* * * Członkowie Proświty z Ługańszczyzny serdecznie witają Państwa z okazji radosnego Święta Bożego Narodzenia oraz Nowego 2012 roku! Życzymy zdrowia, ciepła, spokoju, aby w Państwa duszy i sprawach nigdy nie gasł ogień nadziei, miłości i dobra! Niech zawsze będzie z Państwem Pan, a drogę w przyszłość niech zawsze rozjaśnia jasna Gwiazda Betlejemska. W dobrą drogę — w Nowy rok! Z najszczerszymi życzeniami i miłością — Ługańskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Wołodymyr SEMYSTIAHA
Kolaż Olesia Dmytrenki
* * * Smacznej kutii, głośnej kolędy, Wesołych Świąt I dobra na cały Rok! Niech Boże Narodzenie z tym zawita,
KALENDARZ
Rok ucieka. Chwilo, stój! Weźmy nowy kalendarz, zajrzyjmy do niego — co tam za kuszącym zakrętem? Ten rok był także kuszący, ale czy dobry, czy szczęśliwy? O szczęściu coś tam mówił, lecz ślad po nim zaginął, obietnice rozdawał, wokół palca nas owinął, nam, łatwowiernym, ukradł trzysta sześćdziesiąt pięć dni.
Oto dlaczego nam dzisiaj strasznie — zaglądamy ostrożnie przy sztucznej choince do pierwszej strony, boimy się przewrócić: żeby nie zaznać biedy, politycznej Pandory, i Sodomy oraz Gomory, które zniekształcą nieubłaganie wiosnę, lato, jesień, zimę — nieodwracalnie rok minie, jakby ktoś go zlizał.
Czasie — tajemnico głęboka, zajrzeć by choć półokiem w twoją istotę skrytą, w naturę niepojętą, zrozumieć, jak ty zlałeś postęp chwili i bieg wieków. Jak z tobą żyć w zgodzie, żeby się nie rozczarować, odszukać w zgiełku dniami wypełnionymi treścią, jak w życiu poznać wzloty — oznaki prawdziwego szczęścia, i, osiągnąwszy wysokości, w Wieczność ścieżkę znaleźć… Serhij CUSZKO
^
Risto Vasilevski, poeta z Macedonii
Chrystus się rodzi! Sławmy Go!
Iryna MAHRYCKA, Ołeksandr KRAMARENKO, m. Ługańsk
Drage kolege, dragi prijatelji, Svima zhelim srechnu Novu 2012 godinu, le- pe puteve zdravlja i plodna polja stvaralastva!
Szanowna Pani Lubo i twórczy zespole „Słowa Proświty”! Serdecznie witamy was wszystkich z okazji Nowego Roku i Świąt Bożego Narodzenia! Życzymy wam słowami ukraińskich życzeń: Daj wam, Boże, w szczęściu, zdrowiu Doczekać od Nowego roku do Bożego Narodzenia, Od Bożego Narodzenia — do Objawienia Pańskiego, Od Objawienia Pańskiego — do Zmartwychwstania, Od tego roku — do stu lat. I tak z roku na rok, Dopóki Pan Bóg wyznaczył wiek.
Maschinelle Übersetzung
Drodzy Ukraińcy! Sławni czytelnicy „Słowa Proświty”! „Nowa radość nastała, która nie bywała: nad szopką gwiazda jasna cały świat oświeciła!” Z nieśmiertelną Kolędą, otwartymi sercami, iskrzącą radością bycia i ojczystym słowem przyszliśmy do Waszych świątecznych domów i kłaniamy się Wam, dobrym i szczodrym gospodarzom, urodziwym i szczerym gospodyniom, dzieciom i wnukom Waszym! Żyjcie! Rozkwitajcie! Świętujcie! W te dni redakcja otrzymała wiele ciepłych powitań i życzeń, którymi dzielimy się z Wami, bo Wy — nasza podpora, wiara i nadzieja. Bądźmy razem w Nowym, 2012 roku, razem zdobywajmy zwycięstwa dla dobra naszej Ojczyzny i ukraińskiego narodu. Wierzymy, że ten rok przestępny zjednoczy nas i los Ukrainy stanie się szczęśliwszy, życie sprawiedliwsze, przyszłość — ukraińska. Niech te nadzieje i życzenia uczynią nas jedną rodziną. Bądźmy! Starannie działa kalendarz I rok nowy przychodzi w porę. Gwiazda Bożonarodzeniowa-Boży dar Dla nas wzeszła — i wszystko piękne, Wszystko dobre, miłe, jak kiedyś. Jagnięta słyszą przyjście Boga. Na wieki chwała! Narodził się Jezus Chrystus w żłobie ubogim. Sławcie ludzie, młody Zbawiciel Wcielił się z Dziewicy! Objawił się światu pierwszy raz! Stwórca oddał na ziemię syna, Aby zbawić miłością nas. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Czego serce zapragnie. Niech niesie do każdego domu Szczęścia, radości wiele, Niech smaczna kutia Wam się uda, Niech w rodzinie panuje szczęście. Żeby wesoła kolęda Do domu radość przyniosła. Lesia HONCZAR, Rusłan NAJDA, dzieci Z Nowym rokiem bądźcie krzepcy! Już Nowy rok swoje prawa Dyktuje-pisze w każdym słowie. I choć ten rok — to rok Smoka, Żyjcie z Aniołem Miłości. Pokrow niebiański — nad losem. Zdrowia, muz — obowiązkowo! W życiu gwiazdą przewodnią Niech będzie wszystkim Słowo Proświty! Jewhen CYMBALIUK Droga gazeto! Pracujecie owocnie, jasno i siejecie doborowe ziarno na niwie ukraińskości. A ziarno da nowy kłos i to będzie urodzaj, i będzie święto w naszej wspólnej świetlicy naszego ukraińskiego Rodu — państwie Ukraina. Więc zdrowia, siły, szczęścia i błogosławieństwa Pani Losu. Z szacunkiem i wdzięcznością rodzina Franczuków Szanowna Lubow Wasyliwno! Proszę przyjąć serdeczne powitania ze Świąt Bożego Narodzenia i Nowym rokiem oraz życzenia twórczego natchnienia na polu duchowego odrodzenia Ukrainy, dobra dla Pani i Pani rodziny, wesołych świąt. Szczerze Twój Wasyl SZENDEROWSKYJ Vsem naj bo lepo, toplo, dobro! Srecno v novem letu! Jurij Paljk, poeta ze Słowenii
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dnia serdecznie witam was, drodzy bracia i siostry, oraz wszystkich chrześcijan Ukrainy z okazji Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Pozdrawiam ze świętem Ukraińców rozproszonych po całym świecie, w Ameryce i w Kanadzie, w Europie i w Australii, którzy kochają swoją Ojczyznę i troszczą się o nasze państwo ukraińskie. Witam z okazji Bożego Narodzenia Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, Radę Najwyższą, ukraiński rząd i Siły Zbrojne Ukrainy. Niech Pan, za modlitwami Cerkwi, natchnie ich do służenia narodowi ukraińskiemu według przykazań Bożych i prowadzenia naszego państwa europejską drogą rozwoju z Bogiem w duszy. W te świąteczne dni pomódlmy się, aby Pan ogrzał nasze domy, wzmocnił zdrowie i napełnił nasze spustoszałe dusze pokojem i radością. Sławiąc narodzenie Chrystusa Zbawiciela, dziękujemy Mu za wszystkie Jego dobrodziejstwa dla nas, za radości i smutki, za Jego bezgraniczną miłość do nas, grzesznych. Niech Pan będzie miłosierny dla nas w Nowym Roku w próbach naszej wiary i miłości do Ukrainy, i niech ominie nas kielich Jego sprawiedliwego gniewu za grzechy i bezprawia nasze. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa, który narodził się w betlejemskiej grocie z Przeczystej Dziewicy Maryi, niech będzie z nami wszystkimi! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Filaret, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy. Boże Narodzenie 2011/2012 r., m. Kijów form społecznego i narodowego zniewolenia. Dlatego ta anielska nowina: „Nie bójcie się!” — musi z szczególną siłą przemówić obecnie do naszych serc. „Chrystus na ziemi — nabierzcie ducha!” — śpiewa dzisiaj Cerkiew Chrystusowa. Nabierajmy ducha wszyscy, bo obecność na ziemi wcielonego Chrystusa — naszego Zbawcy — to dla nas źródło niewysłowionej siły i nadziei w naszym ziemskim życiu z jego zmaganiami i próbami. Jedynie w Jego narodzeniu, w Narodzeniu niezmiennego i wiecznego Boga, rodzi się nowa i lepsza przyszłość, która nadaje sens i pewność naszej teraźniejszości. Kto dzisiaj odnalazł swoją nadzieję w małym Dzieciątku — nowo narodzonym Zbawicielu, ten już znalazł pomoc i siłę dla swojej niełatwej, zmiennej i niepewnej codzienności. Drodzy w Chrystusie! W ten jasny i radosny dzień sławmy nowo narodzonego Jezusa naszą pradziadowską kolędą. Niech ona dzisiaj usunie z naszych serc wszelki strach i smutek. Witajmy dzisiaj Przedwiecznego Boga otwartym sercem i napełniajmy się Jego niebiańską łaską, radością i pokojem. Niech ta bożonarodzeniowa radość doda nam otuchy i wzmocni nas w naszej codziennej pracy i modlitwie, daruje jedność i zgodę w naszych wspólnotach. Niech gwiazda betlejemska, która niegdyś przywiodła mędrców do żłóbka, gdzie spoczywał Król wieków, oświetli nam drogę do naszej przyszłości w Chrystusie Jezusie. Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Światosław. Dane w Kijowie, przy Soborze Zmartwychwstania Chrystusowego, 4/21 listopada w dniu Święta Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy
Maschinelle Übersetzung
Drodzy bracia i siostry! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! W tym roku świętujemy Boże Narodzenie w skomplikowanych, a dla wielu w ciężkich warunkach życia. Dlaczego świat stał się tak okrutny? Dlaczego niewielka część społeczeństwa się bogaci, a większość cierpi? Dlaczego jest tak wiele nieprawdy, okrucieństwa i społecznej niesprawiedliwości? Odpowiedź może być tylko jedna: ludzkość odrzuciła Boga — jako centrum procesu historycznego — a na Jego miejsce postawiła człowieka z jego prawami. Cywilizacja europejska, u której podstaw leży chrześcijaństwo, kierowana wiecznymi wartościami duchowymi, stworzyła niezrównane wartości materialne. Ale dzisiaj świat chrześcijański stał się nie taki, jakim był wcześniej. W naszych czasach chrześcijanie dzielą się na praktykujących i niepraktykujących. Chrześcijanie praktykujący nie tylko wierzą w Boga, ale i modlą się do Niego, odwiedzając świątynie Boże, i żyją według Jego przykazań. Chrześcijanie niepraktykujący to ci, którzy przyjęli sakrament chrztu, ale żyją bez Boga, według praw grzesznego świata. Takich w cywilizacji europejskiej, w szczególności na Ukrainie, jest zdecydowana większość. Prawdziwych chrześcijan jest mało. Dlatego poziom moralności w społeczeństwie spadł, małżeństwa chrześcijańskie są niemal zniszczone. Nawet w środowisku kościelnym moralność ulega dewaluacji. Nie tylko świeccy, ale i duchowni zapominają o swoim wysokim chrześcijańskim powołaniu. Oto dlaczego tak ciężko nam się żyje na ziemi. Tak samo grzeszny, a nawet o wiele gorszy był świat przed narodzeniem Chrystusa Zbawiciela, Syna Bożego. Człowiek nie mógł uwolnić się od grzechu, który jest przyczyną wszystkich cierpień i śmierci. Dlatego Syn Boży — Stwórca wszechświata — przyszedł z pomocą ludzkości. W jaki sposób? On, będąc Bogiem, uniżył Siebie i stał się człowiekiem — takim jak każdy z nas, tylko bezgrzesznym. Narodziwszy się z Przenajświętszej Dziewicy Maryi, nie przestał być prawdziwym Bogiem. Swoimi cierpieniami, śmiercią i zmartwychwstaniem pokonał grzech i śmierć w naturze ludzkiej — tym odnowił naszą istotę i stał się Zbawicielem. Dzisiaj świętujemy początek naszego wyzwolenia od grzechu i śmierci, którym jest Boże Narodzenie. Bo bez Bożego Narodzenia, czyli bez wcielenia Syna Bożego, nie doszłoby do odnowienia natury ludzkiej. Chrześcijanie stali się nosicielami tej odnowionej natury ludzkiej. Zmienili świat, duchowo odrodzili i odnowili go. Ale osiągnęli to, tak jak Chrystus, drogą cierpienia, męczeństwa, wielkich wyczynów. Jeśli natura ludzka jest odnowiona i na świecie żyje ponad dwa miliardy chrześcijan, to dlaczego świat stał się tak grzeszny? Dlaczego, w szczególności, naród ukraiński cierpi? Dlatego, że chrześcijanie nie prowadzą chrześcijańskiego trybu życia — nie żyją w prawdzie, nie słyszą głosu sumienia, szukają przyjemności, niesprawiedliwie się bogacą, nie widzą wokół siebie biednych łazarzy! Boże Narodzenie przyniosło radość całemu światu, wszystkim narodom i każdemu człowiekowi, ale z tej radości nie wszyscy skorzystają. Apostoł Paweł mówi: „Czyż nie wiecie, że niesprawiedliwi nie posiądą królestwa Bożego? Nie łudźcie się! Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy (a ci, którzy kłaniają się mamonie, czyli bogactwu, także są bałwochwalcami. — P. F.), ani cudzołożnicy... ani złodzieje, ani chciwi, ani pijacy, ani oszczercy, ani zdziercy nie posiądą królestwa Bożego” (1 Kor 6, 9–10). Chrystus się rodzi — sławcie! Chrystus z niebios — wychodźcie na spotkanie! Chrystus na ziemi — wywyższajcie się! Kanon Jutrzni Bożego Narodzenia. Drodzy w Chrystusie! Tymi słowami z kanonu świątecznej Jutrzni chcę powitać was wszystkich w jasne święto Bożego Narodzenia. Dzisiaj Kościół Chrystusowy wzywa nas nie po prostu do kolejnego świętowania tego święta, ale zaprasza do sławienia, do wychodzenia na spotkanie Boga, który przyszedł do nas w ludzkim ciele, oraz do umacniania się obecnością tego niebiańskiego Dziecięcia. „Chrystus się rodzi — sławcie!” To zaproszenie nabiera dla nas szczególnego znaczenia, gdy przyłączymy się do bezpośrednich uczestników i świadków wydarzenia tych cudownych narodzin. Ci, którzy sławią nowo narodzonego Bożego Syna, to przede wszystkim niebiańscy aniołowie. To oni otwierają przed pasterzami, którzy stoją w nocy na straży swoich trzód, cudowną nowinę o narodzeniu Syna Bożego, śpiewając wspaniałą pieśń: „Chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania” (Łk 2, 14). Czyż nie po raz pierwszy siły anielskie stają obok ludzi i razem z nimi tworzą jeden jedyny naród, niebiański i ziemski chór. Ta powszechna chwała, która rozbrzmiewa jednym wielogłosem nieba i ziemi, zdaje się pokazywać, że w tajemnicy wcielenia Syna Bożego niebiańska i boska rzeczywistość łączy się z człowiekiem, z jego historią, przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. W tym tajemniczym połączeniu w osobie nowo narodzonego Jezusa Chrystusa, Boga i człowieka, dochodzi do wymiany darów między nimi: Stwórca otwiera pełnię swojego wiecznego życia człowiekowi, a życie człowieka w pełni otwiera się przed Bogiem, staje się przestrzenią Jego obecności i działania. Oto dlaczego sławić nowo narodzonego Zbawiciela — oznacza przede wszystkim odkryć Jego obecność w naszym życiu. Dzisiaj Bóg rzeczywiście jest z nami, w obecnym momencie historii naszego narodu, tego zjednoczonego Bożego ludu, który od aniołów uczy się, jak godnie stawać przed Bogiem i Go wielbić. Sławiąc bożonarodzeniową kolędą narodzonego Zbawiciela, my razem z aniołami obwieszczamy przyjście niebiańskiej radości, która usuwa ziemski smutek i rozpacz, darując człowiekowi dar wiecznego życia z Bogiem. „Chrystus z niebios — wychodźcie na spotkanie!” Wychodząc na spotkanie Syna Bożego, który w ludzkim ciele przyszedł na świat, wyznajemy, że sam Bóg zechciał wejść w życie każdego z nas, aby na siebie wziąć wszystkie nasze winy, niemocy, bóle i kłopoty, a nam darować swoje wieczne błogosławieństwo i szczęście. Moment, w którym Zbawiciel dotyka każdego z nas z osobna oraz mocą i działaniem Ducha Świętego wnosi swoje wieczne życie w nasze ludzkie życie, nazywamy Świętym Sakramentem. Takich Sakramentów w Kościele Chrystusowym jest siedem: Chrzest, Bierzmowanie, Eucharystia, Pokuta, Kapłaństwo, Małżeństwo oraz Namaszczenie chorych. Te Sakramenty są owocami i skutkami narodzenia Boga w ludzkim ciele. Za każdym razem, gdy przyjmujemy i bierzemy udział w tym czy innym Świętym Sakramencie, dany nam jest wielki dar spotkania z Chrystusem-Panem, a to spotkanie przemienia nasze życie, napełniając je miłością Ojca, łaską Syna i mocą Ducha Świętego. W ten sposób Boża obecność poprzez Święte Sakramenty czyni nas uczestnikami Bożego życia, zgodnie ze słowami św. Atanazego: „Bóg stał się człowiekiem, aby człowiek mógł stać się bogiem z łaski”. Tę łaskę Bożego Narodzenia szczególnie ważne jest dla nas odkryć i docenić w tym Nowym 2012 roku, który nasz Kościół, w swoim przygotowaniu do obchodów 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, poświęca Świętym Sakramentom. Zatem spotkać nowo narodzonego Chrystusa dzisiaj można przede wszystkim w Świętych Sakramentach, zwłaszcza w Eucharystii, która jest centrum i szczytem całego życia Kościoła. Naszym żywym udziałem w Świętych Sakramentach, w szczególności Pokucie i Eucharystii, najlepiej będziemy mogli przygotować się i świętować tegoroczne Boże Narodzenie Pana naszego Jezusa Chrystusa. A w ciągu tego Nowego roku
Należy poważnie zastanowić się nad tym, jak napełnić chrześcijańskim duchem wszystkie sfery życia społecznego: naukę i edukację, kulturę i ochronę zdrowia, budowanie państwa i przedsiębiorczość, politykę i wypoczynek. Trzeba to robić nie tylko dla Królestwa Bożego i życia wiecznego, ale nawet dla samego przetrwania. Odrodzenie duchowe jest możliwe tylko w Bogu oraz w miłości do Niego i do ludzi. Każdy powinien nie tylko wierzyć w Boga, ale także kochać Go — nie tylko z wdzięczności (ponieważ On uniżył samego siebie, będąc Bogiem, narodził się w jaskini i jako niemowlę został złożony w żłobie), ale głównie dlatego, że w miłości do Boga zawiera się istota życia istot rozumnych. Oto dlaczego Jezus Chrystus powiedział, że miłość do Boga jest pierwszym i największym przykazaniem. Drugim przykazaniem Bożym jest miłować bliźniego swego jak siebie samego (Mt 22, 36–40). Religijne przeciwstawianie się wśród Cerkwi Prawosławnych nie sprzyja ani odrodzeniu duchowemu, ani konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. W ostatnim czasie pojawiła się nadzieja na utworzenie jednej Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, ale zewnętrzni i wewnętrzni przeciwnicy tej świętej sprawy świadomie lub nieświadomie stoją na przeszkodzie. Jednak, pomimo wszystkich trudności, na Ukrainie będzie jedna Cerkiew Prawosławna! W tym świątecznym czasie Bożego Narodzenia starajmy się głębiej zrozumieć i odkryć dla siebie bezcenny skarb Świętych Sakramentów w Cerkwi Chrystusowej oraz korzystać z nich dla naszego uświęcenia i zbawienia. „Chrystus na ziemi — radujcie się!” W tę tajemniczą noc Bożego Narodzenia niebiański anioł-zwiastun mówi nam, tak jak kiedyś pasterzom: „Nie bójcie się, bo oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu!” (Łk 2, 10). Dzisiaj, niestety, musimy stwierdzić, że do naszego ukraińskiego społeczeństwa powracają różne lęki przeszłości. Nawet po dwudziestu latach budowania państwa ukraińskiego jesteśmy z jakiegoś powodu nadal zaniepokojeni tym, czy rzeczywiście zachowamy jego niepodległość, wolność i ukraińską tożsamość. Lękamy się niekontrolowalności światowych kryzysów gospodarczych i najnowszych
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nia i wywyższenie narodowej tożsamości rodzimego narodu, wyniesienie Ukraińców do awangardy światowego duchowego postępu! Wyrażamy Państwu szczere podziękowania za relacjonowanie wydarzeń artystycznych na łamach gazety „Słowo Proświty”. Państwa wsparcie informacyjne stało się gwarancją udanego przeprowadzenia artystycznego Forum w Opisznym! Mamy nadzieję, że przyszła współpraca będzie jeszcze bardziej udana! Z NOWYM ROKIEM! SŁAWMY GARNCARSTWO! Od Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym — Switłana PRUŁO, kierownik służby informacyjnej. Szanowni proświcianie! Przyjmijcie najszczersze życzenia z okazji Nowego Roku i Świąt Bożego Narodzenia! Niech te święta — zwiastuny odnowy, marzeń i nadziei — przyniosą Państwu i Państwa rodzinie dobro, pokój i dostatek. Życzę, aby w Nowym Roku zrealizowali Państwo to, o czym tak dawno marzyli. Wierzę, że w Nowym Roku poczują Państwo troskę ze strony kolegów i towarzyszy, ciepło przyjaciół i bliskich. Szczęścia, mocnego zdrowia, spełnienia najskrytszych pragnień. Chrystus się rodzi! I. KRUŁKO, Przewodniczący WGO „Młody Ruch Narodowy”. Droga Lubow Wasyliwno! Witam Panią serdecznie z okazji nadchodzących świąt Nowego 2012 Roku oraz Bożego Narodzenia! Życzę Pani zdrowia, sił, muzycznej lekkości i harmonijnego kosmosu! Aby wokół byli najjaśniejsi ludzie, którzy Panią rozumieją i cenią! A wszyscy pigmeje niech trzymają się z boku! Niech Smok ochrania! Piękna w duszy i wokół Pani, i żeby zawsze kosmiczna orkiestra grała w unisonie z Pani rozumem i sercem! Z Nowym 2012 Rokiem i Bożym Narodzeniem! Serdecznie Dmytro DROZDOWSKI. Wielce Szanowni Państwo! Z całego serca witamy Państwa z okazji Bożego Narodzenia i Nowego 2012 Roku! Życzymy Państwu szczodrej Bożej łaski, Bożonarodzeniowej radości oraz Jezusowej miłości i dobroci, kozackiego zdrowia, harmonii i rodzinnej zgody na cały rok! Niech Państwu obficie się marzy, dobrze pisze, radośnie żyje i nigdy nie znika pragnienie, by z nami, perejasławianami, współpracować, tworzyć wieczne i pożyteczne dla zwycięstwa Dobra, Ludzkości, Ukrainy na Ukrainie, Rozumu w człowieku, a H. Skoworody w ukraińskich duszach! Szczerze Państwa Mykoła KORPANIUK i Mykoła MAŁYNKA w imieniu Centrum Skoworodoznawstwa. * * * Drogich moich prośwician witam z Nowym Rokiem! Świećcie i przyświecajcie Słowem i czynem, tak jak to robiliście, i niech odpłaca się Wam jasnym dobrem i szacunkiem oświeconych. Szczęścia, zdrowia, siły i majątku! Z pokłonem Hałyna TARASIUK, Kijów
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Z Chrystusem bądźcie zdrowi!!», S. 1
Szanowna Lubow Wasyliwno! Serdecznie pozdrawiam Panią, Pani bliskich i krewnych, a także zespół redakcji, którą Pani kieruje, z okazji Nowego 2012 Roku i Bożego Narodzenia! Życzę Pani wesołych świąt i aby nadchodzący 2012 rok stał się dla Pani i całej Ukrainy rokiem szczęścia i dobrobytu, stabilności i optymizmu, pomyślności i szczęścia. Szczerze dziękuję Pani za współczucie i wsparcie moralne dla naszej rodziny w trudnym dla nas czasie, dziękuję za wszystko, co dobre! Z poważaniem Łarysa Petriwna TRONKO, Przewodnicząca zarządu Fundacji P. T. Tronka. Szanowna Lubow Wasyliwno! Serdecznie pozdrawiamy Panią i Pani redakcję z okazji Nowego 2012 Roku i jasnego Bożego Narodzenia! Niech nadchodzący rok będzie rokiem pozytywnych przemian, realizacji planów i zamierzeń, rokiem optymizmu i mądrości. Bądźmy uważniejsi dla swoich bliskich i krewnych, bardziej życzliwi i łagodni wobec siebie nawzajem, doceniajmy każdą niepowtarzalną chwilę życia. Niech ten rok będzie wypełniony pomyślnością, ciepłem duszy, pewnością jutra, harmonią i radością! Szczęścia Pani, dobra i zgody na cały rok! Z poważaniem Marko BROWUN, kierownik artystyczny teatru, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, m. Donieck. Drodzy przyjaciele! Serdecznie pozdrawiamy z okazji Nowego Roku i Bożego Narodzenia! Szczerze życzymy, aby podniosły, radosny nastrój tych świąt towarzyszył wam przez cały 2012 rok, dodawał szczęścia, ciepła, zgody waszym rodzinom, pomagał osiągnąć sukcesy we wszystkich dobrych sprawach. Z poważaniem — zespół redakcji czasopisma „Malatko”, m. Kijów. Szanowna Lubow Wasyliwno! Pozdrawiamy z okazji Nowego Roku i Bożego Narodzenia! Życzymy Pani i Pani rodzinie zdrowia i zgody, radości i dostatku, sukcesów i natchnienia we wszystkich dobrych sprawach! W imieniu wspólnoty Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Serhij KWIT, rektor, Wiaczesław BRIUCHOWECKIJ, Honorowy rektor. Drodzy Ukraińcy! W imieniu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej przyjmijcie najszczersze życzenia z okazji Bożego Narodzenia i Nowego 2012 Roku! Trudne wyzwania, które staną przed ukraińskim społeczeństwem w przyszłym roku, będą wymagały naszej solidarności, wysokiej świadomości obywatelskiej i niezgasłej miłości do Ukrainy. Niech poczucie jedynej ukraińskiej rodziny, choć rozrzuconej po świecie, ale ogrzanej wspólną myślą, modlitwą i kolędą, doda nam wszystkim pewności jutra. Tylko wspólnymi siłami pokonamy wszelkie przeciwności i wyzwania, tylko razem będziemy mogli osiągnąć wysoki cel — utwierdzić we własnym domu europejskie wartości i stanąć w jednym rzędzie z prosperującymi narodami świata. Niech nadchodzący Rok przyniesie do Waszych domów szczęście, radość i pomyślność! Szczęśliwego Nowego Roku i Bożego Narodzenia! Z poważaniem Mychajło RATUSZNYJ, Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej. Szanowna Lubow Wasyliwno! Z całego serca pozdrawiamy Panią z okazji Nowego 2012 Roku i Bożego Narodzenia! Życzymy Pani mocnego zdrowia, spokoju ducha, rodzinnego ciepła, pomyślności i długowieczności. Niech Nowy Rok będzie dla Pani i Pani bliskich hojny w dobro, a Gwiazda Betlejemska rozświetli Pani życie i napełni serce radością i miłością. Z poważaniem, w imieniu zespołu Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki N. M. KLYMENKO, Dyrektor generalny. Szanowna Lubow Wasyliwno! W imieniu zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy serdecznie pozdrawiamy Panią z okazji Świąt Noworocznych i Bożego Narodzenia! Szczerze życzymy Pani i Pani rodzinie nowych wielkich osiągnięć w pracy, zapału, dobrego zdrowia, pomyślności i szczęścia! Świątecznego nastroju, ciepła w rodzinnym domu, serdecznych szczedriwek i błogosławionych kolęd, spełnienia najskrytszych marzeń i pragnień! Z poważaniem W. H. KREMEN, Prezes Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. W. I. KUSZEREC, Przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy. Dzień dobry! Zespół Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego oraz Narodowego Muzeum „Więzienie na Łąckiego” serdecznie pozdrawia Panią z okazji jasnego i radosnego święta Bożego Narodzenia! Życzymy mocnego zdrowia, szczęścia, dobra i pomyślności, sukcesów w Pani życiu. Niech w Pani domu panuje pokój, wzajemne zrozumienie i miłość! Życzymy natchnienia do realizacji wysokiego i jasnego celu wzmocnienia i utwierdzenia wartości wolności i niezależności każdego narodu i jednostki! Chrystus się rodzi! Z poważaniem, Jaryna JASYNEWYCZ, m. Lwów. Drodzy przyjaciele ze świata słowiańskiego! Wesołych Świąt Bożego Narodzenia! Szczęśliwego Nowego 2012 Roku! Bądźcie żywi i zdrowi, wciąż tak samo utalentowani i skuteczni! Życzę wam dobra i ciepła, światła i natchnienia, nowych książek i nowych dróg do siebie nawzajem! Jestem szczęśliwa, że jesteście w moim życiu! Jestem szczęśliwa, że patrzymy w tym samym kierunku! Niech Bóg wam pomaga! Wszystkie dobra niech będą dla was! Ściskam was mocno! Wasza Elka NIAGOLOVA, bułgarska poetka, szefowa Światowego Festiwalu Poetyckiego w m. Warna im. Cyryla i Metodego. Drodzy moi! Jasnych świąt! Szczerze Łarysa KADYROWA, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Drodzy przyjaciele! Dary bezcenne już niosą Królowie do ubogich żłobów Bożego Dzieciątka. Pod blaskiem Gwiazdy Betlejemskiej. Kolaż Ołesia Dmytrenki. Czas nadchodzi na cud i na święto. Niech będzie ono łagodne i piękne, bożonarodzeniowe dzwonki niech dzwonią. I Józef, i Maria z Synem Bożym rodziny Wasze niech błogosławią na rok 2012! Chrystus się narodził! Sławcie Go! Szczerze Wasza Zoja DIDENKO z całą „Proświtą”. * * * Pełne mogą być kieszenie i po sikorce w każdej garści, lecz na świecie kiepsko żyć i bez SŁOWA, i bez PROŚWITY. Pierwsze — nas, ludzi, jednoczy, druga — duchem podnosi, a połączone — oboje — włożona w ręce broń. Więc zaznaczmy rozsądnie: nie straszny nam rok Smoka (razem z Wami), tylko wybaw, Boże, w czas ten przeklęty z władzą „współpracować”… Uniwersyteckie wydawnictwo „Pulsary”. Wielce Szanowna Pani Lubow oraz kierowany przez Panią zespole! Odszedł w historię jeszcze jeden rok, który był nasycony wydarzeniami, wytężoną pracą i dokonaniami. Pozostanie on dla nas dobrym wspomnieniem, wszak podarował radość spotkań i odkryć, zwycięstw i osiągnięć, nowe doświadczenie zawodowe i życiowe. Każdy z nas ma powody, by cieszyć się z osiągniętego, życzyć sobie nawzajem jasnych nadziei i szczęśliwej przyszłości! Niech rok, w który wyruszamy, przebiega pod znakiem pokoju i dobra, miłości i szacunku do bliźniego, będzie rokiem czystych myśli i dobrych czynów oraz bogatym w nowe osiągnięcia i przyjemne wydarzenia! Niech wiedzie się Pani we wszystkich przedsięwzięciach! Błogosławiona niech będzie Pani życiowa droga, przychylny los, twarda nadzieja i niezłomna wola w imię zachowania-
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO. Od razu zaznaczmy, że słowo „smok” zostało użyte bez jakiegokolwiek negatywnego wydźwięku. Zresztą w mitologii wschodniej smok jest całkiem pozytywną istotą mityczną. A dzisiaj mówimy o urodzonych w latach Smoka. Ponieważ w cyklu zodiakalnym jest tylko 12 lat i tyle samo znaków, nietrudno policzyć, dzieląc 450 (liczbę deputowanych parlamentu) przez 12, że w naszej Radzie Najwyższej jest po kilkudziesięciu przedstawicieli każdego znaku: „byków”, „tygrysów”, „koni”, „psów”, „kotów”. Lata Smoka to w szczególności 1940, 1952, 1964, 1976. Jakie nadzieje deputowani wiążą ze swoim 2012 rokiem, rokiem Smoka? Krótkie wywiady-prognozy dla „Słowa Proświty” od kilku deputowanych-„smoków”. Iwan ZAJEC (ur. 1952): — Ten rok będzie pod wieloma względami przełomowy w naszym życiu politycznym. Wszak to rok kolejnych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy. I naród ukraiński ma szansę wybrać prawdziwie demokratyczny parlament, który będzie bronił interesów narodowych i dbał o każdego obywatela. Będzie to również, najwyraźniej, rok umocnienia się w naszym politycznym środowisku młodych i perspektywicznych działaczy. W sferze gospodarki rok 2012 będzie niełatwy. Istnieje bowiem sprzeczność między przyjętym przez władze kursem na zwiększenie eksportu a zwijaniem rynku wewnętrznego, który istnieje dla naszych rodzimych konsumentów. Cechą szczególną roku jest też to, że będzie to rok EURO, mistrzostw kontynentu w piłce nożnej. I jest to niezła okazja dla Ukrainy jako niepodległego państwa, by pokazać się Europie i światu. Pierwszy tak potężny impuls mieliśmy 20 lat temu, po ogłoszeniu niepodległości. Jeszcze jednym podobnym momentem była Pomarańczowa Rewolucja. Teraz mamy nową szansę zbliżenia ze wspólnotą europejską. Taras CZORNOWIŁ (ur. 1964): — Dość sceptycznie podchodzę do horoskopów, kiedy wydawałem gazetę, sam je pisałem. A w ogóle Smok to bardzo potężny, silny i dumny znak, trudny dla samych jego nosicieli i wszystkich, którzy żyją w tym okresie. Dlatego rok zapewne będzie znaczący, ale niełatwy. Psychologicznie nieprosty, lecz w końcu wszystko powinno wyjść na dobre. Może, daj Boże, nie padniemy, jak mielibyśmy paść — bo smok umiera stojąc! Przypominam sobie poprzedni rok Smoka, 2000. Dla mnie był niezwykle nasycony. Wygrałem bardzo trudne wybory we Lwowie i po raz pierwszy wszedłem do Rady Najwyższej. Oczywiście psychologicznie nie było łatwo. Niedawno zginął ojciec, wszystko szło pod znakiem tej tragedii. Był to także rok zabójstwa Georgija Gongadzego, początku akcji moralnych, z których skorzystali nie ci, którzy je prowadzili: mam na myśli akcję „Ukraina bez Kuczmy”. Nie chciałbym, aby takie oznaki pojawiły się w tym nowym roku. Taras STECKIW (ur. 1964): — W nowym roku wszystkie szanse powinny być dla Ukraińców, dla sukcesu ukraińskiej sprawy. Pod warunkiem konsolidacji, odnowienia wzajemnego zaufania, wspólnej pracy wszystkich przedstawicieli społeczeństwa — partii politycznych, sektora obywatelskiego, autorytetów moralnych rok 2012 będzie wyrazisty i sprzyjający. Ihor RYBAKOW (ur. 1976): — Rok 2011 był produktywny, wiele zrobiono. Chciałbym dla nas wszystkich, dla mojego zespołu politycznego, aby, daj Boże, nowy rok nie był gorszy od poprzedniego, żeby starczyło nam rozumu do podejmowania właściwych decyzji. A obywatelom Ukrainy życzę zdrowia, szczęścia, pomyślności w rodzinach. Właściwą mu ironią odpowiedział na pytanie naszej gazety: — Panie Wasylu, a jak Pan ogólnie odnosi się do horoskopów? — Raczej negatywnie, zwłaszcza do modnych obecnie wschodnich. Przecież nawet niebo nad Chinami czy Japonią jest inne niż nad nami, nad Ukrainą, a zatem i gwiazdy są rozmieszczone nieco inaczej. Dla nas bliższe byłyby horoskopy europejskie — Celtów, druidów. Choćby dlatego, że są bliższe naszej przyrodzie, w szczególności światu roślinnemu. — Choć prognozy to rzecz niewdzięczna, jakie są Pana nadzieje, oczekiwania od nowego roku? — Chce się wierzyć w lepsze. Ale niestety, na doczekanie się tego lepszego może nie starczyć naszego życia. Nasz brat-Ukrainiec jest taki powolny, niezdarny jak wół, że i zmiany u nas ciągną się, jakby to był tabor czumaków z Krymu, powoli, powoli. Iwan PAWŁICHA, członek NSPU, Honorowy przewodniczący Kałuskiej „Proświty”. * * * „Trzymajmy się!” — twoje ostatnie słowo, Gdy w rozmowie słuchawkę kładę. Lata zabrały siłę młodą, A ja, jak żyłem, tak i żyję biednie. Od Ukrainy pomocy nie czekam: Jej dzisiaj i samej jest oligarchicznie. Gdybyż było to z nią tymczasowo, To lżej pchałbym przed siebie biedę. Wiem, że i ciebie, mój przyjacielu dobry, Problemy obsiadają niemałe I naginają, przeklęte, do ziemi. A tak jeszcze chce się iść, gdzie horyzont Tai kuszący zagadkowy świat. „Nie dajmy się!” — mówię ci w odpowiedzi. * * * Premierowi Mykole Azarowowi Życia nie wyobrażam sobie bez trosk, A Ukrainy — bez emerytów. Jest ich dzisiaj więcej tu, niż „do cholery”, I trzeba rzucić każdemu coś w usta. A są tacy, że rzucasz, jak w paszczę: Jedni z uczonych, drudzy z KGB. A są jeszcze bardziej zasłużone szychy, I są jeszcze najlepsi z najlepszych. Fundusz emerytalny formuje się jak front, Więc podatkowcy idą codziennie do ataku I coś tam odbijają, nieboracy. Patrzę ja na ręce, na swój fundusz. Chociaż już niezdolne do łopaty, To za Państwo muszą się upomnieć. * * * Jeszcze coś znaczę: posadziłem czosnek. Na dni przyszłe — już jakaś nadzieja. Mrozy uderzą, zagwiżdże zawieja, A ja mam depozyt u wiosny. Niech małe odsetki on pielęgnuje, Lecz duszę grzeje, uczciwy i jasny. Przychodzi grządka w zimowe sny, Niby życiodajne wydarzenie. I nie takie straszne zimne dni, I nie nieszczęście z nieszczęść, że emerytura żebracza, Której i dać mogą w ogóle. Życie tak ułożone człowieka, Że musi być na przyszłość „zapas”, Wtedy stoisz twardziej na ziemi. * * * Ja ten sonet z Ameryki przywiozłem. Nie ma w nim ani wierzby, ani wiśni. Są Ukraińcy. Lecz, niestety, dawni I wspomnienia, które często nie bez łez. Oni tak chcą być tu nie zbędni I próbują utwierdzić się wszędzie. Szumi naród, jak mieszany bór-las. Czyż słychać szelesty wierzbowe, delikatne? O, tak! Gościłem w ukraińskim kole. Śpiewałem. Pierogami smakowałem. Lecz wśród rodzinnych śpiewów, potraw, zabaw Nie zazdrościłem tamtemu zamorskiemu losowi. I to była największa z uciech, Którą w sercu zachowałem, jak mogłem. * * * Drzew sobory złote. Jarosław Doroszenko Pobożnie jesteśmy zakochani w pięknie, Które tkze jesień u nas na Pokuciu. Mgła szeroka w zimnej chuście Wciąż jeszcze kołysze rosę. Niby świece, trzeszczą gałęzie w ognisku. Do nich nowe, odpiłowane niosę. Niech z liśćmi tworzą złotą jasność Krążąc, jak ogniki skrzydlate. Cerkiewne banie lśnią blaskiem koron, Gdzie każda gałąź złotem oblana, I zabierają wzrok mój w niewolę. Wchodzę w październik, jakby do świątyni, Gdzie trzeba być z Bogiem sam na sam, Gdzie słowo poetyckie, jak modlitwa. * * * Bóg i Ukraina. Ten święty duet Brzmi w sercu, choć go nie słychać. Czyż rozumieją to wieczorne tele-błądy? Wątpię, czy szliby z bagnetami naprzód, Gdyby ich los rzucił pod Kruty. Jeszcze nasza Niepodległość, oj, — nie miód! W nią mierzą tysiące torped, Tę Prawdziwą Wolność trzeba jeszcze zdobyć. I bój trwa. I szeregi bojowników rzedną. Kto wstanie jutro, jak bohaterowie Krut? Gaduły, co zwą siebie: „Elita” I patriotycznie bić się w piersi umieją?.. Ależ talk-show, to nie trud wojenny, Gdzie nie słowa, a będzie krew przelana. * * * Znowu tworzy Szuster szum w wierzchołkach, Lecz to nie oznacza — być burzy. Nie na gniadych, a wierzchem na łozie Ścierają się politycy ambitni.
Od ich “bitew” śmieje się już nawet koza. Słowa wysokie, a czyny korytne, Dlatego Ukraina w postępie światowym, Jakby z kolcem w nodze. Miejsca ostatnie. Ludzie najbiedniejsi Na Bożej najurodzajniejszej ziemi. Dlaczegoż my, bracia, jak myszy kościelne? Wszyscy znamy odpowiedź. Bo nie jesteśmy jednością. Tak w nas samych nurtują siły złe, Że naszym wrogom najłatwiej obecnie. * * * Żyję w czasach, kiedy gazety piszą, Jak walczy z nędzą naród, Jak zagląda biznesmenom w usta, I ja się pisaniem ich pocieszam. Nie tylko u mnie w portfelu jest ciężko, Ktoś ma emeryturę jeszcze skromniejszą. Czytaniem prasy zastępuję jedzenie. Wziąłem świeży numer, niby kanapkę. Wszystko oddałem za niego kilka hrywien, Ale jaki różnorodny pokarm! (Nauczyli się gotować dziennikarze). Tutaj wszystko: polityka, pogoda, bójka, Grabież, krzyżówka, jest i o meczu piłkarskim, Jest i o tym, jak chcą mera “zjeść”. * * * Nie wiem, czy poprawnie żyję. Dwie córki wychowałem. Mieszkanie mam. I grządkę jeszcze w chwastach nie trzymam, I jabłka w sadzie swoim rwę. Kiedy w mieście — spieszę się do tramwaju. Kiedy na wsi — między kłosami płynę. Kiedy idę do lasu — omijam pokrzywę. Kiedy wśród przyjaciół — kieliszek podnoszę. Staram się, żeby mi było wszędzie dobrze. Czyż komuś od tego będzie źle? Śmieje się słońce, tocząc się za horyzont, Uśmiechnięte, wokoło pozdrowienia śle. Kocham siebie słoneczną miłością, Ciesząc się i światem, i sobą.
Maschinelle Übersetzung
Wielu urodzonych w roku Smoka jest także wśród działaczy Proświty. Oprócz wspomnianego już Iwana Zajca są to na przykład poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Jurij Hnatkewycz (ur. 1940). Są również „smoki” wśród przewodniczących obwodowych zjednoczeń „Proświty”. Powiedzmy, przewodniczący Czernihowskiego Zjednoczenia Obwodowego, redaktor proświtiańskiej gazety „Siwerszczyna” Wasyl CZEPURNYJ (ur. 1964). Oto jak z przyt-
Maschinelle Übersetzung
Nowa ustawa o wyborach deputowanych ludowych Ukrainy, zgodnie z którą w październiku 2012 roku będziemy wybierać Radę Najwyższą siódmej kadencji, podpisana przez głowę państwa, wchodzi w życie. Możliwe, że będą do niej jeszcze wprowadzane zmiany, ponieważ u nas, niestety, czasami „z politycznej celowości” mogą zmienić ustawę niemal w przeddzień głosowania. Ale wydaje się, że trzy jej główne innowacje, w porównaniu z poprzednimi wyborami, zostały określone. Pierwsza — mieszany system wyborczy, czyli połowę korpusu deputowanych będziemy wybierać z list kandydatów od partii, połowę w jednomandatowych okręgach większościowych. Druga — brak bloków partyjnych jako podmiotów wyborczych, czyli kandydować będą tylko partie. Trzecia — podniesienie dla tych partii progu wyborczego do 5 procent. Petro ANTONENKO
Te postanowienia, zwłaszcza dwa ostatnie, drastycznie zmniejszają szansę na dostanie się do parlamentu mało znaczącym partiom. Ogólnie rzecz biorąc, jest w tym pozytyw. Dawno już trzeba było zaprowadzić porządek w naszym pstrym światku politycznym z jego ponad półtorusetną liczbą partii, z których lwia część to partie wirtualno-kanapowe. Dość powiedzieć, że ponad sto partii nigdy nie bierze udziału w wyborach. Państwo musi wreszcie ustalić, czy w dziesiątkach takich partii istnieją realne struktury. Krótko mówiąc, może przynajmniej nowa ordynacja wyborcza skłoni do normalnej, a nie karykaturalnej wielopartyjności. Jednak nowa ustawa stawia nawet nie barierę, a płot przy wejściu do parlamentu dla wielu dość znanych partii, zwłaszcza jeśli się rozdrobniły lub zmalały, dlatego od razu rozpoczął się całkiem naturalny proces jednoczenia. Pierwsze pospieszyły siły lewicowe z ich przerzedzonym elektoratem. W odstępie kilku dni na zjazdach doszło do dwóch połączeń partii o charakterze socjalistycznym. Kilka partii ogłosiło połączenie w jedną, na której czele stanął Nikołajenko, a na innym zjeździe do partii socjalistycznej z jej nowym-starym liderem Morozem po prostu wlało się kilka mniejszych partii. Wszystkie te siły polityczne, oczywiście, głośno zadeklarowały swoją opozycję wobec władzy. Ale nie ma wątpliwości, że będą ją krytykować z lewej strony, jako niedostatecznie socjalkomunistyczną czy niedostatecznie prorosyjską. A ponadto w poszukiwaniu elektoratu będą spekulować na problemach społecznych, których przy obecnej władzy rzeczywiście nie brakuje. Ale o wiele ważniej jest wiedzieć, co dzieje się w środowisku sił narodowo-demokratycznych, państwowotwórczych. I oto pod koniec roku otrzymaliśmy szereg poważnych pozytywnych sygnałów. Arsenij Jaceniuk, przewodniczący partii „Front Zmian”, i Wiaczesław Kyryłenko, przewodniczący partii „Za Ukrainę”, ogłosili połączenie tych sił w nowej kampanii wyborczej do parlamentu. O co chodzi? Po pierwsze, zostanie wystawiona wspólna lista kandydatów na deputowanych parlamentu. Ponieważ nowa ustawa nie dopuszcza udziału w wyborach bloków partyjnych, będzie to lista jednej z nich, w tym przypadku partii „Front Zmian” jako silniejszej. A przedstawiciele partii „Za Ukrainę” będą kandydować z tej listy, co nie jest zabronione przez prawo. Po drugie, w okręgach większościowych zostaną wystawieni kandydaci, których uzgodniły obie partie. Wybrani z obu partii deputowani w parlamencie utworzą wspólną frakcję. Co więcej, liderzy ogłosili dalsze połączenie dwóch partii w jedną, prawda, już po wyborach. Będzie to wchłonięcie partii „Za Ukrainę” przez „Front Zmian”. Zatem wyborcy otrzymali jasny sygnał: jednoczenie się rozpoczęło i będzie trwało. Jeszcze dalej poszły dwie o wiele bardziej znane siły polityczne. Pierwsza — Ukraińska Partia Ludowa, większy odłamek niegdyś potężnego Ludowego Ruchu Ukrainy. O drugim odłamku, który zachował nazwę dawnego Ruchu, o LRU, trudno mówić, tak bardzo zmalał. Partia, z którą rozpoczęła jednoczenie UPL — „Nasza Ukraina”. Partia Majdanu, stworzona zaraz po Pomarańczowej rewolucji, na początku 2005 roku. Zgodnie z zamysłem miały do niej wejść wszystkie partie Bloku „Nasza Ukraina”, którego kandydat Wiktor Juszczenko zwyciężył w wyborach prezydenckich, w tym także UPL. Niestety, nic z tego nie wyszło i „partia władzy” stała się zrzeszeniem urzędników. A po przegranej Juszczenki w wyborach 2010 roku znalazła się w głębokim kryzysie. Proces jednoczenia rozpoczął się od obwodów. Pierwszą stała się Dniepropietrowszczyzna. Organizacje obwodowe UPL i NU przyjęły wspólne oświadczenie, w którym zadeklarowano: „Deklarujemy zamiar stworzenia na bazie naszych organizacji wspólnej struktury politycznej oraz wspólną działalność wszystkich komórek”. To dawna idea przewodniczącego UPL Jurija Kostenki — łączenie partii zacząć od dołu. Prawda, nie było do końca jasne, jak to zrobić w praktyce? Wychodzi na to, że w Dnieprze czy Żytomierzu, w Łubniach czy Konotopie organizacje obwodowe lub rejonowe określonych dwóch lub więcej partii ogłaszają samorozwiązanie i połączenie w jedną nowo utworzoną partię? W jaką konkretnie? Nieistniejącą? Z jakim programem, statutem, organami kierowniczymi, wreszcie nazwą? Jeśli z nazwą i strukturami jednej z łączących się partii, to będzie to już nie połączenie, a przyłączenie. Wygląda na to, że dniepropietrowskich „naszoukraińców” i byłych „ruchowców” to nie przestraszyło. Oto mechanizm, który proponują (kontynuujmy cytowanie oświadczenia): „W dalszej kolejności, po przyjęciu przez zjazdy partyjne decyzji o połączeniu partii, struktura ta zostanie prawnie przerejestrowana na organizację obwodową nowej zjednoczonej partii”. Oto teraz niby jasne: inicjatywa oddolna, ale decyzja musi zostać podjęta na górze, przez zjazdy obu partii, a potem przez zjazd zjednoczeniowy. Dalej w oświadczeniu proponują już w styczniu-lutym wybrać delegatów, najwyraźniej przeprowadzając zebrania komórek oraz konferencje rejonowe i obwodowe, konferencję międzypartyjną, a potem zjazd zjednoczeniowy. Póki co dniepropietrowskie organizacje UPL i NU wezwały do natychmiastowego stworzenia w Radzie Najwyższej zrzeszenia deputowanych ludowych z UPL i NU. Druga propozycja — wypracować wspólne stanowisko obu partii do negocjacji z innymi siłami narodowo-demokratycznymi w sprawie wysunięcia wspólnych kandydatów w okręgach większościowych. W oświadczeniu jest też apel do wszystkich partii wyborczego Bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” z wezwaniem do połączenia w jedną partię. W oświadczeniu przypomina się też o „naszym wspólnym obowiązku wobec wyborców”. Kto zapomniał, przypomnijmy, że obecna pstra frakcja „NU—LS” w parlamencie — to frakcja wspomnianego już bloku wyborczego NU—LS w wyborach parlamentarnych 2007 roku. Do tego Bloku oficjalnie weszło 9 partii, w tym UPL i NU. I przed wyborami wszystkie 9 partii zadeklarowało zobowiązanie — po wyborach połączyć się w jedną. Przy czym nie było to tylko oświadczenie, zostało to zapisane, przyjęte decyzjami każdego z 9 zjazdów partyjnych i decyzją zjazdu zjednoczonego partii Bloku. Dlatego ludzie głosowali na ten Blok. Co wyszło z tego zobowiązania, jak partie potraktowały swój „wspólny obowiązek wobec wyborców” — wszyscy widzieliśmy w kolejnych latach, i co stało się z tymi rozproszonymi partiami — również. Co do prawdziwych perspektyw połączenia dwóch wymienionych partii, które inicjują dniepropietrowcy. Można zrozumieć „Naszą Ukrainę”, która znalazła się na marginesie wielkiej polityki. Ale jeśli chodzi o UPL, to zawsze były wątpliwości co do jej realnego dążenia do jedności. Tutaj nie brakuje partyjniaków, którzy dumnie nazywają siebie „prawdziwymi” — ruchowcami, państwowcami, patriotami i nie chcą jednoczyć się z „niezbyt prawdziwymi”. Ale coraz więcej w partii jest też tych, którzy rozumieją, w jak głębokim kryzysie znalazła się UPL, która po tragicznym rozłamie Ruchu w 1999 roku przegrała wszystkie wybory, w których próbowała samodzielnie brać udział, zarówno parlamentarne, jak i prezydenckie. I teraz samo życie skłania partię do zmian. I już krótko o jeszcze jednej obiecującej wieści z obozu demokratycznego. O dążeniu do połączenia swoich partii, przynajmniej w prowadzeniu kampanii wyborczej, zadeklarowali tak dość popularni politycy, jak lider „Obywatelskiej Pozycji” Anatolij Hrycenko i lider partii „Udar” Witalij Kliczko. Co mamy na następne wybory parlamentarne? Chodzi o opozycję, narodowo-demokratyczne, państwowotwórcze siły polityczne. Tutaj główna dyskusja rozgorzała w następującej płaszczyźnie. Pierwszy wariant — opozycja musi iść do wyborów jedną kolumną, czyli ze wspólną listą kandydatów. Od której konkretnie partii? Może to być jakaś „neutralna”, jak się proponuje, czyli nieambitna partia. Drugi wariant — opozycja idzie do wyborów kilkoma kolumnami. Przy całej pozornej atrakcyjności pierwszego wariantu jest on mało realny i, zdaniem wielu analityków, gorszy dla opozycji. Zamiast tego przypominają ostatnie wybory z 2007 roku, kiedy BJuT i NU—LS mimo wszystko szły dwiema kolumnami i zdobyły choć niewielką, ale większość w parlamencie. A biorąc pod uwagę, że u nas polityka jest zbyt spersonalizowana i ludzie głosują nie na partie i ich programy, których nie czytają, a na ich liderów, może dojść nie do dodawania, a do utraty głosów wyborców. Mówiąc prościej, wśród zwolenników BJuT, ściślej mówiąc, do wyborów pójdzie już główna partia Bloku — „Batkiwszczyna”, są wyborcy, którym nie chce się głosować
Zdjęcie Olesia Dmytrenki głosować, na przykład, na lidera “Frontu Zmian” Jaceniuka, i odwrotnie, wśród “frontmenów” nie wszyscy są fanami Julii Tymoszenko. Przekonać ludzi z obu obozów, że “tak trzeba” głosować, będzie niełatwo. Jeśli realistycznie, to wyłaniają się cztery kolumny opozycyjne. Bez wątpienia, do wyborów pójdą “Batkiwszczyna” i “Front Zmian” i wejdą one do parlamentu. I mało kto wątpi, że osobno do wyborów pójdzie “Swoboda”. Jakaż jest czwarta kolumna? Niektórzy uważają, że powinna to być partia “Udar”, która dzięki rankingowi Kliczki, a jeszcze w przypadku przyłączenia się do niego Hrycenki, jest “na granicy” wejścia do parlamentu, nawet przy progu 5%. Ale żeby nie znaleźć się “poza granicą”? Dlatego optymalnie byłoby, gdyby do tej kolumny opozycji, oprócz “Udaru” i “Pozycji Obywatelskiej”, weszły UNA oraz “Nasza Ukraina”, zwłaszcza jeśli rzeczywiście utworzą jedną partię. Do tej dość potężnej kolumny musi dołączyć jeszcze szereg partii państwowotwórczych. I tutaj już nie trzeba debatować, kto ma rację, kto jest lewicowy, kto jest “prawdziwy”. Bo to już byłoby wyjście na jakąś piątą kolumnę. A “piątych kolumn” na Ukrainie i tak wystarcza, wystarczy ich także w tych wyborach. * * * Prawdziwą “demokrację w reżimowym stylu” obecna władza po raz kolejny zademonstrowała wobec więźnia politycznego nr 1 na Ukrainie Julii Tymoszenko, osoby, która dwukrotnie stała na czele rządu państwa, na którą w wyborach prezydenckich zagłosowało prawie 11 milionów obywateli Ukrainy. W przededniu najjaśniejszych dla ludzi świąt Noworocznych i Bożego Narodzenia Julię Tymoszenko potajemnie, w pośpiechu, chorą wywieziono z kijowskiego aresztu śledczego Łukjaniwskiego do charkowskiego więzienia. Naruszono normy prawne, więc o jakiej humanitarności można tutaj mówić? Może chociaż taka “demokracja” skłoni opozycję do realnych działań jednoczących w wyborach?!
Maschinelle Übersetzung
3 stycznia 2012 roku swój siedemdziesiąty jubileusz obchodziłby wybitny ukraiński literaturoznawca, pisarz, krytyk i publicysta, działacz polityczny, kulturalny i społeczny Anatolij Hryhorowycz Pohribnyj. Niezmordowany badacz i popularyzator ukraińskiego dziedzictwa literackiego, współczesnego słowa pisanego oraz języka ojczystego, A. Pohribnyj był także aktywnym uczestnikiem życia społeczno-politycznego Ukrainy, narodowych procesów państwowotwórczych. Należał do komitetów organizacyjnych założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki „Proświta”, Demokratycznej Partii Ukrainy, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. W latach 90. był deputowanym Kijowskiej Rady Miejskiej deputowanych ludowych, kandydatem na stanowisko mera Kijowa z ramienia sił demokratycznych. Pracując w latach 1992–1994 na stanowisku pierwszego wiceministra edukacji Ukrainy, wiele zrobił dla wdrożenia koncepcji edukacji narodowej, obstawał przy włączaniu do programów nauczania i wychowania. Lubow HOŁOTA. Rok 1999. Zimowa droga na Czernihów – jedziemy do czernihowskich działaczy Proświty na zebranie. Pola pod śniegiem, szron na drzewach. Schludne domki z równymi słupkami dymu nad kominami. Pohribnyj i ja patrzymy w jedną stronę – w prawo, za oknami auta, wiejski bazarek, obliczony na nas, podróżnych: wiadra z marchewką, ziemniakami, jabłkami, towar starannie przykryty płótnem, ale jakoś tak… figlarnie, żeby spod przykrycia wystawała marchewka, wyglądało czerwone jabłko czy dorodny ziemniak. Jedna z kobiet ma na ramionach wieniec z cebuli, inna – z czosnku. Anatolij Hryhorowycz obraca się półobrotem do mnie (siedzi z przodu, obok kierowcy), ja też patrzę na niego i w jednej chwili, dźwięk w dźwięk, deklamujemy: „Kocham czernihowską drogę”… (wiersz Liny Kostenko) i śmiejemy się. Śmiejemy się z tego, że jednocześnie przyszły nam do głowy te same wersy, a sama poezja jest jak hasło naszego pokrewnego nastroju; cieszymy się – jakiś nieoczekiwanie dziecięcy, bożonarodzeniowy nastrój ogarnia duszę, przytuloną nieprzeoranymi śniegami, rozweseloną białą drogą pod kołami. – No widzi pani, Lubo, jaka moja ojczyzna: zaraz będzie skręt na Moczalyszcze. Przyjeżdżajcie z Pawłem na sok brzozowy! Cokolwiek by się działo, do swoich brzóz zawsze wyrywam się z Kijowa… Na parę dni! Milcząc kiwam głową – przyjedziemy, mówię, ale… – Do soku jeszcze daleko – mówię. – Opowiedzcie lepiej, jak wy tam w dzieciństwie żyliście? Czy mieliście takie zimy, że śniegu pod strzechę, a mróz taki, że chodzisz i się nie zapadasz? – A jakże – Pohribnyj moją myśl chwyta od razu. – Dlaczegoś te dziecięce zimy zapamiętały się na zawsze! Miałem kolegę szkolnego, to on długo wspominał, jak przyszedł do mnie, a ja siedzę, swojemu psu rękawice i buty szyję. Marzły mu łapy od ówczesnych mrozów… najlepszych osiągnięć pedagogiki akademickiej i ludowej, intelektualnych dokonań ukraińskich myślicieli i oświeceniowców, ich harmonijne połączenie z najlepszym doświadczeniem systemów edukacyjnych wzorca europejskiego. W kolejnych latach wcielał w życie swoje przekonania pedagogiczne jako założyciel i niezmienny przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki. Wiedza akademicka i szerokie horyzonty w połączeniu z niesamowitą pracowitością pozwalały A. Pohribnemu równie owocnie pracować zarówno na czele Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Komisji ds. języka ukraińskiego, jak i jako członkowi prezydium szeregu instytucji państwowych i społecznych, wśród których Rady ds. polityki językowej przy Prezydencie Ukrainy, Narodowej Rady Kongresu Ukraińskiej Inteligencji oraz Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, a także na stanowisku doradcy premiera Ukrainy ds. humanitarnych. Prawie cztery dekady profesor Pohribnyj poświęcił działalności dydaktycznej w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, w szczególności na czele katedry historii literatury i dziennikarstwa. Przez dziesięć lat w radiu narodowym prowadził popularną audycję publicystyczną „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, gdzie ujawniał najbardziej bolesne problemy społeczne, żarliwie i konsekwentnie występował w obronie języka ukraińskiego. A. Pohribnyj wiele zrobił w krytyce literackiej, co potwierdziły jego fundamentalne monografie o Borysie Hrinczence, Olesiu Honczarze, Jakiwie Szczohołewie… Spod pióra pisarza wyszły tysiące artykułów i dziesiątki książek, w tym: „Studnie, którym nie zmaleć”, „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, „Rozmowy o tym, co boli”, „Klasycy nie całkiem z podręcznika”, „Po zaczarowanym kole wieków”, „Światowe doświadczenie językowe i ukraińskie realia”, „Zew silnego czynu”. W 2007 roku, ostatnim w życiu A. Pohribnego, ukazały się drukiem dwie jego bodaj najważniejsze prace: publicystyczna – „Zechcesz i będziesz” oraz literaturoznawczo-chrestomatyjna – „Zjawiska i objawienia literackie”. Anatolij Pohribnyj był laureatem szeregu wysokich odznaczeń państwowych, a także nagród narodowych, w tym imienia Biłeckiego, Ohijenki, Bahrianego, Hrinczenki, Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Od 1989 roku wchodził w skład Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. twarz, a kto po głosie – nigdy nie patrzył ponad głowami ludzi. Patrzył w oczy. I co szczególnie znamienne – patrzył żywymi oczami. Zainteresowanym spojrzeniem. Patrzył, widząc. Anatolij Hryhorowycz Pohribnyj miał dobry słuch nie tylko na słowo, ale i na ideę, inicjatywę, zawsze je radośnie podchwytywał. Jeśli było mu to bliskie, włączał się w sprawę z półobrotu i pracował na pełnych obrotach. Był lekki – kiedy szedł, wysoko trzymał głowę, jego zgrabna postać zachowywała tę chłopięcą lotność, z jaką dzieciaki zbiegają z góry, szeroko rozłożywszy ręce – jakby obejmowały cały świat. I tak samo lekko biegną na górę, żeby jeszcze i jeszcze kontynuować lot… Jak wam się lata, Anatoliju Hryhorowyczu? Wasza żona, pani Hałyna, opowiadała, że na Waszym grobie zawsze spotyka ją ptaszek. Widzieliśmy i my, jak nad Waszym kozackim krzyżem przeleciał-przekwilił sokół, dając znak nam, kto jeszcze tu, na ziemi, pod Waszym i naszym ukraińskim niebem. To dobrze, że niebo jest oddane takim ludziom jak Wy, Anatoliju Hryhorowyczu… Ależ jak my bez Was osierocieliśmy! Jak brakuje Waszego głosu, Waszej obecności, Waszej umiejętności zakończenia waśni i niezgody, skierowania i rozmowy, i sprawy na właściwe tory, pierwszym mówienia o tym, co dotrze do naszych rozumnych głów dopiero z czasem… Szło to umiejętność z wielkiego człowieczeństwa. Anatolij Hryhorowycz Pohribnyj był oddanym synem. Ojcem. Mężem. Człowiekiem rodzinnym. Miłość do Ukrainy w nim zaczynała się od rodziny. Taka, zdawałoby się, podręcznikowa prawda, ale obecnie wielu nie jest w stanie jej udźwignąć: za ogromem spraw nie widzą dziecięcej i starczej łzy. I jeśli, według Heideggera, „język jest naszym domem bytu”, to dla Pohribnego on rzeczywiście był bytem – wiecznym, bezbrzeżnym, płodnym, rodzącym dzieci… Ten dom wybrał sobie na zawsze. Szukajmy go w słowie.
Maschinelle Übersetzung
Znów się śmiejemy i milkniemy. Myślę o tym, że oto on, wątek z powojennego dzieciństwa Je. Hucała, W. Drozda, A. Pohribnoho: chłopiec, który wie, czym są wojna, głód i zimno, szyje buciki psu. Dla wielu z nas, wiejskich dzieci, psy były nieodłącznymi druhami w zimowych zabawach, ale u tego pokolenia stosunek do zwierząt domowych jest szczególny. Czy nie dlatego, że kotki i pieski przeżywały równie ciężko, jak dzieci w dzieciństwie napół zniszczonym przez wojnę? Dobry, wyrazisty wątek… — Luboszu, proszę nie myśleć, ten wątek już sobie zostawiłem! Zapisałem! — znów odwraca się do mnie Anatolij Hrehorowycz, a jego oczy się śmieją, ale jakoś trochę smutno. — Rozprawy, artykuły, wykłady… Wątki odkładam na później, ale — kiedyś! — na pewno to wszystko napiszę! Na pewno! I zaczyna opowiadać mi o czernihowianach, zwłaszcza o ukraińskim pedagogu Waszczence, który wtedy był jego odkryciem i jego sprawą. Teraz, gdy Anatolija Hrehorowycza już nie ma, często myślę o jego nieodzownej obecności w wielu wątkach mojego życia. Dzwoni telefon późno wieczorem. Tak mógł zadzwonić Anatolij Hrehorowycz: — Luboszu, czy oglądała pani wiadomości? Tego nie wolno zostawić! Ja naszkicuję swój projekt oświadczenia, pani napisze swój — po wykładach wpadnę, uzgodnimy. Najważniejsze, żeby zdążyć do numeru! Zdążali. Wielu zdążyło dzięki niemu, z nim, przez niego. I zawsze było to stosowne. W ogóle Anatolij Hrehorowycz był bardzo stosownym człowiekiem. A do tego był utalentowany, obdarowany, precyzyjny, pomysłowy. Stosowny mężczyzna — czy to w Związku Pisarzy, czy na katedrze uniwersyteckiej, czy w fotelu ministerialnym. Wszędzie był przekonujący, naturalny. „Człowiek na swoim miejscu” — to o nim.
Poznaliśmy się z Anatolijem Hryhorowyczem dawno, w latach osiemdziesiątych minułego stulecia. A rozmawiać zaczęliśmy w 1988 roku, po nagraniu telewizyjnego programu o Ołesiu Honczarze w muzeum Łesi Ukrainki. Wtedy rozmawialiśmy o noweli „Latają uśmiechnięte ptaki”. Szliśmy ulicą Saksahańskiego, z pamięci cytowaliśmy Honczarową nowelę, a naszą rozmowę przerywały dzwonki tramwajów, ale było nam ciekawie. Pohribnyj przyglądał się mi jak studentce, która chce dostać piątkę na jego egzaminie, a ja bałam się, czy mój poważany rozmówca nie zacznie mówić językiem uniwersyteckiego podręcznika literaturoznawstwa. Obeszło się. Oboje po ludzku rozmawialiśmy o literaturze. Było nam ciekawie. Dzięki Bogu, takie rozmowy zdarzały się nie raz. On był interesujący. To znaczy: słuchanie go było ciekawe, obserwowanie go, spieranie się z nim, przyznawanie, że jego słowo jest bardziej przekonujące, precyzyjniejsze. A jeszcze interesowało go wszystko: jaką książkę czytasz, co myślisz w tej czy innej sprawie, czym żyjesz. Słowem, był ciekawy życia, a życie gorąco interesowało się nim, podsuwając mu pod dłonie gorące krzemienie ze swego paleniska. …Układając puzzle własnego kijowskiego życia, nagle zauważam, jak wiele z nich naznaczone jest obecnością Pohribnoho. Wezmę do rąk kilka z nich. Oto pierwsze wybory przebudowy — chyba do Rady Miejskiej Kijowa. Wśród kandydatów wielu pisarzy. W Związku nawet odbywają się w tej sprawie jakieś zebrania. Pohribnyj — wśród kandydatów. Wokół niego od razu roi się grupa wsparcia. Wierzono w niego, ufano mu. Kto mógł, szedł z nim do końca. Temu, komu zabrakło sił, nie wyrzucał. Nie było w nim ani zjadliwości, ani pychy. Już wtedy, gdy rozpoznawano go na ulicach — ktoś
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Trzymam w rękach niewielką książeczkę. Na stronie tytułowej, obramowanej w rogach dwiema niebiesko-żółtymi wstążkami, znajduje się portret Tarasa Szewczenki oraz napis (tytuł): „W pamięć 70-lecia śmierci TARASA SZEWCZENKI * 9. III. 1814, † 10. III. 1861”. Wydano ją w 1931 roku w „drukarni OO. Bazylianów w Użhorodzie”, „Nakładem młodzieży narodowej Podkarpacia”. Książeczka ma 32 strony. Rozpoczyna się odezwą (pod epigrafem — cytatem B. Hrinczenki z pracy „Przed szerokim światem”) do „Narodu i młodzieży Podkarpacia”. Mówi ona: „Dnia 10 marca 1931 roku mija 70 lat, jak na wieki zamknął oczy największy poeta ukraińskiego narodu Taras Szewczenko. My, synowie tego samego narodu, z którego wyszedł Szewczenko, wypuszczamy w pamięć 70-lecia Jego śmierci tę skromną, własnymi staraniami wydaną książeczkę. MŁODZIEŻY! Niech nie będzie ani jednej wsi na Podkarpaciu, gdzie nie byłoby i gdzie nie czytaliby tej książeczki. Starajmy się wszędzie jak najgodniej uczcić rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki” (tutaj i dalej zachowano autentyczną pisownię — Aut.). Na następnych stronach znajduje się rysunek chaty, w której urodził się T. Szewczenko, jego gruntowna biografia z wykładem twórczości literackiej oraz oceną jej znaczenia dla narodu ukraińskiego. Znowu cytuję: „…Jego słowa rozleciały się po całej Ukrainie, wchodziły do każdej chaty, budziły naród. Szewczenkowski Kobziarz to druga Ewangelia ukraińskiego narodu. I przejdziesz świat, przekopiesz całą literaturę światową, znajdziesz wszelkie sławne dzieła, ale podobnej książki do Szewczenkowskiego Kobziarza nie znajdziesz. Kobziarz to książka, w której każdy Ukrainiec znajdzie dla siebie szczere słowo. Włościanin czy pan, ksiądz, robotnik, najmitka, parobek, wdowa, biedny, bogaty, sierota, wszyscy znajdą coś dla siebie. Kobziarz to lustro narodu ukraińskiego, to nasze wieczne mienie, mienie, którego nikt nam nie zabierze, ogień nie spali, woda nie poniesie — ono zostanie dla nas, żebyśmy uczyli się z niego, nabierali nauki i wytrwałości do zwycięstwa. Zamówcie i kupcie Szewczenkowskiego Kobziarza. Weźcie i czytajcie na głos, żeby wszyscy słyszeli i uczyli się stać ludźmi. I kiedy opanuje was nieufność, kiedy będziecie upadać na duchu, bierzcie Szewczenkowskiego Kobziarza… Kiedy opanuje nas rozpacz w ciężkiej walce, bierzmy Kobziarza, a zobaczymy, że musimy wytrwać do końca, jeśli chcemy, żeby nasze marzenia się spełniły… Kiedy spotykają nas z drwinami, wyśmiewaniem i zarzutami, to my przebijajmy się naprzód i udowodnijmy, że żyjemy! Chcemy żyć, chcemy zwyciężyć! I musimy zwyciężyć!..”. Wybaczcie tak obszerny cytat, jednak słowa napisane ponad osiemdziesiąt lat temu przez nieznanego autora są nie tylko niezwykle przenikliwe, ale i aktualne. Dlatego jeszcze raz chciałbym przypomnieć je współczesnym: „Kiedy będziecie upadać na duchu, opanuje was rozpacz — weźcie Kobziarza”. A kto nie ma — niech nabędzie. Poczytajcie go z rodziną, dziećmi. Tym bardziej, że daleko nie cała współczesna młodzież tak naprawdę zna twórczość Ukraińskiego Proroka, rozumie ją. W książeczce zamieszczono również wybór wierszy T. Szewczenki, wśród których są: „Testament”, „Z psalmów Dawida. LIII”, „Mnie wszystko jedno”, „Subotów”, „Gdybyście wiedzieli, panicze…”, „Rozryta mogiła”. Plastowy senior „Mohikan” (Wasyl Bełej). Bez wątpienia ta mała książeczka spełniła swoją misję popularyzatorską na Zakarpaciu. Bo w latach 30. ubiegłego wieku twórczość T. Szewczenki stała się niezwykle popularna w kraju, znacząco wpłynęła na kształtowanie świadomości narodowej. Moja matka wspominała, jak oni, nastolatkowie, pod koniec lat 30. i nawet w pierwszej połowie lat 40. (ale wtedy już potajemnie, bo za czasów okupacji Zakarpacia przez horthystów było to zabronione) w grupie lub z rodziną — z ojcem i mamą, na głos czytali wiersze z „Kobziarza”, opłakiwali los Kateryny, współczuli Honcie, przeżywali cierpienia narodu ukraińskiego, inspirowali się miłością do Ukrainy. Ciekawa jest historia zachowania tych książeczek, wszak w latach węgierskiej okupacji kraju i w czasach radzieckich trzymanie ukraińskich „burżuazyjno-nacjonalistycznych” książek, a tym bardziej z niebiesko-żółtym obramowaniem, było skrajnie niebezpieczne. Więc skąd ona u mnie? …24—25 marca 1990 r. w mieście Chust, z okazji 51. rocznicy ogłoszenia niepodległości Ukrainy Karpackiej, odbyła się wyjazdowa sesja Wielkiej Rady Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Na niej, praktycznie po raz pierwszy w jeszcze radzieckiej Ukrainie, powiedziano prawdę o jej wielkości, historycznym znaczeniu i uhonorowano twórców oraz obrońców. W tych dniach do Chustu przyjechały tysiące ludzi z całego Zakarpacia. Był tu urodzony w osadzie Wielki Byczków, w tamtym czasie mieszkaniec Mukaczewa — Wasyl Bełej. W dalekie marcowe dni 1939 roku, po tym, jak Zakarpacie okupowali węgierscy faszyści, on, siedemnastoletni plastun „Mohikan”, zakopał w ojcowskim ogrodzie w W. Byczkowie beczkę, do której włożył drogie dla niego rzeczy. Wśród nich było kilkadziesiąt książeczek, „obrazki” (czyli portreciki), również w niebiesko-żółtych ramkach — T. Szewczenki, wydane w tym samym czasie co książeczka, oraz odznaki uczestników Wszechzakarpackiego zjazdu proświatowego, który odbył się w Użhorodzie w 1937 roku (wzięło w nim udział od piętnastu do trzydziestu tysięcy osób z całego kraju). Odznaki były z rzadkiego wtedy plastiku żółtego koloru z napisem niebieskimi literami. I oto, kiedy zatrzeszczało „imperium zła”, on wykopał ten skarb. W Chuście pan Wasyl rozdawał książeczki, odznaki, obrazki wszystkim chętnym. Kilka książeczek zachowało się i u mnie. Przez ostatnie dwudziestolecie wręczałem je w darze wybitnym osobistościom, patriotom naszego narodu. Wśród nich byli Wiaczesław Czornowił, Mychajło Kosiw, niedawno, z okazji jubileuszu — sześćdziesięciolecia od dnia urodzin — ojciec Wasyl Danyłasz, a 8 grudnia książkę na posiedzeniu Głównej Rady WUT „Proświta” im. T. Szewczenki otrzymał także jej przewodniczący — Pawło Mowczan. Nas nie ma. A poezja Szewczenki — to najlepsze lekarstwo. I jego testament: „Walczcie — zwyciężajcie, Wam Bóg pomaga! Za was prawda, za was sława I wola święta!”
Maschinelle Übersetzung
Nadija KYRJAN
W przedmowie do nowego „Kobzara”, który niedawno ukazał się nakładem Wydawniczego Centrum „Proświta”, jego autor Pawło Mowczan rozważa o wieczności w losie narodu i w poezji Tarasa Szewczenki, o jej współczesnym odbiorze, o tym, jak usłyszał od uczniów jednej z kijowskich szkół, że utwory Szewczenki się zestarzały: „Ja zaś pomyślałem — nie utwory się zestarzały, lecz my zdegenerowaliśmy się, bo moralność nigdy się nie starzeje. Właśnie moralność ludowa, prawa ludowe, a nie prawa państwowe, w których zawsze były rozbieżności między słowem a czynem. Duchowe zwyrodnienie prowadzi też do zwyrodnienia narodowego, kiedy człowiekowi jest obojętne, do jakiego rodu należy. A także obojętne, czy jest bezrodny, czy zdenacjonalizowany, czy bezojcowski, czy po prostu bękart…”
„Kobzar” Tarasa Szewczenki nazywa się „ludową Biblią”. Zapewne dla Ukraińców ma on rzeczywiście takie znaczenie, jakie Biblia ma dla ludzkości. Rozszyfrowuje on kosmiczne Prawo bytu, które musimy wypełniać, wielkie moralne prawo rodu, którego nie wolno bezkarnie przekraczać. W przeciwnym razie staczamy się ku duchowej degradacji, która prowadzi do samozniszczenia. Co też widzimy dziś. Aby wytrzymać napór wieczności, czy nie czas odmówić grzechy, odkupić je? „Taka modlitwa u nas istnieje — twierdzi Pawło Mowczan. — To Słowo Tarasa Szewczenki. Czy więc nie pora już nie tylko czytać ją na głos, ale też wyznawać? Bo modlitwa bez posłuszeństwa to nic”.
Dyrektor Wydawniczego Centrum „Proświta” Wasyl Kliczak opowiedział, że Pawło Mowczan zapoczątkował projekt „Kobzar” — do każdej rodziny”, który stopniowo wciela się w życie. Centrum Proświty wydało książki Szewczenki w różnych wariantach: upominkowe i zwykłe, droższe i tańsze. Na przykład skromniejsze wydanie w opracowaniu graficznym Wołodymyra Sołowjowa wytrzymało wiele nakładów. Ukazały się unikatowe „Kobzary”, nad którymi pracowali nasi najlepsi artyści Wasyl Łopata i Wołodymyr Harbuz, na zamówienie „Proświty” w wydawnictwie „Dnipro” — w opracowaniu Mykoły Storożenki. Tym razem projekt graficzny książki stworzyli Kostiantyn Sulima i Wołodymyr Jurczyszyn, a rysunek na okładce to dzieło Wasyla Szternberga (1840 roku). Począwszy od 1993 roku, przypisy do „Kobzarów” wydawanych przez Proświtę przygotowuje znany literaturoznawca, profesor ze Lwowa Jewhen Nachlik, i są one dziś najlepsze. „Proświta” nie tylko wydaje utwory Tarasa Szewczenki, lecz także dokłada wszelkich starań, aby wcielić w życie hasło: „Kobzar” — do każdej rodziny”. Co roku we wszystkich obwodach, rejonach, wsiach i miastach odbywają się konkursy recytatorów poezji Szewczenki, które budzą duże zainteresowanie wśród uczniów.
Być może u niektórych uczniów może pojawić się myśl, że ta poezja się zestarzała, ponieważ młode dusze są jeszcze niezahartowane, trudno im przeciwstawić się natłokowi negatywnych informacji, który napływa ze wszystkich stron. Niestety, przestrzeń informacyjna jest przeważnie nieukraińska i zawalona różnorodnymi śmieciami. Z tym trzeba aktywnie walczyć. Dzieci niezwykle szczerze przeżywają tragedie bohaterów i bohaterek Szewczenki, nawet dziwne, jak łatwo i naturalnie wchodzą w te obrazy. W narodzie żyły, żyją i będą żyć uczucia miłosierdzia, sprawiedliwości, dobra. Wreszcie to instynkt samozachowawczy, a moralność ludowa jest głównym obrońcą przed ruiną. Dzieci to czują, ale trzeba im pomóc utwierdzić się w słusznym wyborze, pokonać właściwy młodym sceptycyzm. Ogromną rolę w tym procesie odgrywają rodzice, nauczyciele, wychowawcy. Wirusy zła rozprzestrzeniają się szybko. Ale można i trzeba je pokonać. Innego wyboru w
Maschinelle Übersetzung
VII W Ogrodzie Botanicznym na wzgórzu Trautfettera rano zimą, kiedy mróz, widać światła Batyjewej, schodzisz śliskim asfaltem w młodym wieku, a na gałęzi śnieg leży przedrewolucyjnego Kijowa; ty na górkę wychodzisz, przyglądasz się Libidzkiej, wzrok opuszczasz na plac miejscowego Stonehenge i na długie dziesięć lat spowijasz duszę zimą, z ryzykiem nie dożyć, i za światłami śledzisz… widzisz ludzi, co w górę idą lesiami ukrainkami, syzyfo-kobietami, z kamerami, i między przystankami filmują wzgórze Trautfettera z głupcem na wierzchołku, którym ty nie jesteś, ale staniesz się z takimi rozgrzewkami: sobór Włodzimierski za potylicą w krepaturze namysłu o niepołączalności służenia Bogu z warunkami rynku. VIII Zegar słoneczny zastygł na sekundzie, kiedy weszliśmy w nieznane podwórze i ty przeczytałaś sextia mundi — jakąś niedorzeczność, która była hasłem. „Sprawdź zegar!” — powiedziałaś. I ja sprawdziłem. W istocie, to był czas, w którym żył Szekspir, my zamknęliśmy drzwi żelaznokute i poszliśmy do skweru, gdzie, jak bestia sroga, lew pod rękami Samsona paszczę rozdzierał, i ty coś mówiłaś o sile przepadłej, potem weszliśmy na rynek i w strzelnicę wprowadzony, ale, sprowadzony na nic w celownik, który zastygł w oczek liczbie i magii cyfr. Wszystko się zgadzało, ale ty powiedziałaś, że to na lepsze. IX Przez mak mojego serca promień od minaretu, dawna gurzufska legenda w domku pod dachówką z Girejowymi gazelami, z bułatem Dżanmuhameda, z mewą ponad morzem i nad górą kukułką, z imieniem poetki Achmatowej dawna gurzufska legenda o tym, czym tatarska szabla związana jest z Gorenkami, głos — pod starożytność narodu, który był poetą i wojownikiem jednocześnie, jak generał Hryhorenko. Ruiny pod Mangupem, ścieżki do Eski-Kiermenu, i krew z chorągwi ta sama, jedne i te same sztandary między Portą a Rosją, podpartą Bizancjum, z dynastiami dawniejszymi, z nagrobkami na mogiłach i z modlitwami wieczornymi i porannymi wiciami, z imieniem twoim z dzikiej róży, z imieniem twoim z derenia. LI Pamiętam wszystkich ich jeszcze młodymi, a teraz ich nie ma albo oni całkiem się zestarzeli, i nie zmądrzeli, nie wypięknieli pod lipami tymi i topolami, gdzie my dziećmi jeszcze bawiliśmy się, i oni, jak fala morska, weszli na brzeg i wyschli, już i druga, i trzecia fale nadciągały, a oni dzisiaj przyśnili się młodymi jeszcze, z rysami wieku, który dopiero co rozwidniał się nad wzgórzami i uroczyskami. Oni byli nauczycielami, ja słuchałem ich lekcji, i czas mijał niepostrzeżenie, i fala była nie lada, i oto oni cieniami stali się, i my zamieniliśmy się rolami do tego jeszcze z nauczycielami dalekich letejskich lat. I oto przez rozdarcia chmur lecą oni nad polami w obcy i niezrozumiały, rozpięty z nami świat. LXIX „Na każde skinienie pańskiego palca jesteśmy gotowi pluć w swoją historię”: plują kulami — w Rebata, Petlurę i Konowalca, zamiast dziedzictwa studiują lotu kul trajektorię. Nas uczą cudzoziemcy w świątyniach sławić ich glorię i za ich brodą nam nie widać w puszku ryjka, a ono jednak jest, ono wpisane już w historię z anturażem wrogiego knuta i baryłki. Zapytać by o to ojca historii Herodota, dlaczego depcze ją szarańcza i hołota, jak złamać pańskiego palca i nie pluć w swoją studnię — w tychże Mazepę czy Konowalca, popie moskiewski, najświętszy Cyrylu? XCVII Idąc po Honczara w nocy, Usłyszysz nagle głosy: Zlot mszy — w pozachmurne niebiosy, W nocy po Honczara idąc, Usłyszysz dźwięk, jak obręcze Upadną żelazne, gdzie Stołypin Umarł od kuli, gdzie wylatuje Łabędź Skrzydłami źródeł przelatuje czy, Odwrotnie, zatacza się w locie. Gdzie Łabędź upodabnia się do Lete. Garncarska glina, wał, a na wale Helikopter Sikorskiego stoi, U Steingela dzisiaj na balu Była któraś, która zatrzymała chwilę. XCIX Służyli Szatanowi, a obecnie sługusom w sutannach, agentom Domu Pogrzebowego; agentka w kapeluszu z pióropuszem stoi nad trumną, pióro wietrzyk kołysze, i bezbłędnie nad martwym „honor za honorem” z papierowych pokrytych woskiem sługusami Grand-Opera z operem z UGRO, z papierowych kwiatów ze wstążkami, wzruszająco pokrytymi znaczkami szyfrowanych diabelskich pism nieboszczyk zakodowany, na wieki… Nagle zza nagrobka wyłonił się men, agentka jęknęła, a trup podniósł powieki. CVIII Spoglądając na blask i lśnienie jesiennych grzybów, cynobrowo-czerwone kwiaty i zimorodkowego koloru łodygi, myśl o cieniach niewolników, wycieńczonych ciałach i suchych żebrach. Spacerując dąbrowami wśród czerwonych dębów, tulipanowców i innego retro-dendro, myśl o cieniach niewolników, wycieńczonych ciałach i suchych żebrach. Parki nuworyszy i koncentraki — pewne kontrasty i pewne znaki. Piękno i szpetota istnieją obok, blask i lśnienie jesiennych grzybów z jednakowym sukcesem odbijają się w gwiazdach i w oczach bezprawnych niewolników. CXII. Kiedyś w Dniepropietrowsku Syropnice i budki z dykty, z zaciąganiem mowa sprzedawczyń, za szyldami Reiny i Rupanery, w hotelikach i wylęgarniach pluskiew Oziorki, tu serwanty i szyfoniery wyciągają na boży świat ze sklepów, antykwaryczne persy i sumery i getto obok „Tysiąca drobiazgów”: na miasto całe — jedna-jedyna szkoła, gdzie język ukraiński nie jest kramolą. Już nie pachnie — śmierdzi! — rosyjski duch, jednak z grubsza tak sobie, miszpucha… Butnie rozkwita tu mieszczuch i w modę wchodzą porno i czarnucha. CXVII Objawiło się jakieś bóstwo, nietoperz z głową człowieka w Driukiwce, niedaleko Caryczanki i Kytajhoroda, a my w nocy z W. E. na przystanku czekaliśmy na samochód po orilskich dniach z huśtawką nad wodą. Stan powtórzył się w nocy po 10 latach: na bielonej chacie drabina, stogi i mgła zagadkowa — biała w ciemności, zwierzęta domowe jakby zdziczały, a dzikie, odwrotnie, do człowieka zbliżały się, i dziczka w każdym podwórzu — jak mistyczne drzewo — szeleściła mową dawną między sarmackimi mogiłami, i była taka w nim tęsknota i mądrość, że nie stawało sił patrzeć w niebo nocne, słuchać mowy wszystkiego żywego, obserwować ogniste punkciki, które zygzakowato przesuwały się nad zagadkową mgłą i nietoperzem z głową ludzką, i ze wszystkim, co wtedy otworzyło się zdumiewająco. CXVIII Nieśmiertelność bocianów, żółwi. Jest mi zrozumiała, jak szyfr w zamku na bramie, mechanika sfer niebieskich, jak malowidła przyorilskie, malwy na skrzyniach, księżyc na widłach — wszystko, oprócz komunikatów z łanów ówczesnej prasy, wymyślonych dla ślepych motyli-jednodniówek, nie to co żółwie i bociany, żółwie, które leżą na mrożonym dębie na mieliźnie, czy ptaki te z nadczułymi przyrządami w głowach dziobatych, miejscami człekokształtne, mądre bociany-wielkoskrzydłe, przez tysiąclecia lotów nad morzami i mrówkami, nami, do których one tylko czasami zbliżają się, żeby przyjrzeć się, pobłogosławić tajemnice życia, rozwinąć się płótnami, i przylecieć przez tysiąclecia — spojrzeć, co z tego wyjdzie. One nie umierają, one przeistaczają się w siebie samych, młodszych, i im dłużej trwa nieśmiertelność ich, tym wieczność nasza krótsza. CXXX. „Chreszczatyj jar” Był rozpisany przez mistrza „Chreszczatyj Jar”, telefony zawałowe, dzwonki w partkomach, galeria portretów od Plaksija raban wznieciła w głowach sowieckich, i echo wstrząsnęło i cały, i gród, partfunkcjonariusze leżeli w komach, i z komów w mundurach nadleciał oddział, i kogoś przyklepali w dossier za pomyłkę. Zawalił się ścienny malunek, skończyła się msza, i dudaryki wyszli, trębacze progresu, i poszli bębnić po Chreszczatym; za szamotą szli sprzedawcy i architekci, kumaczem wymachując, jak szmatą… jak dzisiaj z Tobą chorągwiami, Ojcze! CCCXLII
Słuchając was, ukochani przyjaciele, oddałbym wiele, by zobaczyć Kurbasa, który pracuje na jakiejś rzece jako przewoźnik, przodownika pracy na tej pięciolatce 1937 roku, cały ukraiński etap z naszymi poetami, uczonymi, z waszymi szalonymi strażnikami na sołowieckich, wasi wodzowie-tłuściochy, trupy zawinięte w polietylen
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kondomowy, odór swoich imperiów, czekanie na nowe panspermie — zmieść tę pleśń jak niepotrzebny grat… ukraiński etap 1937 roku — spotkanie na granicy. Ucieczka — o której? Z przewoźnikiem Kurbasem po tamtej stronie Orku. CCCXLIII Ta wspaniała ryba, dziadkowy karaś, ma okrągłe ciało, płetwy czerwone, one jeszcze zostały w strefie zakazanej orylskich puszcz, wsi zapuszczonych, gdzie któraś szczupak się wodzi w rdestnicach, a dziadkowy karaś endemiczny mówi jej a kysz, choćby tam szczupak szperał, nie dla niego car orylskiego dna — złoty karaś; on jak księżyc w pełni płynie w łęgi, w rozlewiska i czartoryje dawne, gdzie gniazdo żółwi, które go strzegą, car wszystkich raków orylskich, gdzie topielec, oczarowany karasiem, patrzy za granicę irrealnego — w czaszkach gwiazdy dni śmiertelnych. CCCXCII Poskromienie Dniepru — powtórzenie potopu, Oto olbrzymia fala podwinęła dom, Na grzebieniu — szopa, chlew, za tym Ruinacja siebie i chronotopu. Tutaj nie za siebie ginęli — za Europę. Ja pamiętam wyspę tę — małym Ja byłem na niej, raj, rozwiał się dym — I oto zapłata za kondową próbę Podprawić Pańskie pomyłki. Nowe nadchodzą potopy i tabory. Nowe rujnuje nie tylko krajobrazy I wtargnięcie w doliny mas rzecznych Porusza grozę, lecz nie daje zważać Na pierwotność i na gniew Jehowy. CDXIII Starodruki Po trzysta, po czterysta im lat, w cielęcej skórze, tłoczenie w dwie farby, drogami bitymi wiozły chłopskie wozy jeszcze świeże nakłady, jeszcze pachnie czcionka drukarskim wywarem, rękami drukarzy, w inicjałach wszystkie powaby flory, z Melecjuszem, Piotrem je odprowadzają w górę pod sklepienia świątyń, tam, gdzie śpiew, wzleciawszy z ust i chórów do wysokości Pańskich, szlak z wozami przemierza, dwory zajezdne w żłobach, wśród stajni, w trzciny wpływając i oset scytów w puszczach, do nocnych nabożeństw i porannych sławień darom Pańskim* * we wszystkie czasy niepogody, w niepogodne czasy bezprawia i deptania praw. nie otworzą powiek, śpiewając, wsłuchując się w ład melodii, które idą do gardziołka z niebios — dla mnożenia szlaków niebiańskich dźwięków przez gardła drozdziątek, i im głuchszy sad i im głupszy czas, tym głośniejszy śpiew, w mroku, w posiadłościach dawnych lat...” Rzeczywiście przekonujemy się: ten tekst — to sensowny i obrazowy puzzle, który ułoży się w szeroki obrazowy kontekst czasu. Dlatego nieprzypadkowo poeta przeplata sylabotonikę z wierszem wolnym, a poezję wizualną z prozą. Tworzy się fantasmagoryczny obraz świata, który pozwala nam postrzegać go z różnych perspektyw. Wielka przestrzeń poetycka, która osiągana jest nie tylko dzięki stylistycznym przełączaniom z rymów, metrum i organizacji stroficznej na wiersz wolny, na prozę, daje poecie niespotykaną wewnętrzną przestrzeń samowyrażenia i samorealizacji, ujawniając każdą pomyłkę w doborze leksykalnym. Jednak tworzą się warunki niedopowiedzenia, wariantowości interpretacji, zmysłowego rozmycia, i w ramach jednego tekstu dowolnie zmieniają się parametry tematu. Wydaje się, że mamy ogromne pole eksperymentu; w rzeczywistości po pewnym odstępie czasu, zagłębiając się w utwory poety, zauważamy naturalność jego intonacji, gęstość znaczeniową, która jest uwarunkowana szerokością poglądów i wysokością intelektu autora swoistej encyklopedii teraźniejszości w nowym-starym gatunku: poezji... Pisanie jego doprowadzone jest do automatyzmu, plastyka — niewiarygodna, rymy — najbardziej niespodziewane... a rezygnacja ze złożonych metafor, do których skłania się współczesna młoda poezja, operowanie przesunięciami znaczeniowymi, czasowymi tektonicznymi uskokami, świadczą o wysokim stopniu mistrzostwa, które demonstruje poeta w ostatnich swoich książkach. Przed nami staje Poeta — niespodziewany, niepoznawalny, wybitny, głęboki, oryginalny, współczesny, którego skala jest współmierna do wybitnych poetów współczesności.
Maschinelle Übersetzung
Pawło MOWCZAN
Doświadczenie. To słowo, którym można scharakteryzować nowy okres w twórczości Jurija Buriaka. Doświadczenie życiowe, doświadczenie twórcze, doświadczenie duchowe, doświadczenie intelektualne... Dopiero nabywszy takiego sumarycznego doświadczenia, można dochodzić do takich zależności między człowiekiem a wielką historią, by pojąć dramatyzm tych dysproporcji. Wydaje się, że Jurij Buriak wypracował własne metody analizy historycznych urazów współczesnej świadomości, urazów duszy, które nie wstydzi się nazywać po imieniu. Dlatego jego wiersze są pełne zaskoczeń w swojej szczerości i są, według określenia Alaina Badiou, procedurą prawdy. Ta analiza dokonuje się na poziomie molekularnym, semantycznym i emocjonalnym. Każdy jego utwór jest jakby fragmentem jednego monumentalnego dzieła, dlatego jest w nich tyle odwołań, tyle adresów do różnorodnych źródeł: od politycznych po folklorystyczne, od historycznych po filozoficzne... Każdy tekst układa się jak określona układanka znaczeń, spojona intonacyjnie, choć język poetycki cały czas jakby wydycha się: od głośnej eksplozywności do powściągliwej recytacji. A prawdziwy, naturalny język poetycki, który jest wyższą formą istnienia języka w ogóle, jakby przetwarza poetę na nowo. Strukturalne, semantyczne, poetyckie i koncepcyjne porównania u Ju. Buriaka nigdy nie były motywowane fonetyką, dlatego osiąga on tak wysoki liryzm, ponieważ jest szczery w swoich utworach-spowiedziach, w których ważna jest nie sztuka, lecz prawdziwość uczuć. Właśnie dlatego wyrywa się z profanicznej przestrzeni w sferę prawdziwego Logosu. Tego Logosu, dzięki któremu powstał Boży świat i w którym przebywał człowiek bez grzechu — w raju, z którego wszyscy właściwie wyszliśmy i od którego wszyscy się oddalamy, odłączamy, odsuwamy, jak od niewysychającego źródła szczęścia. I to nie jest najmniej ważny temat drugiego okresu twórczości Ju. Buriaka. Bo, moim zdaniem, to jest nadfabuła, która zszywa różnorodne fragmenty. Rzeczywistość szczęścia, barwność, niepowtarzalność, gęstość świata, absurdalność wszelkich zerwań, rozłąk, agresji, konfliktów — to wszystko tematy tego wysokiego liryzmu, epickiej „opowieściowości”, które wyodrębniają twórczość Jurija Buriaka z szeregu poetów, którzy „zasłodzili się” we własnej samowystarczalności. Rzeczywiście, osiągnął on ów wysoki ton liryzmu, który, według określenia Józefa Brodskiego, jest nieosiągalny w relacjach międzyludzkich. „Byłem i nie tym, ale ty byłaś tą... Orzeł błękitny i nieśmiertelnik, płynny błękit i złota trawa. Warto już za to choćby umrzeć!” Prostota wypowiedzi zachwyca. Ambicja, brawura, pozowanie odeszły wraz z młodością. Nabyto odpowiedniego doświadczenia życiowego i twórczego. Mądrość i spokój duszy nie kryją się za sztukmistrzostwem. I tu chodzi, jak mówił Julian Barnes, „nie tylko o pokorę wobec wieczności”, chodzi o coś innego: „tylko z wiekiem osiąga się tę prostotę wypowiedzi”, która świadczy również o nabytym nie tylko życiowym, lecz i duchowym doświadczeniu. „Przypomnisz sobie kosiarza, jego kosę i kosisko, żmiję w szopie, dziką kaczkę w dolinie, kozę i ogród, i gałązkę wrośniętą w grusze. Przypomnisz sobie kosiarza, stepowego żelaznoskrzydłego. Jak szedł na śmierć z chłopską kosą, a śmierć była jak twardź — wszechświatowym więzieniem. Spuścił go Bóg z niebios, by w nieurodzaju nas ocalić, bo wymierał nasz ród!” Na pierwszy rzut oka tekst jest przeładowany prozaizmami, ale czytając tekst za tekstem, dochodzi się do przekonania, że Ju. Buriak dobrze rozumie, jak bliskie są sobie słowa poetyckie, filozoficzne, metafizycznie nasycone. Jako człowiek, który przez całe życie zawodowo pracuje ze słowem, on, że tak powiem, czuje je od środka. Nowalis, jak wiadomo, nazywał filozofię gramatyką poezji. I nic dziwnego, że poeta sięga po pewne sentencje, po metafizyczne zgęstki znaczeń, które, jak zauważył M. Słaboszpycki, przypominają poezję Józefa Brodskiego. I nie jest to dziwne, bo Ju. Buriak dość mistrzowsko przełożył jego utwory, znajdując odpowiednie twórcze zasoby do niezwykle trudnych retransmisji. Zdumiewa mnie instrumentalność intelektu Ju. Buriaka, jego logiczna precyzja, gruntowna erudycja, polityczny pogłos i pewna intelektualna oszczędność. Każdy cykl wierszy to system duchowych drogowskazów, w którym ważne miejsce zajmuje to, co ponadczasowe, ponadsytuacyjne i historycznie nieuwarunkowane. „Oto akinak z pagórków aleksandryjskich, a to — trypolska ceramika. To — Dariusz. To — jego rozbite wojsko, w martwym Czasie otwarte oko, potępienie w oczach świętych, których za bezcen sprzedają szemrani handlarze całej Ukrainy przybyłym z daleka łowcom egzotyki, amatorom z pieniędzmi, znanym urzędnikom i ojcom narodu”. W tych utworach obecna jest filozofia, antropologia, historia i publicystyka. Intelektualne doświadczenie poety ujawnia się w każdym składniku jego talentu. „Już na czubkach jałowców drozdy śpiewają pieśni miłości aż do samo... do samozapomnienia, już noc dla nich nie jest nocą, i
Maschinelle Übersetzung
Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki informuje, że na otrzymanie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2012 roku do Komitetu wpłynęło 30 zgłoszeń. Do udziału w trzecim etapie konkursu wyboru na otrzymanie najwyższego Narodowego Wyróżnienia Ukrainy, w drodze tajnego głosowania, Komitet dopuścił następujące dzieła:
1. Buriak Jurij. Tomik poezji „Koło dookoła”. Zgłoszony przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
2. Hużwa Walerij. Tomiki poezji „Wieża” oraz „Porcelanowy janczar”. Zgłoszony przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
3. Doczynec Myrosław. Powieść „Wiecznik. Spowiedź na przełęczy ducha”. Zgłoszony przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy.
4. Midianka Petro. Tomik poezji „Drabina do nieba”. Zgłoszony przez Stowarzyszenie Ukraińskich Pisarzy.
5. Proc Ljubow. Tomik poezji „Grupa krwi”. Zgłoszona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy.
6. Rutkiwski Wołodymyr. Historyczna trylogia dla dzieci „Dżury” („Dżury kozaka Szwajki”, „Dżury-charakternyky”, „Dżury i okręt podwodny”). Zgłoszona przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy.
7. Szczipkowski (Szczypkiws'kyj) Hennadij. Trylogia „Towarzysze” („Kruciverť”, „Dyrektoriia”, „Młyn”). Zgłoszona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy.
8. Kara-Wasiljewa Tetiana. Książka „Historia ukraińskiego haftu”. Zgłoszona przez Instytut Historii Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
9. Stepowyk Dmytro. Książka „Historia ukraińskiej ikony XVI–XX wieku”. Zgłoszona przez Wydział Literatury, Języka i Historii Sztuki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
10. Tymkiw Bohdan. Książka „Sztuka Ukrainy i diaspory: drzeworyt sakralny i użytkowy”. Zgłoszona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
11. Chaj Myhajło. Książka „Muzyczno-instrumentalna kultura Ukraińców (tradycja folklorystyczna)”. Zgłoszona przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy.
12. Stepurko Wiktor (kompozytor). Psalmodia „Monologi wików” na chór mieszany i instrumenty solo. Przedstawiona przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy.
13. Pyłatiuk Ihor (dyrygent). Programy koncertowe „Pięć koncertów skrzypcowych Mirosława Skorika”, „Pamięci Kobzarza”. Przedstawione przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy.
14. Pecznyj Petro (artysta plastyk). Seria dekoracyjnych talerzy według motywów twórczości T. H. Szewczenki. Przedstawiona przez Ukraiński Fundusz Kultury.
15. Kryworap Anatolij (artysta plastyk). Cykl obrazów „Motyw ukraiński”. Przedstawiony przez Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
1 stycznia 2012 r. doktorowi nauk filologicznych, profesorowi, kierownikowi katedry radiofonii i telewizji Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, zasłużonemu dziennikarzowi Ukrainy, członkowi Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, laureatowi Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki, Wasylowi Wasylowyczowi LYZANCZUKOWI stuknęło 75 lat oraz 60 lat pracy dziennikarskiej. Wasyl Wasylowycz pochodzi ze wsi Hanewa w rejonie kołomyjskim obwodu iwanofrankiwskiego. Jest autorem 29 książek (monografii, poradników, podręczników, broszur), ponad 500 artykułów naukowych i naukowo-publicystycznych. Opublikował w prasie ponad 900 materiałów różnych gatunków, prawie 600 razy występował w radiu i telewizji, poruszając ważne tematy społeczno-polityczne ukraińskiego państwowotwórstwa. Wołodymyr KACZKAN, doktor nauk filologicznych, profesor, m. Iwano-Frankiwsk. 1 Od myśli do serca zamknie się „wysokonapięciowy łuk”, podgrzeje się ogromną amplitudą oddechu i z męskiej piersi, niczym z kowalskiego miecha, posypią się iskry namysłu o niezniszczalności naszego języka, świętej idei narodowej, o autentyczności ukraińskości i jej historii, o jeszcze do końca niepojętym i niewyśpiewanym w karkołomnych losach bojowników-poprzedników krwawym doświadczeniu ojców i braci, i dławiących się od syberyjskiej furii historiach-opowieściach, i zwiędłych w chrypce śpiewach matek i sióstr. Ten zakorzeniony w pokucką ziemię człowiek, doprawdy gdzieś pod wieczór, a być może jutro czy później, zostawi na białym papierze ważne lub wręcz niezaprzeczalne świeże myśli, które nadają się do użytku tylko świadomym, zdolnym nie złamać się w czasach wichur. W tym myślącym dyskursie uczonego Wasyla Lizanczuka będą „bolesne” cyfry, będą piekły żarem prawdy słowa, całe strony, z których odczytywać się będzie filozofem niezniszczalności narodu, rozległa utwierdzalność antropoukrainocentryzmu, tej jakościowej istoty, treściotwórczego paradygmatu. Ale to na pewno będzie, bo on już jest zbudowany do tej misji: właśnie tak mówić o istocie ukraińskości, że najsroższe wichry nie są w stanie znieść go z prawej drogi. A obecnie?.. Pierś Wasyla przyozdobiła jasna, pełna pomarańczowo-żółtawych krzyżyków koszula; a jasnoszare oczy chciwie piją ciepło, które otula jego twarz, całe przedmieście Lwowa. Zmierza do greckokatolickiej świątyni — do cerkwi świętego Jozafata. 2 Cerkiew jest tu dawna, latami wymodlona. Jej energetyka jakby namagnesowana zdumiewającą i niepojętą siłą, wypełnioną świętym duchem. Tutaj ciało jakby w szczególny sposób odpoczywa, a dusza, jak ptak z rozpostartymi skrzydłami, lata, pracuje i wypełnia się jasnością modlitwy, kadzidlanymi ruchami bezmiaru czasu, niezaprzeczalnymi stałymi mądrości, która utwierdza się całym liturgicznym obrzędem. Odbywa się niewidzialne udoskonalenie wewnętrznego świata; trwa przerabianie owego małego ludzkiego „ja” na wywyższenie duchem świętym, tajemnicą najświętszej modlitwy i eucharystii, spowiedzią i komunią. Człowiek rozpościera skrzydła i wznosi się w Bożej radości i obecności, w uświadomionej i pogłębionej wierze, w zbliżeniu do ziemskiej bezgrzeszności… Jego myśli jakby dały spokój duszy, znów atakują mózg, urządzają niełatwy egzamin na pokonanie licznych pytań, na które szuka w Piśmie Świętym odpowiedzi latami. ...Boże mój, może to jeszcze nie nazbyt uzasadniona, dokonana przeze mnie korzyść, bo na życiowej drodze niemało się pogubiło-roztrwoniło, ale ja, grzeszny, mój Sprawiedliwy, uświadamiam sobie swoje przewinienia, spowiadam się przed Twoim wzrokiem i Duchem Twoim, pragnę oczyszczenia duszy i wypełnienia jej niebiańską modlitwą, która uzdrawia moje ciało, ładuje mój mózg, jak doborowym ziarnem przed siewem, myślami, które potwierdzają Twoją bezmierną i niepojętą wielkość, podnoszą mój skromny czyn do zapotrzebowania otaczającego myślącego ludu. Modlę się do Ciebie, Boże, nie opuść mojej istoty, trzymaj moją, czasem zapętaną codziennymi kłopotami duszę, bliżej swojego Ołtarza, nie pozwól zwątpić w prawość i potrzebę tego, co robię, i wybacz mi, Panie, jeśli gdzieś zboczyłem na ścieżkach chodu i poszukiwań. Doprawdy, tak mi się widzi: nie byłem ani zachłanny, ani zazdrosny. Ja jedynie zawsze byłem niezadowolony z tego, co już wyżnąłem na swoim zagonku. Może tego snopka nie w całości przyjmiesz, Nauczycielu, do ludzkiej księgi mądrości, może tylko jeden kłos godny jest spożycia, a być może tylko jedno ziarno odwieje od plew skrupulatny czas — i to będzie moim uszczęśliwionym uświadomieniem, że jednak coś wrzuciłem w spragnioną wiosenną rolę swojego narodu. Panie-Panie, uzdrów moje ciało, daj mi siły i krzepy na jutrzejszy trud, bo moje pióro czuje Twoje naładowanie, a dusza przekazuje mózgowi polecenie Twoje: nie zatrzymaj się, jeszcze nie ma pozwolenia na spoczynek. Pracuj!..” 3 Noc wydała się długa, jakaś nużąca. Stałem naprzeciw swojego przedziału i długo przyglądałem się niebu, które było jakby poszarpane błyskawicami-biczami. Pociąg stukotał po nieskończonych szynach aż do Zaporoża, pasażerowie wreszcie uspokoili swoje szuranie tam i z powrotem, a konduktorzy dali znak do snu, błysnąwszy korytarzowymi lampkami. Dzienne zmęczenie zsyłało w wagonie ciszę. I nagle do głowy przyplątały się to jeden, to drugi sen, które jakoś urywanie przenoszą go do rodzinnej Hanewy, tam, gdzie spoczywają rodzice. „Widzę cię, Wasylku, my wczoraj z mamusią zaoraliśmy pagórki, powyżej chaty, u Bozi wyprosiliśmy deszczyku — i, mam nadzieję, zazielenią się wschody… Ty, synku, wyrosłeś na ziemi, kochasz pole, z ciebie wybiłby się dobry gospodarz, oj, dobry!..” — i jakaś cisza, jak pustka, otuliła Wasyla, coś zwilgotniały dłonie, spociło się czoło. Może chciał coś odpowiedzieć ojcu, poprosić o coś, a czy usłyszeć jakąś dobrą nowinę, przekazać pozdrowienia na spracowane matczyne ręce, a może i pocałunkiem ostudzić jej łzę?.. Ale ojcowska nauczycielska siła była silniejsza od synowskiej i Wasyl jednak oparł się o poręcz okna, jakoś objął dłońmi gorącą głowę, pokiwał nią, jakby wytrzepał coś zbędnego czy drugorzędnego i jednak uparcie patrzył w ten zaciemniony koniec korytarza, gdzie, wydawało się, stał jego ojciec. „Nu, cieszę się tobą, synku, oto w mojej biblioteczce prawie wszystkie twoje ważkie słowa; o, te książki, gdzie ratujesz naszą mowę od stuletniego kata, w których rozpalasz młot i obcęgi, aby porozbijać kajdany, które wiszą nam na rękach, nogach i szyjach, — te książki zaczytali ludzie, którzy nie są w stanie zapomnieć, że urodzili się i umrą Ukraińcami!.. Dobrze czynisz, moja krwinko, cieszymy się twoim dorobkiem, ale…” Może tata miał zamiar pomachać ostrzegawczo na syna palcem, mówiąc, nie zadzieraj na starość głowy, nie zasyp jej wyniosłością, pychą, bo wywyższanie się ponad innych — wielki grzech, którego trudno odpokutować. „Nie chwal się, niech ludzie ocenią twoją pracę…”
* * * Profesor Wasyl Łyzanczuk rozpoczyna tydzień pracy, idąc do Uniwersytetu Franki. Niesie w sobie światło. Nim, jak duchową lampą, zapala pragnienie poznania u młodych, tych, którzy mogliby być jego wnukami. Idzie Lwowem Osobowość! Och, te szybkie jubileusze! Och, coraz żwawsze lata! Wiem, nie utoniesz w olejku, głowo złota. Ludziom kozackiego kroju nigdy nawet się starzeć. To na takich bohaterach i Ukraina stoi! P.S. Od redakcji. Przyłączamy się do gratulacji poety Wasyla Marsiuka i szczerze życzymy poecie i proświcianinowi Danyłowi Andrijowyczowi Kononence mocnego zdrowia i twórczych osiągnięć na wiele długich i dobrych lat!
Maschinelle Übersetzung
Aleksandr BAKUMENKO, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literacko-Artystycznej im. I. S. Nechuja-Lewyckiego
Hanna Czubacz w naszej narodowej kulturze pieśniarskiej to zjawisko więcej niż niezwykłe. Pytanie o to, co rządzi twórczością pieśniarską poetki — słowo czy muzyka, co zajmuje pierwsze miejsce w jej artystycznym charakterze — może postawić chyba tylko osoba niezorientowana w twórczości pisarki. Odpowiedź bowiem jest jednoznaczna: i słowo, i muzyka. Hanna Czubacz napisała wiele wierszy-pieśni na własne melodie, czego dowodzi wydany we wrześniu 2011 roku kompakt-dysk z pieśniami poetki na jej własne wiersze i melodie. Na dysk weszło dwanaście lirycznych pieśni w wykonaniu zespołu „Horlycia” (w składzie zasłużonych artystek Ukrainy: D. Humeniuk, V. Halushko, I. Zachарko), narodowego artysty Ukrainy O. Wasylenki, zasłużonych artystów Ukrainy J. Rożkowa i I. Krasowskiego, artystów S. Tomilina, N. Pawy, I. Byczkowej; a także dwie pieśni w wykonaniu dziecięcego zespołu „Zierniatko” (kierownik artystyczny — R. Zakleckа) oraz w wykonaniu W.Ważejewskiej i W.Ważejewskiego (kierownik artystyczny — S. Tomilin). Nie chciałbym nazywać Hanny Czubacz jedynie poetką-pieśniarką. Dlaczego? Choćby dlatego, że w jej przypadku to w ogóle nie ma zastosowania. Hanna Czubacz jest przede wszystkim artystką słowa, poetką. I tylko dlatego jest pieśniarką. Na ile widzi, odczuwa i rozumie słowo, na tyle samo je też słyszy. Pełne odczucie jej poetyckiego słowa pojawiło się w dźwięku. Ono niby samo prosiło się o muzykę, znajdowało ją, stając się z czasem słowem pieśniowym, które przy tym nie traciło swojej widzialnej, zmysłowej i rozumowej siły. W najlepszych utworach Hanny Czubacz obraz muzyczny pokrywał się z obrazem słownym. Niestety, w wielu współczesnych piosenkach naszych znanych autorów dzieje się odwrotnie: z muzyką słowo jeszcze mniej więcej brzmi, nawet przekazuje jakieś emocje, ale weźmy i zostawmy to słowo bez muzyki — i od razu odczuwa się pustkę: nie ma się czego uchwycić. Pozostaje tylko powłoka słowa, czyli samo imię bez rzeczownika. O najlepszych wierszach-piosenkach Hanny Czubacz nie można tego powiedzieć: bez muzyki również są odbierane, a z muzyką tym bardziej. Można je czytać i czytać ponownie nie tylko na głos, ale też po cichu. Można je z kartki deklamować i powtarzać na pamięć. Lecz co najważniejsze, można je także śpiewać: śpiewać samemu lub razem z innymi, w chórze czy przy przyjaznym stole, i na sali, ze sceny, śpiewać, jak wymaga dusza, jak podpowiada pamięć. Właśnie śpiewać, a nie wykonywać. Pieśniowe słowo Hanny Czubacz jest bowiem muzyczne z natury, czego dowodzą melodie poetki do jej wierszy. Takich pieśni w repertuarze poetki jest wiele, więcej niż na nowym kompakt-dysku. Chwytają za serce i skłaniają słuchaczy do odczuwania emocjonalnych przeżyć autorki. Takie pieśni szybko stają się popularne, mając szczęśliwy los pieśniowy.
Maschinelle Übersetzung
Tam za śniegami-rozłukami jak ty żyjesz na Krymie? Choć jesteś przyozdobiony wnukami, ja cię też obejmę!
Nie możesz żyć bez kłopotu, czynisz dobro bez pozy. Jeszcze tylko worek i broda — byłbyś jak Dziadek Mróz.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
cierpienia, podobnie jak tysięcy niewinnie zabitych Ukraińców, którym przyszło żyć nie w tym miejscu i nie w tym czasie, zaginie w przerażających lasach bykowniańskich. „Poniedziałek 9 listopada 1992 roku — wspomina w swoich pamiętnikach pisarz — spędzony w murach budynku SBU, w niedawnym groźnym KGB, który znajduje się w Kijowie przy Włodzimierskiej 33/35, na długo pozostał w mojej pamięci. Właśnie tego dnia, opracowując sprawę mojego ojca, dowiedziałem się o pierwszym wyroku dla niego, wydanym przez Kolegium OGPU kijowskiej prokuratury 8 lipca 1929 roku — dziesięć lat zesłania do obozów koncentracyjnych. I w tej samej sprawie, w oddzielnej kopercie, zobaczyłem małe zdjęcie ojca, zrobione w czasach pierwszych przesłuchań. Ono mnie oszołomiło — patrzył na mnie nie ojciec, a ja, jego kopia w wieku 32 lat”. Oto tak żył od razu za dwóch — za siebie i ojca, nie marnując ani minuty życia, obsesyjnie, do zapomnienia o sobie pracując nad rozwojem ukraińskiej kultury. Wiele lat Mykoła Fedosijowycz krok po kroku śledził twórczość takich znaczących postaci, jak Oksana Petrusenko, Mychajło Doneć, Kateryna Biłokur. Zżył się z nimi, jakby rozpuszczając się w ich losach, wchłaniając i ich jasną energię, nie rozproszoną w Wieczności, i czarny tragizm cudzych żyć. A jak inaczej! „Inaczej — jest przekonany Mykoła Fedosijowycz — po co brać się za pióro, jeśli serce nie jest przepełnione miłością do bohatera”. Dzięki Oksanie Petrusenko, jej niezrównanemu głosowi, usłyszanemu w dalekim dzieciństwie z odbiornika detektorowego w sąsiednim domu, na zawsze w jego serce wszedł czarujący świat muzyki i niedoścignionego wokalu. Z czasem mama, ciężko pracując na kołchozowe dniówki, uzbiera jednak pieniądze i zrobi bezcenny prezent synowi — kołchoźnicę, przed której twórczością swego czasu w szacunku chylił czoła sam Picasso. Wszystko to weszło do książek „Będę artystą!”, „Kateryna Biłokur oczami współczesnych”, „Kwiaty moje, dzieci”. Można powiedzieć z pełnym prawem, że książki Mykoły Kaharłyckiego to książki długości życia. Życia, rozjaśnionego twórczością, miłością. Dzisiaj Mykoła Fedosijowycz martwi się, że ciężka choroba nie pozwala zrealizować twórczych zamierzeń, w szczególności książki wspomnień o rodzinie, o ciężkiej ukraińskiej historii z wymownym tytułem „Ukraino,
Maschinelle Übersetzung
Marija KUCZERENKO On jest jednym z tych, którzy zamykają sobą całą epokę w naszym ukraińskim bycie — epokę nieprzekupnego w swojej szczerości romantyzmu, duchowego poświęcenia, wiecznego oporu — tych największych cnót, które, zdaje się, na naszych oczach tracą zainteresowanie społeczne. Na miejsca dziwaków, zdolnych do tej ofiary, już dawno nikt nie spieszy… „Wakaty” nikogo nie przyciągają… Dlaczego tak się stało? Gdzie i kiedy coś nieodwracalnie się poruszyło? Ci „ostatni z ostatnich”, do dziś najbardziej wrażliwi na tektoniczne pęknięcia społeczne, głęboko dramatycznie przeżywają swoją nieprzynależność, jakby jeszcze za życia wypadli z własnej czasoprzestrzeni. „Czy nieurodzaj, czy niezasiew // — nie ma współczesnych. Pustynia. // A zatem, i nie ma czasów // I wszystko jedno, gdzie Bóg pościele”, — tak za całe swoje pokolenie wyrzuciła gorycz totalnego rozczarowania epoką Iryna Żyłenko. Mykoła Kaharłycki — jeden z tych dziwaków, którzy mają zdolność swój los, swój osobisty czas rozpuszczać w losach innych. Wygląda na to, że nawet tego nie zauważając. Z tą zdolnością się rodzą, dziedziczą ją zamiast dóbr materialnych. Może ona być i ogniem serca, i karą Bożą. Mykoła Fedosijowycz zawsze wyróżniał się swoją „hermetycznością” — zawsze żył skromnie, niepozornie, ciężko pracując na niwie ukraińskiej kultury, opętany ciągłym poszukiwaniem faktów, dokumentów, wspomnień świadków. Zdaje się, że do swojego świata wpuszczał tylko wybranych — bohaterów swoich książek. Jednak mógł być i wszechobecny — liczne wieczory literackie, wykłady, stałe audycje radiowe o charakterze oświatowym. Żadne znaczące wydarzenie w życiu kulturalnym Ukrainy nie obyło się bez jego dobrowolnego udziału. Jego duchową trybuną stały się sale Republikańskiego Domu Aktora, Domu Nauczyciela, Narodowego Związku Pisarzy, muzeów, audytoria studenckie. Jemu zawsze na wszystkim zależało, zawsze się tym przejmował. Oto taki sobie wieczny silnik ukraińskiego życia kulturalnego. Urodził się w Wigilię… wprost pod Gwiazdą Betlejemską. Matka, wspomina Mykoła Fedosijowycz, po uporaniu się przy piecu, przyległa po domowych robotach i urodziła na piecu syna. Akuszerka spóźniła się na to wydarzenie. A kilka dni po porodzie matka już spieszyła, zebrawszy w chusteczkę pierożki, do męża do więzienia Łukianowskiego. To było ostatnie krótkotrwałe widzenie… „Skąd miała wiedzieć, — pisze w swojej spowiedzi syna pisarz, — że Fedosię rozstrzelają 27 września 1937 roku?! A ona, biedaczka, czekała na niego do samej śmierci w lutym 1982 roku: na kilka dni przed swoim wiecznym spoczynkiem nazywała mnie Fedosiem”. Tetiana Antoniwna całe życie, do późnej starości, pracowała w kołchozie. Ciężko, przodująco pracowała — tylko taką nieludzką pracą mogła „zrehabilitować” rodzinę przed władzą, ponieważ była żoną „kontrrewolucjonisty”. I brat Iwan dla tej rehabilitacji złożył swoje młode życie na wojnie fińskiej — poszedł jako ochotnik. Minie niemało czasu, a Mykoła Fedosijowycz, otrzymawszy dostęp do tajnych archiwów, prześledzi, choćby punktowo, los ojca, który został aresztowany za udział w chłopsko-powstańczej armii Danyła Zełenego, za odmowę podporządkowania się nowej władzy podczas kolektywizacji. Ta nitka Oto taki jest, niezmordowany Kaharłycki (zdjęcie z rodzinnego albumu) odbiornik detektorowy, który otworzy spragnionemu sercu zdumiewający świat ukraińskiej pieśni w wykonaniu Mychajła Hryszki, Iwana Kozłowskiego, Borysa Hmyri, Iwana Patorżynskiego, Wołodymyra Neczajewa… Jak i najlepszych wzorców muzyki klasycznej. Wytrwała wieloletnia praca badawcza nad życiem i twórczością Oksany Petrusenko z latami uwieńczyła się bezcennym wydaniem o legendarnej śpiewaczce. Potem — „Mychajło Doneć. Wspomnienia, listy, materiały”. Równolegle jeździł, szukał listów, zapisywał wspomnienia współczesnych o Katerynie Biłokur — prostej chłopce-matce, u nas jedna. Spowiedź syna”. Po brutalnym pobiciu przez funkcjonariuszy ZOMP 29 lipca 1989 roku pod Radą Najwyższą on, któremu zawsze na wszystkim zależało, stanął w obronie protestującej młodzieży studenckiej, której rozprawą kierował generał MSW Berdow. Wtedy Mykoła Fedosijowycz sam trafił pod zompowski „poczęstunek”. Brutalne pobicie (trzy złamane żebra, stłuczenie nerek) na zawsze odebrało zdrowie niegdyś krzepkiemu, energicznemu człowiekowi. Obecnie ciężka choroba nerek przykuła go do łóżka szpitalnego. Nie trzeba mówić, jakie to leczenie przy obecnej emeryturze. Jak i to, że sprawiedliwości w tej historii, zwłaszcza za obecnej władzy, nie ma co oczekiwać. Lecz, zdaje się, gorzkie rozczarowanie epoką i inercją społeczną, jak i urażona godność oraz nieukojona uraza, dla artysty, który wiarą i prawdą służył budowie duchowej Ukrainy, obecnie są jeszcze straszniejsze niż fizyczna niemoc. Przecież on, powołany na ten świat w Wigilię, zawsze był wyrazicielem ukraińskiej autentyczności, duchowości, nieprzekupnej inteligencji, której moralność konsumpcjonizmu nigdy nie pojmie, przecież on zawsze starał się uczynić ten świat choć odrobinę lepszym, jaśniejszym, życzliwszym… Więc daj Boże, Panu, Mykoło Fedosijowyczu, sił do tak niełatwego duchowego i fizycznego oporu. Wierzymy w Pana — człowieka, który kiedyś spowiedź Beethovena położył u podstaw swojego życiowego i twórczego credo: „Ja wezmę los za kark. Nie dam mu zwyciężyć nad sobą. Od ciemności do światła, przez walkę do zwycięstwa”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
li u Hryniszynów w stodole, i często pod gwiazdami do późna nie milkły ich połonińskie motywy. Lecz na trzecim roku zdarzyło się nieszczęście: enkawudowscy śledczy wyśledzili, że Mychajło nie napisał w biografii o występach sportowych w towarzystwie „Sicz” i swojej pracy jako diak w cerkwi wsi Tyszkowce. A to czekiści interpretowali jako „czysty nacjonalizm”. Hryniszyna pozbawiono prawa do nauki. Wyrzucono go prosto na ulicę: czy żebrz, czy kradnij, czy odbieraj sobie życie. I on w rozpaczy udał się do władz partyjnych. A tam poradzili zarobić „dobrą rekomendację” w pracy społecznej. Więc zatrudnili go jako kierownika artystycznego Domu Kultury w lwowskich zakładach „Silmasz”. Po roku w przedsiębiorstwie zaczęły działać kółka, ożyła scena klubowa, powstał chór i orkiestra. Ale z produkcji nie chcieli go wypuścić, a kiedy dostał pochlebną charakterystykę, to i tak wszystkie drogi do nauki były zamknięte. Trzeba było szukać sprawiedliwości aż w stolicy — Kijowie. Lecz nie pomogło ani Prezydium Rady Najwyższej (sam legendarny Kowpak, który walczył na Huculszczyźnie), ani Komitet do spraw sztuki, któremu przewodniczył pisarz Dawyd Kopycia. Wszędzie wymagali, żeby „usprawiedliwił się w czynie”. I Hryniszyna wysłali na Rówieńszczyznę, do zaniedbanego centrum rejonowego Meżyrycz (teraz rejon ostrogski), by „podnosił poziom kulturalny”. Nie rok, a dwa przyszło pracować w tym kraju. Tutaj istniały chyba tylko słabe zalążki twórczości ludowej. Lecz Mychajła nie zatrzymały trudności: stworzył radę artystyczną, otworzył kursy podnoszenia kwalifikacji artystycznych, sam organizował zajęcia i angażował specjalistów z obwodu. O meżyryckich sukcesach zaczęła mówić prasa, szczególnie gazety odnotowywały zmiany w działalności chóralnej i teatralnej (nawiasem mówiąc, przedstawienia odbywały się w dekoracjach malowanych przez samego Hryniszyna). A kiedy sprawa dotyczyła charakterystyki, to i rozmawiać nie chcieli. Nie znając Karpat, zrozumiał, że dla niego owcze stada. Solista nie był miejscowy, dlatego po dwóch próbach wpadło do głowy przesłuchać jeszcze kilku tenorów. Śpiewa pierwszy — nie wychodzi, drugi — nieudanie, trzeci — coś nie pasuje, czwarty — lepiej, ale nie to, i wreszcie piąty chórzysta — Stepan Zajeć, skromny chłopak, który nie uważał się za jakiegoś szczególnego śpiewaka i nawet nigdy nie wyróżniał się wśród innych. Lecz kiedy rozbrzmiał jego śpiew, jakby fala przetoczyła się przez salę: jak on przejął się pieśnią, ile w nim było tego uczucia i oczarowania! Wszyscy rzucili się ściskać i całować wykonawcę. Mychajło również pogratulował Stepanowi triumfu. …Niedługo potem odbył się koncert na otwartym terenie letniego teatru w parku miejskim imienia Tarasa Szewczenki. Trafił się pogodny dzień. Muzyka, pieśni, tańce. Występ zespołu transmituje radio. W środku programu zabrzmiały „Owce…”. Obecni okrzykami aprobaty i oklaskami witali chór. Sam autor był zmieszany. Pieśń trzeba było powtórzyć „na bis”. Do sceny ruszyli ci, którzy odpoczywali w parku. Znowu, jak mówią Huculi, hałas… Cóż, trzeba śpiewać po raz trzeci. Następnego dnia pieśń podchwyciło całe miasto. Niedługo potem autor podarował swój utwór lwowskiemu dyrygentowi, swojemu nauczycielowi, kierownikowi artystycznemu kapeli „Trembita” Pawłowi Murawskiemu i pieśń pojawiła się w jej wykonaniu. Potem ozdobiła występy Zakarpackiego i Bukowińskiego chórów. Włączył ją do swojego repertuaru także Czerwonosztandarowy Zespół Pieśni i Tańca imienia Aleksandrowa. Z estrady ponieśli pieśń w ludzi Dmytro Hnatiuk, Mykoła Kondratiuk, Pawło Karmaliuk i inni. To wokalne arcydzieło stało się wizytówką Huculskiego zespołu artystycznego. Na występach w Gruzji, krajach nadbałtyckich, Azji Środkowej i na Dalekim Wschodzie słuchacze nieodmiennie prosili o zaśpiewanie „Owce moje, owce…”. Kierując od 1962 do 1970 roku utalentowanym, oryginalnym zespołem, od 1966 roku wykładał jeszcze w miejscowym instytucie pedagogicznym, obecnie uniwersytecie. Po czterech latach zaproszono go do kierowania katedrą dyrygentury chóralnej w Kijowskim Instytucie Kultury, obecnie Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Mychajło Petrowycz wychował całą plejadę ukraińskich mistrzów śpiewu chóralnego i dyrygentury. W 1995 roku wybitnemu artyście i pedagogowi przyznano najwyższy tytuł honorowy „Ludowy Artysta Ukrainy”. Pod jego autorstwem ujrzały światło dzienne badania teoretyczne „Praca chórmistrza nad utworami a cappella”, „Jak stworzyć chór” (w języku angielskim). Należą do niego własne śpiewniki „Hej, Karpaty”, „Karpacki gwar”, kilka uporządkowanych zbiorów repertuarowych „Zaspiew” z poradami metodycznymi dla wykonawców. A „Owce…” jakby rozpuściły się w świecie, stały się pieśnią ludową, bez imienia twórcy słów i muzyki. Chociaż w duszy Mychajła Petrowycza do dziś brzmi niezapomniana, majestatyczno-liryczna, wzruszająca do łez melodia karpackiego owczarza.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła SZUDRIA, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Marzył o powrocie do Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca w Stanisławowie. Chociaż profesor Kostiantyn Pihrow, pochodzący ze Stawropolu, na długo przed ukończeniem studiów zaproponował go na swoją katedrę dyrygentury w Odeskim Konserwatorium imienia Antoniny Nieżdanowej, Mychajło Hryniszyn marzył o rodzinnych stronach. A usłyszawszy w akademiku przez radio śpiew i grę swoich ziomków, kupił bilet na pociąg i zaczął zbierać się w drogę. Studenci-przyjaciele (a byli to: Anatolij Awdijewski, Wiktor Ikonnyk, Andrij Hetman, wykładowcy Wasyl Szyp i Dmytro Zahrećkyj!) z trudem odwieźli młodzieńca od nierozważnego czynu. …Przypomniały się szczęśliwe lata pobytu we Lwowskim Konserwatorium. Uczył się dyrygentury u Pawła Murawskiego. Zajęcia z wokalu prowadziła (nie, wyśpiewywała!) sławna Sołomija Kruszelnyćka. Już starsza, schorowana kobieta, wspierała się na laseczce. Dlatego lekcje dawała w domu, przy ulicy Czernyszewskiego 25, obecnie imienia niezrównanej śpiewaczki. Wszystkie ściany jej mieszkania były w fotografiach. Oto ona — „niezapomniana Aida”, „jedyna Gioconda”, „najczarowniejsza Cio-Cio-San”, „oszałamiająca Walkiria”, „niepowtarzalna Halka”, „idealna Brynhilda”, „wyjątkowa Loreley”, „wsławiona Butterfly”… Jeśli przychodziłeś nie w nastroju, to nauka była odkładana. Gospodyni siadała do fortepianu i, przygrywając sobie, wykonywała ulubione arie, a najczęściej ukraińskie pieśni ludowe. Najmocniej utkwiła w pamięci wierchowyńska „Owce moje, owce…”. Zdaje się, że te dźwięki przypłynęły tutaj z samych Karpat: smutne, wzruszające, bolesne, niczym te kołomyjkowe melodie, które zlatywały z ust Hucułów, schodzących latem z gór drogą kołomyjską, by żniwować w Obertynie za dwunasty snop. Wtedy górale nocowali i chcieli: czyż można rozstawać się z takim mistrzem? Tylko Mychajło przekonał miejscowe kierownictwo: powiedzmy, zdobędę wyższe wykształcenie — i czekajcie w gości! Choć mało wierzyli, a jednak dali wolną rękę. Jechać do Lwowa nie odważył się: tam będzie, wyrażając się muzyczną terminologią, bekar, czyli postawią szlaban. Kijowa tak samo się obawiał. Czy nie udać się, w ostateczności, do Odessy: tam go zupełnie nie znają… I rektor konserwatorium, Serafym Orfiejew, poradził wstępnie porozmawiać z Kostiantynem Pihrowem — profesorem, dyrygentem, kierownikiem chóru studenckiego. Odbyła się szczera rozmowa. Obaj, jak się okazało, związani byli z muzyką duchową: i wykładowca swego czasu pracował z kapelą śpiewaczą w cerkwi. Z Mychajłem Hryniszynem zapoznała się komisja rekrutacyjna — i on bez egzaminów został studentem trzeciego roku — z akademikiem i stypendium. Z radości wzniósł się do dziesiątego nieba. Zdążył zaprzyjaźnić się z chłopakami, wykąpał się w morzu. Wszystko niby było w porządku. Lecz nagle pilnie wezwano go do gabinetu rektora. Poczuł coś niedobrego. I rzeczywiście, KGB natrafiło na ślad swojego „podopiecznego”. Więc rektor zmuszony był powiedzieć: „Niestety, nie możemy pana przyjąć…”. Koło, jak mówią, zamknęło się. Świecił jedynie dom. Lecz w drodze do Obertyna Mychajło, na wszelki wypadek, wstąpił do filharmonii obwodowej, by porozmawiać z jej dyrektorem, swoim przyjacielem z sąsiedniej wsi Honczarowa — Pawłem Barczukiem. Ten obiecał poradzić się „odpowiednich ludzi”. Może coś wyjdzie z zatrudnieniem. I, jakie szczęście, Hryniszyna zaliczają jako solistę Huculskiego Zespołu. Baryton śpiewaka odtąd rozbrzmiewa na scenie i na estradach koncertowych, podczas prób i w podróżach koncertowych. Jego śpiew wszędzie oczarowuje salę. Burzliwymi oklaskami powitała artystę i Moskwa. W tamte dni stolica żegnała się z „wodzem całej ludzkości” — tyranem Józefem Stalinem. Jakby pojaśniało w kraju. A z przyjściem do steru państwa Nikity Chruszczowa zaczęła się odwilż polityczna… Huculi jako pierwsi odwiedzili muzeum kremlowskie. Nastała jakaś niby ulga. I Mychajło Hryniszyn wysłał telegram-zapytanie do Odeskiego Konserwatorium. Odpowiedział na niego sam rektor: „Pod koniec sierpnia czekamy na pana”. …Od tamtej pory upłynęły lata wytężonej pracy pod batutą profesora Pihrowa. „Mychajło Petrowycz”, jak go zawsze tytułował maestro, został kierownikiem artystycznym Iwano-Frankiwskiej Filharmonii, a kiedy zwolniło się stanowisko w Huculskim Zespole — i drugim dyrygentem w nim. Od razu całkowicie zanurzył się w zbieraniu i nagrywaniu folkloru mieszkańców Karpat, opracowywał pieśni ludowe dla potrzeb scenicznych, zaczął sam komponować utwory chóralne. Do repertuaru zespołu trafiły i jego własne perły: „Oj zielona połonina”, „Karpacki gwar”, „Połoninko-hordowinko” i inne. Kiedy zaś szef Huculskiego Zespołu, uczeń Mykoły Kołessy, Wołodymyr Paszczenko całkowicie przeszedł na niwę pedagogiczną, jego miejsce zajął M. P. Hryniszyn. Wtedy też został kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem zespołu pieśni i tańca. Chciało się czymś wyróżnić spośród innych zespołów twórczych i Mychajło Petrowycz przypomniał sobie swoją nauczycielkę Sołomiję Kruszelnyćką z jej przejmującą pieśnią „Owce moje, owce…”. Były jej właściwe serdeczność i skryta marzycielskość. A w ogóle huculska pieśniowość opiera się na szybkich rytmach kołomyjki. Kompozytorowi zaś podoba się szeroki, przeciągły śpiew, zamierzył przemyśleć, urozmaicić ruch tej cudownej pieśni. Jakoś jego rówieśnik Paweł Barczuk zapoznał go ze swoim wykonaniem tej pieśni, ale jej melodia nie zgadzała się z już usłyszanymi. Natchniony śpiew zapadł w samą duszę… Chodził, mruczał, szukał swojego brzmienia. I nagle w nim „wyśpiewuje się” jakiś nieznany motyw muzyczny, jakby inaczej ożyły pierwsze wersy: Owce moje, owce, Owce i barany, Któż was będzie pasł, Jak mnie nie stanie? I nagle wybucha, niczym refren, owo karpackie „du-du-dudu” i powtórzenie ostatnich słów… Zdaje się, że górami płynie dźwięczna fala, leci, przelewa się. I serce zamiera ze słodkiego pragnienia. Ale melodia, natchniona wyobraźnią, potrzebna jest dla chóralnego brzmienia. Pierwsza zwrotka, zapożyczona od Sołomiji Kruszelnyćkiej, — delikatna, niepokojąca, pełna ciepłego uczucia, a z owym „du-du-dudu” jakby wywołuje kontynuację. „Barany” genialnej śpiewaczki nie do końca pasują do scenicznego potraktowania; lepiej, być może, zamienić je na „stada”. W domu, przy ulicy Radzieckiej 163 (teraz Niepodległości), kompozytor wyobraził sobie, jak owczarz zostawia owce na pastwisku, a sam podąża do czarnobrewej Kseni: Hej, paszcie się owce, Gdzie wysokie góry, Ja pójdę do Kseni, Gdzie czarne brwi. Tutaj jeszcze brakuje zakończenia obrazu. Trzeba je czymś dopełnić. I Mychajło Petrowycz spotyka się z młodym poetą Mykołą Kubykiem. We dwóch znajdują zakończenie: Sama Ksenia wyszła, Piękna moja kwiatuszku, Przesiedziałem z nią Do ciemnej nocki. Kompozytor jeszcze długo pracował nad nią; szlifował, jak to się mówi, każdą nutę u siebie przy biurku. Dopiero po udoskonaleniu partytury przyniósł pieśń do zespołu. Milcząc zapisał ją kredą na tablicy. Chórzyści od razu ruszyli do niego z pytaniami: „Skąd taka piękna?”. Nie odpowiedział. Niech zaśpiewają chórem, wtedy można i przyznać się. Wyuczyli od początku do końca. Nieco musiał poprawiać w pracy. Zabrzmiało jak najlepiej. Ale potrzebny był prowadzący śpiewak. Nie z takim już jasnym głosem, ale żeby przejął się wiatrami i zapachami
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
znał, że to się dzieje! Byłem na wpół martwy! Na ustach swoich, w ukraińskich sercach nie zabijajcie mowy, nie pozwalajcie nikomu bezcześcić jej żadnym dźwiękiem!” Porównując kanony sztuki dykcji w przeszłości i dziś, Petro Bojko z goryczą mówi o „językowym kalectwie”, które dziś panuje w radiu i telewizji. Korzeni takiego „językowego traumatyzmu” lektor upatruje jeszcze w szkole radzieckiej. A mianowicie w nieudolnej technice czytania „na czas”, gdy ignoruje się wszelką wyrazistość wymowy na rzecz szybkości. Tymczasem „słowo mówione wymaga nie tylko bycia usłyszanym… trzeba jeszcze je właściwie zrozumieć i ocenić. A to wszystko momentalnie, dopóki człowiek mówi”. Wielkie znaczenie ma także gest, który albo coś podkreśla podczas rozmowy, albo dopełnia obraz słowny. „Żywy język to dźwięk i uczucie. To sprawia, że jesteś Bogiem”. Lektor przeprowadził dla studentów mistrzowską klasę, wyjaśniając i ilustrując, jak należy mówić i czego unikać w mowie, a także wyjaśnił, że „sztuka żywego słowa” składa się z trzech komponentów: dźwięku, czyli wyrazistości tonicznej, wyrazistości znaczeniowej lub logicznej oraz obowiązkowego napełnienia emocjonalnego. Ponieważ bez pierwszego słowo jest „potworem dla słuchu”, bez drugiego jest „bezsensowne”, bez trzeciego – „martwe”. „Dźwięk, który się kształtuje, musi stać się Człowiekiem”. Na własnym przykładzie Petro Bojko pokazywał, że jeśli prawidłowo postawi się głos (powinien być piersiowo-brzuszny) i go rozwinie (to znaczy ustawi we wszystkich zakresach), to człowiek nigdy się nie zmęczy długim mówieniem, a słuchanie go zawsze będzie przyjemnością. „Po wszystkich moich drogach, wszystkich moich chorobach, w swoich 81 latach wciąż brzmię!” Na zakończenie lektor wezwał wszystkich, by pamiętali, że „język to najjaśniejszy wskaźnik naszego Ja, dlatego trzeba go pielęgnować i strzec w czystości.
Maschinelle Übersetzung
Anna RASZENKO Zdjęcia Walerija POPOWA Centrum prasowe Instytutu Filologii
W Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odbyło się spotkanie z dyktorem Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Pietrem Bojkiem.
W auli Żółtego Budynku panuje tłok. Starsi studenci z zapałem opowiadają młodszym o swoich wrażeniach ze spotkania z obecnym gościem instytutu sprzed pięciu lat. „Trzymał uwagę ogromnej widowni przez dwie godziny bez przerwy!” – wspominają wykładowcy poprzednie spotkanie z mistrzem ukraińskiego radiofonii. Wszyscy zamierają w oczekiwaniu… Po chwili, przy głośnych oklaskach, na scenę wszedł zasłużony artysta Ukrainy, spiker Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, protoprezbiter Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Petro Bojko. „Temat, z którym do was przyszedłem, jest wieczny, niekończący się, pociągający, słodki, kuszący, pociągający, ale… gorzki i straszny”, – tak płomiennie rozpoczął swoje wystąpienie Petro Bojko. Chodzi o jeden z najbardziej bolesnych problemów naszych czasów – problem zanieczyszczenia języka ukraińskiego, jego zaniedbania i znieważania w sferach życia publicznego. „Nasz język, gdy jeszcze był dziewiczy, nietknięty, zawsze był modlitwą uspokajającą, tym niezrównanym błogosławieństwem śpiewu słowika i modlitwy…” Ojciec Petro wspomniał, jak w Kanadzie prowadził nabożeństwo podczas pogrzebu pewnego mężczyzny z ukraińskiej wspólnoty. Na cmentarzu zgromadzili się nasi rodacy czterech pokoleń, a także ci, którzy weszli z nimi w pokrewieństwo. Tłumaczenia nabożeństwa z ukraińskiego nikt nie potrzebował. Zamiast tego poproszono protoprezbitera, aby powiedział jeszcze coś w ojczystym języku. „I powiedziałem słowami Wołodymyra Sosiury: »Jak dzwoni powietrze pachnące…«. I pauza. I cisza. A oni słuchają. Nie mnie – Języka. Języka!”. To właśnie Język przywiódł Petra Bojka do radia, stał się jego „szczęściem” i „nieszczęściem”, wyznaczył mu życiową drogę. Ćwiczenia w języku w swoim czasie pomogły znanemu spikerowi wyleczyć chorobę gardła, a bezrozumna miłość do niego wspierała go w ciężkiej walce z prawie nieuleczalną chorobą. Jednocześnie znieważanie języka zawsze zadawało duszy Petra Bojka najgłębsze rany. „Mieszkałem w Kanadzie 13 lat. A kiedy wróciłem i usłyszałem, jak mówią w radiu… Ja nie śpiewak Pawło Duka (Równe) – za wykonywanie i propagowanie ukraińskiej pieśni autorskiej w ojczyźnie i za granicą; poeta Hryhorij Łytyj (Zaporoże) – za powieść w wierszach „Mama-Maria”; kompozytor i śpiewak Petro Prystupow (Niemcy) – za stworzenie i wykonanie wysokoartystycznego cyklu „Ogród Boskich Pieśni” do słów Hryhorija Skoworody; dziennikarz i publicysta Mykoła Puhowycia – za książkę „Nóż w humus” – w obronie bezorkowej uprawy ziemi i ekologicznego rolnictwa (artykuły drukowano w gazecie „Selanśka prawda”); poetka Tamara Siewierniuk (Czerniowce) – za poetycką publicystykę ostatnich lat; satyryk i humorysta Wiktor Siemeniaka – za książkę „Galopem do Europy”. Poważną imprezę zakończył wspaniały koncert, w którym wystąpili zarówno obecni laureaci nagrody imienia H. Skoworody, jak i laureaci lat ubiegłych, w tym zasłużeni artyści Ukrainy Ołha Czubarjewa i Jurij Rożkow, żeńskie trio wokalne „Pisenni Dzherela” z Krolewca w obwodzie sumskim, kwartet wokalny „Jawir” i inni.
Maschinelle Übersetzung
Wira BULO, wieś Obroszyn, rejon pustomicki, obwód lwowski. „Duch kłusownictwa i kłusowniczych watah, gdzie nie spojrzysz, czyha obcość, I kamienieje krzykiem — nie zabijaj! — w powietrzu rezerwatu — Ojczyzna”. Wołodymyr Bazylewski. Język to bezcenny skarb narodu, kod narodu. Znane powiedzenie: „Gdzie kończy się język, tam kończy się naród” — to bezdyskusyjny aksjomat. „Nie na darmo imperia przede wszystkim próbują zniszczyć język ojczysty podbitych narodów. Utraciwszy język, zasymilowany naród oddaje imperium swoje talenty, rozum i wszystkie osiągnięcia. Staje się nawozem dla zwycięzcy” (Łesia Tkacz). Dlatego każdy naród musi pielęgnować język ojczysty, szczycić się nim, dbać o jego czystość i bogactwo, bo świadczy on o rozwoju narodu, jego dojrzałości. Przykro, gdy język zanieczyszcza się słowami obcojęzycznymi (zwłaszcza gdy istnieją autentyczne odpowiedniki), wtedy on maleje, wysycha, przypominając zamuloną rzekę. W znacznej mierze dotyczy to naszego ojczystego języka ukraińskiego, zniekształconego ekspansją rosyjskiego. Przez znaczne zawężenie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej w ukraińskim środowisku zapanował surżyk. Posługują się nim na wsiach Ukrainy Centralnej i Wschodniej, coraz bardziej przenika on także na tereny zachodnie. Ukraińska inteligencja, niestety, również nie stoi na straży ojczystego słowa. Rusycyzmami obfituje język potoczny nauczycieli, lekarzy, urzędników państwowych, aż po ministrów, deputowanych ludowych (nie bez wyjątków, oczywiście). Zniekształcony język słyszymy z ekranu telewizora, ranią ucho językowe „arcydzieła” reklam, wystąpień przedstawicieli ludu, dziennikarzy w rodzaju: „Ja uważam (ros. ja sczitaju), że on ma rację”, „Pozwólcie podziękować Was (ros. podziękować Was)”, „Teraz on stał się lepiej (ros. stał łuczsze)” oraz wiele innych. Aż chce się krzyczeć: „Nie znęcajcie się nad ojczystym językiem!”. Gdzie jesteście, filolodzy? Ratujcie go, nie milczcie, bijcie na alarm w prasie, w innych źródłach informacji. Twórzcie kursy likwidacji analfabetyzmu językowego, czystości komunikacji. Nie bądźcie obojętni! Dlaczego w letargu trwa Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, dlaczego nie powie swojego ważkiego słowa w dziedzinie edukacji językowej? Dzisiaj nasze słowo, nasz język wymagają wielkiej pracy. De iure państwowy, de facto przebywa w rezerwacie, jego obrona została przerzucona na barki samego narodu, jego duchowych przewodników, bo jego władczy zwierzchnicy testu na porozumienie z Ukraińcami nie zdali. Tak jest, niestety, dzisiaj. A czy będzie tak jutro, zależy od nas! Słuchasz czasem, jak mówi z ekranu telewizora Rosjanin po rosyjsku czy Polak po polsku i czujesz ich szacunek do ojczystego słowa. A co z nami? Jeden z niby najbardziej wykształconych narodów na świecie, niemal co drugi z wyższym wykształceniem. Chociaż prawdą jest też to, że rzadko przebijają się do radiowo-telewizyjnego eteru prawdziwi językoznawcy — przeważnie literaci, pisarze — i wtedy dusza się raduje: „Jakiż bogaty, barwny, soczysty i ciepły jest nasz język!”. I w niczym nie ustępuje „wielkiemu i potężnemu”, bo jest tak samo wielki i potężny. „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba, to i mądrość byłaby własna!” — woła ukraińska dusza słowami wielkiego Tarasa. Kiedy wreszcie staniemy się godnymi synami i córkami swojego narodu? Czasem przychodzi słyszeć młodzieżowy slang i ogarnia wstyd, że najczęściej używanymi słowami są rosyjskie prymitywizmy w rodzaju „korocze” (krótko mówiąc), „typa” (typu), „blin” (cholera)… I tak rozmawiają studenci uczelni wyższych. Na uwagi nie reagują. Czyżby nie rozumieli, że nie przystoi wykształconemu człowiekowi tak demonstrować swoją pogardę i niedbalstwo wobec ojczystego języka. Przecież kultura języka to decydujący wskaźnik kultury w ogóle. Nie wszyscy, oczywiście, tacy są. Są naprawdę wysoko wykształceni, kulturalni młodzi ludzie, ale oni są raczej wyjątkiem. A przeważnie zaśmiecamy język, zaśmiecamy środowisko. Kiedy nie zwracamy na to uwagi, nie czytamy literatury pięknej, nie interesujemy się swoją historią, kiedy wzorcem muzyki dla nas staje się rosyjskojęzyczna popsa, kiedy nie niepokoi nas, że opanowała ona imprezy rozrywkowe, dyskoteki, marszrutki, kiedy ukrywamy swoje bezguście pod maską modnego, czy też glamour, ubioru, święcie przestrzegając czysto ukraińskich zasad filozoficznych: „moja chata z kraja” i „niech o to zadbają inni”, zapytajmy siebie: „Kim jesteśmy? Czy warci jesteśmy szacunku, kiedy znieważamy samych siebie?”. A chcemy przecież być Europejczykami!
Maschinelle Übersetzung
Olesia SANDYHA
W sali koncertowej Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy (NSKU) odbyły się uroczystości z okazji wręczenia Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Hryhorija Skoworody. Imprezę otwierał znany poeta i założyciel tej prestiżowej nagrody Mychajło Szewczenko. Nagroda, noszącą imię wielkiego ukraińskiego filozofa, orędownika wolności i równości, ma już 20 lat. W ciągu tych lat nie zawsze było jej dobrze pod względem finansowym. Wtedy „umrzeć” nagrodzie nie pozwolił polityk i poeta, a w owym czasie Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Ołeksandr Moroz, przekazując na jej fundusz swoją roczną emeryturę. Dziś wśród laureatów „Skoworodynówki” są najlepsi ludzie Ukrainy, którzy swoją pracę i twórczość składają na jej ołtarzu: naukowcy, artyści, pisarze, dziennikarze… W 2011 roku laureatami Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. H. Skoworody zostali: znany poeta Andrij Diemientjew (Rosja) — za rozwijanie tematyki słowiańskiej w literaturze rosyjskiej; zasłużony artysta Ukrainy,
Maschinelle Übersetzung
Powieść Jurija Szczerbaka „Czas smertochrystów” to najgłośniejsze wydarzenie literackie 2011 roku. Ten utwór zainspirował liczne dyskusje o tym, co czeka Ukrainę w przyszłości. Dlatego jego znaczenie wykracza daleko poza sam fakt wydarzenia literackiego. To ponure proroctwo w duchu znanych powieści Huxleya i Orwella — jak diagnoza medyczna dla chorego organizmu. Bogate doświadczenie polityka, dyplomaty i naukowca pomogło autorowi stworzyć unikalne dzieło artystyczno-filozoficzne, którego gatunkiem jest powieść antyutopijna. Takiego dzieła literatura ukraińska jeszcze nie znała. Ważny szczegół. Decyzja założycieli nagrody — członków klubu „Jarosławiw Wał” o uhonorowaniu powieści J. Szczerbaka została podjęta jednogłośnie.
Biuro prasowe klubu „Jarosławiw Wał”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
…no. Zobaczył, że u towarzysza włosy na głowie stanęły dęba. Namacał własny ciemiączko — i u niego tak samo. Długo, zdawało się, całą wieczność modlili się zmarli w kościele. Lecz nadszedł czas, by wrócić na swoje miejsca na cmentarzu. Szli tak samo bezszelestnie, jeden przy drugim, lekko, jak cienie, skręcając z podwórza w ciemność za cmentarne mury.
— Nie ma strachu… Ludzie są na modlitwie, cóż tu złego — dziwnie uspokajał siebie i Michaśka stróż. — Za pierwszym żywym czwartkiem to mnie porządnie przestraszyło, nie wiedziałem, co to jest, czy mi się przywidziało, czy zwariowałem. Myślałem, że odebrało mi mowę. Doczekałem starego księdza na poranną Służbę i rzuciłem się do niego, żeby opowiedzieć. A on położył mi rękę na głowie, pobłogosławił i mówi: “Nie trzeba, synu, tego się bać i nie wolno nikomu opowiadać, słyszysz? To wielka tajemnica i mało kto może takie widzieć, chyba człowiek sprawiedliwy. To, synu, wiejscy zmarli mają tylko te trzy dni w roku na swoją modlitwę w świątyni. Tylko trzy dni: Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Sobotę. Im jest to dozwolone. A oni przez cały rok na to błogosławieństwo czekają. Nikt cię, dziecko, nie skrzywdzi, oni ciebie nawet nie widzą, nie bój się, będziesz nagrodzony”.
— “A czy mogę sobie przyzwać towarzysza na drugi rok na te trzy noce?..” — zapytałem księdza. “Możesz, czemu nie”, — odpowiedział. Więc, słyszysz, Michasku, dlatego cię i wezwałem. Ale przyjdź jeszcze jutro i pojutrze. Nie zapomnę ci tego, drogi towarzyszu. Przyjdziesz?”
Michasko choć nie zmrużył oka do rana, to jednak odsiedział jeszcze dwie noce przy towarzyszu na tej warcie. I już za trzecim razem jakoś nie tak strasznie było mu patrzeć na te biedne dusze. Nawet postanowił sobie chodzić w każdą niedzielę, w każde święto do cerkwi. Boże! Taka rozkosz chodzić cały rok, a im przydzielono tylko trzy dni. Jak oni tej radości czekają! Gdyby im życie wróciło, to chodziliby i chodziliby modlić się do cerkwi! Na każdą służbę.
Kolaż Olesia Dmytrenka
Maschinelle Übersetzung
Maria WŁAD, pisarka, Roztoki—Kijów
U moich Rozstok obecnie jest i dobrze, i źle. Dobrze, bo się odnawia i rozwija. W święta i weekendy na boisko sportowe przy bracie schodzą się dzieci i młodzież, wysocy, piękni, silni chłopcy. Młodzi z Rozstok grają w piłkę nożną, siatkówkę tak zapalczywie, że ziemia dudni. I serce się raduje. Składają swoje skutery, motorki i rowery przy bramie i nabierają sprawności fizycznej zamiast siedzieć w barach. Ale i w barach nie jest pusto. I tam swój stały kontyngent pije alkohol prawie codziennie, bez umiaru. A to szukają po wsi samogonu Parasczyny i zalewają oczy. Ija napisała sobie wiersz: Już mi i pieśń nie śpiewa się, / Wieś moja opiewana się upija!.. Piją prawie wszyscy, których znałam od dawna jako porządnych i niepijących. Coś się z wsią dzieje. Dlaczego lud się upija? Do cerkwi chodzą na Wielkanoc, i to wielu nie stawia nogi w świątyni. Wszyscy z komórkami, wszyscy piją… A cerkiew stoi prawie pusta. Przedziwna, drewniana, z dawnym, dobrze namalowanym ikonostasem, duża cerkiew. Prawda, we wsi są dwie. Jedna – w centrum wsi, druga – kaplica w przysiółku Pid-pasiky. Ta centralna została zbudowana w 1887 roku na miejscu spalonej w 185- roku, którą wieś wzniosła w 1763. I tamta, która spłonęła, i ta obecna nosi imię Świętego Archanioła Michała. A już górna kaplica została wzniesiona w 1769 roku ku czci Kozmy i Damiana. Kiedy latem przyjeżdżam do rodzinnej wsi, w niedzielę słyszę wezwanie dzwonu i spieszę na Boską Liturgię. Dusza, pełna dźwięków dzieciństwa, rwie się do świątyni, w której kiedyś poczułam siebie, małą, dwuletnią, płaczącą w kręconym, białym kożuszku pod anielskie śpiewy i niebiańskie czerwone i złote smugi promieni z wysokich, kolorowych witraży. To promienie były skierowane na mnie, a świętość ogarniała moje małe istnienie, poświęcając je, prowadząc moją duszę ku dobremu życiu. Czy ono zawsze było dobre, nie mogę się chwalić. Było dużo dobrego, nie mało i złego. Ale tylko w dźwiękach tego dzwonu, tych śpiewów, tylko z tych poruszających żółto-czerwonych okien moja dusza oczyszcza się tak, jak, wydaje się, nigdzie indziej. Wydaje się, że i mama, i tata, i siostry – wszyscy żywi, wszyscy ze mną w świątyni. Może i rzeczywiście wszystkie dusze wsi są obecne na Boskiej Liturgii. Kto może zaprzeczyć? Kto zna te dusze?.. Ale niektórzy wiedzą. Wujna Marika, która sama ma łagodną, mądrą duszę. Opowiedziała mi, co słyszała od swego ojca Michasia. Wujnie Marice jest ponad siedemdziesiąt lat, a jej ojciec Michasio umarł, kiedy jeszcze była panną. On opowiadał, że kiedy jeszcze był kawalerem, przyjaźnił się ze swoim imiennikiem Michałem Antosiukowem. A ten Michał był nocnym stróżem cerkiewnym. Przychodził wieczorem do małej stróżówki i tam spędzał noc. Pewnego razu zaprosił też Michasia:
— Przenocuj ze mną, bo sam się już nudzę. Michasiek się zgodził. A czemu by nie dotrzymać towarzystwa młodemu, nieżonatemu, swojemu sąsiadowi?
Kiedy się ściemniło i obaj Michałowie coś zjedli na kolację, a była już pora kłaść się spać na zmianę, Antosiukow powiedział: — Ty, Michasiu, połóż się pierwszy, a ja popilnuję do północy, potem się zamienimy.
— Ja jestem przyzwyczajony późno kłaść się, to ty śpij, a potem cię obudzę.
— Jak chcesz, nie mam nic przeciwko. Dziś jeszcze rano orałem i napracowałem się za pługiem, a do tego na ogrodzie mokro, więc nogi jak magnesem przyciągało do gliny. Ja bym padł i zaraz zasnął, ale… Stróż coś chciał, lecz nie śmiał otworzyć przed towarzyszem.
— Połóż się i śpij, tezku. Ja sobie posiedzę, a potem, jak przysnę, wyjdę trochę pochodzić, bo dziś Wielki Czwartek, wypada chodzić koło cerkwi.
— Michasiu, muszę ci coś powiedzieć. Muszę. Ale żebyś się nie bał. Oboje będziemy czuwać, obudzisz mnie o wpół do dwunastej w nocy. Koniecznie, słyszysz? Nie siedź sam, bo nie jesteś przyzwyczajony, to twój pierwszy raz, możesz się przestraszyć…
— A co ma się stać? — zaniepokoił się Michasiek. — Boisz się złodziei? Ktoś może przyjść? Ty coś wiesz…
— Może przyjść. I przyjdą. Ale to nie złodzieje, to porządni ludzie przyjdą na modlitwę.
— Jak, o północy?..
— No wiesz, tak im wolno.
— Co to za ludzie? Jacyś obcy? Dlaczego więc nie mogli przyjść na Wieczorne Nabożeństwo Męki Pańskiej razem ze wszystkimi? Ludzie dziś pod wieczór chodzili dokoła świątyni, jak zwykle, uderzając w drewniane kołatki, a do domu wracali z zapalonymi świecami, obwieszczając smutek oczekiwania Chrystusowych mąk… Ale Michał Antosiukow już mocno spał.
Michasiowi pozostało czuwać razem z księżycem, który przez małe okienko życzliwie zaglądał do stróżówki. Koło północy obudził towarzysza. Ten długo przecierał zaspane oczy, ale po kilku minutach zerwał się na nogi.
— Tak, Michasiu, nie bój się niczego, nikt nas nie zobaczy i nie zaczepi, nic się nie bój… Oto już idą, patrz, ile ludzi się ciągnie…
Obaj przylgnęli do małego okienka. Widok był wstrząsający. Zdawało się, że serce w piersi zamarło od tego widoku. W blasku księżyca szli starzy i mali, kobiety i dzieci, szli niekończącym się strumieniem, boso, kobiety w chustkach i białych przepaskach na głowie, mężczyźni bez czapek. Szli, sunęli ku ciężkim cerkiewnym drzwiom, które jakimś cudem były teraz otwarte, rozdzielając się na wejście dla kobiet i dla mężczyzn, jak być powinno.
Michasiek pytająco wpatrywał się w towarzysza. Ten ledwie słyszalnie szepnął: — Na modlitwę… Im dziś wolno na modlitwę. To cała nasza wieś przyszła z całego cmentarza… Michasiowi zrobiło się chłod-
Maschinelle Übersetzung
Wasyl KLAPIJ, pisarz
Jak życie, tak i miłość bywa różna. Jest różnorodna, różnoliczna. Wczesna, młodzieńcza, czasem nie całkiem, zdarza się też w dojrzałym wieku, a jeszcze późna, ale nie. Miłość nie może być spóźniona… Chcę opowiedzieć o miłości ludzi starszych. Miłości, którą zobaczyłem w sanatorium „Żowtień” w Koncza-Zaspie, dokąd przyjeżdżałem na leczenie i gdzie na rehabilitacji poznałem mężczyznę z żoną: on nazywał się Walentyn, ona Walentyna. Miałem szczęście jadać z nimi przy jednym stole. Walentyna poruszała się, opierając się na lasce, a oprócz wszystkiego miała sparaliżowaną lewą rękę. Walentyn także nie mógł pochwalić się zdrowiem, miał cukrzycę. Byli już prawie po siedemdziesiątce, wychowali pięcioro dzieci, mieli mnóstwo wnuków. Mało rozmawiali ze sobą, ale rozumieli się bez słów, już od pierwszego spojrzenia. Ich związkiem zazdrościła połowa sanatorium. Najbardziej Walentyn martwił się tym, jak pojadą metrem na dworzec kolejowy, bo Walii będzie trudno wejść na schody ruchome. A najbardziej paradoksalne jest to, oburzał się mężczyzna, że będzie szedł obok z walizami i nie będzie mógł niczym pomóc… Zaprzyjaźniliśmy się w ciągu tych dni i odprowadziłem ich do pociągu. Wszystko przebiegło pomyślnie. Pożegnaliśmy się na peronie. Zostawili mi swój adres i gorąco zapraszali w gości przy pierwszej dogodnej okazji. „Jakakolwiek pierwsza dogodna okazja” nadarzyła się dopiero po kilku latach. Jestem w Odessie. Szukam potrzebnego adresu. Drzwi eleganckiego domu otwiera życzliwa kobieta. Pytam o swoich znajomych, nagle w oczach kobiety łzy. Okazuje się, że matka zmarła w Dzień Świętego Walentego, a kilka godzin później ojciec, nie wytrzymawszy żalu, poszedł za nią w wieczność. Oto taka historia. Słysząc to, płakałem, a może trzeba było się cieszyć, bo zapewne nieprzypadkowo Pan powołał ich do siebie w tak wielki dla wszystkich zakochanych dzień. Prędzej czy później wszyscy pójdziemy w wieczność, lecz czy zdołamy przeżyć tak, by zostawić jasną i niezapomnianą pamięć o sobie i o swojej miłości. Odwiedziłem cmentarz. Mogiły stoją obok siebie. Jednak nagrobny pomnik jest jeden. Na zdjęciu uśmiechnięci moi Walentyn i Walentyna patrzą życzliwie i z miłością na świat, jedno na drugie. Ktoś powie, że tak być nie może. Jeśli chcecie się przekonać, pojedźcie do sławnego czarnomorskiego miasta i zobaczcie. Stróż opowie, jak znaleźć ich mogiły. To nietrudne, zawsze stoją tam kwiaty, a nazwisko jedno dla dwojga. Mówią, że czasem odwiedzają je zakochani, szczególnie często przychodzą tu dziewczęta. Niektórzy wierzą, że jeśli pomodlą się przy Walentynie i Walentynie i poproszą Pana o miłość, to on na pewno jąześle. Zapewne to świętokradztwo, ale być może właśnie tym przykładem Wszechmogący chce pokazać ludziom, że w takich przypadkach wszystko zależy od nich samych…
Maschinelle Übersetzung
— Panie Jarosławie, znamy Pana jako utalentowanego aktora… W pamięci od razu pojawia się Łukian Sokołuk z filmu „Babilon XX”, Hołochwostyj w spektaklu „Za dwoma zającami”, niemało radzieckich filmów lat 80. Które role są dla Pana najdroższe? — Bez wątpienia Łukian z „Babilonu XX”. Bo od niego zaczęła się moja droga jako aktora filmowego. Uważam, że udana. Potem pasterz Hryć w „Dudarykach”. Za tę rolę otrzymałem nagrodę za najlepszą rolę męską na festiwalu „Mołodist—81”. Potem zagrałem Szurkę w „Graczkach” — bardzo ciekawa rola psychologiczna… A w teatrze — Hołochwostyj w komedii „Za dwoma zającami” W. Szułakowa i Petriakow w tragedii „Pójść i nie wrócić” W. Bykowa. Role były różnorodne, wiele z nich głównych… A w latach 90. nie było już kina. Pracowałem tylko w teatrze. — Jak udawało się Panu tak przeistaczać: od negatywnych postaci do pozytywnych. Jest Pan aktorem, który potrafi grać typy… — Aktor wtedy jest aktorem, kiedy umie wszystko. Chociaż negatywnych bohaterów grać znacznie łatwiej. Przed „Babilonem XX” grałem P. Korczagina, przyjechałem do Kijowa i znów dano mi tę rolę. Plakatowych bohaterów bardzo trudno grać, bo widz zawsze chce widzieć za tym jakiegoś człowieka, jakiś ludzki los. A kiedy bohater mówi hasłami, to nie porusza. Za władzy radzieckiej udawano, że się to podoba, i aktorom dawano wysokie nagrody. A ogólnie miałem szczęście, bo było od kogo się uczyć i z kogo brać przykład. — Kilka słów o nauczycielach i kolegach… — Nigdy nie ukrywałem i nie ukrywam, że znajomość z Iwanem Mykołajczukiem była przełomowa w moim losie twórczym. Po ukończeniu instytutu teatralnego powiedział mi: „Mały, jedź do teatru. Jeśli jesteś dobrym aktorem, kino cię znajdzie”. Z czasem Iwan Wasylowycz przyjechał do Lwowa i zaprosił mnie do „Babilonu XX”. Była to moja pierwsza rola w kinie, a jego pierwsza praca reżyserska. On jako reżyser, który wcześniej był aktorem, zawsze umiał stworzyć szczególną rodzinną atmosferę i wiedział, jak pracować z aktorem. Obok byli Kostiantyn Stepan- Ołena Szułha Filmów, którymi raportował Ukrtelefilm, było trzy: „Czas prawdy” reżysera Kostiantyna Krajnego i dwa obrazy z autorskiego cyklu Ołeha Bijmy „Niemilknące gwiazdy” — „Iwan Dracz” i „Dwa walce. Jewhenija Mirosznyczenko”. Więc wśród gości był i bohater filmu — laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Bohater Ukrainy Iwan Dracz, a także — dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk akademik Mykoła Żułynski, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, członek korespondent Akademii Sztuk artysta Serhij Jakutowycz, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Trymbacz, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki kompozytorka Łesia Dyczko, pierwszy zastępca dyrektora generalnego studia Wiktor Petrenko, koledzy-kinematografiści, muzycy, pisarze, dziennikarze. Z powitalnym słowem do gości zwrócił się dyrektor artystyczny Uk- Zdjęcie Ołesia Dmytrenki kow, Łeś Serdiuk, Iwan Hawryluk, Lubow Poliszczuk. Słowem, był to dla mnie egzamin. Więc gdyby nie pierwszy obraz, gdyby nie Mykołajczuk, nie wiadomo, jak potoczyłby się mój los. Był bardzo dobry dla mnie i do dziś utrzymujemy kontakt z Mariczką Mykołajczuk. — Co jest Panu bliższe: sztuka filmowa czy działalność teatralna? — Kino — to sztuka, gdzie raz zagrałeś i już nie można czegoś zmienić. Teraz oczywiście łatwiej, bo kręcą cyfrowo. Ale jak? W pośpiechu, szybko, po 10—15 scen dziennie. To nie twórczość, to „taśmy”, o których już po pół roku nikt nie wspomni. A teatr — szkoła, dyscyplina, odpowiedzialność. Rano próba, wieczorem — spektakl, potem znów próba, jesteś cały czas w pracy: widzisz widza na sali, czujesz, jak reaguje. I proces twórczy trwa, ponieważ aktor stale się doskonali. Oto my z Tamarą Jacenko dwadzieścia siedem lat gramy w teatrze „Za dwoma zającami”. My już posiwieliśmy, a widzom wciąż jest ciekawie, przychodzą i mówią: „Tacy awanturnicy bywają i w wieku 50—60 lat…” Zagrałem u W. Tychyja w cyklu filmowym „Ukraino, Goodbye”, zagrałem w filmach młodych reżyserów — „Filozofia” A. Pasiekowej, „Groza” M. Słaboszpyckiego, „Przybłęda” W. Jamburskiego… — Czy jest rola, o której Pan marzy? — W teatrze jakieś 15 lat temu marzyłem, by zagrać Don Kichota. Wiedziałbym, co w to włożyć. A obecnie siwe włosy nie dają siły marzyć… — Pana ulubieni partnerzy na scenie… — My, aktorzy, zależy od reżysera. Jakiego partnera ci wyznaczą, z tym grasz. Ale z partnerami zawsze miałem szczęście. W kinie zbliżyłem się z Leonidem Fiłatowem. Dziś jest wielu dobrych ukraińskich aktorów, ale wielką rolę gra zwykłe szczęście. Spotkał cię reżyser, coś w tobie zobaczył i to inspiruje, bo ci wierzą, dają jakąś rolę. Wielu aktorów szuka siebie w czymś innym. Dlatego badam Kruty, bo tak, widocznie, musiało być… — Kiedy temat Krut zapukał do Pana serca? — Do tego też miałem stosunek raińskiej studia filmów telewizyjnych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Ołeh Bijma: „Rad jestem witać naszych przyjaciół, którzy zebrali się na końcowy przegląd filmów tego roku. Myślę, że trafnie nazwać dzisiejszy wieczór „Być wbrew”. Oto już 45 lat Ukrtelefilm żyje wbrew okolicznościom, niektórym ludziom itd. Żyje wbrew wszystkiemu. U nas trzeci miesiąc pracuje KRU, i jego pracownicy nie mogą pojąć, jak bez państwowego fi- „Kruty — sprawa mojego życia”, — twierdzi koryfej Młodego Teatru Jarosław HAWRYLUK, który od 1995 roku aktywnie bada tę tragiczną kartę historii Ukrainy. A zainteresował się „krutiańskim” tematem jeszcze jako student wydziału filmowego Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej imienia I. Karpenki-Karego. Filmy „Graczki”, „Taka późna, taka ciepła jesień”, „Trzy łuski od angielskiego karabinu” — to niepełny dorobek aktora… A jaka psychologicznie wycyzelowana gra na scenie teatralnej! Przypomnijcie sobie Podkolesina z „Ożenku” według Gogola… Czy Hołochwostego w spektaklu „Za dwoma zającami”, który jest aktualny i dziś. Ten spektakl już ponad 27 lat zbiera wdzięcznych widzów… W oczach Jarosława Hawryluka i dziś zachował się ognik magnetycznego awanturnictwa, wykwintnej gry i przeistoczenia…
Iwan Mykołajczuk. Ławra, wydział filmowy, wykładowca zachorował, nie było zajęć. I wybraliśmy się na zbocza Dniepru… Tam jakiś dziadek powiedział nam: “Oto wy odpoczywacie, a tutaj pochowani są młodzi chłopcy”. A jacy chłopcy? Kogo zapytać? Kiedy zapytałem o to Iwana Wasylowicza, powiedział: “Jeśli będziesz bardzo wypytywał, to nie skończysz nauki. Został ci rok. A kiedy skończysz, ja ci opowiem, choć też niewiele wiem”. Z czasem dowiedziałem się, że w “Literaturnej Ukrainie” pracuje dziennikarz Iwan Iljenko, który zajmuje się tematem Krut. Pojechałem do “Literaturnej Ukrainy”, poznałem się. On po raz pierwszy w 1995 roku w Drohobyczu wydał książkę “Bohaterowie Krut. Rycerski wyczyn młodych Ukraińców. 29 stycznia 1918 roku”. Ja z Iwanem Iljenką niewiele razy się spotykałem. Kiedy zmarł, ówczesny redaktor naczelny “Literaturnej Ukrainy” przekazał mi wszystkie materiały, książki o Krutach. Później my z historykami Ołehem Bożkiem i Wiktorem Korotkym zorganizowaliśmy Towarzystwo “Bohaterowie Krut”, urządzaliśmy wsparcia finansowego istnieć, a jeszcze i kręcić filmy. I oni nigdy nie znajdą tego pogrzebanego psa, bo nie rozumieją, że jest kolektyw, jego ambitność, jego inteligencja i patriotyzm. A my wbrew wszystkiemu kręcimy ukraińskie kino. Tak, my go nie sprzedajemy, bo ono jest niekomercyjne. My nie robimy popu. Ludzie, o których kręcimy, nie poddają się pieniężnemu wymiarowi”. Obraz “Czas prawdy” poświęcony jest kinematografistom i dziennikarzom, którzy relacjonowali wydarzenia wiosny i lata 1986 roku w Czarnobylu. Jest on o tym, jak zaraz po awarii pracowały media w warunkach wysokiego promieniowania i administracyjnego kompartyjnego nacisku. Jego autor Kostiantyn Krajnij zaznaczył: “My pokazaliśmy ludzi, którzy byli po tamtej stronie kamery filmowej, i wielu już nie ma wśród nas. My pokłoniliśmy się tym filmom i ich twórcom. Chyba i dalej tak będziemy pracować — nie dzięki, a wbrew okolicznościom”. Odnośnie obrazu o Iwanie Draczu Ołeh Bijma powiedział: “W tym filmie są rzeczy, których ja, być może, nie cztery pamięci, w archiwach i bibliotekach różnych miast Ukrainy znaleźliśmy niemało materiałów. Szczególnie dużo informacji jest we Lwowskiej Bibliotece imienia W. Stefanyka. A zatem Kruty — sprawa mojego życia… Obecnie Towarzystwu przewodzi historyk Ołeksandr Nadtoka. — Jaki los scenariusza filmu fabularnego o Krutach? — Niestety, smutny, chociaż przeszliśmy konkurs i scenariusz filmowy zatwierdzono. W latach 2010—2011 byliśmy w planie, ale to finansowania nie ma, to jeszcze czegoś. W Ministerstwie Kultury chcieli pomóc, wszak taki film jest bardzo potrzebny. Ja nawet zdobyłem materiały o tym, kto co pisał o tym scenariuszu w Ministerstwie, żeby zobaczyć jakieś słuszne uwagi, życzenia… Ale wszystko jest w zamrożonym stanie. Dzisiaj ja bym scenariusz przeredagował, bo kino — to żywy materiał. Od scenariusza do wyjścia filmu na ekran — bardzo długa droga. — Pan cały czas uzupełnia książkę “Kruty. Styczeń 1918 roku”, ona wytrzymała dwa wydania. I teraz przygotowuje się Pan do trzeciego… — Tak, po raz pierwszy książka “Kruty. Styczeń 1918 roku”, którą opracowywałem, wyszła w “Proświcie” w 2008 roku, a drugie uzupełnione wydanie — w 2010-tym. Przypominam sobie, do mnie ze Lwowa zadzwonił profesor-historyk, który powiedział: “W moje ręce trafiła Pana książka. To nie po prostu książka, to krutiańska biblia”. Teraz odmówić sobie tej sprawy to grzech. Przygotowujemy trzecie wydanie. Mam bardzo cenne materiały… Na przykład, wspomnienia “Zapiętnowani przekleństwem”, siostry miłosierdzia. Z Niemiec — dokument “Raport Centralnego Komitetu Rosyjskiego Czerwonego Krzyża o działalności Nadzwyczajnej Komisji w Kijowie” o tym, co działo się w Kijowie w latach 20-tych. O sztabie Duchonina, gdzie masowo rozstrzeliwano ludzi. Te materiały strasznie się czyta… Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA miałem prawa pokazywać. Ale to wszystko prawda, ja nie krzywiłem duszą”. A materiały, które weszły do obrazu “Dwa walce. Jewhenija Mirosznyczenko”, dotąd nie były upublicznione. Wielka śpiewaczka, uwieńczona laurami prima donna, którą słyszały Rzym i Paryż, ufnie przyznaje się widzowi z ekranu, że zawsze niesamowicie denerwowała się przed wyjściem na scenę, a praca pedagogiczna jest o wiele trudniejsza niż aktorska. Rok 2011, być może, nie jest najszczęśliwszym rokiem w życiu Ukrtelefilmu. Swego czasu obrazy studia trzykrotnie otrzymywały Narodową nagrodę Ukrainy im. T. Szewczenki, jego dorobek — ponad 3 tys. filmów wszystkich gatunków, wyróżnionych licznymi nagrodami i przyzami najbardziej prestiżowych festiwali i konkursów. Wśród nich “Ślepy deszcz” (reżyser W. Hres), “Odrodzenie” (reżyser Je. Riabko), “Łucja z Lammermooru”, “Grzech”, “Pułapka”, “Zbrodnia z wieloma niewiadomymi”, “Wyspa miłości” (reżyser O. Bijma), “Faust” (reżyser B. Nebieridze), “Czarnobyl: dwa kolory czasu” (reżyser I. Kobryn).
Maschinelle Übersetzung
Pod koniec grudnia w przytulnej sali Kijowskiego Domu Kina zebrali się miłośnicy Ukraińskiego Studia Filmów Telewizyjnych, aby podsumować rok pokazem taśm, które weszły na ekrany w 2011 roku. Wieczór upłynął pod znakiem 45-lecia Ukrtelefilmu.
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
І не лише живописці, а й графіки, скульптори, майстри декоративно'ужиткового мис' тецтва з усіх куточків України: з Києва, Харкова, Одеси, Львівщини, Тернополя, Донецька, Полтавщини, Черкащини… Звідусіль привезли киянам свої твори (понад півтисячі) остан' ніх років на Всеукраїнську Різдвяну виставку, що днями відкрилася в галереї Центрально' го будинку художника. Це своєрідний різдвяний подарунок творців прекрасного, кожен із яких демонструє своє неповторне художнє бачення і осмислення навколишнього світу, особливе переосмислення багатих національних і мис' тецьких традицій.
Храпкова О. С., Донецьк. “Святий Вечір — добрий вечір”
Микола ЦИМБАЛЮК Фото автора Святкова виставка стала вже традиційною. Її проводять щороку у грудні-січні в одній із галерей Центрального будинку НСХУ, що на Львівській площі. Ця виставка — найбільший виставковий проект Національної спілки. Вона широко представляє розмаїття художніх стилів, тем і сюжетів. Тому не дивно, що за відвідуваністю, як стверджують її організатори, ця
Снігур О. Є., Запоріжжя. “Колядки”
Калитко А. М., Косів. “Водохрестя на Гуцульщині”
виставка надзвичайно популярна серед широких кіл шанувальників образотворчого мистецтва і престижна для самих художників. Зрозуміло, що назва “Різдвяна” вже сама по собі визначає її тематичну спрямованість. Але на практиці вона перетворюється у надзвичайно багатобарвну картину, яку написали українські маляри, виліпили чи відлили в бронзі скульптори, філігранно вирізьбили майстри з дерева чи виткали гобеленовою ниткою. Прикметно, що захід має широке географічне представництво. Завдяки цьому цінителі прекрасного можуть ознайомитися з різноманітними стильовими манерами, тематичними уподобаннями, колористичними рішеннями різних за досвідом, популярністю і за віком митців. На виставці представлені твори початківців і загальновизнаних художників. Відкриваючи виставку, відомий художник Петро Зикунов зазначив, що наші митці, попри всі негаразди сьогодення, прагнуть прославити і возвеличити добро і світло. Людська душа в ці дні особливо відкрита для сприйняття позитиву. І так важливо, щоб аура наповнювалася позитивною енергією, повертала й утверджувала віру людини в краще майбуття. Обходячи виставкові зали, де кожне полотно випромінює радість свята, глядач ніби повертається у своє дитинство: зимові пейзажі, церкви, собори, колядування, тепло батьківської родини, ів душі зринає окрилена нова радість — радість людського буття…
Мороз О. М., Харків. “Привезення Ікони Святої Богородиці до Шарівки”
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Prenumerata: na 11 miesięcy — 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek; na rok — 105 hrywien 54 kopiejki.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Piotr ANTONENKO, tel. 279-49-47
Jewhen BUKET, tel. 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30
Sekretarz redakcji: Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 1 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301201 Nakład w styczniu — 20 000 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung