Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Anatolij Hrycaj

Слово Просвіти, №77 за 2000 рік

Są ludzie, którzy zadziwiają swoją fanatyczną oddanością wybranemu zawodowi, któremu służą z niezwykłą siłą miłości. Z reguły nie próbują na siłę zwracać na siebie uwagi, są skromni i uprzejmi, zawsze brakuje im czasu, dlatego też ascetycznie i wymagająco podchodzą do samych siebie. Jednak, niestety, dzisiaj jest ich bardzo niewielu... O jednym z nich chciałbym opowiedzieć. To Anatolij Hrycaj, wykładowca Rówieńskiej Szkoły Sztuki i Kultury. Anatolija Juchymowycza znam od ponad trzydziestu lat, a wkrótce skończy siedemdziesiąt. Wspaniały wykładowca, kierownik kapeli bandurzystek, kompozytor i poeta, pełen pasji miłośnik i propagator kobzy-bandury, uczciwy i szczery Ukrainiec. Mimo to wciąż wydaje mi się, że znam go zbyt mało, i nie tylko ja. A chciałbym, aby tego wspaniałego człowieka znało więcej moich rodaków, aby wiedzieli o nim i o sprawie, której gorliwie służy. Sala koncertowa szkoły muzycznej nigdy nie bywa pusta. Jest tu tłoczno podczas prób, koncertów akademickich, sprawozdań, spotkań ze znanymi muzykami... Tego dnia, kilka lat temu, była również wypełniona po brzegi ludźmi — honorowano Anatolija Hrycaja. Było to bardzo znaczące wydarzenie — 45 lat jego pracy pedagogicznej i twórczej. Na scenie śpiewali jeszcze całkiem młodzi banduryści, jego uczniowie, na sali siedzieli jego wielbiciele, a między sceną a salą — On. Siwe długie włosy i takie same siwe wąsy, a oczy, ruchy, uśmiech — młode! Skromnie przyjmował kwiaty, prezenty, pochyliwszy głowę, przysłuchiwał się przemówieniom gratulacyjnym, a potem, jakby odganiając się od nich, gorąco oklaskiwał wykonawców-bandurzystów. Bo to była jego żywioł — czarujące dźwięki bandury i pieśń, ten życiowy balsam, który zawsze niezawodnie leczył jego rany duszy, tworzył wokół niego głęboko przemyślaną i najczystszą aurę filozoficzną. W dzieciństwie A. Hrycaj nigdy nie myślał, że zostanie bandurzystą, chociaż od starszej siostry, która uczyła się w Kijowskiej Szkole Muzycznej, nauczył się grać na kobzie. Bardziej pociągał go zawód lekarza. Lecz Raja przekonała go, że warto uczyć się muzyki w jej rodzinnej szkole, więc pojechał do Kijowa. Właśnie tutaj, w stołecznej placówce artystycznej, określił się dalszy los młodzieńca. Ale prawdziwie wkroczyć na tę ścieżkę Anatolijowi pomógł jego nauczyciel, znany na Ukrainie kobziarz Wołodymyr Andrijowycz Kabaczok. Od niego młody kobziarz dowiedział się i na zawsze zapamiętał, że kobziarstwo to zjawisko właściwe tylko narodowi ukraińskiemu. Jeśli cymbały, sopiłka, a tym bardziej skrzypce są u innych narodów, to kobza i bandura są czysto ukraińskimi instrumentami ludowymi, które nie znają analogów na świecie. Bandura po trójzębie stała się drugim symbolem Ukrainy. Przez całe swoje życie Anatolij z ogromnym szacunkiem będzie niósł imię sławnego, w swoim czasie represjonowanego kobziarza Wołodymyra Kabaczoka i później głębiej rozwinie jego myśli. W jednym z wywiadów powie: „Bandura to święty ogień, który oczyszcza obecnie nasze dusze i spopiela wszystko, co w nich niskie, podnosi nas ponad ulotne chwile i wznosi w sfery mądrości i męstwa. Jest ona opiekunką naszego rodu. Słuchać jej spokojnie jest niemożliwe. Ona wzrusza, niepokoi, kochają ją i nienawidzą. Tak, tak — to ostatnie było i kiedyś, i niestety jest i teraz. Wszyscy wrogowie Ukrainy bali się jej. Pieśń kobziarska to nasza tarcza i miecz, i dobrze rozumieli to nieprzyjaciele naszej państwowości”. Jeszcze studiując w Kijowie, Anatolij Hrycaj już rozpoczął swoją działalność zawodową: pracował w wieczorowej szkole muzycznej dla dorosłych, miał lekcje w szkole muzycznej, grał na bandurze w orkiestrze sławnego chóru ludowego pod dyrekcją Hryhorija Werowki oraz zespołu tańca pod kierownictwem legendarnego Wirskiego, koncertował, utwierdzał się jako przyszły kobziarz-pedagog. A przybywszy z przydziałem do Równego, gdzie właśnie utworzono szkołę muzyczną, zaczął dosłownie od zera. Pierwszy nabór składał się tylko z dwóch uczennic — Wiry Bordiuh i Myrosławy Chakimowej. Później przygotował ich duet, koncertowali razem, demonstrując doskonałą technikę gry na bandurze. Kierował żeńskim, męskim i mieszanym zespołami w szkole, a z czasem stworzył dużą kapelę bandurzystek przy domu twórczości amatorskiej związków zawodowych, napisał dla niej kilka pieśni i objechał z koncertami wiele miast i stolic. Jest twórcą kwartetu bandurzystek, który z czasem stał się znany na całą Ukrainę i ludzie nazwali go sprawiedliwie „złotym”, bo na wszystkich konkursach i festiwalach otrzymywał złote medale lub miejsca na podium. Filmowano go w kinie, w telewizji, pisały o nim stołeczne gazety, usłyszano o nim daleko za granicą... Nawiasem mówiąc, w tym kwartecie śpiewała jego miła Natalka, ukochana żona i wierny przyjaciel. Natalija Ołeksandriwna to również pedagog w szkole muzycznej, dlatego też dzieliła z mężem wszystkie życiowe trudności i sukcesy, stając się jego niezawodną pomocniczką i doradczynią, bez której nie wyobraża sobie swojego życia. Setki uczniów Anatolija Hrycaja rozjechały się po miastach i wsiach Ukrainy, niosąc sławę sztuki kobziarskiej. Prawie we wszystkich trzydziestu pięciu dziecięcych szkołach muzycznych Rówieńszczyzny są klasy bandury i wykładają w nich w większości jego wychowankowie. Autor tych słów zwrócił się kiedyś do uczniów rówieńskiego kobziarza, którzy w różnym czasie uczyli się u niego, z jednym pytaniem: „Kim dla was jest Anatolij Hrycaj?”. Oto co odpowiedzieli. Ludmyła Fusik, pedagog Rówieńskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 im. M. Łysenki, bandurzystka: „Trzydzieści pięć lat temu Anatolij Juchymowycz „wypuścił” mnie w samodzielne życie... Do dziś jest dla mnie mądrym, wymagającym nauczycielem, bratnią duszą, doradcą i życzliwym krytykiem. Niezmiernie cieszy się z sukcesów swoich uczniów...”. Tamara Myruk-Rokitenec, kierownik artystyczny wzorowej kapeli bandurzystów Rówieńskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 2: „On jest moim nauczycielem, harmonijnym połączeniem spraw społecznych i osobistych. A poza tym, jak nikt inny, sam potrafi i uczy innych korzystać z wartości duchowych, cenić je, dostrzegać i odnajdywać je...”. Tetiana Benediuk, solistka trio wokalno-instrumentalnego „Sribna tercja” Rówieńskiego Miejskiego Domu Kultury, pedagog-bandurzystka: „To człowiek przez duże „C”, nieprzeciętna osobowość, fanatycznie zakochana w swojej pracy. Patriota Ukrainy, wzór niestrudzonej służby sztuce kobziarskiej. Jestem mu wdzięczna, że kiedyś, usłyszawszy mnie, uwierzył we mnie, w moje siły jako artystki...”. Natalka Pryjmaczok, uczennica 4 klasy Rówieńskiej Szkoły Sztuki i Kultury: „Dla mnie jest drugim ojcem, który chce, aby jego dzieci stały się ludźmi. Jestem szczęśliwa, że jestem jego uczennicą”. Słowa wdzięczności nauczycielowi, jestem pewien, mogliby powiedzieć wszyscy, którzy uczyli się u niego nieśmiertelnej sztuki kobziarskiej, a jest ich ponad setka. Rozjechali się po całej Ukrainie, pracują w Kijowie, Lwowie, Mikołajowie, Czerkasach, Winnicy, Czerniowcach, Krzywym Rogu, na Połtawszczyźnie, w Sewastopolu, nie mówiąc już o Rówieńszczyźnie, ich jest tutaj najwięcej. Teraz to jego koledzy, przyjaciele-bratnie dusze, a niektórzy to wspaniali i znani wykonawcy, tacy jak zasłużony artysta Ukrainy Wasyl Pyndyk, laureatka wielu konkursów Hałyna Toporowska. Kocha ich, szanuje i troszczy się o nich: musimy wreszcie uświadomić sobie: talent — to sprawa państwowa, ogólnonarodowa!». Patriotyczne uczucia inspirują Anatolija Hrycaja do społecznej pracy oświatowej. Mając nieprzeciętny talent do poezji, pisze wiersze: niepokoją go myśli o losie ojczystego języka, Ukrainy, oczywiście o pieśni, o bandurze. Wiele z nich znalazło miejsce na łamach lokalnych czasopism: Czy śmiech i radość, czy też smutek, Jak kłęby chmur, pełznie ponuro, Ja znów dotykam czułych strun, I siły zwraca mi bandura. Dobrze byłoby, gdyby znaleźli się mecenasi i pomogli wydać tomik poezji A. Hrycaja — jego skromny majątek nie pozwala zrobić tego na własny koszt. No, a dość skromny zarobek pana Anatolija, zgodnie ze starym przyzwyczajeniem, idzie na zakup książek, czasopism, gazet, pocztówek itp. Gdybyście tylko widzieli, jaką ma bibliotekę! Książki są wszędzie: w różnorodnych niszach, komórkach, schowkach, na pianinie, na własnoręcznie zrobionym regale. Książki w rzędach, stosach, stertach. Cała jego wieloletnia działalność to nieustanne oświecanie, choć sam nigdy o tej działalności nie mówił. Jego oświecanie jest bezinteresowne, celowe, ideowo natchnione, jak całe jego 70-letnie życie. Anatolija Juchymowycza nikt nie zmuszał do zajmowania się sprawami oświatowymi. Robił to z nakazu serca. I teraz kieruje lokalnym oddziałem Ogólnoukraińskiego Związku Kobzarzy oraz jest członkiem zarządu obwodowej «Proświty». Głęboki erudyta, człowiek wysokiej kultury, Anatolij Hrycaj stale organizuje aktualne dla młodzieży wystawy, wykorzystując do tego dobrane własnoręcznie materiały, własne archiwum. Tylko w latach umacniania niepodległości A. Hrycaj przygotował treściwe ekspozycje: «Ród nasz kozacki» (na dzień pamięci kozaków na polu bitwy pod Beresteczkiem), «Powrót Hruszewskiego», «Rodzima symbolika», «Ziemia ojców», «Pradziadowie żyją w strunach», «Wielkość i tragedia Iwana Mazepy», «Naszego kwiatu po całym świecie», «Szanujmy się!», «Byliśmy, jesteśmy, będziemy!» oraz inne. Jest w księdze wpisów kobzarza-Ukraińca cytat z T. Szewczenki w języku rosyjskim: «Rozpowszechniać... sławę sławnych artystów, rozpowszechniać w społeczeństwie smak i miłość do dobra i piękna — to najczystsza, najmilsza modlitwa do miłośnika ludzi — Boga i w miarę możliwości bezinteresowna usługa dla człowieka». Sądzę, że mógłby to być epigraf do całej pełnej poświęcenia pracy Anatolija Hrycaja. Zostawił wpis w księdze także Mykoła Czornyj-Dosynczuk, ostatni raz przebywając w Równem: «W historii Ukrainy maestro Anatolij Hrycaj zostanie zapisany jako ambasador swojego narodu w kobzarstwie i jego kultury. Zdołał zapalić prometejski ogień kobzarstwa nie tylko w mieście Równem, ale i na całym Wołyniu. Dostojny panie maestro! Jesteście kobzarskim światłem dla naszego ukraińskiego narodu! Wasza skromność przy Waszej wysokiego poziomu, wielostronnej biegłości jest ziółkiem jewszan». To uznanie od założyciela szkoły sztuki kobzarskiej we wszystkich ukraińskich diasporach — od USA po Wenezuelę, wydawcy czasopisma «Bandura», wieloletniego adresata A. Hrycaja, niestety obecnie nieżyjącego, prawdziwego ukraińskiego samorodka, jest niezwykle cenne dla Anatolija Juchymowycza. Wszak to ocena jego siedemdziesięciu lat życia, pełnego niepokoju i treści. Prawie pięćdziesiąt lat pracy twórczej i pedagogicznej za nim... Niby niewiele. A zrobiono niemało. W tym wielki sens jego losu. Wsłuchajcie się w wiersz Anatolija Hrycaja, w którym niezwykle dokładnie odbiła się jego kobzarska i ludzka dusza: Śpiewaj, bandurko, śpiewaj I wiedz: są prawe dusze, One szanują rodzinny kraj, One i tobie nieobojętne. Czyż dla nich nie warto żyć, W niepokojach męczyć się, radować, I znów na strunach wróżyć I je pytać: Czyimi jesteśmy dziećmi? Anatolij HAJDAMASZKO, m. Równe LISTOPAD, NR 11 (77), 2000 ROK

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин