Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 11Originalseite ↗

Urodzony w Wigilię

Слово Просвіти, №01 за 2012 рік

Marija KUCZERENKO On jest jednym z tych, którzy zamykają sobą całą epokę w naszym ukraińskim bycie — epokę nieprzekupnego w swojej szczerości romantyzmu, duchowego poświęcenia, wiecznego oporu — tych największych cnót, które, zdaje się, na naszych oczach tracą zainteresowanie społeczne. Na miejsca dziwaków, zdolnych do tej ofiary, już dawno nikt nie spieszy… „Wakaty” nikogo nie przyciągają… Dlaczego tak się stało? Gdzie i kiedy coś nieodwracalnie się poruszyło? Ci „ostatni z ostatnich”, do dziś najbardziej wrażliwi na tektoniczne pęknięcia społeczne, głęboko dramatycznie przeżywają swoją nieprzynależność, jakby jeszcze za życia wypadli z własnej czasoprzestrzeni. „Czy nieurodzaj, czy niezasiew // — nie ma współczesnych. Pustynia. // A zatem, i nie ma czasów // I wszystko jedno, gdzie Bóg pościele”, — tak za całe swoje pokolenie wyrzuciła gorycz totalnego rozczarowania epoką Iryna Żyłenko. Mykoła Kaharłycki — jeden z tych dziwaków, którzy mają zdolność swój los, swój osobisty czas rozpuszczać w losach innych. Wygląda na to, że nawet tego nie zauważając. Z tą zdolnością się rodzą, dziedziczą ją zamiast dóbr materialnych. Może ona być i ogniem serca, i karą Bożą. Mykoła Fedosijowycz zawsze wyróżniał się swoją „hermetycznością” — zawsze żył skromnie, niepozornie, ciężko pracując na niwie ukraińskiej kultury, opętany ciągłym poszukiwaniem faktów, dokumentów, wspomnień świadków. Zdaje się, że do swojego świata wpuszczał tylko wybranych — bohaterów swoich książek. Jednak mógł być i wszechobecny — liczne wieczory literackie, wykłady, stałe audycje radiowe o charakterze oświatowym. Żadne znaczące wydarzenie w życiu kulturalnym Ukrainy nie obyło się bez jego dobrowolnego udziału. Jego duchową trybuną stały się sale Republikańskiego Domu Aktora, Domu Nauczyciela, Narodowego Związku Pisarzy, muzeów, audytoria studenckie. Jemu zawsze na wszystkim zależało, zawsze się tym przejmował. Oto taki sobie wieczny silnik ukraińskiego życia kulturalnego. Urodził się w Wigilię… wprost pod Gwiazdą Betlejemską. Matka, wspomina Mykoła Fedosijowycz, po uporaniu się przy piecu, przyległa po domowych robotach i urodziła na piecu syna. Akuszerka spóźniła się na to wydarzenie. A kilka dni po porodzie matka już spieszyła, zebrawszy w chusteczkę pierożki, do męża do więzienia Łukianowskiego. To było ostatnie krótkotrwałe widzenie… „Skąd miała wiedzieć, — pisze w swojej spowiedzi syna pisarz, — że Fedosię rozstrzelają 27 września 1937 roku?! A ona, biedaczka, czekała na niego do samej śmierci w lutym 1982 roku: na kilka dni przed swoim wiecznym spoczynkiem nazywała mnie Fedosiem”. Tetiana Antoniwna całe życie, do późnej starości, pracowała w kołchozie. Ciężko, przodująco pracowała — tylko taką nieludzką pracą mogła „zrehabilitować” rodzinę przed władzą, ponieważ była żoną „kontrrewolucjonisty”. I brat Iwan dla tej rehabilitacji złożył swoje młode życie na wojnie fińskiej — poszedł jako ochotnik. Minie niemało czasu, a Mykoła Fedosijowycz, otrzymawszy dostęp do tajnych archiwów, prześledzi, choćby punktowo, los ojca, który został aresztowany za udział w chłopsko-powstańczej armii Danyła Zełenego, za odmowę podporządkowania się nowej władzy podczas kolektywizacji. Ta nitka Oto taki jest, niezmordowany Kaharłycki (zdjęcie z rodzinnego albumu) odbiornik detektorowy, który otworzy spragnionemu sercu zdumiewający świat ukraińskiej pieśni w wykonaniu Mychajła Hryszki, Iwana Kozłowskiego, Borysa Hmyri, Iwana Patorżynskiego, Wołodymyra Neczajewa… Jak i najlepszych wzorców muzyki klasycznej. Wytrwała wieloletnia praca badawcza nad życiem i twórczością Oksany Petrusenko z latami uwieńczyła się bezcennym wydaniem o legendarnej śpiewaczce. Potem — „Mychajło Doneć. Wspomnienia, listy, materiały”. Równolegle jeździł, szukał listów, zapisywał wspomnienia współczesnych o Katerynie Biłokur — prostej chłopce-matce, u nas jedna. Spowiedź syna”. Po brutalnym pobiciu przez funkcjonariuszy ZOMP 29 lipca 1989 roku pod Radą Najwyższą on, któremu zawsze na wszystkim zależało, stanął w obronie protestującej młodzieży studenckiej, której rozprawą kierował generał MSW Berdow. Wtedy Mykoła Fedosijowycz sam trafił pod zompowski „poczęstunek”. Brutalne pobicie (trzy złamane żebra, stłuczenie nerek) na zawsze odebrało zdrowie niegdyś krzepkiemu, energicznemu człowiekowi. Obecnie ciężka choroba nerek przykuła go do łóżka szpitalnego. Nie trzeba mówić, jakie to leczenie przy obecnej emeryturze. Jak i to, że sprawiedliwości w tej historii, zwłaszcza za obecnej władzy, nie ma co oczekiwać. Lecz, zdaje się, gorzkie rozczarowanie epoką i inercją społeczną, jak i urażona godność oraz nieukojona uraza, dla artysty, który wiarą i prawdą służył budowie duchowej Ukrainy, obecnie są jeszcze straszniejsze niż fizyczna niemoc. Przecież on, powołany na ten świat w Wigilię, zawsze był wyrazicielem ukraińskiej autentyczności, duchowości, nieprzekupnej inteligencji, której moralność konsumpcjonizmu nigdy nie pojmie, przecież on zawsze starał się uczynić ten świat choć odrobinę lepszym, jaśniejszym, życzliwszym… Więc daj Boże, Panu, Mykoło Fedosijowyczu, sił do tak niełatwego duchowego i fizycznego oporu. Wierzymy w Pana — człowieka, który kiedyś spowiedź Beethovena położył u podstaw swojego życiowego i twórczego credo: „Ja wezmę los za kark. Nie dam mu zwyciężyć nad sobą. Od ciemności do światła, przez walkę do zwycięstwa”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn