Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

WRÓŻBY Z WIERSZY

Слово Просвіти, №77 за 2000 рік

Odkrycie czyhyryńskie Przebywając w delegacji służbowej w Czyhyrynie, mieszkaniec Czerkas Wołodymyr Korsun, po zakończeniu spraw, jak zawsze wstąpił do miejscowej księgarni, gdzie natrafił na pięknie wydany tomik poetycki nieznanego mu poety Iwana Hnatiuka, zatytułowany „Nowe obliczenie czasu”. Już pierwsze wersy, na których zatrzymał wzrok, poruszyły jego serce. Były one współbrzmiące z ówczesną sytuacją: niezdolne do życia imperium zła już się rozpadło, ale dalsze kroki na drodze kształtowania się niepodległej Ukrainy były niezdecydowane… Wołodymyr Pantelijowycz przyciskał książkę do serca i radował się, niczym szczęśliwy poszukiwacz pereł, który w morskiej głębi odnalazł wreszcie swoje szczęście. Czerkasianin Korsun to nieprzeciętna osobowość. Należy do tych wysoko wykształconych, inteligentnych ludzi, którzy we wszystkich czasach trudnej ukraińskiej historii pozostawali nosicielami kultury narodowej, przekazując ją z pokolenia na pokolenie. Tak więc książka Iwana Hnatiuka „Nowe obliczenie czasu” krążyła wśród przyjaciół, a jako pierwszy przeczytał ją Anatolij Wołoszyn, prezes Klubu Inteligencji Proświty w Czerkasach. Razem wszyscy cieszyli się, że mamy takiego wspaniałego Iwana Hnatiuka, którego dar poetycki współbrzmi z twórczością Tarasa Szewczenki i Wasyla Symonenki. Cieszyli się z kształtowania się ukraińskiej demokracji, rozumiejąc, że zbiór został po raz pierwszy wydany bez ingerencji kompartyjnej cenzury. Z Czerkas do Borysławia i z Borysławia do Czerkas popłynęły niczym gołębie listy — Po jakimś czasie — wspomina Wołodymyr Pantelijowycz — miałem okazję jeszcze raz przekonać się o sile ducha tego poety: w „Literackiej Ukrainie” opublikowano odmowę Hnatiuka przyjęcia stypendium, przyznanego mu przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Z godnością i tłumionym gniewem poeta odrzucał propozycję, oświadczając, że chce żyć tak, jak żyje cały naród. „A narodowi żyje się ciężko — zanotował Korsun w swoim dzienniku — a miejscami i głodno. Jak dla mnie, to byłoby sprawiedliwie, gdyby były wieloletni więzień stalinowskich łagrów, człowiek już nie młody i chory na suchoty, miałby choć odrobinę ponad to, co mają wszyscy, ale Poeta myśli inaczej — to tylko podkreśla nieprzeciętność jego natury, niepodobieństwo do nas — wszak przyzwyczailiśmy się chętnie korzystać z różnych oficjalnych i nieoficjalnych przywilejów…” Z tej gazety Korsun dowiedział się również, że Hnatiuk mieszka w mieście Borysław w obwodzie lwowskim. Tego samego wieczoru Wołodymyr Pantelijowycz odważył się napisać list: „Nisko chylę przed Wami swoją siwą głowę na znak głębokiego szacunku dla Was — Poety i Obywatela. Czytałem Waszą książkę z uczuciem wielkiego zachwytu dla Waszego talentu i — osobistej winy: w czasie, gdy Wy tułaliście się po GUŁAG-ach, ja żyłem, nawet nie uświadamiając sobie wszystkiego tego, co działo się wokół. Podziwiam Waszą odwagę — żyć w nieludzkich warunkach i tworzyć takie poetyckie arcydzieła — to tragiczny i wysoki los wybranych przez Boga…” Nie znając dokładnego adresu, na kopercie po prostu napisał: „…Borysław, obwód lwowski. Poecie Iwanowi Hnatiukowi”, mając nadzieję, że list znajdzie adresata. Jednak nie spodziewał się otrzymać odpowiedzi, rozumiejąc, że do poety takiej miary piszą ze wszystkich stron i czasu ma niewiele na odpowiedzi na wszystkie apele. Ku wielkiemu zdziwieniu Korsunów, Hnatiuk odpowiedział uprzejmym, pełnym wdzięczności listem natychmiast. Zawiązała się szczera, pełna zaufania korespondencja: „…Ja nadal przeżywam nie tyle o naszą państwowość, co o duszę narodową i pamięć naszego narodu — boję się, żeby wrogowie nie dobili ich naszymi własnymi rękami, a dokładniej — czynami”. Wyczekiwane spotkania Korsunowie nie raz zapraszali Hnatiuka na gościnę na Czerkaszyznę. Marzył o tym od dawna. Ale to stan zdrowia nie Jesienią 1944 roku ojca Iwana zmobilizowano do radzieckiego wojska i w ostatnim dniu bitwy o Berlin zginął, pozostawiając żonę z czworgiem nieletnich dzieci. W tym samym roku, późną jesienią, Iwanek wraz z innymi powstańcami wpadł w zasadzkę NKWD — jeden z jego towarzyszy zginął, a jego samego aresztowano po raz pierwszy. Bili okrutnie, ale zdołał przekonać katów, że przypadkowo trafił na miejsce krótkotrwałej walki. Potem aresztowano go jeszcze wiele razy i bito z jeszcze większym okrucieństwem, ale ani razu nie wygadał się o tajemnicach UPA i tym ratował siebie oraz towarzyszy broni — wypuszczano go, uważając, że gdyby nastolatek coś wiedział, to nie wytrzymałby takich tortur. Ale stały nadzór nad nim nie ustawał. Wojna nie pozwalała chłopcu uczyć się w szkole, więc samodzielnie studiował matematykę, chemię, fizykę, wstąpił do krzemienieckiego technikum pedagogicznego, ale na początku drugiego roku został po raz kolejny aresztowany przez enkawudzistów. W drodze do więzienia udało mu się uciec. „Zapadł na dno”, ale później spróbował wstąpić do Brodzkiego technikum pedagogicznego na Lwowszczyźnie. Pod koniec 1948 roku znów go aresztowano. Enkawudziści poodnajdywali rękopisy z wierszami młodego Hnatiuka, z których część napisał po przesłuchaniach własną krwią, w kryjówkach bojowników UPA. Chcieli zmusić jego nauczycielkę do zeznań przeciwko niemu, ale ona twardo obstawała przy tym, że nie pamięta charakteru pisma swojego ucznia. — To ja, ja pisałem! — wyręczał nauczycielkę Iwan, żeby jej już nie męczyli. Po czteromiesięcznym śledztwie dziewiętnastoletniego młodzieńca skazano na rozstrzelanie, ale potem zamieniono to na 25 lat niewoli z odbywaniem kary w specjalnych obozach dalekiej stalinowskiej Kołymy. Mając niepokorny charakter, Iwan Hnatiuk nie mógł długo utrzymać się w jednym miejscu: kierownictwo obozu starało się jak najszybciej pozbyć takiego więźnia. Musiał odbywać karę w kopalniach złota i uranu. Za nieustraszoność i desperację szanowali go nawet „złodzieje w prawie”, recydywiści-mordercy. Nigdy nie mógł pogodzić się z obrazami, obojętnością, poniżeniem godności, biernością, tchórzostwem, a tym bardziej ze zdradą. Średniego wzrostu, skrajnie wyczerpany, dawał przykład nieugiętości i walki. Do dziś jest przekonany, że od śmierci uratowała go własna twórczość poetycka, przez którą również często cierpiał w katowniach. Na początku 1956 roku został zwolniony „na podstawie postanowienia Sądu Obwodowego w Magadanie z 10 listopada 1955 roku jako cierpiący na ciężką chorobę”. Jednak, gdy Hnatiuk przybył do Borysławia, gdzie po zesłaniu mieszkała jego przyszła żona Hałyna Semeniwna, organy Bezpieczeństwa Państwowego dosłownie wygoniły ich poza granice Zachodniej Ukrainy. Dwa lata tułaczki w niekorzystnych dla chorych na suchoty płuc południowych stepach, dokąd Iwan Hnatiuk był zmuszony przeprowadzić się do swojej matki, nędza jeszcze bardziej podkopały jego zdrowie (chorował na pylicę, gruźlicę, pozostał z jednym płucem). „To Bóg zachował mi życie” — Wiele razy bito mnie tak, by zabić, bym umarł nie od kuli, a od męki i bólu — wspominał z gorzkim uśmiechem Iwan Fedorowycz, przechadzając się z nami obok stawu Hajdamackiego. — Kiedy traciłem przytomność — polewali mnie wodą i znów zabijali — kijami, metalowymi prętami, deptali butami… Lecz ci, którzy mnie zabijali, teraz nie budzą we mnie żadnego gniewu. Nauczyłem się wybaczać. To była ich straszna praca dla kawałka chleba z ręki okrutnego reżimu, to ich kompartyjna propaganda oślepiła… We mnie budzą oburzenie i gniew ci, którzy są obojętni na los własnego narodu, którzy spekulują naszą cierpliwością i miłosierdziem. — Komuś podłemu opłaca się szczuć „wschodniaków-Moskali” na „zachodniaków-banderowców”. Ten, kto chce znać prawdę o walce z najeźdźcami w latach II wojny światowej, niech przeczyta „Kronikę UPA”. Od wieków jesteśmy jednym narodem. Przyczyny naszych narodowych tragedii to niezdolność do zjednoczenia się w imię zwycięstwa nad niebezpieczeństwem. Twórzmy każdy wymarzoną Ukrainę naszą najpierw choć wokół siebie. Zbuduje każdy wokół siebie — to będzie dla wszystkich. Wasyl TROCHYMENKO, członek Towarzystwa „Proświta”, m. Czerkasy LISTOPAD, NR 11 (77), 2000 ROK Iwan Hnatiuk, Wałentyna i Wołodymyr Korsunowie, Anatolij Wołoszyn na brzegu stawu Hajdamackiego w Chołodnym Jaru Pierwszą laureatką Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Wołodymyra Swidzinskiego, ustanowionej przez redakcję czasopisma „Kyjiw”, Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz wydawnictwo „Dnipro”, została znana ukraińska pisarka Switłana Koronenko. Wysoką nagrodę poetka otrzymała za książkę poezji i esejów „Worożba na wirszach” („Wróżba na wierszach”), która ukazała się w tym roku w wydawnictwie „Jarosławiw wał”. „Worożba na wirszach” to nie tylko swoiste podsumowanie twórczości Switłany Koronenko z ostatnich lat, ale także świadectwo szczytowego rozwoju talentu nieprzeciętnej osobowości literackiej, której pierwsze wiersze Iwan Dracz porównywał do poezji Arthura Rimbauda, a Lina Kostenko nazwała ją księżniczką ukraińskiej poezji. Pod względem czasu wejścia do literatury Switłana Koronenko należy do „osiemdziesiątników”-„metaforystów”. Jednak w poetyckiej przestrzeni Ukrainy, przynależna duchem do rówieśników, zajmuje osobne, tylko jej błogosławione miejsce. Tak jak jest pisane prawdziwemu talentowi. Mówią o tym „głosy przyjaciół” — przemyślenia o twórczości Switłany Koronenko znanych pisarzy, literaturoznawców, kompozytorów, zamieszczone na początku zbioru. Ale jakichkolwiek wyżyn by nie sięgał talent, droga do doskonałości, jak pisze w przedmowie do książki „Worożba na wirszach” Wasyl Herasymjuk, trwa — „droga duszy z jej niebiańską misją”. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин