Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

ZAGROŻENIE — DOBROWOLNE «RUSKOJAZYCZNOŚĆ»

Слово Просвіти, №75 за 2000 рік

Drogi Nauczycielu! Porozmawiajmy i pomyślmy dziś razem. Pomyślmy, co my sami robimy dla tego, aby język ukraiński w Ukrainie rzeczywiście stał się państwowym, aby lgnęła do niego duszą nasza młodzież? A zwłaszcza, co robi szkoła? Czy wychowuje ona patriotów Ukrainy, czy też dalej sprawnie dostarcza na pomoc imperialnym rusyfikatorom z Federacji Rosyjskiej bezlicych rekrutów w szeregi bezliczej (rodzaju nijakiego!) «rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy»? Czy uświadomiła sobie nasza szkoła, w ogóle nasza oświata w Ukrainie, że obecnie, kiedy komuniści ze swoim patologicznym pociągiem do odnowienia Związku, pociągiem do Rosji, do wszystkiego co rosyjskie (depcząc to, co ukraińskie!), na nasze szczęście, przywiędli, stracili swoją satanistyczną siłę, poparcie w narodzie, otóż, czy uświadamia się to, że obecnie główne zagrożenie dla naszej niepodległości płynie z naszej dobrowolnej «rosyjskojęzyczności», która może nas doprowadzić tam samo, dokąd wiedli komuniści — w rosyjskie imperialne jarzmo. Jeśli w latach radziecko-imperialnych oficjalna propaganda i KGB przekonywały nas o tym, że w Ukrainie nie ma przymusowej rusyfikacji, że ta rusyfikacja jest dobrowolna, to było to czyste kłamstwo, bo praca organów partyjnych różnych szczebli, instytucji państwowych, przedsiębiorstw, a na Donbasie, w południowych obwodach, a w czernihowskim też, nawet wszystkich kołchozów była przeniesiona na język rosyjski w trybie nakazowym. Ukraińskie szkoły masowo przenoszono we wszystkich miastach na rosyjski język nauczania, nauczycielom języka rosyjskiego ustanawiano znaczną dopłatę do ich pensji. Radziecka propaganda z pełną państwowo-imperialną mocą wbijała nam do głów postulaty o nieuchronnym zlewaniu się narodów w jednolity naród radziecki na rosyjskojęzycznej podstawie, o wymieraniu języków narodowych, a w pierwszej kolejności ukraińskiego i białoruskiego, które zaliczono do kategorii bezperspektywicznych, jak dziesiątki tysięcy zaniedbanych wsi, które znikały z map i z powierzchni Ziemi. Teraz w niepodległej Ukrainie przymusowej rusyfikacji niby nie ma, chociaż lata 1994 — 1995 upłynęły u nas pod znakiem zamiaru nowego Prezydenta nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, czyli drugiego państwowego, i postępowej ukraińskiej społeczności przyszło dołożyć niewiarygodnych w niepodległym państwie wysiłków, aby z trudem powstrzymać śmiertelne zagrożenie dla języka ukraińskiego. Wreszcie przyjęto Konstytucję z artykułem 10, który głosi: «Językiem państwowym w Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy». Zatem w niepodległej Ukrainie otwartej przymusowej rusyfikacji nie ma, ale w południowych obwodach oraz na Donbasie organy państwowe, rady obwodowe i miejskie okresowo jawnie, całkiem otwarcie wszczynają polityczną awanturę, przyjmując decyzje o funkcjonowaniu języka rosyjskiego w swoich regionach jako oficjalnego. Tamże władze lokalne, za milczącą zgodą państwowego Kijowa, Ministerstwa Oświaty i Nauki, przeszkadzają w przekształcaniu szkół rosyjskich w ukraińskojęzyczne, odmawiają nawet prośbom o otwarcie pojedynczych ukraińskich szkół czy klas. I mimo wszystko jest to tylko półprzymusowa rusyfikacja. Można z nią walczyć i za to nie wsadzą cię za kraty. Nie bardzo jednak walczymy. Przeciwnie, wielu Ukraińców walczy przeciwko językowi ukraińskiemu, przeciwko ukraińskiej idei narodowej, walczą zawzięcie, zaciekle nie tylko na Południu Ukrainy czy na Donbasie, a nawet w Kijowie w parlamencie. Sami urzędnicy państwowi, przybywszy z Kijowa na Południe Ukrainy, na Donbas czy choćby do Charkowa, od razu haniebnie, posłusznie (wydaje mi się — z radością wzdychając!), służalczo przed miejscowymi rusyfikatorami przechodzą na język rosyjski, czym pomagają nieoficjalnie utwierdzać w tych regionach oficjalny status języka rosyjskiego, poniżając w ten sposób godność Państwa Ukraińskiego, godność Ukraińców jak w tych regionach, tak i w całej Ukrainie, niweczą ich walkę o konstytucyjne utwierdzenie języka ukraińskiego. Czy to nie są Wasi wczorajsi wychowankowie, Nauczycielu, ci urzędnicy? A czyiż by inni!.. Walczą przeciwko językowi państwowemu nie mniej cynicznie także na ojczyźnie wielkiego Tarasa, na czerkaskiej ziemi. Nie chcę być gołosłowny. Ucieknę się tylko do kilku faktów. Oto państwowy bank oszczędnościowy. Cała dokumentacja, cała informacja wizualna w sali operacyjnej wykonane są w języku ukraińskim. To państwo zwraca się do nas w języku państwowym. My zaś, zarówno Ukraińcy, jak i przedstawiciele mniejszości narodowych (Rosjanie, Żydzi, Grecy, Polacy i in.) uparcie zwracamy się do operatorów w języku rosyjskim. Co więcej, jeśli ktoś z nas zacznie mówić do okienka operacyjnego w języku państwowym, to natknie się na odpychający język rosyjski, którym odpowiadają wam młode operatorki z ukraińskimi nazwiskami. I wydaje się, że jesteś obecny w jakimś świecie absurdu. Jak grzyby po deszczu, po Czerkasach posypało się komercyjnych sklepików na każdym kroku, szyld na szyldzie. Ale wszystko nie po naszemu, a po angielsku: «Mustang», «Megastyle», «New Wind», «Adidas»... Porządek WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK pracy sklepów wykonany w języku rosyjskim, wszystkie ceny na towarach — również w języku rosyjskim. Młodzi, wczorajsi licealiści, dziewczęta i chłopcy obsługują wyłącznie w języku rosyjskim; na wasze zwrócenie się w państwowym, ukraińskim, patrzą z góry, mroźnie szklącymi oczami. I myślisz, kto was takich uczył, w jakich szkołach? Czyżby w nowojorskich czy moskiewskich?.. Czyżby nie w naszych, czerkaskich? Oto siedzimy w obwodowym biurze jednej z partii, daleko nie lewicowej, a centrowej, a nawet prawocentrowej orientacji, rozmawiamy z jej funkcjonariuszem. Prawda, po ukraińsku, ale to jeszcze nic nie oznacza. Od patrioty Ukrainy ten funkcjonariusz nie ma nawet jednego procenta w swoim światopoglądzie, postawie obywatelskiej. Idea narodowa, okazuje się, w Ukrainie nie jest potrzebna, przekonany jest, bo ta idea, powiada, sprzeciwia się ogólnodemokratycznym zasadom, a szczycić się tym, że jesteś Ukraińcem, to w ogóle głupota, uważa ten partyjniak. Główną rzeczą jest być człowiekiem, demokratą. A oto Francuz, nie pytając nas o pozwolenie, szczyci się tym, że jest Francuzem, a nie po prostu jakimś amebowato-kosmopolitycznym demokratą. I Niemiec się szczyci. I Anglik. I to nie przeszkadza demokracji. I Rosjanin szczyci się i u siebie w domu, i u nas w Ukrainie tym, że jest Rosjaninem. A Ukrainiec nie szczyci się i już! To «czymże ty jesteś?», jak pytał nas Szewczenko jeszcze w XIX wieku. Czemuż ty siebie sierotą bezrodnym masz przy żywej matce-Ukrainie? Czyż nie rozumiesz, że bez dumy ze swojego, narodowego, bez trzymania się swojego, narodowego gruntu staniesz się chwastem, popychadłem ostatnim u obcych, ...Ukrainę Nową ujrzy człowiek. Jewhen Małaniuk. «Drugie posłanie» podłym niewolnikiem, którego będą się wystrzegać jak zarazy, bo nie można nazwać straszniejszej choroby moralnej niż dobrowolne wyparcie się ojczyzny. Zauważalne jest też takie zjawisko. W Dniu Niepodległości oraz Dniu Miasta na placach występują dziecięce zespoły, dla dzieci organizowane są przy Domu Handlowym konkursy i gry. I wszystko to prowadzone jest w języku rosyjskim. W szkołach muzycznych nauczanie również prowadzone jest po rosyjsku. Dlaczego nie w państwowym? Można pomyśleć, że w Czerkasach nadal nie ma dwóch rosyjskojęzycznych szkół, a wszystkie ponad trzydzieści. Więc co, czy to dla dwóch rosyjskojęzycznych szkół cała praca pozaszkolna w mieście została przestawiona na rosyjskojęzyczne tory? Kto w mieście, jeśli nie odpowie przed Konstytucją, to chociaż wyjaśni cały ten szalony rosyjskojęzyczny zamęt? Oto rozbłysnął nowy sklepik w budynku na rogu bulwaru Szewczenki i ul. Wasyla Symonenki „Miraż”. Przy wejściu łukiem napis: „Dobro pożałowat!”. Porządek dnia również po rosyjsku. Naprzeciwko nowy sklep „Sładkarnica” (o nim już pisały gazety z oburzeniem — żadnej reakcji). Kto daje zgodę na te nazwy? Czyżby w naszym mieście nie było głównego architekta czy innej władzy? I myślisz, kto ich uczył, i tych przedsiębiorców-kramarzy, i tego głównego architekta, i władze miejskie, jacy nauczyciele, w jakich szkołach im „wykładali to małorosyjskość”, wpajali poczucie niższości, narodową obojętność na wszystko, co rodzime, ukraińskie? Skąd u nich to niewolnicze pragnienie bycia koniecznie „rosyjskojęzyczną ludnością”? Czyż cały ten absurd nie przypomina owych gogolowskich zaporoskich chochołów, którzy klęczeli przed carycą Katarzyną? Już caryca im rozkazuje: „Wstańcie!”. A oni gorliwie: „Nie wstaniemy, mamo!”. Już minął dziesiąty błogosławiony rok naszej państwowej niepodległości, samo państwo Konstytucją, ustami Prezydenta, najlepszych synów Ukrainy, postępowej społeczności Ukrainy mówi: kochajcie Ukrainę, język ojczysty, odrusyfikujcie się wreszcie, dość wam być „śmieciem”, „brudem Moskwy”. Nie słyszą. Nie chcą słyszeć. „Nie wstaniemy, mamo!” Ci już nigdy nie wstaną. Ci już zdążyli przyzwyczaić swoje wołowe karki do moskiewskiego jarzma duchowego i ono już im słodko łaskocze zrogowaciałą skórę, i oni już nie mogą bez tego łaskotania przeżyć ani dnia. Choć i boli dusza za nich i od nich, lecz nie o nich będzie u nas mowa, Nauczycielu. Tych ludzi nauczyła być takimi jeszcze nieubłagana dla wszystkich innych narodowości rosyjsko-imperialna szkoła ZSRR. Lecz najgorsze jest to, że i nasza, rzekomo ukraińska szkoła, dołożyła tu swoich starań. Przecież przez dziewięć lat niepodległości mogłyby nasza szkoła, technika, uczelnie wypuścić nie owe chłodno patrzące na dźwięk języka ukraińskiego dziewczęta przy komputerach, a jednak patriotycznie nastawionych ludzi do ziemi, na której mają szczęście i zaszczyt żyć. Zatem do naszej dalszej rozmowy dołączę do opisanych już wyżej faktów jeszcze jeden fakt-zjawisko, który dotyczy już Was, dzisiejszego nauczyciela, bezpośrednio. Zauważyłem coś takiego w naszym mieście. Jeśli starsza ludność rozmawia gdzieś 50 na 50 po ukraińsku lub rosyjsku, to młodzież w wieku szkolnym porozumiewa się wyłącznie po rosyjsku. I to w naszych warunkach, kiedy w Czerkasach, powtarzam, tylko dwie szkoły są rosyjskojęzyczne. „To czegoż uczą w tych szkołach?” — myślałem. Zacząłem bywać na zaproszenie w różnych szkołach miasta. I co zobaczyłem? Trwa lekcja. W języku ukraińskim. Uczniowie starannie odpowiadają w języku państwowym. Lecz oto nie zdążył przebrzmieć dzwonek na przerwę, jak uczniowie zaczęli gwarzyć między sobą po rosyjsku. Nauczyciel nie zwraca na to żadnej uwagi. Wchodziłem ja i do pokoi nauczycielskich i słyszałem na własne uszy, jak sami nauczyciele mówią w języku rosyjskim. Co więcej, nauczyciele na przerwie w murach szkoły, zdarza się, i z uczniami komunikują się po rosyjsku. A już żeby, usłyszawszy, jak rozmawiają uczniowie nie w języku nauczania w szkole, nauczyciel zwrócił im uwagę, takiego czegoś chyba nie odnotowano w żadnej szkole. A dlaczego? Ktoś może powie, że każdy ma prawo komunikować się w tym języku, w jakim zechce. Tak, na ulicy, w domu — w jakim zechce, ale nie w szkole. Bo to już jest naruszeniem reżimu językowego w placówce oświatowej. Tutaj pomoże nam Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 16 grudnia 1999 r., która głosi: „Postanowienie części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, według którego „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach publicznych życia społecznego (wyróżnienie nasze. — W. Z.), które określa ustawa”. Właśnie taką „sferą publiczną życia społecznego” jest szkoła. Zgodnie z art. 150 Konstytucji decyzje Sądu Konstytucyjnego są obowiązkowe do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczne i nie mogą być zaskarżone. Tymi decyzjami zobowiązany jest kierować się każdy obywatel Ukrainy, w tym wszyscy urzędnicy. Niewykonanie tych decyzji pociąga za sobą nie tylko odpowiedzialność administracyjną, ale i karną. LECZMY NARODOWĄ BEZDUCHOWOŚĆ Jakże Ukraina ma pozbyć się dobrowolnego „rosyjskojęzyczności” jej obywateli? Do tego drogą ewolucyjną. Jak widać z przytoczonych wyżej przykładów, państwo nieco robi dla rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, prawda, robi to niemrawo, niespójnie, przymykając oczy na najgrubsze naruszenia artykułu 10 Konstytucji. Ale nawet gdyby wyobrazić sobie i takie coś, że do władzy doszli na wszystkich szczeblach szczerzy patrioci Ukrainy i zabrali się znacznie energiczniej do wprowadzania w życie języka ukraińskiego, mielibyśmy nie o wiele bardziej optymistyczny obraz od nakreślonego przeze mnie chociażby w tymże banku oszczędnościowym. Zresztą nie tylko o formalną stronę sprawy nam chodzi. Można doprowadzić do tego, że dziewczęta-operatorki będą odpowiadać wam wykwintnym językiem państwowym (przecież nauczono je już w szkole), ale przy tym będą nienawidzić i tego języka, i was, swojego „wymuszacza”. Jak wtedy będzie czuła się nasza niepodległość przy takich jej obywatelach? Nie sądzę, że pewnie, bo tacy obywatele przy pierwszej lepszej okazji przejdą na stronę sąsiedniego państwa, którego językiem państwowym aktywnie się posługują, w którego duchowym żywiole żyją. Dusze tych ludzi pozostaną nie z Ukrainą, nie dobrobyt Ukrainy będzie ich bolał. Wydawałoby się, że Ukraina wpadła w całkowity bezwylot. Z boku, z Rosji, i od wewnątrz, spośród naszych współobywateli brzmi przebiegłe, jany-

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин