Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Слово Просвіти, №77 за 2000 рік

9 listopada 2000 roku na Ukrainie po raz czwarty obchodzony jest Dzień piśmiennictwa i języka ukraińskiego. Święto stało się świętem Proświty, ale nie ogólnonarodowym. Stało się tak dlatego, że władcy państwowi nie przywiązują do niego wielkiej wagi — uważa przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Kor.: Pawle Mychajłowyczu! Dlaczego «Proświta» przywiązuje do tego święta takie znaczenie i dlaczego dążyła do tego, aby stało się ono ogólnonarodowe? Przecież właśnie z inicjatywy Towarzystwa w 1997 roku Dekretem Prezydenta dzień 9 listopada, który Cerkiew obchodzi jako dzień świętego Nestora Kronikarza, został przeznaczony na coroczne święto państwowe — Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. P. Mowczan: Chodzi o to, że nas przyzwyczajano do myśli, iż język ukraiński i ukraińskie pismo to zjawisko późnych czasów. I wielki zasób ukraińskiej kultury, ukraińskiej historii, ukraińskiego piśmiennictwa był przed nami ukrywany. To była jedyna możliwość — pokazać, że rozwijamy się nieprzerwanie, że złota nić tka się z głębi wieków, że dzięki imieniu Kronikarza Nestora jesteśmy związani z historią świata. I jeśli mówić o tym, to należy mówić o tej nowej kategorii, którą zyskaliśmy wraz ze słowem pisanym, — jest to kategoria historyczności. I wpisanie, wmontowanie nas w historię powszechną. Właśnie dlatego Kronikarz Nestor zaczyna od czasów biblijnych, aby pewien odcinek historyczny, znany jemu i nie tylko jemu, został wmontowany w historię powszechną. I w ten sposób utwierdziliśmy się poprzez słowo pisane, które pełniło nie tylko funkcję informacyjną, lecz miało charakter wyłącznie religijny: nowe zasady, nowy światopogląd, nowe kategorie zaczęły działać od chwili pojawienia się pisma. A, jak wiadomo, u nas wiąże się ono z przyjęciem wiary Chrystusowej. I dlatego ta nieprzerwanność w rozwoju ukraińskiego słowa — od czasów ruskiej doby książęcej Nestora Kronikarza aż po dzień dzisiejszy — ma — tylko warunkowo — punkty przerwy, a w rzeczywistości nigdy się nie urwała. Dlatego potrzeba odnowienia tego historycznego związku skłoniła prosvityan do zwrócenia się do Prezydenta, aby zatwierdził ten dzień jako Dzień Piśmiennictwa, tym bardziej że szukaliśmy daty, która byłaby wyraźnie związana z tym wydarzeniem, i znaleźliśmy ją — 9 listopada — Dzień świętego Kronikarza Nestora. Data potrzebna wszystkim Ukraińcom — narodziny nowej świadomości historycznej. Wiadomo, że M. Hruszewski nazywał kroniki «całym archiwum naszej historiografii». Wiemy również, że dawna tradycja literacka za autora «Opowieści minionych lat» uważała właśnie mnicha Nestora. Prawda, że nie raz tę tradycję poddawano wątpliwości, uczeni wysuwali też przypuszczenia o pracy zbiorowej. Jednak dziś interesuje nas bardziej treść symboliczna... Gdy mówimy o Dniu piśmiennictwa, mamy na myśli słowo pisane w ogóle, mamy na myśli wszystkie źródła... Mamy na myśli żywotność i życiodajność ukraińskiego języka. Wiele naszych źródeł do niedawna było niedostępnych szerokiemu czytelnictwu. Dzień piśmiennictwa — to także zwrot narodowi jego duchowego dorobku, zwrot historycznej pamięci. Przykładów może być bez liku. Weźmy choćby wydania M. Hruszewskiego! Czy mogliśmy o czymś takim marzyć? Hruszewskiego przecież nie pozwalano nawet cytować... A ile dzieł zwrócono z rozstrzelanego odrodzenia, a ile — z diaspory! Bez przesady — zwrócono genialne osiągnięcia. Teraz trzeba zrobić tak, aby one «pracowały»... Kor.: Wraz z pojawieniem się tej nowej świadomości historycznej nie zapominamy o swoich pierwotnych źródłach i nadal wypełniamy tę świadomość nową treścią społeczną. I Dzień piśmiennictwa prędzej czy później musi stać się masowym — naprawdę ogólnonarodowym świętem. P. M.: Niestety, do tej pory nie stało się ono świętem ogólnonarodowym. Na razie. Można mówić o inercji. Ona przywiązuje świadomość do tych ogólnoradzieckich świąt, a nasze narodowe, znaczące święta, włączając Dzień niepodległości, na razie są świętami świadomych narodowo obywateli. «Proświta» po raz czwarty obchodzi ten dzień jako dzień naszego powrotu do prawdziwie narodowych korzeni. Sądzę, że to święto stanie się rzeczywiście narodowe. Wypadało by, aby obchodzono je w skali państwowej. W związku z tym, że to naprawdę wielkie historyczne odniesienie do przyjęcia chrześcijaństwa, utwierdzenia go na naszej ziemi, zagłębienia w nową etykę, bo nowa era liczy się od Narodzenia Chrystusowego, od Chrystusa, który przyniósł nowe wartości, nowe spojrzenie na świat, a Ukraińcy przyjęli tę wiarę i zaczęli żyć według tych kategorii, według których już żyła większość narodów obszaru europejskiego. I dlatego, jeśli mówić o tym, jak widzę to święto, to widzę je jako święto wielkości ducha ukraińskiego. Kor.: Ale przecież istnieją całe tomy radzieckich akademików, którzy dowodzą, że Nestor Kronikarz to początek rosyjskiej historii, rosyjskiej literatury... P. M.: Właśnie dlatego, jak już mówiłem, wybraliśmy tę datę — przez nią przyłączenie nas do zasobu historycznego: to nasza historia, nasza literatura, nasza kultura, nasza muzyka, nasza architektura... Cała literatura staroruska, która pisana była na terytorium Ukrainy, — nasza! Koniecznie trzeba strzec tego węgielnego kamienia

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин