Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 12Originalseite ↗

Z pieśnią w duszy. Do 90. rocznicy urodzin ludowego artysty Ukrainy Mychajła Hryniszyna

Слово Просвіти, №01 за 2012 рік

Mykoła SZUDRIA, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Marzył o powrocie do Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca w Stanisławowie. Chociaż profesor Kostiantyn Pihrow, pochodzący ze Stawropolu, na długo przed ukończeniem studiów zaproponował go na swoją katedrę dyrygentury w Odeskim Konserwatorium imienia Antoniny Nieżdanowej, Mychajło Hryniszyn marzył o rodzinnych stronach. A usłyszawszy w akademiku przez radio śpiew i grę swoich ziomków, kupił bilet na pociąg i zaczął zbierać się w drogę. Studenci-przyjaciele (a byli to: Anatolij Awdijewski, Wiktor Ikonnyk, Andrij Hetman, wykładowcy Wasyl Szyp i Dmytro Zahrećkyj!) z trudem odwieźli młodzieńca od nierozważnego czynu. …Przypomniały się szczęśliwe lata pobytu we Lwowskim Konserwatorium. Uczył się dyrygentury u Pawła Murawskiego. Zajęcia z wokalu prowadziła (nie, wyśpiewywała!) sławna Sołomija Kruszelnyćka. Już starsza, schorowana kobieta, wspierała się na laseczce. Dlatego lekcje dawała w domu, przy ulicy Czernyszewskiego 25, obecnie imienia niezrównanej śpiewaczki. Wszystkie ściany jej mieszkania były w fotografiach. Oto ona — „niezapomniana Aida”, „jedyna Gioconda”, „najczarowniejsza Cio-Cio-San”, „oszałamiająca Walkiria”, „niepowtarzalna Halka”, „idealna Brynhilda”, „wyjątkowa Loreley”, „wsławiona Butterfly”… Jeśli przychodziłeś nie w nastroju, to nauka była odkładana. Gospodyni siadała do fortepianu i, przygrywając sobie, wykonywała ulubione arie, a najczęściej ukraińskie pieśni ludowe. Najmocniej utkwiła w pamięci wierchowyńska „Owce moje, owce…”. Zdaje się, że te dźwięki przypłynęły tutaj z samych Karpat: smutne, wzruszające, bolesne, niczym te kołomyjkowe melodie, które zlatywały z ust Hucułów, schodzących latem z gór drogą kołomyjską, by żniwować w Obertynie za dwunasty snop. Wtedy górale nocowali i chcieli: czyż można rozstawać się z takim mistrzem? Tylko Mychajło przekonał miejscowe kierownictwo: powiedzmy, zdobędę wyższe wykształcenie — i czekajcie w gości! Choć mało wierzyli, a jednak dali wolną rękę. Jechać do Lwowa nie odważył się: tam będzie, wyrażając się muzyczną terminologią, bekar, czyli postawią szlaban. Kijowa tak samo się obawiał. Czy nie udać się, w ostateczności, do Odessy: tam go zupełnie nie znają… I rektor konserwatorium, Serafym Orfiejew, poradził wstępnie porozmawiać z Kostiantynem Pihrowem — profesorem, dyrygentem, kierownikiem chóru studenckiego. Odbyła się szczera rozmowa. Obaj, jak się okazało, związani byli z muzyką duchową: i wykładowca swego czasu pracował z kapelą śpiewaczą w cerkwi. Z Mychajłem Hryniszynem zapoznała się komisja rekrutacyjna — i on bez egzaminów został studentem trzeciego roku — z akademikiem i stypendium. Z radości wzniósł się do dziesiątego nieba. Zdążył zaprzyjaźnić się z chłopakami, wykąpał się w morzu. Wszystko niby było w porządku. Lecz nagle pilnie wezwano go do gabinetu rektora. Poczuł coś niedobrego. I rzeczywiście, KGB natrafiło na ślad swojego „podopiecznego”. Więc rektor zmuszony był powiedzieć: „Niestety, nie możemy pana przyjąć…”. Koło, jak mówią, zamknęło się. Świecił jedynie dom. Lecz w drodze do Obertyna Mychajło, na wszelki wypadek, wstąpił do filharmonii obwodowej, by porozmawiać z jej dyrektorem, swoim przyjacielem z sąsiedniej wsi Honczarowa — Pawłem Barczukiem. Ten obiecał poradzić się „odpowiednich ludzi”. Może coś wyjdzie z zatrudnieniem. I, jakie szczęście, Hryniszyna zaliczają jako solistę Huculskiego Zespołu. Baryton śpiewaka odtąd rozbrzmiewa na scenie i na estradach koncertowych, podczas prób i w podróżach koncertowych. Jego śpiew wszędzie oczarowuje salę. Burzliwymi oklaskami powitała artystę i Moskwa. W tamte dni stolica żegnała się z „wodzem całej ludzkości” — tyranem Józefem Stalinem. Jakby pojaśniało w kraju. A z przyjściem do steru państwa Nikity Chruszczowa zaczęła się odwilż polityczna… Huculi jako pierwsi odwiedzili muzeum kremlowskie. Nastała jakaś niby ulga. I Mychajło Hryniszyn wysłał telegram-zapytanie do Odeskiego Konserwatorium. Odpowiedział na niego sam rektor: „Pod koniec sierpnia czekamy na pana”. …Od tamtej pory upłynęły lata wytężonej pracy pod batutą profesora Pihrowa. „Mychajło Petrowycz”, jak go zawsze tytułował maestro, został kierownikiem artystycznym Iwano-Frankiwskiej Filharmonii, a kiedy zwolniło się stanowisko w Huculskim Zespole — i drugim dyrygentem w nim. Od razu całkowicie zanurzył się w zbieraniu i nagrywaniu folkloru mieszkańców Karpat, opracowywał pieśni ludowe dla potrzeb scenicznych, zaczął sam komponować utwory chóralne. Do repertuaru zespołu trafiły i jego własne perły: „Oj zielona połonina”, „Karpacki gwar”, „Połoninko-hordowinko” i inne. Kiedy zaś szef Huculskiego Zespołu, uczeń Mykoły Kołessy, Wołodymyr Paszczenko całkowicie przeszedł na niwę pedagogiczną, jego miejsce zajął M. P. Hryniszyn. Wtedy też został kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem zespołu pieśni i tańca. Chciało się czymś wyróżnić spośród innych zespołów twórczych i Mychajło Petrowycz przypomniał sobie swoją nauczycielkę Sołomiję Kruszelnyćką z jej przejmującą pieśnią „Owce moje, owce…”. Były jej właściwe serdeczność i skryta marzycielskość. A w ogóle huculska pieśniowość opiera się na szybkich rytmach kołomyjki. Kompozytorowi zaś podoba się szeroki, przeciągły śpiew, zamierzył przemyśleć, urozmaicić ruch tej cudownej pieśni. Jakoś jego rówieśnik Paweł Barczuk zapoznał go ze swoim wykonaniem tej pieśni, ale jej melodia nie zgadzała się z już usłyszanymi. Natchniony śpiew zapadł w samą duszę… Chodził, mruczał, szukał swojego brzmienia. I nagle w nim „wyśpiewuje się” jakiś nieznany motyw muzyczny, jakby inaczej ożyły pierwsze wersy: Owce moje, owce, Owce i barany, Któż was będzie pasł, Jak mnie nie stanie? I nagle wybucha, niczym refren, owo karpackie „du-du-dudu” i powtórzenie ostatnich słów… Zdaje się, że górami płynie dźwięczna fala, leci, przelewa się. I serce zamiera ze słodkiego pragnienia. Ale melodia, natchniona wyobraźnią, potrzebna jest dla chóralnego brzmienia. Pierwsza zwrotka, zapożyczona od Sołomiji Kruszelnyćkiej, — delikatna, niepokojąca, pełna ciepłego uczucia, a z owym „du-du-dudu” jakby wywołuje kontynuację. „Barany” genialnej śpiewaczki nie do końca pasują do scenicznego potraktowania; lepiej, być może, zamienić je na „stada”. W domu, przy ulicy Radzieckiej 163 (teraz Niepodległości), kompozytor wyobraził sobie, jak owczarz zostawia owce na pastwisku, a sam podąża do czarnobrewej Kseni: Hej, paszcie się owce, Gdzie wysokie góry, Ja pójdę do Kseni, Gdzie czarne brwi. Tutaj jeszcze brakuje zakończenia obrazu. Trzeba je czymś dopełnić. I Mychajło Petrowycz spotyka się z młodym poetą Mykołą Kubykiem. We dwóch znajdują zakończenie: Sama Ksenia wyszła, Piękna moja kwiatuszku, Przesiedziałem z nią Do ciemnej nocki. Kompozytor jeszcze długo pracował nad nią; szlifował, jak to się mówi, każdą nutę u siebie przy biurku. Dopiero po udoskonaleniu partytury przyniósł pieśń do zespołu. Milcząc zapisał ją kredą na tablicy. Chórzyści od razu ruszyli do niego z pytaniami: „Skąd taka piękna?”. Nie odpowiedział. Niech zaśpiewają chórem, wtedy można i przyznać się. Wyuczyli od początku do końca. Nieco musiał poprawiać w pracy. Zabrzmiało jak najlepiej. Ale potrzebny był prowadzący śpiewak. Nie z takim już jasnym głosem, ale żeby przejął się wiatrami i zapachami

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn