiedyś, że Słowianie czczą bożki, a nie idee. Bez wątpienia po ogłoszeniu, że «idea» nie zadziałała, próbowano nam narzucić proces idolizacji zamiast ideologizacji, co w końcu doprowadziło do tak żałosnego stanu w sferze duchowej Ukrainy, który ujawnia się codziennie na każdym kanale telewizyjnym, w każdym nowym i starym wydawnictwie, w słowie. Wiek globalizacji, w który weszliśmy, rzeczywiście przekształca ukraińską problematykę narodową, dotąd nielegalnie legalizowaną, w globalną. Dziesięć lat iluzji życia dzięki reformom i odrodzeniu narodowemu wymaga obalenia mitów o budowie państwa. I jeśli komuś moja krytyczność wyda się antypatriotyczna, to wzywałbym wszystkich nas, by dziś mówić nie o wirtualnej Ukrainie, w której dobrze się wiedzie kilkuset, według słów doktora Walerija Matwijenki, «fig wielkiego kalibru», lecz o Ukrainie w morzu żywiołów i nieprzewidywalnych skutków, o żeglowaniu według cudzych kompasów, kiedy z jednej strony wieją europejskie tak zwane «ogólnoludzkie» pasaty, a z drugiej potężne północne wiatry przenikają narodowy organizm do głębi duszy, kiedy w rozpaczy chce się wykrzyknąć: «Po co taka niepodległość, skoro okres zależności był wysoce produktywny i chroniący ducha, skoro rytmy ewolucyjnej ukrainizacji sięgały wszystkich ukraińskich narodowych brzegów!» Dlatego, aby nie pojawiły się podejrzenia, że wszyscy nas oszukano, spróbujmy zrozumieć, według czyjego kompasu płyniemy do dziś i czy w ogóle płyniemy? Bo nie należę do grona optymistów, którzy wierzą deklaracjom, że odnowiony lider zmieni ideologiczne wytyczne. Dopóki sami nie zwrócimy ostro w swoim myśleniu, w swoim, podkreślam, duchowym zorientowaniu. Jeśli uwzględnić także tę okoliczność, że prawo międzynarodowe wymaga od nas określenia się wobec transgranicznej telewizji, która będzie realizowana za pomocą pilota, i prowadzi wszystkich do nowej, według słów francuskiego telewizyjnego dziennikarza Patricka Imhausa, «epoki geologicznej, oszałamiającej i nieprzewidywalnej». I jeśli porównać nasze wegetariańskie programy na UT-1 z mięsożernymi tyranozaurami Jurajskiego okresu rosyjskojęzycznych kanałów telewizyjnych i radiowych, to nasza narodowa beznadziejność może zostać uratowana jedynie globalnym lub ogólnopaństwowym odłączeniem całej ludności od nośników energii. Ale to żarty… Żarty skazanych… Granic dla informacji nie ma, lecz na każdej przestrzeni państwowej istnieją systemy ograniczające, jeśli jest to państwo, a nie bezimienna przestrzeń, oznaczona jedynie nazwą geograficzną. Właśnie dlatego w pojęcie «idea narodowa» wkładamy znaczenia chroniące, regulujące, konsolidujące, zagęszczające energię, zabezpieczające perspektywę, które gwarantują stabilne miejsce narodu ukraińskiego we wspólnocie światowej właśnie w najbardziej decydującym okresie historycznym dyfuzji informacyjnych, kulturalnych, gospodarczych, a w konsekwencji także prawnych. Powoływanie się na problemy gospodarcze przy rozwiązywaniu kwestii narodowych jest bezpodstawne choćby dlatego, że zasadnicze założenia polityki gospodarczej krajów, które znajdowały się w stanie upadku i z powodzeniem go przezwyciężyły, były bardzo podobne. Różnice historyczne i narodowe czyniły te problemy jedynie specyficznymi. Dlatego składnikiem sukcesu we wszystkich dzisiejszych krajach-liderach było, według słów Jewhena Marczuka, «wyprzedzające rozwijanie czynnika intelektualnego». To było przyczyną wysokiego wzlotu gospodarczego monoetnicznej Japonii, a obecnie Chin... Czynnik monoetniczności jest tu decydujący, bo brak tej szarpaniny na wszystkie strony, która charakteryzuje właśnie nas. I jestem przekonany, że obecni na konferencji przedstawiciele Estonii, Łotwy, Litwy potwierdzą moje przypuszczenia. NIELIBERALNE STOSUNKI W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA SĄ DECYDUJĄCE DLA EFEKTYWNOŚCI GOSPODARKI, A POTENCJAŁ HUMANITARNY NARODU, SKŁADNIKIEM KTÓREGO JEST POTENCJAŁ INTELEKTUALNY. MORALNE, PSYCHICZNE ZDROWIE NARODU OKREŚLA JEGO DOBROBYT SPOŁECZNY. Dlatego składnikiem idei narodowej, będącej skoncentrowanym wyrazem interesów narodowych i uczuć patriotycznych, jest moralność. Jestem głęboko przekonany, że dzięki temu czynnikowi naród ukraiński znajduje się nie u końca historii, lecz w jej środku, zawdzięczając dziwnemu zbiegowi okoliczności: nawet geograficzna środkowość Europy, przypadająca na ziemie ukraińskie, naznaczona jest nie moralnym upadkiem, lecz wysokim stanem duchowym. O wysokich moralnych podstawach narodu ukraińskiego świadczy żywy odzew na potrzebę odrodzenia sfery religijnej. Moralność przejawia się także w tym, jak Ukraińcy gwałtownie reagują na kłamstwo, krzywdę, bezprawie, niesprawiedliwość. Jednak w rzeczywistym życiu państwowym naruszenie norm moralnych sięgnęło niespotykanych granic. Przez długi czas narzucano nam myśl, że zdrowa gospodarka przyczyni się do podniesienia poziomu moralnego, nie rozumiejąc, że proces ten bywa odwrotny. Warunkiem kształtowania zdrowej, czyli silnej, gospodarki jest moralne zdrowie narodu. Kto się nim troszczy? Państwo? Wręcz przeciwnie. Instytucje państwowe są ukierunkowane wyłącznie na siebie. Stawiając w zarządzaniu społeczeństwem wyłącznie na czynniki materialne, instrumenty siły, państwo popełniło najniebezpieczniejszy błąd, który ostatecznie będzie zagrażał jego własnemu istnieniu. KAPITAŁ I SIŁA, NIEZALEŻNIE OD TEGO, JAKIEGO SĄ POCHODZENIA, ZDOBYŁY W UKRAINIE NIEOGRANICZONĄ WŁADZĘ. TAKIE KATEGORIE MORALNE, KTÓRE BYŁY OCHRONNE PRZEZ CAŁE ŻYCIE NARODU, JAK SUMIENIE, OBOWIĄZEK, PATRIOTYZM, PORZĄDNOŚĆ, SŁOWEM, WSZYSTKIE NASZE CNOTY, ZOSTAŁY ODRZUCONE NA POBOCZE. DZIŚ DO NICH DOŁĄCZAJĄ TAKIE KATEGORIE WZMACNIAJĄCE ODPORNOŚĆ, JAK RODZINA, BEZPIECZEŃSTWO, DOBROBYT, PORZĄDEK, SPRAWIEDLIWOŚĆ, DEMOKRACJA, DUCHOWOŚĆ, KTÓRE CIERPIĄ Z POWODU EROZJI PIENIĘDZY, SIŁY, WŁADZY. Najwyższe wartości ludzkie są dla nas najbardziej aktualne. Katastrofalny spadek urodzeń, zamienianie osób starszych w społecznych wygnańców, obojętny stosunek do dzieci, pijaństwo, totalne zubożenie — to nie skutek ogólnonarodowej nędzy. Dobrze to rozumiemy — lecz skutek amoralnej, pozbawionej ideologii dominacji nowej, tak zwanej ukraińskiej elity, którą można nazwać ukraińską tylko dlatego, że pasożytuje na ciele narodu ukraińskiego. Nie będę wymieniać tych moralnych czynników, które stały się „budującymi państwo”. Jeśli nie wypracujemy własnych standardów moralnych życia, nieuchronnie czeka nas albo chaos społeczny, albo życie według praw cywilizacyjnego poboczа. IDEA NARODOWA TO, OPRÓCZ SKŁADNIKÓW JĘZYKOWYCH I KULTUROWYCH, TAKŻE PEŁNIA BYTU, ZWIĄZANA Z SAMOREALIZACJĄ KAŻDEGO W SWOJEJ OJCZYŹNIE, A NIE GDZIEŚ W OBCYCH KRAJACH. PAŃSTWO POWINNO STWORZYĆ WSZYSTKIE NIEZBĘDNE WARUNKI SAMOREALIZACJI KAŻDEGO WE WSZYSTKICH SFERACH NARODOWYCH. To może zapewnić wyłącznie własne państwo, dlatego dążenie narodu do stworzenia własnego państwa jest warunkiem takiej samorealizacji. Rozwiązanie tej strategicznej kwestii oznacza rozwiązanie problemu bezpieczeństwa narodowego. Nigdy Ukraina nie była tak ograbiana z twórczej realizacji, jak teraz. Obcy śpiewacy, obcy teatr, obca telewizja, obca kultura, obcy język — oznaki zamierania wszystkiego, co twórczo gromadzi się w organizmie narodowym. Chyba już pogodziliśmy się na zawsze z tym, że wandalizm codzienny towarzyszy wandalizmowi politycznemu, kiedy wspomniana już «elita» niszczy z większą zapałem wszystko, co tylko można, aniżeli najzaciętsi wrogowie. Przyczyną tego jest utrata lub brak wiary w znaczenie najwyższych wartości moralnych. Większość już nikomu i niczemu nie wierzy. Ludzie uważają, że cały świat jest wrogi, że nic w tym świecie do nich nie należy. Dlatego potrzebne są nadzwyczajne wysiłki państwa i społeczeństwa, aby przywrócić ludziom wiarę w siebie, we własną zdolność posiadania własnej Ukrainy, a nie iluzorycznej czy wirtualnej, w której byłaby i własna prawda, i własny język, i własna kultura, i własna perspektywa w epoce globalizacji. I chciałoby się wierzyć, że nasza konferencja wypracuje niezbędne rekomendacje zarówno dla urzędników, jak i dla nas wszystkich, abyśmy problem przetrwania choćby o jeden stopień zmienili w problem twórczego życia. Paweł MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин