Kolaż Ołeksandra Łytwynenki
LEKCJA HISTORII OD JURIJA MUSZKETYKA
ŚWIĄTECZNE WIERSZE LUBY PROĆ
MISTRZOWIE KULTURY O PRZYSZŁOŚCI
10–11
Maschinelle Übersetzung
Najweselsze, najbardziej oczekiwane „Trzy święta w gościach!” — są już na naszym progu. Witamy je, mając nadzieję, że wszystko, co złe i grożące, odejdzie i ominie nas, a wszystko, co pomyślne i pożądane, zamieszka w naszych domach. Nowy Rok, Boże Narodzenie i wieczór Świętego Wasyla będziemy witać zarówno w kręgu rodzinnym, jak i na placach, pamiętając o przodkach ukraińskiego rodu, wyczekując ich i Bożego błogosławieństwa na przyszłość, bo taki jest kosmologiczny ład naszej genetycznej pamięci, taka jest nasza narodowa natura — zachowywać i pomnażać wszystko, co najlepsze, aby godne były nasze czyny i nasza droga ku przyszłości. Drodzy czytelnicy! Pamiętajmy, że 2014 rok — to Rok Tarasa Szewczenki. Wielki świat naszego Proroka jest otwarty dla każdego, kto potrafi poznać prawdę Jego Słowa, Jego Prawdę, Jego Miłość, kto pragnie służyć Ukrainie, nosić idею narodową w swoim sercu i tworzyć „Szewczenkiana” trzeciego tysiąclecia. 145-lecie Matki-Proświty światt proświtianie Ukrainy obchodzili na Euromajdanie, w proteście przeciwko imperialnemu scenariuszowi rozłamu i unicestwienia wszystkiego, co ukraińskie, w Ukrainie. Jesteśmy na Euromajdanie, bo stoimy na prawdzie naszego państwa, stoimy za ukraińskim słowem i europejskim wyborem naszego narodu, który polega na obronie godności człowieka, sprawiedliwości społecznej, władzy prawa i demokratycznego samorządu. To nasz wybór! Redakcja „Słowa Proświty” jest zawsze otwarta na najbardziej bolesne i najskrytsze myśli czytelników. Nasze dążenia — poszerzać krąg czytelników-jednomyślnych, prowadzić dialog z przeciwnikami, kierować się ku wielkim zamysłom, tematom nie na jeden dzień. Wierzymy, że Ukraińcy nigdy nie wyrzekną się wszystkiego tego, co zasiała nasza kultura — prawdziwego, duchowego, pożytecznego, i bronimy tego w swoim życiu-byciu wraz z naszymi autorami. Mamy nadzieję, że nasza gazeta stanie się swoistym stale działającym placem, ośrodkiem rodzenia spraw i idei potrzebnych ludziom, ludowej siły i ducha obywatelskiego. Bądźmy razem! Życzymy każdemu domowi, do którego poczta dostarcza naszą gazetę, dobrego słowa, kolędy i szczodrówki, życzeń szczęścia, zdrowia i wszelkiej pomyślności! Siejemy na wielokroć i na dobre lata! Niech 2014 rok będzie rokiem Kozackiego Konia — niezawodnego, nieuległego, wytrwałego, wrażliwego na naszą kozacką naturę. Trzymajmy się mocno w siodle, bądźmy razem, bądźmy zawsze na koniu! Z Nowym Rokiem i Bożym Narodzeniem!
Redakcja
Maschinelle Übersetzung
NASTĘPNY NUMER GAZETY UKAŻE SIĘ 16 STYCZNIA 2014 ROKU
12-15
Maschinelle Übersetzung
— Dmytro, opowiedz własną „historię oporu”: jak to wszystko się zaczynało, jaka była Twoja droga do Euromajdanu? — W ogóle „opór” jest nieefektywny. Codziennie słyszymy: „Precz z bandą!”, „Trzeba walczyć z władzą” itd. W rzeczywistości wszystko wygląda nieco inaczej. Trzeba walczyć nie przeciwko czemuś, a o coś — to znacznie skuteczniejsze i bardziej produktywne, co więcej, pozytywną ideę łatwiej proponować, przekazywać ludziom. Dorosłem do tego w ostatnich latach, chociaż początkowo też byłem na fali „oporu” wobec systemu, ale jeśli przeanalizować, to Pomarańczowa rewolucja 2004 roku zwyciężyła właśnie dlatego, że walczyła nie „przeciwko”, a o pewną „propozycję”. Właśnie w 2004 roku przyszedłem do sztabu „Naszej Ukrainy”, żeby popracować podczas drugiej tury wyborów w jednym z lokali wyborczych. Byłem obserwatorem w kolonii karnej w Aleksiejewce. Tam przyszło mi po raz pierwszy „powalczyć” o uczciwe wybory. Dzięki mojej pryncypialnej postawie już w trzeciej turze zostałem przewodniczącym obwodowej komisji wyborczej. Potem były wybory w 2006, 2007 roku, pracowałem w komisjach, ale aktywną pracą partyjną i społeczną wtedy się nie zajmowałem. W maju 2010 roku brałem aktywny udział w znanych na cały świat protestach przeciwko wycince drzew w parku imienia Gorkiego w Charkowie. Niestety, ta walka, która trwała około miesiąca, nie uwieńczyła się sukcesem, ponieważ działania nie były skoordynowane, odczuwalny był brak doświadczenia. Ale właśnie wtedy nastąpiła aktywizacja najlepszej części charkowian, ludzie po raz pierwszy wyszli na walkę o swoje prawo do oddychania czystym powietrzem, o własną godność. I dziś ponad 90% tych, którzy wtedy wychodzili, jest obok nas na Euromajdanie. Wtedy stworzyliśmy organizację społeczną „Zielony front”, która kontynuuje walkę o ochronę środowiska w Charkowie. Ten ruch społeczny brał udział w wyborach lokalnych w 2010 roku, kierowałem wtedy sztabem wyborczym „Zielonego frontu”, ale zabrakło nam głosów, by dostać się do rady miasta. Dobrze wiadomo, że tamte wybory w Charkowie zostały sfałszowane. To skłoniło wielu do wyjścia na „Charkowski majdan na rzecz uczciwych wyborów”. Tam byłem jednym z dwóch komendantów miasteczka namiotowego, które wtedy znajdowało się w centrum placu Wolności — największego placu miasta. Staliśmy około dwóch tygodni, mieliśmy poważne wsparcie społeczności, ale po decyzji sądu o zakazie protestu zwinęliśmy namioty. Zwinięcie namiotów nie oznaczało zakończenia akcji, a „Charkowski majdan na rzecz uczciwych wyborów” niemal w pełnym składzie dołączył do podatkowego majdanu w Kijowie. Było to ważne ogniwo na drodze do majdanu 2013 roku, ponieważ wtedy hartował się główny cel — dążenie do lepszego życia, do panowania w państwie europejskich wartości. Byłem na podatkowym majdanie do samego końca, do jego rozpędzenia 3 grudnia, a kiedy wróciłem do Charkowa, dowiedziałem się, że od 1 grudnia na rozkaz głównego lekarza zwolniono mnie ze szpitala pogotowia ratunkowego nr 4. Po tym przeszedłem do pracy w Centralnym Szpitalu Klinicznym Ukrzaliznyci, gdzie obecnie leczy się Julia Tymoszenko, obecnie pełnię obowiązki ordynatora oddziału. W 2012 roku brałem aktywny udział w organizacji i przeprowadzeniu językowego majdanu w Charkowie, który trwał cztery miesiące. Każda taka akcja to doświadczenie, nowi ludzie, rozpowszechnianie informacji, przybliżanie rezultatu. A rezultatem ma być nowy kraj, w którym chce się żyć, wychowywać dzieci, do którego chce się wrócić, a nie uciekać stąd, za który nie jest wstyd. — Jak rozpoczynał się Charkowski Euromajdan, jakie są jego osiągnięcia i straty? — Początkowo sceptycznie podszedłem do pomysłu wychodzenia na majdan w celu wsparcia integracji europejskiej, ale zobaczywszy, że wyszła Zachodnia Ukraina, wyszedł Kijów — zrozumiałem: nam w Charkowie też trzeba wesprzeć ten ruch. 21 listopada w nocy było nas tylko 15 osób, 22-go — 200, 24-go — ponad tysiąc i tak dalej w trybie codziennym. Zbieramy się już ponad miesiąc od poniedziałku do soboty o godzinie 18, w niedzielę — o 12 przy pomniku Tarasa Szewczenki. Na placu Wolności jest teraz „Choinka”, do tego jest sądowy zakaz przeprowadzania tam akcji masowych, ale, powiem szczerze, przy pomniku Szewczenki jest nam znacznie przytulniej niż przy Leninie. Program jest nasycony zarówno występami, jak i oprawą muzyczną, i performansami kreatywnej młodzieży, i wierszami, piosenkami twórczych ludzi. Te majdany ujawniają najlepszych ludzi Ukrainy. I przez nich idea rozprzestrzenia się w rodzinach, wśród przyjaciół, kolegów. Dlatego im dłużej majdany będą trwały, tym lepiej. A żądania są niezmienne: impeachment Prezydenta, dymisja rządu Azarowa i przedterminowe wybory parlamentarne według zaktualizowanych zasad. Miesiąc minął, że tak powiem, „bez strat w ludziach”, chociaż były i podpalenia samochodów, i napad tituszek na biuro „Proświty”, gdzie obecnie znajduje się sztab Euromajdanu. 13 grudnia na podwórku domu, na fasadzie którego wisiała zniszczona przez charkowskie władze tablica pamiątkowa Jurija Szewelowa, spalono wynajęty przez nas mikrobus. A 20 grudnia na parterze budynku „Proświty” wybito szyby w kilku oknach, na ganku rozlano farbę. Fasady budynku sztabu zapisano oszczerczymi słowami pod adresem zwolenników kierunku eurointegracyjnego Ukrainy. Nocna warta sztabu nie zdążyła zatrzymać sprawców. (Szczegółowa chronologia wydarzeń Charkowskiego Euromajdanu dostępna jest w Wikipedii (uk.wikipedia.org/wiki/Харківський Євромайдан) — red.). — Napad, Twój stan zdrowia, jak i gdzie planujesz spędzać Nowy Rok? — 24 grudnia około godziny 21 zostałem zraniony w centrum Charkowa, kiedy wracałem po codziennym pokojowym zgromadzeniu. Na ulicy Iwanowa dwóch nieznanych mężczyzn z nożami napadło na mnie, pobili, trochę gazem potraktowali, zranili. I kto wie, jak by się to skończyło, gdyby nie kierowcy, którzy zaczęli trąbić, zatrzymali się i wystraszyli napastników. Mam 12 ran kłutych, które stopniowo się goją. W czwartek wypisano mnie ze szpitala, obecnie przebywam w bezpiecznym miejscu. Nowy Rok, tak jak planowałem, chcę spędzić ze wszystkimi na majdanie. Myślę, że program na pewno będziemy mieli ciekawy, więc wszystkich zapraszam. — Co myślisz o komentarzach „Dopy” i „Gepy” — od zbiórek pieniędzy na odbudowę pomnika Lenina w Kijowie po reakcję na Twoje pobicie i zranienie? — Nie warto zwracać uwagi na samozwańców, którzy nie są twarzą naszego miasta, którzy w 2010 roku fałszowali wybory. Dlatego nie będę komentował wypowiedzi nielegalnej władzy. Uważnie śledzę to, co dzieje się w kraju. Cieszę się, że propozycja Charkowskiego Euromajdanu w sprawie zwołania Ogólnoukraińskiego forum znalazła poparcie i 12 stycznia odbędzie się ogólnoukraińskie zgromadzenie Euromajdanów. Trzeba przygotowywać program, formułować pytania, które muszą zostać rozwiązane. Bardzo chciałbym, żeby ta inicjatywa miała konkretne rezultaty, a nie zakończyła się rozmowami, jak to często bywa. Przecież po pustych słowach pozostaje tylko rozpacz i zwątpienie. Mamy dziś chęć, doświadczenie, wiarę w świetlaną przyszłość, dlatego musimy zrobić wszystko dla zwycięstwa. Chciałbym, żeby u nas zorganizowały się aktywne wspólnoty terytorialne, które byłyby zdolne wpływać na sytuację nie tylko na miejscu, ale i na szczeblu ogólnopaństwowym; żeby wspólnoty wskazywały partiom, co trzeba robić, a nie odwrotnie, jak teraz. Musimy przywrócić ład konstytucyjny w kraju. Tego oczekują nie tylko uczestnicy Euromajdanów, nie tylko światowa wspólnota, ale i siłowe
Na Euromajdanie w Charkowie struktury, którym tak samo znudził się cały ten “bezład” i nihilizm prawny, które chcą realnej stabilności i określoności. “Ryba psuje się od głowy”. Wszystko zaczęło się od Prezydenta i rzutuje obecnie na całe państwo, na wszystkie jego struktury. Trzeba wreszcie rozwiązać tę kwestię i myślę, że jesteśmy w stanie dzisiaj to zrobić. — Ile jeszcze potrzeba czasu? Jak długo będą stały majdany i czy uda się utrzymać sytuację w ramach prawnych? — Tygodnie, a może i miesiące. Im dłużej majdan trwa, tym staje się silniejszy, bardziej zorganizowany, intelektualnie wypełniony. Więcej staje się ludzi, którzy podzielają jego ideały, wszak to nie po prostu jakieś tańce i śpiewy, a realna demokracja, która jednoczy. Sam majdan jest a priori pokojową akcją, która demonstruje postawę obywatelską, a dokładniej, propozycję. Ludzie pragną jakościowych zmian, pozytywu. Oni nie pragną ruiny. Majdan — to radykalnie pokojowa rewolucja świadomości. Ona zmienia światopogląd ludzi. Dlatego wewnątrz agresji nie ma. Pojedyncze wezwania do radykalnych działań — to margines. Jestem przekonany, że jesteśmy w stanie dopiąć swego w kwestii wykonania wszystkich ogłoszonych żądań w pokojowy, zgodny z prawem sposób. To co dzieje się teraz (mam na myśli napady na Wołodymyra Morałowa, Tetianę Czornowoł, na mnie), — to “gra”, którą prowadzi Rosja. Wątpliwe, by takie prowokacje były w interesie obecnej “nielegalnej” ukraińskiej władzy. Działania wielu drobniejszych “nieszczęsnych kierowników”, którzy niby są za Janukowyczem, w rzeczywistości coraz bardziej szkodzą mu, zaganiając w ślepy zaułek. Gdyby był mądrzejszy, tego wszystkiego i wielu innych protestów nie byłoby. Rosyjscy agenci mają nadzieję, że ich prowokacje doprowadzą do radykalnych działań, do konfrontacji, ale, jestem przekonany, takiego czegoś nie będzie. Musimy wszystko rozwiązać w pokojowy sposób i to całkowicie odpowiada naszym interesom. Wszak tylko światło może zwyciężyć ciemność, która panuje w naszym państwie. Kiedy jest dużo światła, ciemność nie wytrzymuje i rozprasza się. Ja to zawsze mówię, występując na majdanie. — Dmytro, jesteś zastępcą przewodniczącego charkowskiej “Proświty”. Po raz pierwszy o “Proświcie” wspomniano, kiedy doszło do napadu na jej biuro. Dlaczego prawie nikt nie wspomina o udziale prośwician w Euromajdanach? — Majdan — to rezultat synergii ruchów społecznych, zwykłych ludzi, nie zorganizowanych w ruchy społeczne, i partii, które są skierowane na pozytywny rezultat. Jako zastępca przewodniczącego Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki wiem, że absolutna większość charkowskich prośwician albo bierze aktywny udział w Euromajdanie, albo moralnie nas wspiera. Proświcianie przynoszą to flagę, to kawę, to koc… Ale w tej sytuacji, być może, i dobrze, że “Proświta” jako organizacja nie składa głośnych deklaracji, nie macha flagami. Po pierwsze, dopiero w tym roku faktycznie odrodziliśmy w Charkowie “Proświtę” jako organizację, wrócili starzy członkowie towarzystwa, aktywnie dołącza się młodzież. Na Charkowszczyźnie obecnie przechodzi fala odrodzenia towarzystwa “Proświta”, nie powiem, że potężna, ale zauważalna. Niezbędne jest i dalej zachowywać taką pozytywną dynamikę. Po drugie, wiadomo, że mamy problemy z pomieszczeniem. Jeszcze przed Euromajdanem otrzymaliśmy kolejny pozew do sądu od władz miejskich, gdzie żądają nas eksmitować z pomieszczenia za długi, które stanowią prawie milion hrywien. Swego czasu rada miejska zawarła z “Proświtą” umowę o wynajem pomieszczenia na tak lichwiarskich warunkach, że musimy płacić jak firma komercyjna, a nie organizacja niedochodowa. Zrozumiałe, że to zrobiono sztucznie, aby z czasem wyrzucić nas na ulicę. Obecnie sąd trwa. Władza miejska atakuje — my bronimy się. Wierzę, że po przywróceniu porządku konstytucyjnego ta decyzja zostanie zrewidowana, sprawiedliwość zostanie przywrócona. Wszak nie jest logiczne, że “Proświta”, która tworzy ukraińskie środowisko w Charkowie, ma za to jeszcze i płacić. Wierzę, że z czasem uda nam się w pełni zrealizować zasadę “Swój do swego po swoje” i “Proświta” stanie się prawdziwie kuźnią świadomości narodowej mas, gdzie będą uczyć się i technologii internetowych, i zarabiania pieniędzy, i wychowania dzieci. Mamy bardzo wiele zamysłów, ale na razie najważniejszy — Euromajdan. Rozmawiał Jewhen BUKET. Wieczorem 24 grudnia na jednego z organizatorów Euromajdanu w Charkowie, zastępcę przewodniczącego Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Dmytra Pyłypcia dokonano napadu, który on ocenia jako zamach na zabójstwo. Według słów Dmytra, napadło na niego dwóch młodzieńców przed 40. rokiem życia. Pyłypeć wybiegł na jezdnię ulicy Iwanowa, aby przyciągnąć uwagę kierowców i zawołać o pomoc. Dogonili go i powalili na asfalt, celowo bili po głowie. Oczywiście, twierdzi Dmytro Pyłypeć, bili go specjalnie wyszkoleni ludzie. Zadali mu 12 ran kłutych i zastosowali gaz łzawiący. Kilku kierowców, którzy zobaczyli napad, zatrzymało się, wezwało pogotowie, ale po 15 minutach oczekiwania zdecydowali jechać do szpitala samodzielnie. Dmytro Pyłypeć, który ma wykształcenie medyczne, ocenił swój stan jako średniej ciężkości. Zaznaczył również, że przez kilka tygodni był śledzony. 26 grudnia Dmytra wypisano ze szpitala i skontaktowaliśmy się z nim przez Skype’a, aby z pierwszej ręki dowiedzieć się o stanie jego zdrowia i porozmawiać o tym, co dzieje się w kraju.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...ji. A ile innych przejawów „najazdu” na dziennikarzy! A bardzo rzadko wszczyna się sprawę karną na podstawie martwego praktycznie artykułu 171 Kodeksu karnego — o utrudnianiu wykonywania zawodu przez dziennikarzy. A jeśli się ją wszczyna, to rzadko trafia ona do sądu, a tym bardziej do rzeczywistej kary dla winnych. Apatię wykazuje także Krajowy Związek Dziennikarzy. Wystarczy tylko, że niedawno wykluczył ze swoich członków — kogo byście myśleli? — ministra spraw wewnętrznych Witalija Zaharczenkę. Przyjęła go do Związku w 2004 roku doniecka organizacja, ponieważ prowadził jeden z donieckich kanałów telewizyjnych. Całkowitą niemoc wykazują w tworzeniu potężnej ukraińskiej przestrzeni medialnej i obronie wolności słowa partie opozycyjne, parlamentarne i pozaparlamentarne. Przecież to trudniejsze niż wykorzystywanie mediów i dziennikarzy. Być może partie w tym zakresie także się zaktywizują, jeśli wcielą w życie już zgłoszoną ideę aktywizacji Majdanu. Chodzi o to, by, zachowując stołeczny Majdan jako plac broni Eurorewolucji, iść w głąb, do obwodów. Na przykład partia „Batkiwszczyna” planuje „przećwiczyć” przez Majdan, przeprowadzić przez niego jak największą liczbę członków partii z obwodów i rejonów. Dobry pomysł. I wtedy wyjaśni się, czy rzeczywiście, na przykład na moim Czernihowszczyźnie, jest 20 tysięcy członków tej partii, jak meldują partyjni urzędnicy. I czy te partie mogą coś przekazać narodowi, wspólnie z mediami, oczywiście z dziennikarzami, a nie zza ich pleców.
Maschinelle Übersetzung
Brutalnie pobito znaną dziennikarkę i aktywistkę Majdanu Tetianę Czornowoł. Wszyscy słyszeli wersje ogłoszone zaraz po zbrodni. Wersja opozycji — to zbrodnia władzy, która w ten sposób próbuje zastraszyć Majdan. Wersja władzy — to prowokacja opozycji, która dążąc do zrzucenia wszystkiego na władzę, podsyca nastroje protestacyjne ludzi. Można by wypowiedzieć się banalnie, że, powiedzmy, prawdę ustalą śledztwo i sąd. Ale czy wielu w to wierzy? Ta zbrodnia stała się skrajnym przejawem niebezpiecznego zjawiska w społeczeństwie — wciągania dziennikarzy, środków informacji w polityczną awanturę. Media nie mogą być odpolitycznione choćby dlatego, że polityką jest wszystko, zaczynając od cen w sklepie. Ale odpartyjnić się media mogą i powinny. Zwykłe, czyli ogólnospołeczne media, których u nas jest zdecydowana większość. Są media partyjne, one ze statusu są partyjne. I to już problem partii, że te gazety są tak samo nędzne, jak one same. Ostatnio brałem udział w akcji protestacyjnej dziennikarzy w związku z pobiciem Tetiany Czornowoł. Był to pikiet obwodowej milicji. Dziennikarze i politycy wygłaszali poprawne przemówienia o wolności słowa, rozbrzmiewały gniewne tyrady o prześladowcach tej wolności, żądania ukarania winnych, dymisji ministra spraw wewnętrznych Zacharczenki, jako minimum — za bezczynność w ochronie dziennikarzy, a najbardziej — za udział milicji w tłumieniu akcji protestacyjnych obywateli. Wszystko tak. Oto tylko jak można, na przykład, odnosić się do poprawnych słów i gniewnych tyrad dziennikarza jednego z mediów, kiedy prawdziwy właściciel tego medium dwukrotnie przeważył w Radzie Najwyższej głosowanie za dymisją tegoż właśnie Zacharczenki. Po raz pierwszy — kiedy 3 grudnia głosowano za dymisją całego rządu, po raz drugi — kiedy na kilka dni przed pobiciem dziennikarki głosowano kwestię dymisji już personalnie ministra. Jak można odnosić się do gniewnych wystąpień dziennikarzy, wiedząc, że z półtora tuzina gazet, które realnie wychodzą w mieście, tylko nieliczne wydania poinformowały o takich głosowaniach. To pytanie także do partii politycznych opozycji, których przedstawiciele wygłaszali takie same poprawne słowa na akcji pod milicją — po 22 dniach od pierwszego głosowania w Radzie. Przez trzy tygodnie te partie nie zdobyły się na przygotowanie choćby prostej ulotki o owym głosowaniu, żeby rozdać ludziom, opowiedzieć, że z sześciu większościowców obwodu tylko dwóch głosowało za dymisją rządu w ogóle, i tylko jeden — za dymisją właśnie tego ministra. A chodzi przecież o społecznie ważną informację, którą mass media i partie są zobowiązane donieść do obywateli obwodu: jak właśnie głosują wybrani przez nich deputowani. I oto zamiast tego — banalne biadolenie na wiecach i pikietach. Oczywiście, nie należy winić samych tylko dziennikarzy. Mówić trzeba o strukturze naszych mediów, o tym, kto nimi włada i jak wykorzystuje, znowuż w wąskopolitycznych, partyjnych celach. …Powróćmy do zbrodni przeciwko Tetianie Czornowoł. Popularna gazeta internetowa “Ukraińska Prawda” z dumą poinformowała, że Tetiana — jej stały autor i doznała ataku właśnie za publikacje tutaj. I to nie tylko ostatnie blogi dziennikarki o posiadłościach wyższych przedstawicieli władzy. To jeszcze niezwykle ostre publikacje o korupcji w wyższych szczeblach władzy. Publikacje tak nasycone cyframi i faktami, że trudno uwierzyć, jakoby przygotowała je jedna dziennikarka. Tak samo w odniesieniu do publikacji innych znanych dziennikarzy, kiedy opowiada się o luksusowych apartamentach możnowładców i ilustruje się to licznymi dokumentami, gdzie i za jakie pieniądze nabyto wyposażenie “carskich posiadłości”. Oczywiste jest, że u władzy są poważni oponenci, którzy mają supertajną informację i “przeciekają” ją przez znanych dziennikarzy. Jakaż rola tutaj przypada dziennikarzom, mass mediom? Drobnych na wymianę? A czemu by samym opozycyjnym partiom nie upubliczniać wszystkiego tego narodowi? Nie ma możliwości, rozumu czy zaufania u ludzi do polityków?
Jakie najbardziej rezonansowe polityczne zabójstwo przez ponad 20 lat niepodległości na Ukrainie? Śmierć dziennikarza, tak i nie zbadana należycie przez 13 lat. Czym najbardziej zapamiętała się akcja opozycji 18 maja w centrum stolicy? O niej ludzie już i zapomnieli, ale jedno zapamiętało się — pobicie dziennikarzy Snisarczuk i Sodelia. A nazwisko jednego z bojówkarzy weszło nawet do leksykonu, choć wpisuj do słowników to “tituszki”. I wreszcie, co posłużyło za katalizator zwołania kolejnego niedzielnego wiecu w centrum stolicy, już piątego na Majdanie — pod nazwą wiec? Brutalne pobicie dziennikarki. Dlaczego bez wielkiego społecznego rezonansu pozostało bodaj najmasowe w Europie w minionym roku pobicie dziennikarzy? Ono zdarzyło się u nas, na Ukrainie, 1 grudnia, pod Administracją Prezydenta. I jeśli pobicie przez “Berkut” w przeddzień studentów na Majdanie jeszcze jakoś jest badane, to pobicie ponad 30 dziennikarzy, w tym zagranicznych, — nie. Zamiast tego funkcjonariusze organów ścigania, którzy świadomie bili właśnie dziennikarzy, nałapali kogo popadnie i jako “napastników” na AP oddają ich pod sąd. Ogółem za 2013 rok (właśnie opublikowano dane Instytutu Masowej Informacji) na Ukrainie odnotowano 101 przypadków fizycznej przemocy przeciwko dziennikarzom. Z nich 64 ucierpiało z rąk mili-
Maschinelle Übersetzung
…Zanim jako dziennikarz dotrzesz do centrum prasowego Majdanu, które znajduje się na drugim piętrze, legitymację dziennikarską trzeba okazać aż na 4 punktach kontrolnych. Dla porównania: do parlamentu wystarczy pokazać ją trzy razy. Cóż, w sztabie rewolucji muszą panować porządek i dyscyplina. Tutaj znajduje się również rdzeń oddziału samoobrony Majdanu, w którym są tysiące ochotników, stąd kierują obroną barykad. I, oczywiście, obsługą bytową dziesiątek tysięcy uczestników akcji protestacyjnych. A to także przygotowywanie posiłków w stołówce związków zawodowych przez wykwalifikowanych kucharzy i studentów-wolontariuszy. Rekord — 110 tysięcy obiadów dziennie, to w dodatku do potraw przygotowywanych na placu przez kuchnie polowe. Produkty przekazują przedsiębiorcy z całego kraju oraz kijowianie. Sztab przyjmuje również dobrowolne datki pieniężne, odzież, obuwie, lekarstwa. Na ścianach ogłoszenia o bezpłatnych kursach języka angielskiego w jednym z pomieszczeń. A działa jeszcze Uniwersytet Majdanu. Oto nazwy kilku wygłoszonych wykładów: „Godność i wolność”, „Ekonomia polityczna współczesnej Ukrainy”. Niedawno w sali koncertowej odbył się koncert w ramach akcji „Ukraińskie światowe gwiazdy muzyki klasycznej — na wsparcie Euromajdanu”. Brzmiały arcydzieła Kreislera, Saint-Saënsa, Sarasatego. Sztab Eurorewolucji przebywa w Domu Związków Zawodowych zgodnie z umową, którą jeszcze w listopadzie opozycja zawarła z Federacją Związków Zawodowych Ukrainy. FZZU przyjęła wtedy również oświadczenie, w którym poparła akcję protestacyjną w imieniu ośmiu milionów członków związków zawodowych wchodzących w skład Federacji. Umowa przewidywała, że sztab wynajmuje Dom Związków Zawodowych do 25 grudnia, z możliwością przedłużenia najmu. Lecz przed zakończeniem tego terminu FZZU postanowiła nie przedłużać obowiązywania umowy z opozycją. I do 30 grudnia sztab miał opuścić budynek. Powód — konieczność przeprowadzenia jego sanitarnej obróbki. O prawdziwych motywach decyzji można jedynie się domyślać. Przecież trudno wyobrazić sobie Majdan bez jego przyczółków — oprócz sztabu, to także Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki, które również jest w gestii FZZU, to Rada Miejska Kijowa, którą jeszcze 1 grudnia zajęli uczestnicy akcji protestacyjnej. 30 grudnia na briefingu w centrum prasowym wystąpił komendant sztabu Stepan Kubiw. To właśnie z nim jako deputowanym ludowym Ukrainy FZZU zawierała umowę o wynajmie budynku. Kubiw poinformował, że Sztab Narodowego Sprzeciwu wypełnia wszystkie zobowiązania umowy, w szczególności dotyczące opłaty za wynajem, taryf komunalnych, a także wszystkich zaleceń służb sanitarnych i innych służb kontrolnych. Tutaj zastrzeżeń do sztabu nie ma. Pytanie o to, czy uczestnicy rewolucji mają opuścić Dom Związków Zawodowych, 29 grudnia zostało wyniesione na Wiec Narodowy na Majdanie. Werdykt Majdanu: sztab ma pozostać w Domu. Więc pozostaje tutaj, podkreślił Kubiw, prowadzi negocjacje z FZZU w sprawie przedłużenia najmu i przygotowuje wielki program świąt Noworocznych i Bożonarodzeniowych. Stronę przygotował Petro ANTONENKO. FOTOKRONIKA HEORHIJA LUKJANCZUKA. Główny przyczółek — Dom Związków Zawodowych Ukrainy, właśnie tutaj znajduje się Ogólnoukraiński Sztab Narodowego Sprzeciwu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
mordwą miesiąca marca czwartego dnia”. “Tegoż roku (1030) poszedł Jarosław na Czudź i zwyciężył ich, postawił gród Juriew”. Ruś Kijowska była niewielkim państwem: “Inne narody daninę dają Rusi: czudź, wieś, meria, muroma, czeremisi, mordwa… ci mają swój język”. Do Rusi Kijowskiej nie należeli nawet Drewlanie, Dragowicze, Krywicze, Ulicze. Dopiero z czasem, na własną zgubę, Ruś zaczęła kolonizować ich, a dalej czudź, merię i innych. Zacytujmy jeszcze raz Nestora: “Tegoż roku (1030) poszedł Jarosław (Mądry) na Czudź i zwyciężył ich i postawił gród Juriew”. Tam wysyłała Ruś swoje drużyny, swoich wojewodów i tam rządziła. I chodziła Ruś na Bizancjum, pierwszymi w tym sensie są wspominani pierwsi kijowscy książęta. Askold (który ochrzcił się w 867 roku) i Dir, dalej — Oleg. Tutaj trzeba wnieść pewne uściślenie: Nestor nazywa pierwszym kijowskim księciem wikinga Olega — konunga, wojewodę — Rusini wezwali wikingów na służbę, jednocześnie mówi, że przed Olegiem kijowskimi książętami byli Askold i Dir, których Oleg zabił podstępem. W Kijowie obecnie jest Mogiła Askolda. Oleg zaś na znak zwycięstwa przybił na wrotach Carogrodu swoją tarczę. Potem na Carogród nieustannie chodzili inni książęta. W szczególności wojowniczy Światosław z kozackim osełedcem na głowie, on rozgromił nad Wołgą potężny kaganat chazarski, któremu wszyscy sąsiedzi płacili daninę, zmiótłszy Chazarów z powierzchni ziemi, i poszedł na Bułgarię, Węgry. Właśnie wtedy Polanie-Ruś najaktywniej zaczęli kolonizować północne ziemie. Jednak Ruś miała też wielką zgubę — step. Stamtąd zaczęli robić najazdy najpierw Pieczyngowie, a potem — Połowcy. O tej walce opowiada się i w najwybitniejszym zabytku literackim Rusi Kijowskiej “Słowie o wyprawie Igora”, które Moskale bezwstydnie i bezpodstawnie przypisują sobie. Ono i terytorialnie, i pod względem wydarzeń należy do nas — Rusinów-Ukraińców. Mowa w nim o wyprawie z lat 1185—1187 siewierskiego księcia Igora Światosławowicza na Połowców. Moskowici nie mogli pojąć, co oznaczają słowa śpiewaka Bojana “wtedy wypuszczał dziesięć sokołów na stado łabędzi”. Tłumaczyli je wprost: sokoły lecą na łabędzie i zabijają je, a te śpiewają, umierając, sławę książętom. A to przecież powiedziane obrazowo, dawny kozacki instrument bandura, zapewne istniał jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej, i “stado łabędzi” — to struny z łabędzich żył, a sokoły, dziesięć sokołów, dziesięć palców z drucianymi zaczepami na końcach, którymi zahaczają te struny i które nazywają się sokołami. Igor poniósł klęskę. I cierpiała od Pieczyngów i Połowców cała Ruska ziemia. Ona powoli podupadała. A tam, w lasy, do czudzi, merii Pieczyngowie i Połowcy nie sięgali, tam umacniały się miasta, tam rozwijały się rzemiosła i handel. I zaczęli stamtąd także napadać na Ruś, grabili, porządnie zrujnowali Kijów; tenże Jurij Dołgoruki, którego zabili Kijowianie, i Andrzej Bogolubski. Już za Olega skolonizowane północne narody są włączane przez Ruś Kijowską do cywilizacji i do wojen z Bizancjum. “Poszedł Oleg na Greków, wziął zaś on mnóstwo wikingów, i Słowian, i czudź, i Krywiczów, i merię, i Polan, i Siewierzan, i Drewlan, i Radymiczów, i Chorwatów, i Dulibów, i Tywerców, którzy są pomocnikami. I władają synowie ruskich książąt z drużynami i we Włodzimierzu, i w Suzdalu, i w Rostowie”, ale to byli nie
Maschinelle Übersetzung
Każda odległa historia tonie w mgłach i niełatwo jest w nią wniknąć. A ta mgła często służy niegodziwym, podstępnym ludziom do fałszerstw, oszustw i zwykłych kłamstw w celach merkantylnych. Ale w naszej historii istnieją oczywiste początki, źródła, fakty i zwrócę się do nich, aby pokazać fałszerstwa, manipulacje, aby wskazać na bezpośrednie oszustwa i kradzieże, przede wszystkim związane z kradzieżą naszego imienia, naszej tożsamości, naszej historii, a co za tym idzie, także naszego prawa do nazywania się samodzielnym, dumnym, wolnym narodem. Autor Jurij MUSZKETYK Skąd powstała ziemia Ruska, wiemy z zagranicznych, w szczególności bizantyjskich kronik, a przede wszystkim z naszego pierwszego, najdawniejszego „Latopisu Ruskiego”, z pierwszej części, znanej jako latopis Nestora Kronikarza „Powieść minionych lat Nestora czerniżca Teodozjuszowego Monasteru Pieczerskiego, skąd poszła ziemia Ruska: kto w niej zaczął kniaziować i jak ziemia Ruska powstała”. Zaczynając od potopu, Nestor opowiada, że Słowianie początkowo żyli nad Dunajem, a dalej rozeszli się i „przezwali się imionami swoimi, — od tego gdzie siedzieli, na którym miejscu… Ciż Słowianie, przybywszy, zasiedli nad Dnieprem i nazywali się Polanami, a inni Drewlanami, bo zasiedli w lasach (współczesna Żytomierszczyzna), a drudzy zasiedli między Prypecią a Dźwiną i nazywali się Drygowiczami, i byli jeszcze Połoczanie (rzeka Połota), Siewierzanie (nad Desną), Krywicze. Polanie mieli jeszcze inną nazwę — Ruś”1. Po raz pierwszy nazwa Ruś (rosy, rusy, radi) wspomniana jest w pracy gockiego historyka VI wieku Jordanesa — rosomani, a w późniejszych kronikach (Zachariasza Retora) — rosy. Nestor zaś pisze: „Bo to tylko słowiański naród na Rusi: Polanie, Drewlanie, Nowogrodzianie, Połoczanie, Drygowicze, Siewierzanie, Bużanie. A to inne narody, które daninę dają Rusi: Czudź, Weś, Merya, Muroma, Czeremisa, Mordwa, Perm, Peczora, Jam”… Zatem to nie Słowianie. Oni siedzą w górnym biegu Wołgi, Dźwiny, nad Białym Jeziorem, nad jeziorem Kleszczyn — Merya, nad Oką — Muroma. I znowu Nestor powtarza, że słowiański naród — to tylko Polanie, Drewlanie, Siewierzanie. Skąd Ruś, rozumiemy i bez Nestora, bo siedzieli oni w międzyrzeczu Rosi, Roski, Rosawy, Rostawicy. Prawda, zagraniczne kroniki opowiadają, że kiedyś dawno Dniepr od Kaniowa do ujścia do niego rzeki Tiasmin płynął dwoma wielkimi rękawami, a pośrodku była wyspa prawie na dwieście kilometrów i właśnie tam żyli Polanie, czyli Ruś. Zatem mieszkańcy dzisiejszych obwodów moskiewskiego, włodzimierskiego, suzdalskiego nigdy nie byli Słowianami, mają fińskie pochodzenie, czemu gołosłownie, bezdowodowo zaprzeczają. I nazwa Moskwa, Wołga, Oka — są mordwińskie. O tym pisali: 1) rosyjski uczony, akademik Michaił Pokrowski: „W żyłach Wielkorusów płynie 80% fińskiej krwi”; 2) znany uczony, autor rosyjskiego słownika Władimir Dal: „Co nie mówcie, a o wiele więcej ziomków naszych — to zruszczona czudź” (czudiki — J. M.); 3) wybitny rosyjski poeta Aleksandr Błok: „Czudź nacudowała, a Merya namierzyła”. Zatem Moskale nigdy nie byli Rusią, o czym krzyczą z pianą na ustach, podczas gdy dzisiaj światowi uczeni stwierdzają: Ukraińcy-Rusini mają 44 tysiące lat, europejskie narody zaczęły się od nas, mają w genach 80% ukraińskiej krwi. Moskale twierdzą, że historię Rosji trzeba prowadzić od Rusi Kijowskiej, a jeśli od Rusi Kijowskiej prowadzić Ukrainę, to takie twierdzenie jest ideowo wrogie. I oto znany rosyjski uczony, archeolog, akademik książę Uwarow z ekspedycją rozkopał około dziesięciu tysięcy grobów na terenach Moskowszczyzny, aby pokazać, że to słowiańskie pochówki (z czasów VIII w.—X w.) i nie znalazł ani jednego słowiańskiego. Wszystkie — fińskie. I on jako uczciwy uczony napisał o tym w książce, książka od razu została zakazana i wycofana, zachowało się kilka egzemplarzy. Czytelniku, weź „Latopis Ruski”, jest wydany i po ukraińsku, i po rosyjsku, i w innych językach, przeczytaj o życiu moskiewskich kniaziów Jurija Dołgorukiego i jego syna Andrzeja Bogolubskiego. Na wielu stronach latopisu kronikarz przytacza ich słowa: „Nasi kupcy pojechali na Ruś, do Kijowa”. „Nasi wrócili z Rusi”. Czyli oni sami nie uznawali się za Ruś, a to przecież już XI — początek XII wieku. Albo zacytujmy z Latopisu Hustyńskiego (koło Pryłuk), początku XVI w.: „Patriarcha Teofan wrócił z Moskwy na Ruś”. Zatem Moskwa nie była Rusią i w XVII wieku. Po raz pierwszy nazwa Moskwa (to była wieś Kuczki) w Latopisie Ruskim wspomniana jest w 1147 roku. Prawdziwa zaś Ruś wtedy już miała i inną nazwę, wewnętrzną — Ukraina. Ruś to nazwa szeroka, międzynarodowa. W tymże Latopisie Ruskim pod 1187 rokiem powiedziano, że w tym roku zmarł perejasławski kniaź Włodzimierz Hlebowicz „…i cała Ukraina po nim wielce rozpaczała”. I oto Moskale do dziś dogryzają: „Ukraina — okraina, okraina Moskwy”. Czyjej? Której jeszcze nie było? Ukraina — to kraj, kraina, jak w polskiej pieśni „Polski kraj, cudowny kraj”, a u wielkiego rosyjskiego poety „…czego szuka on w kraju dalekim, co rzucił on w kraju rodzimym”. Czyja więc okraina to Rosja? Chińska? Nestor wiele razy powtarza: „Polanie, którzy żyli osobno, jak to powiedzieliśmy, byli z rodu słowiańskiego…”, „Polanie mieli zwyczaj swoich przodków, cichy i łagodny, i szacunek do synowych swoich, i do sióstr, i do matek swoich”. „A Czudź, Merya, Mordwa i inni żyli dziko, jedli padlinę, a śluby i wszystkie inne obrzędy były dzikie”. I nie ma tu nic wstydliwego, większość narodów na wczesnym etapie żyła dziko, ale nie trzeba bezpodstawnie się wywyższać, nazywać siebie „starszym bratem”, wyższym, kiedy tak nie jest. My zaś nie dogryzamy im tym, jak pisze ojciec historii Herodot, wskazując na dzisiejsze zamieszkanie Moskali, że „tam żyli ludożercy”. Czytamy „Latopis Ruski” (składa się z trzech części: „Powieści minionych lat” Nestora Kronikarza, „Latopisu Kijowskiego” i „Latopisu Halicko-Wołyńskiego”), wydany w wielu europejskich językach. Wszystkie fundamentalne wydarzenia odbywają się na brzegach Dniepru i żadnego związku nasi północni sąsiedzi z nimi nie mają. I kiedy Ruś przyjmowała chrześcijaństwo, chrzest ten był w latach 988—989, wtedy Moskowii-Rosji nawet w planach nie było. A teraz oni są „Russkim mirem”. W jaki sposób, skąd? „Kiedy zaś żyli Polanie osobno… to było między nimi trzech braci: jednemu imię Kij, a drugiemu — Szczek, a trzeciemu — Choryw, i siostra ich — Łybedź… Zrobili oni gródek, na cześć brata ich najstarszego, nazwali go Kijowem”. A przepowiedział początek Kijowa Andrzej Pierwozowany. Tak powstał według latopisu Kijów. „A ten Kij kniaziował w rodzie swoim i chodził do Cezara”. „A po tych braciach zaczął ród ich trzymać kniaziowanie u Polan”. I zaczęli oni chodzić wyprawami na Carogród. W roku 852, kiedy zaczął Michał panować, zaczęła nazywać się nasza ziemia — ziemia Ruska. A o tym dowiedzieliśmy się, że za tego cezara przychodziła Ruś na Carogród, jak to pisał Jerzy w latopisie Greckim (w kronice Hamartolosa — J. M.). Zatem państwo Ruś Kijowska już znane jest na światowych arenach, a tam, na północy — dzika Czudź, Merya, Mordwa. Znowu z Nestora: „Tegoż roku bił się Jarosław z”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ruskie księstwa. Księstwo Ruskie to Kijowskie, to my — Ukraińcy, i jesteśmy Rusinami. I było ono w tamtym czasie jednym z największych i najpotężniejszych w Europie. A potem nastały czasy mongolsko-tatarskiego najazdu, pierwszymi pod nie podpadły ziemie moskiewska, włodzimierska, suzdalska, i nie po prostu podpadły, zaczęli tam rządzić mongolscy baskakowie, a jeśli rządził jakiś miejscowy władca, to tylko za pozwoleniem (jarlykiem) mongolsko-tatarskim. Prawdziwe nazwisko „zbieracza ruskich” ziem Iwana Kality to Kałga. I biskupi cerkiewni też dostawali takie same mongolskie jarlyki. A opierali się wszyscy ci władcy na mongolsko-tatarskim wojsku. Tak, Aleksander Newski, wyniesiony na najwyższy szczyt, ogłoszony świętym, dwukrotnie, do reszty, na czele mongolsko-tatarskiego wojska niszczył swój rodzinny Nowogród, i był on przyrodnim bratem chana Batyja, a syn Batyja Sartak był krewnym bratem syna Aleksandra Newskiego. I wszystkie owe wyczyny Aleksandra Newskiego wymyślone lub przesadzone: tak, w słynnej bitwie na lodzie zwyciężył niemieckich psów-rycerzy. Ale teraz wiemy, że było ich 93 osoby. I bardzo przemieszali się Moskale z Mongołami, i nawet wszyscy ci znaczący ludzie: Karamzinowie (Kara-Murza), Turgieniewowie i inni — stamtąd. I stał pośrodku Moskwy mongolski bołwan (idole), i Moskale składali mu ofiary i kłaniali się. Wiemy, że i Kijów zniszczyli, zajęli Mongołowie. Ale na ukraińskich ziemiach Mongołowie nie rządzili, im tylko płacono daninę. I do końca, aż do pełnego wyzwolenia, walczyli z nimi halicko-wołyńscy książęta (Daniel Halicki). Moskale zaś mówią, że oni pokonali Mongołów i wyzwolili się od nich w bitwie na Kulikowym Polu w 1380 roku. Bardzo wątpliwe świadectwa. Bo wiadomo, że w 1380 roku była wielka bitwa wojska chana Złotej Ordy Tochtamysza, w składzie którego były moskiewska, włodzimierska i suzdalska drużyny, z innym znanym wschodnim tyranem Timurem Tamerlanem. W tej bitwie Mongołowie zostali rozgromieni i uciekali, a z nimi uciekali i włodzimierzanie, i Moskale, i suzdalczycy. O bitwie kulikowskiej nie mówi żadna zagraniczna kronika, zresztą nie mogły być w jednym roku dwie takie wielkie bitwy, a jeszcze Moskale w jednej bitwie — razem z Mongołami, w drugiej — przeciwko nim. Więc skąd to się wzięło? Jak i szereg innych przekręceń i kłamstw? W czasie rządów Niemki Zofii Augusty Fryderyki Anhalt-Zerbst-Dornburg — Katarzyny II została sfałszowana, przepisana, przekłamana moskiewska (tak zwana rosyjska) historia. Została powołana specjalna komisja fałszerska (stąd u Szewczenki: Niemiec naszą historię nam opowie) na czele z samą Katarzyną, jej pomocnikiem był hrabia Musin-Puszkin. Z całego imperium wycofano i zwieziono z monasterów ponad sto kronik. I — zniszczono, spalono. Zostały dwie: ławrentiewska i ipatijewska. Nad nimi też „pracowała” komisja: wycierali, wyrywali strony i dopisywali. Tak właśnie pojawiła się wczesna rosyjska historia i w niej Rosja-Ruś. (Egzemplarz kroniki Nestora Kronikarza zachował się w Prusach). A prawdziwa Ruś istniała nadal na terytorium Ukrainy. Spójrzcie na podpisy Bohdana Chmielnickiego, jak się podpisywał: „Bohdan Chmielnicki, samowładca ziemi Ruskiej”. Po zwycięskich bitwach pod Żółtymi Wodami, pod Korsuniem, pod Piławcami, pod Zbarażem, lokalnej bitwie pod Batohem i ciężkiej porażce pod Beresteczkiem, ukraińskie i polskie wojska stały naprzeciw siebie pod Białą Cerkwią, i, wyczerpane, ani jedni, ani drudzy nie mieli siły na pełną wielką potęgę. W tym czasie Chmielnickiemu proponują sojusz Szwecja i Siedmiogród (dzisiejsze Węgry), ale Chmielnicki wybiera Moskwę. Według ugody perejasławskiej, — jej obecnie nie ma, Moskale ją zniszczyli, — ugoda miała przeważnie wojenny charakter: wspólna wojna Moskwy i kozackiej Ukrainy przeciwko Polsce; wojna trwa na terenach Białorusi, Moskale nie walczą, walczą tylko Ukraińcy-Rusini: wyzwalają od Polaków Homel, Mohylew, Stary i Nowy Bychów (tam ginie nakazny hetman ukraińskiego wojska niżyński pułkownik Iwan Zołotarenko), a Moskale żądają oddania im wyzwolonych ziem, a dalej zawierają pod Wilnem tajną ugodę z Polską (Polacy „kupili” Moskali, obiecując, że po śmierci polskiego króla na polski tron zostanie wybrany moskiewski car); to była pierwsza zdrada Moskwy wobec ugody perejasławskiej. Kozacka delegacja pojechała pod Wilno, ale Moskale nie dopuścili jej do namiotów, gdzie zawierano tajną ugodę. Dowiedziawszy się o tym, Bohdan Chmielnicki zrywał się ze śmiertelnego łoża, chwytał szablę: „do diabła w zęby pójdziemy, do Turków pójdziemy”. Turcja rzeczywiście wtedy proponowała Ukrainie protektorat, bez aneksji i kontrybucji, i Chmielnicki wysłał delegację do Stambułu zawierać umowę, a potem jednak zmienił zdanie. On jeszcze wysłał przeciwko Polsce korpus Kozaków pod kierownictwem nakaznego hetmana kijowskiego pułkownika Antona Żdanowicza i Kozacy zajęli Kraków i Warszawę przy pomocy siedmiogrodzkiego księcia Jerzego II Rakoczego. O tym ani w imperialnej historiografii, ani w sowieckiej nie powiedziano ani słowa, jak gdyby nie było tego: jakże, sami Kozacy bez Moskali zajęli polską stolicę. A Moskwa wysyła tam swój korpus: rozkładać korpus Żdanowicza. Moskale działają przekupstwem, zastraszaniem i w końcu korpus demoralizuje się, wraca. To dobiło Bohdana Chmielnickiego i zmarł. Przed śmiercią zapisał wybrać hetmanem swojego syna Jurija, mówiąc mu: „Ja złożyłem Moskwie przysięgę i już umrę tak, a ty jak chcesz”. Na radzie w Czehryniu Jurija nie wybrano hetmanem: miał zaledwie 16 lat i był jeszcze dziecinnego usposobienia (a trwała wojna i hetman musiał osobiście prowadzić wojska do bitew). To był błąd, bo od razu pojawiło się jeszcze dziesięciu pretendentów do buławy, a tak zostaliby odcięci autorytetem Bohdana. A kanclerzem trzeba było przy Juriju wybrać Iwana Wyhowskiego. Wyhowskiego zaś wybrano hetmanem i miał on złożyć przysięgę Moskwie, i przy tym była moskiewska deputacja, i podali oni Wyhowskiemu papier, mówiąc: to ugoda perejasławska, którą podpisał Bohdan Chmielnicki, podpisuj i ty. Wyhowski przeczytał i mówi: „To — kłamstwo, to nie ta ugoda”. — „Skąd wiesz?” — „Jakże mam nie wiedzieć, skoro ja sam ją układałem”. Od tej minuty hetman Iwan Wyhowski stał się wściekłym wrogiem Moskwy. Ona nie uznała prawomocności wyborów, mówiąc, że byli przedstawiciele nie od wszystkich pułków, i zaczęła prowadzić przeciwko niemu szaloną wojnę: przekupywała starszyznę, robiono to bardzo grubiańsko, pchali do kieszeni złoto, a za pazuchy skórki soboli, podmawiali pułkowników, i w końcu przeciwko Wyhowskiemu wystąpił połtawski pułkownik Martyn Puszkar, starszy człowiek, i zdecydował: jeśli nie teraz, to już nigdy więcej nie zostanę hetmanem. On zbiera wokół siebie, jak powiedzieliby teraz, zdeklasowane elementy, Moskwa śle mu zachęcające listy. Halina Sewruk. „Oranta”. Halina Sewruk. „Nestor-kronikarz”
ty, pieniądze, broń, prowiant. Wyhowski kilkakrotnie pisze do Puszkara: spotkajmy się, omówmy, chcesz jeszcze jednych wyborów — zgadzam się, ale Puszkar odrzuca to wszystko. Rada w Korsuniu potwierdziła legitymność hetmana Wyhowskiego, wtedy Moskwa zbiera w Perejasławiu jeszcze jedną radę, na którą Wyhowski nie poszedł, a wysłał osauła z zawiązanymi w chustkę klejnotami. Moskiewski diak wyjął zza pazuchy gramotę i zaczął czytać, że car, rzekomo, prosi wybrać godnego hetmana, a majdan zaryczał: „Wyhowski, Wyhowski”, — diak przestraszył się i wyjął zza pazuchy inną gramotę, w której car zatwierdzał hetmanem Wyhowskiego. Jednak nie znalazłszy zgody z Puszkarem, Wyhowski ruszył na niego z wojną, puszkarowcy zostali rozgromieni, Połtawa zdobyta szturmem, a głowę Puszkara przyniesiono na ostrzu włóczni. Ale i dla Wyhowskiego nie było to dobre: bratobójcza wojna, krew — autorytet Wyhowskiego nieco podważony. Moskwa wysuwa jeszcze jednego pretendenta do buławy — Iwana Bezpałego. Zimą, w ciężkich śniegach wojsko Bezpałego zostało rozgromione, a on sam uciekł. Wtedy Moskwa już otwarcie wysyła swoje wojsko pod komendą bojarzyna księcia Trubeckiego, doszli do Konotopu, gdzie w mieście zamknął się z pułkiem niżyński pułkownik Hryhorij Hulanycki i trzymał obronę przez dwa miesiące. A wtedy podszedł z wojskiem Iwan Wyhowski i rozgromił wojsko Trubeckiego, którego resztki uciekły do Putywla. Znany rosyjski historyk Sołowjow pisze o tym tak: „Na brzegu rzeczki Sosnówki w ciągu dwóch godzin został zniszczony kwiat rosyjskiej konnicy — najlepszej w Europie”. Car ucieka z Moskwy. Wyhowski powraca, w pobliżu miasta Hadziacz został zawarty znany traktat hadziacki. Znany, ale nie wszystkim. Carska i sowiecka historiografia o istocie tego traktatu nigdzie nie wspomniała ani słowem, a tylko obelgi, obelgi, obelgi pod jego adresem. Zgodnie z tym traktatem trzy państwa: Litwa, Polska i Ukraina, która nazywała się Wielkie Księstwo Ruskie, zawierały konfederację pod berłem jednego, wspólnie wybranego króla, każde państwo osobno powinno mieć własną administrację, własne wojsko, własne pieniądze, własne instytucje naukowe, unia była znoszona i ogłaszano równymi wszystkie wyznania religijne: prawosławie, katolicyzm i protestantyzm (największym z których na wszystkich terytoriach było wtedy arianizm). Strona ukraińska wysłała do Warszawy poselstwo, a tam na Ewangelii przysięgali wierność traktatowi każdy z osobna: król, obaj hetmani — koronny i polny, senatorowie, starostowie, a potem wszyscy razem. Oczywiście, nie łudźmy się, Polska nie zamierzała przestrzegać punktów tamtej ugody. Ale przeciwko niej, nie znając jej istoty, przeciwko Wyhowskiemu wystąpiły znaczne masy ludności na Ukrainie, przede wszystkim zaporożcy. Bardzo podsycała żelazo niezgody Moskwa — i w końcu pod wsią Hermanówka koło miasteczka Obuchów Wyhowski został, według ówczesnej terminologii, z buławy zrzucony i pod Traktemirowem, w dolinie Żerdowej został wybrany na hetmana Jurij Chmielnicki. Ważne jest to: naprzeciwko Traktemirowa przez Dniepr w Perejasławiu stały moskiewskie wojska Wasyla Szeremietiewa, Aleksieja Trubeckiego, Hryhorija Romodanowskiego, żądali oni od Jurija Chmielnickiego ze starszyzną, aby ci jechali przysięgać do Perejasławia, a ukraińska starszyzna — aby moskiewscy bojarzy jechali tutaj i przysięga zostanie złożona w obecności wojska. Ci nie zgadzali się, w końcu umówili się, że z tego i tamtego brzegu jednocześnie odpłyną łodzie, z tego ze starszyzną, a z tamtego z księciem Romodanowskim. Odpłynęły, ale Moskwa zgodnie ze swoim zwyczajem znów oszukała — księcia Romodanowskiego w łodzi nie było, a był zamiast niego inny człowiek. Ukraińską delegację w Perejasławiu otoczyli szczelnym pierścieniem, nastawili na nich ostrzami berdysze i zmusili podpisać pseudo-perejasławską ugodę, rzekomo podpisaną przez Bohdana Chmielnickiego. Jeśli zgodnie z ugodą Chmielnickiego moskiewski wojewoda i wojsko mieli stać tylko w Kijowie, to teraz po wszystkich większych miastach podatki zbierała Moskwa, jeśli zgodnie z tamtą ugodą Ukraina miała prawo stosunków z zagranicznymi państwami, to teraz to było znoszone, i szereg innych ograniczeń i ucisków. Swoją drogą, jak pisano ugodę za Bohdana Chmielnickiego: kozacka deputacja pisała artykuł, rozpatrywała go bojarska Duma, po czym podpisywał car. Tak, powiedzmy: kozacy pisali, że kozackie państwo ma prawo stosunków z zagranicznymi państwami, Duma na dole napisała: „Oprócz z Polską i Turcją”. Wtedy kozacka deputacja dopisała: „W takim przypadku, jeśli Moskwa będzie prowadzić negocjacje z Polską lub Turcją, to tam obowiązkowo musi być kozacka deputacja”. Ciąg dalszy nastąpi. Halyna Sewruk. „Anna Jarosławna” Halyna Sewruk. „Książę Jarosław Mądry” Halyna Sewruk. „Książę Danyło Halicki”
Maschinelle Übersetzung
Drodzy bracia i siostry! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Każdego roku świętujemy Boże Narodzenie — najwspanialsze święto całego chrześcijaństwa, ponieważ Syn Boży, będąc Stwórcą świata, uniżył samego siebie i stał się człowiekiem. Co to oznacza? Oznacza to, że majestatyczny, niezgłębiony i nieopisany Bóg nie tylko przybliżył się do człowieka, ale uniżywszy siebie do nieskończoności, zjednoczył się z ludzką naturą. Po co Syn Boży wcielił się i stał się człowiekiem, we wszystkim podobnym do nas, oprócz grzechu? Trzeba poważnie zastanowić się nad tym, po co Bóg stał się człowiekiem. Może po to, by dać ludziom prawo moralne? Nie! Bóg dał to prawo przez Mojżesza. Oprócz tego prawo Boże jest zapisane w sercu każdego człowieka: sumienie jest prawem Bożym. Może przyszedł, aby uzdrawiać chorych, wskrzeszać umarłych, czynić dobre uczynki, bronić biednych i skrzywdzonych? Nie! I przed Nim prorocy czynili cuda, a nawet wskrzeszać umarłych. Po co więc Bóg zstąpił na ziemię? Aby zbudować raj na ziemi? Nie! On, będąc Władcą nieba i ziemi, przed którego chwałą drży całe stworzenie, narodził się nie w królewskich pałacach, a w jaskini, dokąd betlejemscy pasterze zaganiali swoje owce. On nawet nie miał mieszkania na ziemi. „Lisy mają nory i ptaki powietrzne — gniazda, lecz Syn Człowieczy nie ma miejsca, gdzie by głowę mógł oprzeć” — powiedział o Sobie Chrystus Zbawiciel (Mt 8, 20). Na ziemi niemożliwe jest zbudowanie raju, bo tam, gdzie panują grzech i śmierć, nie może być żadnego raju. Po co więc przyszedł Syn Boży na ziemię? I dlaczego naród w święta Bożego Narodzenia śpiewa: „Oj, raduj się, ziemio, Syn Boży się narodził!”? Syn Boży zstąpił na ziemię i stał się człowiekiem, aby zniszczyć grzech i śmierć w ludzkiej naturze. Przyszedł, aby pojednać człowieka z Bogiem. Grzech pierwszych ludzi istotnie zmienił ludzką naturę. I tę zmianę odczuwamy nie tylko w sobie, ale i w całej ludzkości: ciało podporządkowało sobie ducha, chociaż powinno podporządkowywać się duchowi. Wartości materialne stały się wyższe od duchowych. Syn Boży narodził się z Przenajświętszej Dziewicy i stał się człowiekiem, aby zbudować Królestwo Boże, czyli Królestwo duchowe, gdzie panowałaby miłość, a nie nienawiść; prawda, a nie krzywda; miłosierdzie, a nie okrucieństwo; pokój, a nie wrogość; świętość, a nie grzech. Jeśli Syn Boży stał się człowiekiem, aby pokonać w ludzkiej naturze grzech i śmierć oraz zbudować Królestwo Boże, to czy osiągnął Swój cel? Osiągnął! Dowodem jest chrześcijaństwo, które zmieniło świat. Czyż niezliczeni święci we wszystkich okresach historii ludzkości nie są dowodem zwycięstwa świętości nad grzechem?! Wszystko, co jest najlepsze w cywilizacji chrześcijańskiej, jest wynikiem wcielenia Syna Bożego i Jego zwycięstwa nad grzechem. Istota chrześcijaństwa polega na tym, że duch ma podporządkować sobie ciało, a nie odwrotnie. Wartości materialne powinny podporządkowywać się duchowym. Współcześni chrześcijanie odeszli od ideałów chrześcijańskich. Panowanie materialnego w życiu zarówno poszczególnego człowieka, jak i współczesnej cywilizacji w ogóle, stało się znakiem obecnego wieku. Znaczna część chrześcijan odeszła od Chrystusa i chrześcijaństwa. Ludzkość osiągnęła wielkie sukcesy w nauce, technologiach — we wszystkim, co dotyczy wartości materialnych. Ale jakże żałosne stało się życie duchowe! To nawet nie wymaga dowodów, bo widzimy bezduchowość na każdym kroku, codziennie i wszędzie. A wszystko dlatego, że chrześcijanie zapomnieli, po co Syn Boży narodził się i stał się człowiekiem. Wszystko, co duchowe, stało się dla nas, chrześcijan, drugorzędne, a wartości materialne ludzie położyli u podstaw swojego życia i działalności. Nie dziwcie się, że dzieci nie szanują rodziców, a matki porzucają swoje dzieci, władcy otrzymują władzę nie po to, by służyć dobru narodu, a swoim własnym interesom. Niech nie powstaje u was pytanie, dlaczego my, Ukraińcy, jesteśmy tak rozdzieleni. Łączą miłość, prawda, pokój, ofiarność, a grzech i wszelkie zło tylko dzielą ludzi. Bracia i siostry! Pamiętajmy, po co Syn Boży narodził się z Przenajświętszej Dziewicy Maryi w betlejemskiej jaskini! A ja serdecznie pozdrawiam z wielkim świętem Bożego Narodzenia całą ukraińską owczarnię Patriarchatu Kijowskiego, naszych braci i siostry Patriarchatu Moskiewskiego, wszystkich chrześcijan Ukrainy, a także Ukraińców w Ameryce i Kanadzie, Europie i Australii oraz na całym świecie. Serdecznie pozdrawiam z Bożym Narodzeniem Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, rząd, Radę Najwyższą, ukraińskie siły zbrojne i cały naród ukraiński. Będziemy modlić się, aby Pan oświecił nasz rozum i serca światłem Swojej Mądrości i miłości, aby nikt z nas nigdy nie wpadał w rozpacz. Będziemy kochać jeden drugiego i Ukrainę miłością nieobłudną. Nie zapominajmy, że Bóg jest miłością, i ta miłość przywiodła Go do betlejemskiej jaskini i na krzyż Golgoty. Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Filaret, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Boże Narodzenie 2013 / 2014 r. m. Kijów
Maschinelle Übersetzung
Synowi, który od Ojca przedwiecznie narodził się bez skazy, a w czasie ostatecznym bez nasienia z Dziewicy cieleśnie się narodził, Chrystusowi Bogu zawołajmy: Ty, który podniosłeś naszą moc, Święty jesteś, Panie! (Kanon Bożego Narodzenia). Chrystus się rodzi! Na głos anioła, który rozbrzmiał pasterzom pośród ciemnej nocy, śpieszymy dzisiaj do ubogiej stajenki w Betlejem. Tutaj widzimy na rękach Przeczystej Dziewicy Maryi Bożego Syna, który przyszedł na nasz świat jako człowiek. Razem z nimi radujemy się i dziwimy, wysławiamy i kontemplujemy żywego i prawdziwego Boga, który narodził się w ludzkim ciele i oddaje siebie w ręce człowieka jako małe, delikatne i bezbronne Dziecię. Boże Narodzenie naszego Zbawiciela otwiera przed nami głębię Bożego życia, jak również całą prawdę o samym człowieku. Ten, który dzisiaj objawił się w ludzkim ciele, istniał jeszcze przed stworzeniem świata, bo jako przedwieczny Bóg odwiecznie od Ojca narodził się bez skazy jako Syn! To tajemnica Bożego synostwa Jezusa Chrystusa — która sama w sobie jest niewysłowiona i niepojęta! — dzisiaj objawia się i jest głoszona człowiekowi. To święto czyni nam dostępnym boskie synostwo, głosi, że nasz Bóg-Ojciec kocha nas jako swoich synów i córki. W Jego nowo narodzonym Synu przeżywamy dzisiaj naszą bliskość z Bogiem, taką samą ciepłą, potężną, realną i życiodajną, jaką jest pełna drżenia bliskość kochającego ojca do swojego jedynego pierworodnego. Wpatrując się w oblicze Bożego Dziecięcia i Jego Matki Maryi, uświadamiamy sobie, że święto Bożego Narodzenia pozwala nam poznać prawdę o naszym człowieczeństwie, o własnej ludzkości, która stała się znakiem Bożej obecności: „A to będzie znakiem dla was — mówi anioł do pasterzy. — Znajdziecie Niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie” (Łk 2, 12). To Dziecię — to sam Bóg Izraela, który w czasie ostatecznym bez nasienia z Dziewicy cieleśnie się narodził. To Dziecię zarazem powierza człowiekowi, w osobie Józefa Oblubieńca, dziwną rolę swojego opiekuna. W Bożym Narodzeniu przyjmujemy wiecznego Boga takimi, jakimi sami jesteśmy. Bo zazwyczaj ludzie pragną, aby ktoś się nimi opiekował. A tutaj, w Betlejem, sam Bóg, jako dziecię, jest tym, kim opiekuje się ludzka rodzina! Ludzkość, poczucie świętości ludzkiego życia i szacunek do niego — to ta wzruszająca i zbawienna droga, którą w tę tajemniczą noc Boży Syn, jako Syn Maryi, przychodzi do naszego domu, naszej rodziny, naszego narodu. I ta boska ludzkość — bogo-człowieczeństwo wcielonego Syna Bożego — otwiera przed nami dzisiaj bożonarodzeniową drogę miłości do Boga i bliźniego. Świętując Boże Narodzenie razem z podróżnymi i bezdomnymi, solidaryzując się z tym, kogo znieważają i czyją godność negują, my, chrześcijanie, jako prawdziwi opiekunowie i zwiastuni obecności Boga pośród nas, czynimy nasz świat, nasze społeczeństwo bardziej ludzkim i godnym samego Człowieka. Narodzenie Syna Bożego, Odwiecznego Słowa Ojca, ukazuje obok wielkości i chwały naszego Boga — Stwórcy i Zbawiciela, wielkość i chwałę człowieka jako korony wszystkiego, co stworzone. W swoim wcieleniu Bóg ukazuje szczególną godność człowieka, bo wciela się właśnie w niego — w swój obraz. Święty Ireneusz z Lyonu naucza: „Kiedy Słowo stało się ciałem, stając się tym, kto był Jego obrazem… to uczyniło człowieka podobnym do niewidzialnego Ojca przez widzialne Słowo” (Adv. Haer 5, 16, 2). Wysławiając godność ludzkiej osoby, Chrystusowy Kościół dzisiaj śpiewa: „Chrystusowi Bogu zawołajmy: Ty, który podniosłeś naszą moc, Święty jesteś, Panie!” Podobnie jak przyjście na Ziemię Syna Bożego przez wcielenie stało się centrum światowej historii, tak samo szacunek do godności ludzkiej osoby jest rdzeniem prawdziwego, rzeczywiście ludzkiego społeczeństwa. Kościół naucza, że instytucje społeczne i ich liderzy powinni szanować każdego człowieka, a ich najpierwszym zadaniem jest wspieranie jego całościowego rozwoju. Człowiek nie może być środkiem realizacji ekonomicznych, socjalnych czy politycznych planów, narzuconych przez władzę świecką. Ta władza musi pilnie strzec, aby ograniczenie wolności czy jakikolwiek ciężar nałożony na osobiste życie człowieka nigdy nie wyrządzały szkody jego godności. (Kompendium nauki społecznej Kościoła, p. 131—133). Każde społeczeństwo, w którym znieważa się człowieka, nie ma przyszłości. Źródłem sprawiedliwego ustawodawstwa oraz ustroju społecznego powinna być godność ludzkiej osoby. Bo właśnie człowiek jest rdzeniem połączenia doczesnego i wiecznego, Bożego i ludzkiego, on jest tymi drzwiami do wieczności, które otworzył w swojej ludzkości Syn Boży w dniu swojego Narodzenia. Dlatego świętować Boże Narodzenie oznacza trzymać otwarte drzwi naszych serc na godność człowieka, zwłaszcza niemocnego i bezbronnego, jakim jest Boże Dziecię na rękach Przeczystej Dziewicy Maryi. Dzisiaj ukraińskie społeczeństwo już po raz kolejny w swojej historii zaświadcza, że pragnie budować własną przyszłość na fundamentach chrześcijańskiej wiary. Nowo narodzony Zbawiciel jest spełnieniem nadziei całej ludzkości na przyjście Królestwa Bożego — królestwa sprawiedliwości, pokoju i dobra. Narodzenie właśnie takiego przedwiecznego Króla pokoju zwiastował anioł, gdy mówił pasterzom: „Nie bójcie się, bo oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawidowym narodził się wam Zbawiciel” (Łk 2, 10-11). Jak ważne jest dla nas w tym historycznym momencie, na słowo zwiastuna, poczuć, że właśnie Chrystus jest źródłem naszej radości, i przestać się bać! W Bożym Narodzeniu niech nasz niepokój przemieni się w nadzieję, zagubienie i niepewność — zmieni się w drogę do Pańskiego żłóbka. W ten bożonarodzeniowy dzień, kiedy, według słów św. Pawła, moc Boża objawia się w ludzkiej słabości (por. 2 Kor 12, 9), nasze poczucie bezsilności przemienia się w uświadomienie sobie własnej godności. Za działaniem Ducha Świętego to uświadomienie sobie własnej godności staje się siłą, która pomoże nam zbudować społeczeństwo godne człowieka. Oto dlaczego my dzisiaj, wielbiąc moc boskiej ludzkości, śpiewamy: „Ty, który podniosłeś naszą moc, Święty jesteś, Panie!” Drodzy w Chrystusie! W ten radosny dzień Bożego Narodzenia składam wam wszystkim serdeczne życzenia. Winszując wam dobra i pokoju, zgody oraz dobrobytu, pragnę zapukać do drzwi każdej ukraińskiej rodziny! Głosem pradawnej kolędy pragnę rozweselić każde ukraińskie serce! Zwiastując wielką radość o narodzeniu naszego Zbawiciela, chcę zebrać cały nasz Kościół — i w Ukrainie, i poza jej granicami — wokół Betlejemskiego żłóbka w jedną Bożą wspólnotę! Poczujmy się jedną chrześcijańską rodziną, w której dzisiaj rodzi się nasz Zbawiciel. Drogą ludzkości i chrześcijańskiej solidarności dotknijmy wszystkich, którzy bronią własnej godności, godności swojej rodziny i swojego narodu! Podzielmy się naszą bożonarodzeniową radością z tymi, którzy znajdują się daleko od rodzinnego domu, na szpitalnym łóżku czy więziennych pryczach. Wszyscy razem, za światłem gwiazdy, śpieszmy do bliźniego, aby zobaczyć w ciele — Niewidzialnego, w Jego ubóstwie — Źródło wszelkiego dobra, w niemocnym — Wszechmogącego, — Nowo narodzonego Chrystusa-Boga w objęciach Bogarodzicy. Chrystus się rodzi! Wysławiajmy Go! † ŚWIATOSŁAW. Dane w Kijowie, przy Soborze Patriarchalnym Zmartwychwstania Chrystusowego, 19 grudnia 2013 roku Bożego, w dniu Świętego Mikołaja, arcybiskupa Mir Licyjskich, cudotwórcy
Maschinelle Übersetzung
Mychajło KAMENIUK. On narodził się w mojej Hryhoriwce, zaciśniętej białymi kredowymi falami gór na skraju naddniestrzańskiej Ukrainy. Gdy byłem mały, wiedziałem to dokładnie, kiedy w przededniu Bożego Narodzenia w naszym chlewie nagle zgodnie rodziło potomstwo siedem lub dziesięć owiec (u nas mówią: „Owce się wykotły”), kiedy tata wnosił do chaty na wygrzanie przy płonącej kuchence drżące, mokre i ciepłe baranie białe, pstre lub srebrzysto-czarne kłębki jagniąt, kiedy w czyściutkich żłobach, do których raz po raz chciało się zajrzeć, zawsze było pełno pachnącego leśnego siana, a babcia Paraska tajemniczo zdążyła szepnąć mi do ucha: „W takim sianie i w takich wierzbowych żłobach i Chrystus narodził się o tej porze…”. I czy trzeba było jeszcze jakichś dowodów, gdy nadchodziła na całą wieś Wigilia Bożego Narodzenia, a z kopuły żywej jeszcze wtedy kamiennej cerkwi potężnie płynął i płynął błagowiest dzwonu… „…tak kocham te dni z Chrystusem w parze, gdy niebios rozwarte są usta. Jagniątko narodziło się w koszarze, ono, zapewne, widziało Chrystusa. Szkoda tylko, że powiedzieć o tym nie umie w żłobach z nieociosanych brzóz. Nadejdzie dzień — i świat ten zaniemieje od prawdy, do której on dorósł…”. Najbardziej nam brakuje Prawdy. Szukamy jej na majdanach, na barykadach, w słownych utarczkach, gorących sporach, w zaprzeczeniach i stwierdzeniach, szukamy po wszystkich światach, a jej brakuje. …On, Chrystus, narodził się i w Brahiłowie, który jest pod Żmerynką. Wiedziałem to dokładnie, gdy słuchałem tuż tutaj, w wiejskim klubie, słowa do swoich ziomków w dniu swoich 50. urodzin płomiennego, głębokiego, strasznego w swojej prawdzie i szczerości ukraińskiego poety Wołodymyra Zabasztanśkiego, który większą część swojego życia tworzył swój ziemski wyczyn i jako poeta, i jako człowiek, ślepy i bezręki. Wołodymyr wtedy, pamiętam, mówił-martwił się losem sponiewieranego, oddanego na pośmiewisko ludzkiej ignorancji łabędziego w swojej pierwotnej piękności Brahiłowskiego Monasteru, ze świątyniami, ikonami dawnymi (niszczonymi i kradzionymi), malowidłami unikalnymi, rąbanymi i wypalanymi. Gdy był dzieckiem, mówił poeta, gdy widzącym jeszcze był, przyprowadzała go tutaj na święta babcia. Ze wszystkiego, co widział tutaj, najbardziej w pamięć wryło mu się wyobrażenie Oka Bożego. Nie oblicze, nie ikona, nie malowidło piekła czy strącenia szatana przez Archanioła Michała, albo co innego, fabularnego, a właściwie jedno tylko to Oko, które patrzyło z góry na lud bogobojny surowo i nieprzebłaganie, pytająco i władczo, jak, może, być może, patrzeć Sama Boża Miłość na nas, grzesznych. Oto oślepłem już dawno, mówił poeta, a Oko to we mnie żyje. I bolało Ono we mnie, gdy usłyszałem, że barbarzyńcy znieważyli świątynię, motykami, siekierami freski jego ścinali, Oko wyrąbali, wydłubali. Wybacz, Wołodymyrze Omeljanowyczu, i niech dusza twoja wybaczy, może, nieco nie tak, jak było naprawdę, jak ty mówiłeś, ja przekazałem ten twój monolog. Słuchałem go bowiem bardzo wzruszony, ale istota zapadła w duszę na zawsze. Tak więc, wiedz: Chrystus narodził się i w Brahiłowie. On zawsze rodzi się tam, gdzie w duszę choćby jednego człowieka przychodzi, powraca Wiara. W Brahiłowskim Monasterze restaurowano świątynię, znów ona zajaśniała-zagrzmiała nad Podolem, zrobiono pierwsze kroki do społecznej pokuty, naprzeciw Prawdzie… „…pozbaw nas tych diabelskich zajęć, poniż niewolników i wywyższ bohaterów, Święty Michale, świece płoną, I gra światło w wojska na broni. Obliczem od tego światła płoniemy, Odrzucamy grzechów ciężkie bryły, Nie wiemy, bywa, co tworzymy, Choćby nie zapominać, co stworzyli”. …Chrystus narodził się wszędzie. Ta fraza po raz pierwszy przyszła mi do głowy wieczorem, gdy zbierałem się na film Francesco Rosiego „Chrystus zatrzymał się w Eboli”. Jako fraza. A jako sens, myśl, wydaje się, to pojęcie żyło we mnie z głębokiego, najgłębszego, najdalszego dzieciństwa. I sens ten konsekwentnie, jak coś potężnie żywego, chciwie słuchającego gdzieś tam we mnie, po kruszynce, po ziarenku zbiera, systematyzuje, wyodrębnia fakty, wiadomości, istotę, niszczy rozpacz i przerażenie, które są właściwe ślepemu, nieprzemyślanemu bytowi jako czysto naturalnemu, fizycznemu działaniu. Jakoś z amerykańskiego czasopisma „New York Times” dowiedziałem się o niespodziewanym znalezieniu przez archeologów Izraela w Gaju Pokoju w Jerozolimie (niespodziewanym, bo coś tam budowniczowie kopali i natrafili przypadkiem na znalezisko) rodzinnego grobowca, gdzie był pochowany jeden z znanych prześladowców, niesprawiedliwych sędziów Jezusa Chrystusa Kajfasz. To znaczy, ludzie natrafili na żywy ślad współczesności nowotestamentowej (szczątki, naczynia, napisy starohebrajskim), jeszcze raz upewnili się: fakty Biblii są wiarygodne! Jeszcze jedna kropla spadła w zamyślone i cierpiące za prawdą serce! „…ja mądrość na ścieżce potknę przypadkowo, ją podniosę i pogubię się jakoś. „Wszystko to dla Boga”, — powiem do kogoś. „Wszystko to od Boga”, — odezwie się ktoś”. Słynny prawosławny kaznodzieja protojerej Aleksander Mień, zniszczony przez przykrej pamięci radziecki totalitarny system, mówił sądowi nad sobą właśnie w przededniu Bożego Narodzenia takie słowa: „Dlaczego nas porusza tak opowieść ewangelistów o Niemowlęciu, narodzonym w ubogiej grocie? Dlaczego tak niepodobne do innych święto Bożego Narodzenia? Być może, przyczyna tutaj kryje się we wspomnieniach dzieciństwa, związanych ze śniegiem, cicho opadającym za oknem, zapachem świec i choinki, z bożonarodzeniowymi śpiewami i gwiezdnymi niebieskimi nocami? Nie, nie tylko pamięć o dzieciństwie porusza nas w dzień Bożego Narodzenia, zresztą wielu nie ma takich wspomnień. Na wideowspomnienie
To święto ma nieśmiertelne, realne siły. Światu, który pogrążył się w mroku, „zajaśniało światło Rozumu”, Jego blask jest niegasnący. Słabe Dzieciątko rzuca wyzwanie królestwu przemocy i nienawiści, wypróbowuje serca, budzi sumienie… Dla Chrystusa nie znalazło się miejsce w domu. Urodził się w stajni. Ale czyż tak było tylko podczas jednego spisu Augusta? Czyż nie dzieje się to z wieku na wiek? Ile dusz przestraszonych zamyka swoje drzwi, gdy Chrystus puka do nich!..”. „…niebo uśmiecha się spokojnie, strach w gwiazdach spłonął. Kadzidło Ci i mirrę, Królu królów!.. Rodzi grzechami obficie ludzkości chora istota, ale przychodzi w porę zbawienne Twoje Narodzenie. Z nim — kolęda i szczedryk, i mrozów rzeźba. Może przetrwamy jeszcze rok, do nowego Narodzenia…”. Zatem Chrystus rodzi się wszędzie — sławcie Go! Chrystus z niebios — wychodźcie na spotkanie! On rodzi się wszędzie, nie ma ojczyzny w naszym ziemskim pojęciu. Chyba że nasze dusze, serca nasze. „Jestem tam, gdzie zbierają się w imię Moje” — powiedziano przecież… „Zaiste, podobnie jak ulewa i śnieg spadają z nieba i nie wracają tam, dopóki nie nawodnią ziemi, nie użyźnią jej i nie zapewnią urodzaju, tak iż wydaje nasienie dla siewcy i chleb dla jedzącego, tak będzie z Moim słowem, które wychodzi z ust Moich: nie wróci ono do Mnie bezowocne, zanim wpierw nie dokona tego, co chciałem, i nie spełni pomyślnie swego posłannictwa” (Iz 55, 10-11). …Takie niesłychane dni nadchodzą: zbawienno-pieśniowe, krystalicznie czyste, tęczowo-kolorowe i pachnące! Na mojej Winniczyźnie, oprócz ustalonych świąt kościelnych, znów będą trzy święta literackie w czasie Bożego Narodzenia: dni urodzin wybitnych rodaków — Stepana Rudanśkiego, Hałyny Żurby i Wasyla Stusa. Rudanśkiemu — 180-lecie, Hałynie Żurbie — 125 lat. Wyleje się ogólnoukraińskie święto literacko-humorystyczne Stepana Rudanśkiego na place i ulice Kalyniwki, Chomutynci, i będzie ono bardzo pasować do morza szczedriwek i kolęd… I będzie to tak, jak opowiada świąteczny fotoreportaż Wiktora Krawczenki, który towarzyszy mi na tej jeszcze jednej ścieżce naszego z Wami poznania. Śmiej się, bębnie Taka u mamy jestem Kozacka dusza
Maschinelle Übersetzung
Dojedzmy ponurą prozę Starego roku — i pij miody: Na srebrnym pędzie mrozu Rozkwitnie gwiazda kolędy.
I duszę anioły zniewolą, I radość dojrzeje nowa… Zatrzymaj w drżących dłoniach Przezroczystą kropelkę Bożego Narodzenia.
Śniegu — od strzechy do Boga. Wklęsły horyzont przyklęknął. Leży srebrnotkana droga: Nie rozpędzisz się — bo jak?
Wyłoni się chatka zadarta — I jakby zapadnie się w step. Z Bożym wieściem święta Sunie śniegami szopka.
Maschinelle Übersetzung
Dni — gnomy: króciutkie, małe... Zadrapie po sercu wszystkich: Na czarnym karku roli — Pierwszy — skazany — śnieg. On wiedział, że zginie, lecz Śmiało pobiegł — i dobiegł! ...Po nim w duszy rozkwitnie Kiść białych pociech. Boże Narodzenie
Maschinelle Übersetzung
Czarnoziem nocy. Niwy bezkresne
Na bieli namalowane dawno.
Niebiański stróż przy starej komorze
Z hojnej garści wydaje ziarno.
O siej, siej, łagodnie, uroczyście,
Na dolę piękną i na Nowy Rok!
Miłujący ludzi nasz, Jezu Chryste,
Na światło serca nas pobłogosław!
* * *
* * *
* * *
Maschinelle Übersetzung
Starego roku spróchniały pień, Porostem snów obrośnięty jak mchem. Dzień utyka, lecz z każdym krokiem, Kielich świąteczny coraz niżej nad nami. W ramiona chowamy głowy: Co tam, o Panie, w kielichu tym dojrzewa?.. Trochę cierpliwości. Płatek zimy Serce rozjaśni, lecz nie ogrzeje… Słońce i mróz stanęły sam na sam. Dym wskoczył na chmurę z rozbiegu. Jękną mrozy — i biada płotom, Zesztywniałym od ostrego spojrzenia śniegu. Oko pasie chudy kalendarzyk, Któremu żyć jeszcze tydzień zaledwie. Dzień utyka nie wiedzieć dokąd — Jak pielgrzym, któremu świat nie jest miły. Śpieszmy się, przyjacielu, choć krok zmęczony, — Kwiat nadziei w sercu rozkwitł! Kielich świąteczny, po brzegi gwiazd, Bóg opuszcza na sznurach światła.
Maschinelle Übersetzung
Wieś w oblężeniu milczących śniegów. Przechwala się zima bogatymi gośćmi. Czarne sznureczki zgubionych śladów rozwieszone między cerkwią a chatami. W skrzypcach wiatru szum zielony umilkł. Bożonarodzeniowa bajka — z rzęsami łopatymi. — Głodnymi oczami świeci wilk, — straszy mama, byśmy trzymali się chaty. Ciepła w rękawicę ukradniesz — i spadasz na siny lód śnieżynką. Panuje biel w przestrzeni bezkresnej, gdzie lato łaskotało ślad pyłkiem.
Maschinelle Übersetzung
Ukraińców ubyło o 80 tysięcy
Na początek 2013 roku ludność Ukrainy wynosiła 45 milionów 553 tysiące osób, czyli o 80,6 tysiąca mniej niż rok wcześniej. Zmniejszenie liczebności dotyczyło ludności wiejskiej, która na koniec roku liczyła 14 milionów 174,4 tysiąca osób.
W Budapeszcie pojawił się plac Tarasa Szewczenki
Plac Tarasa Szewczenki położony jest na prawym brzegu Dunaju, w Budzie, w skwerze obok greckokatolickiego kościoła św. Floriana, gdzie przecinają się popularne szlaki turystyczne. W 2007 roku w skwerze odsłonięto pomnik Szewczenki. Przy pomniku organizowane są różnorodne wydarzenia kulturalne, których uczestnikami są członkowie liczącej siedem tysięcy osób ukraińskiej społeczności na Węgrzech oraz Ambasady Ukrainy.
„Malarstwo petrykowskie – perła Ukrainy”
W Mohylewie (Białoruś) otwarto wystawę „Petrykiwka – perła Ukrainy”, zorganizowaną przez Stowarzyszenie „Ukraina–Francja” przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Ambasady Ukrainy w Republice Białoruś. Wcześniej wystawa prezentowana była w Gomlu.
Film ukraińskiej reżyserki uznany najlepszym w WNP i krajach bałtyckich
„Najlepszym filmem krajów WNP i bałtyckich” rosyjskiej Narodowej Nagrody Kinematograficznej „Nika” został obraz reżysera Kiry Muratowej „Wieczny powrót” (Ukraina).
Otwarto internetowe archiwum ruchu wyzwoleńczego
Od teraz w Internecie dostępnych jest 10 tysięcy wcześniej niedostępnych dokumentów dotyczących historii OUN i UPA. Uruchomiono stronę „Elektroniczne archiwum ruchu wyzwoleńczego”, przedstawioną przez Lwowski Narodowy Uniwersytet im. I. Franki oraz Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego. Użytkownicy mogą przeglądać dokumenty na stronie, a także kopiować ich elektroniczne wersje w formacie pdf. Adres internetowy elektronicznego archiwum: avr.org.ua
Pamięci ofiar Hołodomoru
W 2013 roku, w związku z obchodami 80. rocznicy Hołodomoru, Światowy Kongres Ukraińców (SKU) zaapelował do potomków świadków i ofiar Hołodomoru o udział w niezwykłej podróży pamięci i uczczenia. Pamięci o milionach utraconych istnień. Uczczenia życia tych, którzy przeżyli. Podróż przewidywała przyjazd potomków świadków i ofiar Hołodomoru z krajów ich zamieszkania na Ukrainę, która stanie się centrum międzynarodowych obchodów 80. rocznicy Hołodomoru w latach 1932–33. Podczas pobytu na Ukrainie spotykali się oni z miejscowymi świadkami oraz potomkami świadków i ofiar Hołodomoru, nagrywali ich wspomnienia, aby podzielić się nimi z Ukraińcami z diaspory.
Teraz zarobkowicze będą mogli zgromadzić ukraińską emeryturę
Od 9 maja weszła w życie ustawa o składkach do Funduszu Emerytalnego Ukraińców pracujących za granicą. W szczególności Ukraińcom pracującym za granicą zapewniono możliwość dobrowolnego udziału w solidarnościowym lub akumulacyjnym systemie ubezpieczeń emerytalnych, a także określono wysokość składki przy dobrowolnym opłacaniu składek ubezpieczeniowych do Funduszu Emerytalnego. Ponadto zmianami ustawodawczymi uregulowano kwestie opłacania składek ubezpieczeniowych do Funduszu Emerytalnego w walucie obcej przez przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje (w tym także międzynarodowe) znajdujące się poza granicami Ukrainy, za ich pracowników–obywateli Ukrainy, a także przez obywateli Ukrainy pracujących poza granicami kraju.
W Rosji modnie staje się uczyć języka ukraińskiego. Poinformowała o tym prezes Rosyjskiego Stowarzyszenia Ukrainistów Halina Lisowa. Język ukraiński wykłada się obecnie w około 10 uczelniach wyższych kraju. I nie jest to ostateczna liczba, jest przekonana Lisowa. Jak mówi, oprócz MDIMW ukrainistów przygotowuje się obecnie w Rosyjskim Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym (RDGU), na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym, w Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Lingwistycznym, na uniwersytetach państwowych w Biełgorodzie i Petersburgu, a ostatnio nawet w Surgutskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym.
Problemów z zatrudnieniem studentów-ukrainistów zazwyczaj nie ma. Tacy specjaliści często pracują nie tylko w systemie MSZ, lecz także w szeregu państwowych lub prywatnych firm, gdzie potrzebni są ludzie znający ten język. Jednak mimo wzrostu zainteresowania językiem ukraińskim nadmiaru ukrainistów w Rosji na razie nie obserwuje się. A w systemie edukacji szkolnej o języku ukraińskim w ogóle się nie wspomina.
Polska: tydzień ukraińskiego kina we Wrocławiu
Narodowe Centrum Ołeksandra Dowżenki oraz Honorowy Konsulat Ukrainy we Wrocławiu zorganizowały festiwal „Tydzień ukraińskiego kina”. Wydarzenie odbyło się w jednym z najbardziej znanych kin w Polsce „Nowe Horyzonty”. Wszystkie filmy wyświetlano z polskimi napisami. Narodowe Centrum Dowżenki przekazało filmy do pokazów. W trakcie „Tygodnia ukraińskiego kina” pokazano 9 filmów. Były to: „Trzy historie Galicji” (2001, reżyserki Olga Onyszko i Sara Fargat), „Zwenyhora” (1927, reżyser Ołeksandr Dowżenko), „Człowiek z kinoaparatem” (1928, Dzyga Wiertow), „Cienie zapomnianych przodków” (1964, Serhij Paradżanow), „Kamienny krzyż” (1968, Leonid Osyka), „Krótkie spotkania” (1967, Kira Muratowa) oraz „Jezioro łabędzie. Strefa” (1990, Jurij Illienko). Retrospektywę zakończył film „Ten, który przeszedł przez ogień” Mychajła Illienki.
Pokojowe zgromadzenia: liczne zakazy
Sytuacja dotycząca wolności pokojowych zgromadzeń w Ukrainie w ostatnich latach szybko się pogarsza, coraz więcej organizatorów takich wydarzeń pociąga się do odpowiedzialności. Obserwuje się gwałtowny wzrost liczby sądowych zakazów przeprowadzania pokojowych akcji. Przy czym takie zakazy często obejmują nie jedno wydarzenie, lecz długi okres, terytorium i nieograniczony krąg organizatorów zgromadzeń. Organy ochrony porządku nierzadko bezprawnie zakazują przeprowadzania imprez, bezpodstawnie zatrzymują ich organizatorów i uczestników, ograniczają trasy zgromadzeń, zamykają dostęp do miejsc przeprowadzania zebrań lub nie zapewniają ochrony demonstrantów przed napaściami.
Ukraińcom zakazano pikietowania Janukowycza na siedem miesięcy
Okręgowy sąd administracyjny Kijowa zakazał wszystkim bez wyjątku obywatelom Ukrainy przeprowadzania akcji na ulicach Bankowa i Lutherańska. Odpowiednią decyzję sąd podjął 13 czerwca na podstawie pozwu Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. KMAP jako podstawę zakazu pokojowych akcji wskazała dwa zawiadomienia o bezterminowym głodówce pod Administracją Prezydenta. Sąd ustalił, że podstawą do zwrócenia się do sądu był list głównego zarządu MSW, w którym informuje się, że prowadzenie całodobowej głodówki przy budynku Administracji Prezydenta stwarza warunki wywołujące niezadowolenie zwykłych obywateli i mieszkańców sąsiednich domów, zagrożenie bezpieczeństwa osób, wobec których prowadzona jest ochrona państwowa. W ten sposób sąd podjął decyzję o ustanowieniu zakazu przeprowadzania pokojowych akcji wszystkim obywatelom Ukrainy na siedem miesięcy.
75 obiektów Ławry Kabinet Ministrów „podarował” Patriarchatowi Moskiewskiemu
75 obiektów i budowli Ławry Kijowsko-Peczerskiej przekazano do bezpłatnego użytkowania męskiemu klasztorowi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Chodzi o Dolną Ławrę, a pozostałe obiekty rezerwatu pozostają we własności państwowej. Również ustawodawstwo przewiduje drogę powrotną: państwo może odebrać mienie, jeśli wspólnota religijna nienależycie je utrzymuje — podkreślono w komunikacie. Zgodnie z obecną decyzją rządu koszty utrzymania mienia w całości spoczywają teraz na wspólnocie religijnej.
Miliardy wyprowadzone z Ukrainy do rajów podatkowych
Wielkość środków, które zostały wyprowadzone spod opodatkowania do krajów o niskich stawkach podatkowych, w nieco ponad połowie 2013 roku wyniosła 33 mld hrywien. 1 września na Ukrainie weszła w życie ustawa o cenach transferowych, która była opracowywana i uchwalana jako instrument przeciwdziałania praktyce wyprowadzania nadmiernych zysków za granicę.
Przygotował Petro ANTONENKO
Maschinelle Übersetzung
Ta piękność zwie się pierwotna: Bóg tchnął — i ten oddech zamarł…
Pod powieki oszklonych jezior
Jakby z ogromnego ekranu
Wyświetla słoneczko czwartek.
Dzień — jak niezniszczalne szaty Pana.
Mróz ścisnął drogi,
Białym ptakom księżyc pokruszył —
I stoisz jak słup w odrętwieniu,
Bo wokół chodzi tyle cudów!
Na wpół przytomnie zachwycasz się: cudowne
Te puszyste, nieuciśnione dni,
Darowane mi przez Pana! …
Kropelki Jezusowej krwi —
Gile na białym płótnie.
W dali zastygły karawele…
Tylko dwóch, może trzech wędrowców
Pcha w plecy krzywa ścieżynka.
Mruży oczy wesoły bałwan —
Zaledwie garść śniegu do Bożego Narodzenia!
Maschinelle Übersetzung
Wszystkie podwórka w gronach dzieciarni, Która pójdzie z gwiazdą kolędniczą. I Matka Boska patrzy z góry — Cieszy się starą kolędą.
Oblodzonym dzwonkiem niebios Boże Narodzenie obwieści zjawienie Boga. Chrystus się rodzi! Gdzie jeszcze do “Zmartwychwstał”… — Utkana niepewnością droga.
Lecz dzisiaj smutek schronienia nie znajdzie W wiecznej bajce z aniołem nad nią. I tylko łza Przeczystej spadnie Na obrus wigilijną gwiazdą.
Maschinelle Übersetzung
Śniegi przespały biały czas, kiedy miały sypać ziemię z wysoka…
Klip-klip w dół – to drobne, to kudłate –
Z chmur winnie wyglądają spod poły.
A winni! Kto też wymyślił coś takiego,
Żeby na Boże Narodzenie deszcze kolędowały?!.. Lecz z dziwu księżyc – doświadczony wędrowiec –
Przekopał srebrne stosy spraw!
…Skoczy puszysta iskra: hop-da! –
I już w święto nie ma słonego posmaku.
I na podłogę nocy snop słomy
Z Betlejem wyniesie gwiazda.
Maschinelle Übersetzung
„Rozwiązanie aktualnych kwestii rozwoju kultury i sztuki w 2014 roku” — to temat okrągłego stołu, który odbył się 24 grudnia w Ukrinformie z inicjatywy Ministerstwa Kultury Ukrainy. Wzięli w nim udział najwybitniejsi działacze kultury i sztuki Ukrainy, kierownicy zespołów twórczych i związków. Ze strony władz — Kostiantyn Hryszczenko, wicepremier Ukrainy, Łeonid Nowochatko, minister kultury Ukrainy oraz jego zastępcy. Kostiantyn HRYSZCZENKO, wicepremier Ukrainy, zaproponował uczestnikom szczerą rozmowę o problemach i nakreślenie dróg dalszego rozwoju zarówno ich zespołów twórczych, jak i kultury narodowej w ogóle. — Dzisiaj w przestrzeni narodowej i światowej coraz więcej uwagi poświęca się problemom i wyzwaniom ekonomicznym — powiedział. — Oczywiście, skutki światowej niestabilności gospodarczej nie ominęły dziś nawet najpotężniejszych gospodarek świata. Sytuacja wpływa także na rozwój kultury. Jednak nie powinno to wpływać na niwelowanie kultury, umniejszanie jej roli we współczesnym społeczeństwie. Kultura, sztuka są nam dziś potrzebne nie mniej niż wzmocnienie pozycji gospodarczych. Ponieważ tylko w warunkach moralnego i kulturalnego wzniesienia społeczeństwo będzie w stanie przeciwstawić się trudnościom i przetrwać w niełatwych okolicznościach społeczno-politycznych i gospodarczych. Nasza wymiana myśli pomoże podjąć wyważone decyzje zarządcze. Dziś musimy skoncentrować się na tym, aby szeroko i godnie uczcić 200-lecie Tarasa Szewczenki. Jest to bardzo ważne dla konsolidacji społeczeństwa, ponieważ postać Szewczenki jest jednocząca dla wszystkich Ukraińców, niezależnie od preferencji czy poglądów politycznych. Kwestie, które warto rozważyć: doskonalenie ustawodawstwa o kulturze, w szczególności tryb organizacji i przeprowadzania imprez gościnnych; udzielanie wsparcia finansowego instytucjom kultury oraz środki ich zabezpieczenia, funkcjonowania i dostępności; wspieranie rozwoju związków twórczych itp. Ołeksandr HRYCENKO, zastępca dyrektora Ukraińskiego Centrum Badań Kulturowych: — Jeszcze trzy lata temu mieliśmy opłatę za występy gościnne, która stała się ofiarą uproszczonego systemu opodatkowania. Ta opłata dawała około 3 mln hrywien rocznie. Jak nam wtedy tłumaczono, dla służby podatkowej te pieniądze to za mało, a kłopotu dużo — administrować osobną opłatą. Dla sfery kultury, dla instytucji artystycznych te 3 mln hrywien, które wtedy rozdzielano na zasadzie konkursowej, były poważną sumą. Co obecnie może dać opłata za występy gościnne, jeśli ją przywrócić, zapewniając wyprowadzenie sfery gościnnej z cienia lub półcienia? W zeszłym roku przeprowadziliśmy badanie szacunkowe, jakie są realne wolumeny dochodów (nie zysków, a przychodów!) w branży koncertowo-gościnnej w Kijowie. W 2012 r. stanowiło to 160 mln, a ogółem na Ukrainie — 700—800 mln rocznie. Te 3 mln, które zbierano, zbierano z oficjalnej cyfry dochodów w 100 mln rocznie. Czyli różnica między tym, co deklarowano, a tym, co oceniliśmy — 6—8 razy. Zatem, jeśli dziś przywrócić tę opłatę i zapewnić przejrzystość w tej sferze (a do tego trzeba przenieść działalność teatralną i koncertową na bilety elektroniczne, aby rozliczenia szły legalnie), to opłata za występy gościnne może dać 15—20 mln hrywien rocznie. Faktycznie jest to samofinansowanie branży koncertowo-gościnnej. Co do opodatkowania. Wydaje się, że od ponad roku istnieje poprawka do Kodeksu Podatkowego dotycząca zwolnienia z VAT operacji tworzenia, rozpowszechniania narodowego produktu kulturalnego. Poprawki niby są, ale w rzeczywistości nie działają. Bo tam napisano, że „zwalnia się w trybie określonym przez Gabinet Ministrów”. Nasze Ministerstwo opracowało taki tryb, ale jest on hamowany przez uzgodnienia w innych resortach, które są zainteresowane maksymalizacją wpływów do budżetu, a nie samofinansowaniem kultury. Bo czym jest zwolnienie biletu teatralnego, muzealnego z podatku? To kultura, która przynajmniej w 20 % finansuje sama siebie, a nie zabiera pieniędzy komuś innemu. Mychajło ZACHAREWYCZ, dyrektor generalny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki: — Ponieważ rok 2014 jest niezwykle odpowiedzialny — wielka data naszego geniusza Tarasa Szewczenki, proponuję na bazie naszego zespołu przeprowadzić w okresie letnim, kiedy teatr nie pracuje, festiwal spektakli, które już przygotowały teatry Ukrainy na tę datę. Wiem na pewno, że wśród nich będą odkrycia artystyczne i twórcze. Moglibyśmy niewielkim kosztem, biorąc pod uwagę, że i nasz zespół by się do tego przyłączył, pod warunkiem przyznania festiwalowi pewnych ulg, zrobić wielką rzecz. I co do występów gościnnych. W okresie sowieckim zawsze były one akcją polityczną. Wtedy ukraińskie teatry jeździły na Daleki
Wschód, rosyjskie — na Ukrainę, i nie tylko rosyjskie, ale i inne. Obecnie na Ukrainie istnieje paląca potrzeba, abyśmy my, Ukraińcy, bliżej się ze sobą zapoznawali — Zachód ze Wschodem, Północ z Południem itd. Tę wielką misję mógłby wziąć na siebie także teatr. Na przykład, już od wielu lat jeździmy na występy do Sewastopola. Ukraiński teatr w Sewastopolu to dość egzotyczny wariant. Tam, poza naszym teatrem, z ukraińskich teatrów nikogo nie przyjmują. Ale 8 wyjazdów — to 8 wielkich hołdów tamtejszego widza dla ukraińskiej sztuki w Sewastopolu. Ten przykład świadczy o tym, że wysokiej jakości produkt artystyczny jest przyjmowany z radością i dumą z Ukrainy oraz z narodu. Wydaje mi się, że warto byłoby opracować schemat, wznowić występy naszych najlepszych zespołów na Ukrainie. Do pewnego stopnia tę misję wzięły na siebie festiwale we Lwowie, Czerniowcach, Chersoniu, Dnieprze. To wspaniale, ale to za mało dla Ukrainy. Ihor CHLEBOSOŁOW, dyrektor generalny przedsiębiorstwa państwowego „Państwowa Kompania Cyrkowa Ukrainy”: — Działalność koncertowo-objazdowa to wielka i dochodowa branża. Nawet w warunkach kryzysu gospodarczego ulice naszych miast obfitują w afisze imprez rozrywkowych. Ludzie są gotowi wykładać duże kwoty, aby odwiedzić koncerty, wystawy, zobaczyć i posłuchać artystów. Na Ukrainie obowiązuje ustawa o działalności koncertowo-objazdowej, ale jest ona, niestety, deklaratywna i broni jasno określonych reguł gry na naszym rynku. Obecnie faktycznie mamy niekontrolowany państwowy system koncertowo-objazdowy. Z tej sytuacji od razu zdołali skorzystać nieuczciwi „organizatorzy” tras, przede wszystkim zagraniczni. Korzystając z nieuregulowania prawnego, faktycznie bez kontroli „wysysają” od nas masę walutową i wywożą ją poza granice Ukrainy. Łeś TANIUK, przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy: — Chciałbym podejść do poruszonych problemów nie tylko jako do kwestii uregulowania rynku, ale także z pozycji moralno-etycznych, polityki państwowej. Rzeczywiście, konkurencja trwa nie tylko między bankami, przedsiębiorstwami, ale wszędzie, w tym także w kulturze. Na Ukrainie odbywa się stopniowe i celowe wypieranie ukraińskiego producenta przez przyjezdne klany. Nasza ustawa tego zabrania, ale przecież ona nie działa! Do ustawy o działalności koncertowo-objazdowej muszą zostać wprowadzone zmiany, i to nie tylko w planie zbierania podatków, ale także w planie kontroli nad tym, kto, z czym przyjeżdża i na ile odpowiada to standardom moralno-etycznym naszego i w ogóle cywilizowanego społeczeństwa. Wszystko to są przede wszystkim problemy Komitetu ds. Kultury naszej Rady Najwyższej… Dzisiaj dzieją się u nas dzikie rzeczy: aby ukraiński producent stanął na nogi, musi koniecznie stać się Wierką Serdiuczką albo jakimś tam „małostkowym” Królikiem. Władza musi uświadomić sobie, że na Ukrainie jest nasza ukraińska pieśń, są wspaniali artyści, soliści, chóry, teatry, im tylko trzeba udzielić wsparcia nie tylko w planie finansowym, ale i czysto ideologicznym, moralnym. Ministerstwo Kultury dzisiaj nie ma wpływu na obwodowe zarządy kultury, nie są one mu podporządkowane, — to kompetencja przewodniczących obwodowych administracji państwowych. A oni, ci przewodniczący, to ekipa prezydenta. I tutaj potrzebne są jakieś zmiany w ustawodawstwie… Kultura musi być czynnikiem państwowym. Myrosław WANTUCH, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Zespołu Tańca Ukrainy im. P. Wirskiego: — O tym, że kultura musi wyprzedzać rozwój społeczny, mówimy nie po raz pierwszy. Bo w istniejących warunkach, jeśli tak będzie trwać nadal, nie będzie Ukraińcom czego rozwijać, nie będzie czego wspierać. Byliśmy w 75 krajach świata. Dzisiaj mamy kontrakty do 2016 roku. Ale pracuje się nam niezwykle ciężko. Zespoły narodowe, na przykład chór Werykiwki, zespół Wirskiego i inne, zostały stworzone dla zachowania i rozwoju narodowej kultury ukraińskiej. Często jeździmy za granicę, chociaż za to często nas krytykują. Ale przecież nieszczęście w tym, że to dla nas jedyne wyjście w działalności koncertowo-objazdowej, bo możliwości koncertowania na Ukrainie prawie nie ma. Nasz naród stęsknił się za ukraińską sztuką wysoką. Dzisiaj popkultura jeździ, a my — nie. I to przy tym, że rzadko pojawiają się przedsiębiorczy ludzie, którzy organizują dla nas występy w 2—3 obwodach i jest to dla nich opłacalne. Ministerstwo Kultury oczywiście coś w tym kierunku robi, ale… Europa, jak wiecie, roztrwoniła, zinternacjonalizowała swoją kulturę narodową i do tego zmierza się u nas. Do tego nie można dopuścić w przypadku bogatej kultury ukraińskiej. A do tego trzeba czynić choć niewielkie, ale konkretne kroki na rzecz jej zachowania i popularyzacji. Na przykład, aby zespoły twórcze pracowały nie na własną rękę, nieracjonalnie wykorzystując swój potencjał, trzeba stworzyć przy naszym Ministerstwie, jak było kiedyś, Ukrkoncert. Ołena SERDIUK, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”: — Jednym z postulatów dzisiaj jest spojrzenie na dziedzictwo jako na rezerwę rozwoju gospodarczego państwa. Na przykład we Włoszech 70% dochodu narodowego to dziedzictwo, infrastruktura, która pracuje na jego tworzenie. Na Ukrainie z 20 rezerwatów narodowych większa część to marki narodowe. To Chortyca, Kamienna Mogiła, Chersonez Taurydzki, Sofia Kijowska i inne. Niestety, obecnie istotnym problemem w systemie prezentacji dziedzictwa jest właśnie punkt widzenia technologii informacyjnej. To brak podstawowych stron internetowych w różnych językach, w tym angielskim, rosyjskim, które należycie przedstawiałyby ich działalność. Istnieje światowa praktyka sprzedaży biletów przez Internet, u nas ta system jeszcze nie jest gotowy. Jeśli chodzi o finansowanie. Sofia Kijowska, Ławra Pieczerska, które wchodzą w skład obiektów Dziedzictwa Światowego, a także Chortyca, Chersonez Taurydzki, są prawdopodobnie najczęściej odwiedzanymi na Ukrainie. Są do pewnego stopnia samowystarczalne. Ale są problemy z renowacją. Tego problemu rezerwaty samodzielnie nie pokonają. Wałentyna JAROSZUK, dyrektor Rówieńskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej: — Reprezentuję biblioteki szczebla regionalnego, rejonowego i wiejskiego. To placówki biblioteczne, które świadczą usługi ludziom we wszystkich zakątkach regionu. Usługi te w ostatnim czasie przeszły ogromne zmiany. Trzy lata na Ukrainie działa projekt „Bibliomist”, finansują go prywatni mecenasi ze strony Billa i Melindy Gatesów. W ramach tego projektu w ciągu trzech lat skomputeryzowano 1800 bibliotek wiejskich i rejonowych. Stworzono centra szkoleniowe w bibliotekach obwodowych i wszyscy pracownicy, którzy otrzymali sprzęt komputerowy, zostali przeszkoleni. Obecnie w bibliotece wiejskiej można otrzymać elektroniczne bilety kolejowe, dostęp do składania egzaminów na uczelnie wyższe, pomoc małym przedsiębiorcom w składaniu sprawozdawczości elektronicznej, opłacaniu rachunków za media przez banki, skontaktować się ze swoimi krewnymi przez Skype itp. Usługi te są bezpłatne. W 2014 roku program kończy swoją działalność. Prosimy rząd o wsparcie komputeryzacji bibliotek, to bardzo ważne. Serhij TRYMBACZ, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy: — W projekcie budżetu państwa środki na Ministerstwo Kultury zwiększono o 60 milionów, a budżet wydatków na kino zmniejszono o 35 milionów. Doprowadzi to do zatrzymania naszej branży. Zatrzymana zostanie nie tylko produkcja filmów, ale i program ich renowacji. Stare dobre ukraińskie filmy są wprowadzane do obiegu, to
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
bardzo pozytywny fakt. W ciągu ostatnich trzech lat ukraińskie kino miało bodźce materialne. Studio Dowżenki, narodowa instytucja kultury, podlega Ministerstwu Kultury, ale faktycznie nie jest finansowane. Trzeba, aby z budżetu została wydzielona suma na produkcję filmów. Problem biletów elektronicznych istnieje również u nas. Jest dawna propozycja, która nie została zrealizowana — uchwalić ustawę o opłacie na kinematografię, to zmniejszyłoby potrzebę zastrzyków finansowych, pomogło rozwijać kinematografię. Borys OLIJNYK, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury: — Nasza organizacja należy do tych, które nie potrzebują subwencji, to organizacja charytatywna. Ma 27 lat. Mamy 10 programów, w szczególności na 200-lecie Szewczenki. Ponad 20 lat istnieje program „Nowe imiona Ukrainy”. Co roku do Funduszu Kultury zjeżdża się ponad 100 młodych talentów od 7 do 19 lat. Mamy 25 stypendiów i 25 dyplomów. Nagrody są niewielkie, ale nominowanych mniej interesują pieniądze, niż nasze legitymacje, które pomagają im w dostaniu się na uczelnie wyższe. Nasi pierwsi laureaci to obecnie zasłużeni, artyści ludowi, znani na świecie. Mamy oddziały we wszystkich obwodach, pensja tam to pół lub jedna trzecia etatu, pracują tam pasjonaci. Zwracamy się do lokalnych kierowników, aby wspierali naszych ludzi, i oni pomagają. Ołeksandr PIRIEW, kierownik Narodowego portalu muzyki akademickiej „Music-review Ukraine”, art-menedżer: — Zajmujemy się muzyką klasyczną. W ciągu trzech lat zrobiliśmy cykl koncertów: zarówno młodych, jak i już znanych, takich jak Myrosław Skoryk, Wałentyn Sylwestrow, Jewhen Stankowycz i inni. O działalności koncertowej. Ze strony państw obcych odbywa się stuprocentowe finansowanie ich kultury, ich artystów, malarzy. I u nas musi być pewna organizacja koncertowa, która by się tym zajmowała. Razem z Ministerstwem Kultury osiągnęliśmy najważniejsze, łącząc sektor państwowy i prywatny. Kwestia mecenatu obecnie stoi bardzo ostro. Matej NOWAK, dyrektor programu „Bibliomist”, dyrektor Rady Międzynarodowych Badań Naukowych i Wymiany (IREX): — Prywatne fundacje i prywatne firmy są gotowe inwestować pieniądze w kulturę, ale przy tym chcą mieć efekt społeczny, aby budowano im pozytywną reputację. Badania społeczne świadczą, że 84% naszych respondentów nie pomaga w rozwoju bibliotek, bo nikt nie zaproponował im współpracy. Umawiając się o współpracę, trzeba jasno określić priorytety i konkretny plan rozwoju, określić partnerów, aby wasze interesy się zbiegły. Ołeh MARCINIW, główny reżyser etapu końcowego Ogólnoukraińskiego raportu: — Mamy już prawie sformowany harmonogram raportów twórczych obwodów w Pałacu „Ukraina”, każdy obwód ma swoją koncepcję. Największym problemem jest informacyjne naświetlenie tak zakrojonej na szeroką skalę Ogólnoukraińskiej akcji. Proponuję sformować wysokoprofesjonalną grupę telewizyjną, godnie nagrać raporty, zrobić szeroką reklamę, zaprezentować na Pierwszym kanale narodowym każdy obwód, zobowiązać obwodowe kompanie telewizyjne do pokazania tego materiału w swoich obwodach. Wtedy ta akcja będzie miała charakter konsolidujący. Nadija KYRIAN Zdjęcie autorki Na wystawie zaprezentowano fotografie, które odzwierciedlają życie, działalność społeczno-polityczną Wiaczesława Czornowoła. Wiele z nich zaprezentowano po raz pierwszy. Całkiem nowa jest kolekcja filatelistyki. To koperty z korespondencji Wiaczesława Maksymowycza z bliskimi i przyjaciółmi (w istocie korespondencja obozowa) — z różnych zakątków Związku Radzieckiego (Mordowii, Jakucji, Moskwy, Ukrainy). Wszystkie materiały przekazał gabinet-muzeum Wiaczesława Czornowoła, a pomieszczenie udostępniło Muzeum Szistdesiatnyctwa. Wydarzenie rozpoczęło się kolędami w wykonaniu dawnej przyjaciółki muzeum, piosenkarki Hanny Sołonycznej. Wałentyna Czornowił, siostra Wiaczesława, która opracowała jego archiwa i wydała 8 tomów prac polityka (kolejne 2 tomy są przygotowane), opowiedziała, że pomysł wystawy zaproponowały dziennikarki Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, które pisały prace dyplomowe na temat twórczości W. Czornowoła. Dziewczyny znalazły sponsorów, powiększyły zwykłe zdjęcia z archiwum i nadały im nowoczesny wygląd. W zeszłym roku 75-lecie Czornowoła planowano uczcić na szczeblu państwowym, ale nic nie zrobiono, poza Zachodnią Ukrainą. Dziewczyny zaproponowały nazwanie wystawy „Poza datami jubileuszowymi”. „Chciałam, żeby przyszli ludzie, którzy znają Wiaczesława, żeby wspomnieli go, przecież był jednym z tych, którzy zdobywali niepodległość Ukrainy” — powiedziała Wałentyna. Materiał przygotowały Nadija KYRIAN, Mykoła CYMBALUK
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO. Taki zdumiewający werdykt wydali niektórzy żołdacy od kultury w stosunku do laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, narodowego artysty Ukrainy Bohdana Beniuka. O tym aktor opowiedział na briefingu w centrum prasowym Sztabu Eurorewolucji w przededniu Nowego Roku. Poinformował, jak zakazano jego wieczoru autorskiego. Był to specjalny program noworoczny, którego nie da się „przenieść” na inną datę. Program przygotowywano od dawna i jeszcze od sierpnia zaczęto sprzedawać bilety na ten wieczór. Głos aktorowi. „Ten wieczór autorski był zaplanowany na 31 grudnia w stołecznym Domu Oficerów, podległym Ministerstwu Obrony. I na kilka dni przed wieczorem dowiaduję się od kierownictwa placówki (choć decyzję oczywiście podejmowali nie oni, a na wyższym szczeblu) o tym. Okazuje się, że w Ministerstwie Obrony zaniepokoili się, że właśnie 31 grudnia na Majdanie Niepodległości ogromna liczba ludzi będzie witać Nowy Rok. I żeby Domu Oficerów „nie zajęli” ludzie, którzy będą szli z Majdanu, urzędnicy „wzmacniają ochronę” tej placówki. Zamykają wszystkie drzwi na klucz, żeby ani 31 grudnia, ani 1 stycznia nikt tam nie trafił. Czyżby u nas wprowadzono stan wojenny? Ależ żyjemy póki co w demokratycznym społeczeństwie i takie przestrogi dziwią. W rzeczywistości dano mi do zrozumienia: tej imprezy nie można było przeprowadzić tylko dlatego, że to wieczór autorski Bohdana Beniuka. Ot, gdybym był w Partii Regionów, to żadnych problemów. A ja jestem przeklętym nacjonalistą, więc, nie daj Boże, żeby nie przyszła pełna sala nacjonalistów, którzy „zajmą” Dom Oficerów. Postanowiłem wyjaśnić, skąd „nogi wyrastają”? Dotarłem do wiceministra obrony, ten obiecał „wszystko załatwić”. Ale skończyło się na niczym. Oto taki zwrot kulturowej okupacji”. Przypomnijmy, że Bohdan Beniuk jest deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy. Lecz, w przekonaniu żołdaków od armijnej kultury, artysta jest deputowanym „nie tej” frakcji, a opozycyjnej „Swobody”, aktywnie wspiera Majdan, Eurorewolucję na Ukrainie. Bohdana Beniuka uzupełnił na briefingu zasłużony działacz sztuki Myrosław Hryniszyn, który jako producent współpracuje z w kaskach, z tarczami, w pełnym rynsztunku kolumny nie przepuszczali. Borys Tarasiuk poinformował, że jest deputowanym ludowym, ma prawo przechodzić, że idą tylko złożyć kwiaty, jednak na strażników i to nie wpłynęło. Wreszcie do Borysa Tarasiuka wyszedł kierownik ochrony i po negocjacjach kolumna zdołała przejść do pomnika. Deputowany ludowy poprzednich kadencji, współpracownik Czornowiła Bohdan Horyń, jak i inni mówcy, zaznaczył, że wystawa jest bardzo ważna: „Przed nami droga wybitnego człowieka, który zasłużenie posiada tytuł Bohatera Ukrainy. Często myślimy nad tym, jak zachowałby się Wiaczesław Czornowił w tych czy innych okolicznościach, w szczególności w nasze burzliwe dni. Był dojrzałym politykiem, błyskotliwym strategiem i taktykiem, analitykiem, nam go i teraz brakuje. Oglądając wystawę, żałuję, że nie zmieściło się więcej ma- Teatralną firmą „Beniuk i Chostikojew”. Poinformował, że zakaz wieczoru autorskiego Beniuka nie jest jedynym faktem „kulturowej okupacji”. W tymże Domu Oficerów jeszcze 16 grudnia miał być spektakl wspomnianej firmy – „Luksus dla obcokrajowców”. Tak jak w przypadku wieczoru autorskiego, należycie została zawarta umowa z Domem Oficerów na ten spektakl, opłacono wszystkie usługi, aktywnie sprzedawano bilety. I w ostatnim momencie spektakl odwołano. Tyle tylko, że przeniesiono go na 13 stycznia. Motywacja ta sama. Ale jeśli w kwestii wieczoru autorskiego dyrekcja Domu Oficerów otwarcie pisemnie poinformowała o przyczynach odmowy – strach przed widzami, to przeniesienie spektaklu motywowano tym samym, ale już „w trybie roboczym”, ustnie. Choć w sztuce też jest swój porządek – organizacja spektakli, koncertów, zawieranie umów. Lecz wszystko to schodzi na drugi plan, kiedy na scenie są polityczne gry. Na briefingu Bohdan Beniuk poruszył także ogólnie tak zwanego „wsparcia” przez władzę regionalów życia twórczego w kraju. Wspomniał o akcji aktorów Czerkaskiego Teatru Dramatycznego, którzy przerwali spektakl, aby wyrazić protest przeciwko niewypłacaniu pensji. Zaznaczył, że podobne rzeczy dzieją się w wielu państwowych placówkach artystycznych kraju. „Nieakceptowanie ukraińskości na Ukrainie istnieje – zaznaczył aktor. – My, artyści, stale odczuwamy jakąś zaporę, która nie daje twórcom normalnie pracować, docierać z ukraińską sztuką do narodu”. materiału, że to tylko cząstka wielkiej drogi Czornowiła. Proponuję materiały wystawy wykorzystać jako podstawę fotoalbumu „Wiaczesław Czornowił w fotografiach”, odnalazłszy i dodawszy nowe zdjęcia”. O tym, że na wystawie jest bardzo pozytywna energia, że takie wydarzenia powinny od czasu do czasu się odbywać, żebyśmy zrozumieli, kogo straciliśmy, i przy tym nie oderwali się od realnego człowieka z jego bólami, próbami czegoś osiągnięcia, natykając się na głuchą ścianę, ze zmęczeniem, z żywym uśmiechem, żeby nie przejść w sferę czystej mitologizacji – mówili Taras Czornowił, Wasyl Owsijenko, były dyrektor Kijowskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 235, który dołożył wiele wysiłku, żeby ta szkoła nosiła imię Wiaczesława Czornowiła, dziennikarka Marharyta Dowhań i inni. Prowadził wydarzenie młody pracownik muzeum Bohdan Płachotniuk.
Maschinelle Übersetzung
Tak nazwano wystawę fotograficzną poświęconą życiowej drodze Wiaczesława Czornowoła, wybitnego polityka, jednego z bojowników o niepodległe państwo ukraińskie, która została otwarta w Muzeum Szestdesiątnictwa. Podczas otwarcia wystawy jego towarzysz Wasyl Owsijenko powiedział: „Wiaczesław Czornowił urodził się w przededniu katolickiego Bożego Narodzenia, Wasyl Stus — w prawosławne Boże Narodzenie. Uważa się, że to znak szczególnej Bożej łaski. A komu wiele dano, od tego wiele się wymaga. Bohater Ukrainy Wiaczesław Czornowił i Bohater Ukrainy Wasyl Stus swoim życiem dowiedli, że są godni tej wysokiej misji”.
Maksymiwna. — Ktoś, być może, za tę ideę cierpiał jeszcze bardziej, ktoś nie wrócił z łagrów. Wiaczesław wrócił i bronił niepodległości już w naszych czasach. Pracując nad archiwami, zrozumiałam, jak dalekowzroczny był, we wszystkim miał rację. Na przykład wielokrotnie zwracał się do sił demokratycznych, wzywał do zjednoczenia. Nie udawało się to i było przyczyną naszych porażek. Już wtedy Wiaczesław Maksymowicz mówił, że Ukraina powinna wstąpić do NATO, trzymać kurs na Europę. Ma artykuł: „USA i Europa powinny zwrócić twarz ku Ukrainie”. Te wezwania są aktualne także dziś”. Ołeksij Zacharczenko, lider Ruchu Młodych, podarował muzeum portret Czornowoła pracy Myrosławy Szewczenko, młodej kijowskiej artystki, działaczki organizacji. „Imię Wiaczesława Czornowoła dla młodzieży — jaskrawy przykład, ideał polityka, niczym nieskalany. Ruch Młodych w wielu miastach czcił jego pamięć” — poinformował O. Zacharczenko. Opowiedział, jak w dniu urodzin Wiaczesława Maksymowicza razem z byłym liderem Ludowego Ruchu Borysem Tarasiukiem i innymi jego соратnikami składali kwiaty pod pomnikiem bohatera. Na Majdanie ogłoszono, że formuje się kolumna dla uczczenia Wiaczesława Czornowoła. Przyszło bardzo wiele ludzi — młodych i starszych, świeckich i duchownych. Kolumna ruszyła ku pomnikowi z patriotycznymi pieśniami, skandowano: „Chwała Bohaterowi Ukrainy Wiaczesławowi Czornowołowi”. Dotarli do kordonu milicji, który stał na ulicy Hruszewskiego (obecnie w Kijowie zamknięto ulice prowadzące do kwartału rządowego). Ci młodzi chłopcy, przywiezieni do Kijowa skądś, być może nie wiedzieli, kim był Czornowoł, choć przez całą dobę stoją w pobliżu pomnika. Chłopcy
Maschinelle Übersetzung
Ideologiczna walka wokół twórczości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki trwa do dziś. Najpierw była to ideologia imperialnej Moskwy, potem komunistycznej, obecnie zaś, w istocie, neosowieckiej. Władza każdego systemu próbowała sprywatyzować Szewczenkę, uczynić z poety „użytek” na swoją korzyść. Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Moskiewski system imperialny widział w Szewczence szczególnie niebezpiecznego buntownika Prowincji (Ukrainy — L. W.), przeznaczonej na kulturowo-narodowy niebyt. Jeśli ten system nie zdołał przeszkodzić Szewczence jako poszczególnemu człowiekowi pisać, tworzyć w ojczystym języku, to uciekał się i obecnie stosuje wraz z ukrainofobami na Ukrainie najbardziej podstępne metody wypierania języka ukraińskiego z kulturowego, historycznego, instytucjonalnego bytu narodu (cyrkularz wałujewski, ukaz emski i setki innych antyukraińskich aktów, skierowanych na zrusyfikowanie Ukraińców). System komunistyczny działał po swojemu — nawet bardziej wyrafinowanie, cyniczniej: stawiał sobie na usługi Szewczenkę, ogłaszając go „rewolucjonistą-demokratą”, „przyjacielem mas pracujących”, „orędownikiem przyjaźni między narodem rosyjskim a ukraińskim”, „nienawistnikiem ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”, „rewolucjonistą-ateistą” i tym podobne. Kohorty najnowszych „desakralizatorów” (Lina Kostenko) narzucają liberalne mity polityczne o Szewczence, którego my rzekomo „nie znamy” — „szamana”, „mitotwórcę”, „wiedźmaka”, „wurdaka”, kosmopolitę-„ogólnoluda” i inne. Niektórzy zadufani w sobie postmodernistyczni „twórcy” wypowiadają się jeszcze brutalniej i wulgarniej. Przekręcanie, fałszowanie „Ja” Szewczenki bazowało w przeszłości i wyrasta teraz ze świadomości tego, że „on jest duchowym ojcem najnowszej ukraińskiej nacji”. Historię swojego życia T. Szewczenko nazwał częścią historii całej Ukrainy. Gruziński pisarz A. Cereteli, opowiadając o swoim spotkaniu z T. Szewczenką, zaznaczył, że on „po raz pierwszy zrozumiał z jego słów, jak trzeba kochać kraj i swój naród”. Taras Szewczenko żył w epoce, kiedy rosyjska doktryna państwowo-prawna utwierdzała integralny postulat o istnieniu „trójjedynego narodu rosyjskiego” (Wielkorusów, Małorusów oraz Białorusinów). W popularnych rosyjskich encyklopediach pisano, że „małorusini, małorosjanie (czasami nazywani południoworusami), przedstawiciele jednej z trzech wschodniosłowiańskich narodowości, wspólnie nazywanych rosyjskimi”. W taką „noc bezpaństwowości” (J. Małaniuk) Taras Szewczenko powstał jako poeta niewidzialnego kraju, zniewolonych ludzi. Położył ojczyste Słowo w mocny fundament narodowego odrodzenia narodu, ukraińskiego państwowotwórstwa w kontekście ogólnoludzkich wartości. Powstanie prawda! powstanie wolność! I tobie jednemu Pomodlą się wszystkie języki Po wieki wieków.
Już wtedy dla T. Szewczenki kodem porozumienia między narodami było kryterium wolności, równości, wzajemnego szacunku do tożsamości narodowej i praw człowieka. Jednakże stworzony za czasów Piotra I postulat, że państwo rosyjskie to jednolita i nierozerwalna całość, niczym Święta Trójca, gdzie Moskwa to „Bóg-Ojciec”, Ukraina to „Bóg-Syn”, a Białoruś to „Bóg-Duch Święty”, obecnie usilnie narzuca moskiewski patriarcha Cyryl. Taras Szewczenko gniewnie piętnuje, z sarkastycznym blaskiem obraca w popiół tych, którzy są zarażeni wirusem janczarstwa, zdrady, ugodowości. Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, warszawskie śmieci. Taki oceniający wyrok wydaje T. Szewczenko nie tylko „i umarłym, i żywym”, ale także „nienarodzonym rodakom” swoim „na Ukrainie i nie na Ukrainie”, proroczo ostrzegając ich przed powtarzaniem haniebnych czynów — zdrady, samoponiżenia i niewolniczego upokorzenia ducha narodowego. Właśnie za panowania Katarzyny II wysunięto ideę „narodowej jedności” ukraińskiego i rosyjskiego narodów. W unisonie W. Bieliński szkalował Szewczenkę, pisał, że historia Małorosji to rzeka poboczna, która wpada do wielkiej rzeki rosyjskiej historii. Twierdził, że Małorusini zawsze byli plemieniem i nigdy nie byli narodem, a tym bardziej — państwem. Nie ma, powiada, języka ukraińskiego, a „jest obwodowe małoruskie narzecze, jak jest białoruskie, syberyjskie i inne obwodowe narzecza”. Zaplanowane przez rząd Ukrainy wspólne świętowanie 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki z obecnym reżimem Rosji może przekształcić się w buforadę, którą wypełnią szablonowe, wyświechtane przemówienia oficjeli. A Taras Szewczenko w swoje 200-lecie czeka od narodu nie tylko świątecznych koncertów. Zobowiązuje nas do twórczego wypełniania jego testamentu, w którym skondensowany jest duch narodowy. Rosyjski rewolucjonista-demokrata Mikołaj Czernyszewski z wyjątkową precyzją i jasnością określił fundamentalne znaczenie T. Szewczenki w historii literatury ukraińskiej, oświadczając, że to właśnie on wprowadził ją w szeregi przodujących literatur świata. Warto zwrócić uwagę na takie ważne przemyślenia M. Czernyszewskiego o Małorusinach, czyli Ukraińcach: „Ich patriotyzm jest czysty od myśli o zniewoleniu innych, pragną jedynie tego, aby im samym było lżej żyć na wolnym świecie: żadnego innego plemienia nie chcą sobie podporządkowywać ani krzywdzić” (kursywa nasza — W. L.). Zbyt aktualne są te słowa teraz, gdy ofensywa moskiewskich i promoskiewskich sił przeciwko ukraińskości nabiera nowego rozpędu we wszystkich sferach życia w związku z dążeniem Ukraińców do zostania członkiem stowarzyszonym Unii Europejskiej. Jednakże proimperialne rosyjskie wydawnictwa, które wyznawały ideę „narodowej jedności” rosyjskiego i ukraińskiego narodów, systematycznie szkalowały działalność aktywnych uczestników procesu narodowo-kulturowego na Ukrainie. Na przykład czasopismo „Domaszniaja biesieda” opublikowało pod koniec marca 1861 r. pogromową recenzję kapłana moskiewskiego prawosławia L. Kramarenki na wydany przez T. Szewczenkę „Bukwar jużnorusskij”. Główną przyczyną opublikowania recenzji było to, że T. Szewczenko opracował i wydał „Bukwar jużnorusskij” w ukraińskim języku ludowym. Przed Szewczenką elementarze pisano tylko w języku cerkiewnosłowiańskim i w nim uczono ukraińskie dzieci. Bolesny oddźwięk imperialnej głuchoty na naturalne potrzeby Ukraińców, by rozmawiać w swoim języku, rozwijać go, zachwycać się ojczystym słowem, jest skoncentrowany w takich słowach: „Na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U ich narodu słowo, i u nas naród i słowo”. Do brata Nikity pisał tak: „Nikito, drogi bracie!… I, bądź łaskaw, napisz do mnie tak jak do ciebie piszę, nie po moskiewsku, a po naszemu… Niechże ja choć przez papier usłyszę ojczyste słowo, niech choć raz popłaczę wesołymi łzami… Jeszcze raz proszę, napisz do mnie list, i po swojemu, bądź łaskaw, a nie po moskiewsku. Pozostawaj zdrów. 1839, listopada 15 dnia. S.-Petersburg. Nie zapomnijże, zaraz napisz list — i po swojemu”. Dla zdobycia świadomości narodowej, na zasadach której rozwiązuje się problemy społeczne, niezbędne jest znanie swojej prawdziwej historii, którą i obecnie różni mankurci w rodzaju Tabacznyka próbują wcisnąć w ramy historii WKP(b). Wyznając postmodernizm, który w środowisku dziennikarskim przybrał obecnie prowincjonalnie-rozgorączkowany wygląd i wylał się w powierzchowność, prymitywizm i rozczochranie światopoglądu, próbują zniszczyć prawdziwy obraz T. Szewczenki. Zniesławiające książki, artykuły, publiczne ataki są skierowane na to, by przeszkodzić Ukraińcom w odnajdywaniu klucza do zrozumienia samych siebie i uświadomienia sobie swojej roli we wspólnocie światowej. „Szewczenko nie był rusofobem, — podkreśla Serhij Hrabowski. — On był, obrazowo mówiąc, przekonanym imperiofobem (nie ma znaczenia, o czyją imperialną politykę chodziło — Warszawy czy Petersburga)”. A rosyjscy dziennikarze w ośmiominutowym komentarzu kanału telewizyjnego „Orenburg”, poświęconym obchodom w tym kraju 199-lecia Szewczenki, pomylili imperiofobię z rusofobią, oskarżając T. Szewczenkę o nienawiść do Rosjan. „Szewczenkiana” w orenburgskiej telewizji — to całkowita manipulacja, zmieszana z ignorancją. Podkreślam, że humanistyczna teza o „wspólnej własności intelektualnej ukraińskiego i rosyjskiego narodów” twórczości Szewczenki ogranicza unikalność, fenomenalność T. Szewczenki, który sformułował wizję ukraińskiej przyszłości, bazującą na trzech najważniejszych ideałach narodowych, najważniejszych wartościach — Bóg, Ukraina,
Wolność”. Wyznaczają one punkty orientacyjne życia zarówno dla pojedynczego człowieka, jak i całego narodu. W naszych czasach cynicznego ataku zewnętrznych i wewnętrznych wrogów na ukraińskość, T. Szewczenko pełni funkcję narodowego „kręgosłupa” (O. Palij). Przecież wrogowie państwa ukraińskiego wszelkiej maści, którzy w przestrzeni informacyjnej Ukrainy nie przestają odgrywać antyukraińskich szowinistycznych sabatów, dobrze rozumieją, że język jest największym skarbem narodowym, jest najwyższą podstawą stanu duchowego, najważniejszym środkiem tożsamości etnicznej. Walka o język ukraiński, kulturę, duchowość to walka o Ukraińską Ukrainę. Często można usłyszeć, że Tarasowi Szewczence dzięki gubernatorowi Pierowskiemu i komendantowi umocnień nowopietrowskich Uskowowi pozwolono pisać w języku rosyjskim. Publicysta Serhij Hrabowski podkreśla, że „pozwolenie na pisanie zostało uzyskane dopiero wtedy, gdy Szewczenko odbywał ostatnie lata służby wojskowej w umocnieniach nowopietrowskich na Mangyszłaku, — pisać tylko w języku rosyjskim (kursywa nasza — W. L.), i to — pod nadzorem oficerów”. Był to również jeden ze składników złowieszczej polityki moskiewskiej władzy imperialnej, która próbowała zrusyfikować Ukraińców, przekształcić Ukrainę w terytorium bez narodowego oblicza. Jednak w odróżnieniu od Gogola i Kukolnika, T. Szewczenko nie chciał rozpuścić się w imperialnym „rosyjskim morzu”, choć mógł to zrobić. I nawet, co tu ukrywać, początkowo czynił pewne kroki w tym kierunku. W liście do H. Kwitki-Osnowjanenki z 8 grudnia 1841 r. T. Szewczenko pisał: „Jeszcze przesyłam wam kacapskie wiersze swojej roboty. Jeśli co sensownego, to drukujcie, a jeśli nie, to nabijcie fajkę, jeśli fajkę palicie. Dziękuję wam i panu Artemowskiemu za łaskawe słowo. I dziękuję wszystkim tym, którzy piszą po naszemu lub o naszym” (kursywa nasza — W. L.). Tak, Szewczenko napisał poszczególne utwory w języku rosyjskim. Ale jak do tego podchodził, można zrozumieć z listu do J. H. Kucharenki z 30 września 1842 roku: „Przepisałem właśnie swoją „Slepuju” i płaczę nad nią, jaki mnie diabeł spotkał i za jaki grzech, że ja teraz spowiadam się kacapom czerstwym kacapskim słowem. Licho, bracie atamanie, na Boga, licho. To prawda, że oprócz Boga i diabła w duszy naszej jest jeszcze coś takiego, tak strasznego, że aż chłód idzie po sercu, jak choć trochę go odkryjesz, a niech to, mnie tutaj i ziomkowie, i nie ziomkowie nazywają głupim, to prawda, ale co mam robić, czyż ja winien, że urodziłem się nie kacapem albo nie Francuzem. Co nam robić, atamanie-bracie? Prać przeciw ościeniowi czy zakopać się żywcem w ziemię — nie chce się, bardzo nie chce mi się drukować „Slepuju”, ale już nie mam nad nią władzy, a niech to, już mi obrzydła”. Jednak warto oddać sprawiedliwość Kobzarowi, który umiał w porę się zatrzymać. „Co więc go zatrzymywało? — pyta filozof Petro Kraluk i odpowiada. — Zdrowa chłopska natura, która nie przyjmowała fałszywego imperialnego blichtru i wyśmiewała się z pychy batiuszki-cara i jego sług. A jeszcze, zapewne, w Kobzarze odezwała się godność przodków-Kozaków, którzy nie chcieli znosić przemocy wobec siebie. Dlatego dla Szewczenki hierarchiczna władza, zbudowana na tępej przemocy, była absurdalna. Przypomnijmy chociażby znaną scenę generalnego mordobicia w poemacie-komedii „Sen”. Tak jadowitej i jednocześnie symbolicznie głębokiej satyry na Imperium Rosyjskie nie spotykamy w ówczesnej literaturze”. Rosjanin M. Niekrasow nazwał T. Szewczenkę „wyłącznie narodowym” poetą. A. Łunaczarski podkreślił, że Szewczenko jest „poetą narodu ukraińskiego”, że „jest on poetą ludowym”, który „daleko poza Ukrainą rozrzucił potężne, pełne kwiatowych zapachów”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...wiary swojego geniusza”. Jednak A. W. Łunaczarski jako komunistyczny ideolog przypisał Kobzarzowi „socjalistyczmy duch”. Ale poetyckie i publicystyczne Słowo Szewczenki jest podstawą humanistycznego ukraińskiego nacjonalizmu, a nie wulgarnego socjalizmu wytworzonego przez komunistów. Przestrzeń informacyjna Związku Radzieckiego była nasycona postulatami, że „zajadli wrogowie narodu ukraińskiego — ukraińscy nacjonaliści burżuazyjni” znieważają i fałszują twórczość T. Szewczenki. Tymczasem niezaprzeczalne fakty świadczą o tym, że cenzura komunistyczna skracała „Kobzarza” o całe utwory. Na przykład w „Kobzarzu” wydania z 1950 roku nie wydrukowano 18 utworów, m.in. „Gdybyś to ty, Bohdanie...”, „Rozryta mogiła”, „Wielki loch”, „Czehryniu, Czehryniu…”, „Iržawiec”, „Psalmy Dawidowe”, „Zasłoniła czarna chmura…” i inne. Taras Szewczenko jasno sformułował główne zasady ukraińskiej idei narodowej jako idei państwotwórczej. Przeczytajmy takie święte słowa, przemyślmy je i poczujmy, jak materializuje się Słowo Kobzarza-Proroka: „W swojej chacie swoja prawda, I siła, i wola”.
„Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru…”
„…Uczcie się, czytajcie, I od obcych uczcie się...”
„Objmijcie się, bracia moi, proszę was, błagam!” Taras Szewczenko wierzy, że słowo ukraińskie, dane mu przez Boga, otworzy prawdę niewidomym i głuchym dla duchowego i moralnego oświecenia, dla narodowej samoświadomości. Wtedy powstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, świat prawdy zajaśnieje, i na wolności pomodlą się niewolnicze dzieci!.. Określającą istotą szewczenkowskiej filozofii idei narodowej, o czym w czasach sowieckich milczeli „szewczenkoznawcy”, była i pozostaje idea państwowości narodowej, ukazana przez T. Szewczenkę poprzez archetypy „Dom”, „Pole”, „Świątynia”. „W szerokim ujęciu symbolika konceptu «Dom» oznacza święte otoczenie bytu człowieka. Symbol «Dom» charakteryzuje antropocentryczne bycie od rodziny aż po narodową solidarność. «Dom» to nisza człowieka we Uniwersum. Podobnie w ogólnym określeniu symbolika konceptu «Pole» oznacza życiowy topos ludności… Chodzi tu przede wszystkim o «pole życia», źródło bogactwa, przestrzeń ekonomiczną przetrwania. …Idea «Świątyni» wiąże się ze świętościami człowieka i jego etnosu… Łączy się ona z ideą narodową i w tym rozumieniu oznacza związek niebiańskiego z ziemskim, ideologię sofijną, uświęconą mądrością bytu” — podkreśla filozof Serhij Krymski. Zatem państwo narodowe w pełni i na wszystkich poziomach, słowem i czynem, może chronić naród i jego byt, stwarzać potrzebne warunki dla jego rozwoju. Tylko we własnej „chacie”, we własnym państwie człowiek, naród staje się prawdziwym gospodarzem swego losu na swojej ziemi, nie sługą, lecz gazdą wobec świata (I. Franko). Tylko w Zjednoczonym Samodzielnym Państwie Ukraińskim mogą się utwierdzać „prawda, i siła, i wola”, może być zapewnione narodowe życie utwierdzające istnienie.
Maschinelle Übersetzung
Wasyl HEJ, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, m. Łuck
W kolebce dzieciństwa każdego człowieka, który urodził się w ukraińskiej rodzinie i został owinięty czarami bajki i kołysanki, tam, gdzie ze zdziwienia, z uświadomienia sobie przynależności do piękna i bezmiaru wszechświata odbija się niebo ojczystego kraju, do jego duszy i świadomości wstępuje ojczyste słowo. Może najjaśniej świeci światło Słowa, które wydaje „Kobzarz” — księga, która w czasach samowładztwa, wałujewszczyzny, bolszewickiej bezbożności, okrutnego niszczenia ukraińskiego kwiatu i bezczelnej moskiewskiej rusyfikacji stała się swoistą ludową Biblią, amuletem i źródłem niezłomnej, niepoddającej się żadnym satrapom siły ducha narodowego. Najpierw melodia słowa Szewczenki grzeje duszę, rozkwita odwiecznym ukraińskim marzeniem — „Sadkiem wiśniowym koło chaty”, potem przenika bólem „Przyczynnej”, podnosi się niespokojną falą Dniepru, uderza surowym i życiodajnym wezwaniem „Testamentu” — „Pochowajcie i powstańcie…” I nagle — jak błysk-krzyk w ciemności:
Świecie cichy, kraju miły,
Moja Ukraino,
Za co ciebie splugawiono,
Za co, matko, giniesz?
(„Rozryta mogiła”)
A potem — rozpacz:
Za co ż walczyliśmy z Lachami?
Za co ż rżnęliśmy się z ordami?
Za co skorodowali włóczniami
Moskiewskie żebra?
(„Czehryn, Czehryn…”)
I kiedy prosty człowiek w smutku i beznadziei odczuwa przez słowo Tarasa także jego rozpacz, rozpacz męczennika, geniusza i Proroka, staje mu się trochę lżej. Wydaje się, że nie wiersz — to z samego serca, że nie strofa — to energia uczucia i myśli, że nie poemat — to o nas, Ukraińcach. Więc na jakim etapie życiowej drogi, w smutku czy w radości, w dzień czy w nocy dusza i świadomość człowieka, spokrewnionego z Szewczenką, przenika, ogarnia olśnienie: jest geniuszem nie tylko dlatego, że Słowo zostało mu dane przez Boga, ale dlatego, że to słowo zawsze jest współczesne, że jego pojawienie się na świecie nie było przypadkiem, lecz koniecznością, odpowiedzią na błaganie i cierpienie narodu. Stał się, według słów Jewhena Małanjuka, nie rupieciem mas, lecz wybuchem krwi, karą dla wrogów Ukrainy za długą noc jej upokorzenia. A jego słowo to głos i puls ukraińskiej krwi, która nie daje spać ukraińskiemu sumieniu, naszej godności i pragnieniu wolności. I choć ile byśmy nie dociekali istoty tego zdumiewającego zjawiska nazwanego „Taras Szewczenko”, to jednak tej istoty pojąć się nie udaje. Ponad sto pięćdziesiąt lat już uczeni, twórcy i znawcy słowa dążą do rozwiązania tajemnicy Szewczenki i jego „Kobzarza”, a ona, jak ptak ognisty, oświetla każdego swym gorącym skrzydłem, lecz do rąk się nie daje, jak nie poddaje się uproszczonej interpretacji, a dostępna jest tylko duszy — wieczna prawda o wyższej, boskiej mądrości, która panuje nad nami, lub biblijna prawda o tym, że na początku było Słowo. I rzeczywiście, kim był, jest i będzie dla nas, Ukraińców, i dla świata: poetą, artystą, myślicielem, obrońcą poniżonych, twórcą narodu, zbawcą naszego języka, Poprzednikiem, Prorokiem czy Mesjaszem? Tak, jego narodzinami naród ukraiński wyraził swój protest przeciw uciskowi i poniżeniu, dał godną odpowiedź bielińskim, wałujewom i ich „konsekwentnym” współczesnym, którym, widzicie, trudno rozmawiać po ukraińsku i którzy chcą w Ukrainie jeszcze jednego urzędowego, a więc państwowego języka. Słowo geniusza jest odpowiedzią także tym „sługom narodu”, w tym i naszym „zemlaczkom”, którzy nie głosują za obchodzeniem na szczeblu państwowym Dni Szewczenkowskich, faktycznie zaprzeczając i przekreślając to wysokie miano — „deputowany ludowy”. Czy więc nie warto znaleźć sposobu, by ściągać takich deputowanych z wyżyn na grzeszną ziemię? Bo czyż nie wiedzą oni o powszechnej miłości do ojca Tarasa? Czy nie wiedzą, co o nim mówią mądrzy ludzie? Oto tylko kilka wierszy szewczenkoznawczych, zapisanych dla historii przez latarnie naszego narodu: „…w chłopskiej chacie urodziło się dziecko, które spowodowało odrodzenie narodu ukraińskiego. Urodziło się wśród łez i żalu, w chwili, gdy nasi wrogowie byli pewni, że mają do trumny ukraińskiego narodu wbić tylko jeden gwóźdź i zaraz go pochowają” (Wasyl Stefanyk); „U każdego narodu są swoi śpiewacy-prorocy, w których serca, jak w ogromny ocean, wlewają się wszystkie radości i bóle, cała… mądrość… narodu” (Pawło Tyczyna); „Wystarczyła jedna osoba, by uratować cały naród” (Ostap Wysznia); „Wyprowadził słowo ukraińskie na szczyty światowej kultury” (Maksym Rylski); „Taras Szewczenko stał się nie tylko chwałą, ale i symbolem całego narodu” (Oles Hončar). Jedynie zbliżeniem do tajemnicy słowa Szewczenki jest nasze zrozumienie zmysłowej głębi jego poezji. I rzeczywiście: to, że nie wiersz — to z samego serca, że nie strofa — energia uczucia i myśli, że nie poemat — to o nas, Ukraińcach, wczorajszych i dzisiejszych. W potężnym błysku ducha ukraińskiego, którym jest Taras Szewczenko, obecna jest siła przyrody obudzonej ze snu, skondensowana energia narodu. To zarazem i proroctwo Losu. Ludziom czy ludzikom pozbawionym narodowości, szowinistom, chorążym przechodzącym na drugą stronę i odstępcom od swojego rodu jest za co nie kochać Szewczenki. Bo on otwarcie nazwał kata katem, złodzieja złodziejem, najeźdźcę Moskalem, zdrajcę przewróconym. Bohdana Chmielnickiego z wyrzutem nazwał niemądrym synem za to, że „oddał hetman w jarzmo chrześcijan”. A niszczycielom ukraińskich wolności i ukraińskiej ludności oddał sprawiedliwość:
To ten pierwszy, co rozpinał
Naszą Ukrainę,
A ta druga dobiła
Wdowę sierotę.
Kaci! kaci! ludożercy!
Najedli się obaj, nakradli się; a co wzięli na tamten świat ze sobą? („Sen”) Kampania oszczerstw, zorganizowana przez nieukraińskie gazety na Ukrainie wokół imienia i postaci Szewczenki, wykazała, że chorobę duchowego janczarstwa można porównać do AIDS — nie da się jej wyleczyć. „Nie mogę nazwać siebie człowiekiem honoru — bezwstydnie wyznaje w gazecie „Dień” łysy autor, którego ręce są całkowicie zbryzgane bzowym atramentem — ponieważ moim ideałem jest odtworzenie Imperium Rosyjskiego, a ja jestem zmuszony dostosowywać się do szpetnych warunków «budowy» niepodległej Ukrainy”. Tak, trudno żyć człowiekowi imperialnego „zaprawy” w nieimperium. Ale przecież część Imperium Rosyjskiego wciąż przetrwała, więc dlaczego by temu człowiekowi nie przenieść się tam? Świat uznał Tarasa za wielkiego poetę i obywatela. Pomniki Szewczenki wzniesiono w USA, Kanadzie, Włoszech, Brazylii, Argentynie. Popiersia poety są w większości krajów Zachodu. A jeśli ktoś tam okazuje swoją niechęć do geniusza, to są to jednak „obce dzieci”. Na Ukrainie z jakiegoś powodu, wbrew artykułowi 66 Konstytucji, który zobowiązuje do niewyrządzania szkody dziedzictwu kulturalnemu, pozwala się znieważać proroka zarówno obcym, jak i rzekomo swoim dzieciom, tym, które powinny uważać za zaszczyt chodzić po ziemi, która je urodziła. Ukraino! Ukraino! Oto twoje dzieci, twoje młode kwiaty, oblane atramentem, zagłuszone moskiewskim bluszczem w niemieckich szklarniach!.. Płacz, Ukrainо, bezdzietna wdowo. („Sen”) A jak „kochają” Szewczenkę dzisiejsi „słudzy narodu”? Pokazali to swoim stosunkiem do projektu uchwały Rady Najwyższej o obchodzeniu jubileuszu Kobzarza na szczeblu państwowym. „Za” — 202. „Przeciw” — 0. „Wstrzymało się” — 0. „Nie głosowało” — 239. A które frakcje schowały się „w krzakach”? Wszystkie one, zarówno w nazwach, jak i w publicznych wystąpieniach, to demokraci, „obrońcy” pracującego ludu — „Regiony Ukrainy”, „Ukraina Pracy”, „Demokratyczne Inicjatywy”, „Wybór Ludowy”, ludowi demokraci, agrarnicy. Więc jak tu nie przypomnieć bolesnych słów Tarasa: Ale mi wszystko jedno, Jak Ukrainę źli ludzie Uśpią, przebiegli, i w ogniu Ją, okradzioną, obudzą… („Mnie wszystko jedno, czy będę…”) Powszechna miłość do poety, geniusza i Proroka, który stał się symbolem obrony pokrzywdzonych i legendą jeszcze za życia, błyskawicznie, jak oceaniczna fala, zmywa z niego krople bzowej czerni, zdejmuje z oczu złudzenie jeszcze nie do końca przejrzałemu niewolnikowi-ślepcowi, daje nadzieję na hojny kwiat wiosennej przyrody, na lepszy los. Postawił słowo na straży „małych niewolników tych niemych”, sam stoi na warcie naszego słowa i ducha. I swoim słowem, i surowym, lecz dumnym spojrzeniem poświęca i zasiewa nasze dusze wiarą: z czasem dzień jego urodzin stanie się świętem nie tylko powszechnym, lecz także państwowym. Taras Szewczenko — nasz bezcenny i niezbywalny skarb.
Maschinelle Übersetzung
Lubomyr PYRIH. Szereg znaczków pocztowych i kopert Ukrainy poświęcono świętom ludowo-religijnym, które nie odbywały się bez pieśni. W Moryńcach, w Kyryliwce widział i słyszał, jak je obchodzono. To położyło fundamenty pod jego miłość do rodzinnej wsi, do Ojczyzny: kolędy, wiosnianki, święto Iwana Kupały, Makowija, Trójca. Wyobrażenie o świecie pieśni, w którym Poeta żył, dorastał, wychowywał się, dają także serie znaczków Ukrainy z lat 2008—2009, które artystycznie przedstawiają kolędy, wiosnianki, pieśni weselne, żartobliwe, pieśni o miłości. Pieśni czumackie, kozackie, hajdamackie, które ilustracyjnie przedstawiono na znaczkach z tych lat, wychowywały poczucie patriotyzmu, położyły fundamenty pamięci historycznej. Zachwycał się dumami i pieśniami wędrownych kobziarzy, lirników. Od dzieciństwa widział już, jakie instrumenty były źródłem muzyki na świętach, na weselach, na zgromadzeniach społecznych. Jest to przede wszystkim bandura (udoskonalona w XVII—XVIII w. dawna kobza), która została przedstawiona na kopertach ukraińskich filatelistów z USA (“Bandura”, 1989), Austrii (we wzorze stempla przedświątecznej wystawy filatelistycznej Wiedeń, 01.12.1990) oraz innych licznych znaczkach i kopertach (Pyrih L. “Ukraińska muzyka w zwierciadle filatelistyki”, “Muzyka”, 2011, nr 4—6, s. 58—64). Na kopercie z 1975 r. (“Ukraińskie instrumenty muzyczne. Z muzeum M. Glinki”), na znaczku pocztowym z 1989 r., oprócz bandury, przedstawiono także inne ukraińskie instrumenty ludowe, które widział i których grę słyszał T. Szewczenko od dzieciństwa. Widział i słuchał także kobziarzy. T. Szewczenko wiedział o kobziarzu O. Weresaju (1803—1890; kop. 1978, 2003, pomnik kobziarza we wsi Soroczyńce na kop. z 1975 r.), któremu po zesłaniu przesłał swój “Kobziarz” z wydania 1860 r. z dedykacją. Z szacunku dla ludowych śpiewaków, miłośników ludu, swoistych poetów-filozofów, zbiór swoich poezji z 1840 roku T. Szewczenko nazwał “Kobziarz”. 150-lecie jego wydania światu uświetniono kopertą i stemplem okolicznościowym (Kijów, 18.04.1990). Kobziarze kolejnych dziesięcioleci nigdy nie pomijali pieśni do słów T. Szewczenki, pieśni o nim. Kobziarz J. Mowczan (1898—1968; kop. 1998) do własnej muzyki wykonywał utwór Szewczenki “Oj nie p’jutsia pywa-medy”, kobziarz W. Perepeluk (1910—2000; koperta bez znaczka, stempel Winnica, 22.11.2010) wykonywał pieśni do słów T. Szewczenki i własną pieśń “Sława, sława Kobzarewi”. Pamięć Poety o ludowych śpiewakach potwierdzają jego słowa z “Dziennika”: “ja jak budto s żywymi biesieduju s jej (Ukrainy) slipymi lirnykamy i kobzariamy” (17.06.1857). Lirnika można zobaczyć na jednym ze znaczków pocztowych poświęconych M. Gogolowi (1952). Twórcze wykorzystanie stylu dum, obraz kobziarzy, w których wsłuchiwał się przyszły Poeta od dzieciństwa, a potem podróżując po Ukrainie jako członek Komisji Archeograficznej (1845—1847), wyczuwa się w jego poematach “Sen”, “Perebendia”, “Hajdamacy”, “Kateryna” i in. Autorzy wspomnień o T. Szewczence wspominają o nim jako o znawcy licznych ukraińskich pieśni ludowych, które pięknie i chętnie śpiewał z przyjaciółmi, znajomymi. Znany rzeźbiarz, przyjaciel Poety M. Mikieszyn (1835—1896; pomnik w Smoleńsku na kopercie ZSRR 1989, portret na kopercie FR 2010) wspomina, że Szewczenko śpiewał, akompaniując sobie na gitarze. Szerokie horyzonty do zapoznania się z muzyką klasyczną, sztuką operową otworzyły się przed Poetą w Petersburgu, zwłaszcza po uwolnieniu z poddaństwa, trwały po zesłaniu. Sprzyjały temu znajomości z kompozytorami (Pyrih L. “Poza-ukraińskie spotkania i znajomości Tarasa Szewczenki”. — “Szewczenkowski almanach krajoznawczy”, K., 2010. — s. 31—34, 48—54). Ścisła przyjaźń zawiązała się z kompozytorem, śpiewakiem operowym S. S. Hułakiem-Artemowskim w 1839 roku, trwała i po zesłaniu (“Taras Szewczenko w kręgu ukraińskich przyjaciół i znajomych”. Tamże, 2008. — s. 37—38, 51—57). Taras Szewczenko nie był biernym słuchaczem muzyki. Kompozytorów, których utwory słuchał, wspomina w swoich utworach prozatorskich, w korespondencji, w “Dzienniku”. L. van Beethoven —
„boski” „największy muzyk”, jego utwory to „cudowne stworzenia”. Oratorium F.-J. Haydna „Stworzenie świata” — „To prawdziwe stworzenie świata”, muzyka — „boska”. W.-A. Mozart — „wielki przedstawiciel słyszalnej harmonii”, jego „Don Juan” — „to czarujące stworzenie trudno zagrać nie pięknie”. O mazurkach „natchnionego” F. Chopina: „Nigdy nie nasłucham się tych ogólnosłowiańskich, serdecznych, głęboko smutnych pieśni”. W powieści „Muzyk” wysoko oceniona została uwertura L.-F. Mendelssohna do komedii W. Szekspira „Sen nocy letniej”. Około dwudziestu kompozytorów wspomniał Szewczenko w zapisach, w szczególności D. Bortniańskiego, swoich znajomych M. A. Bałakiriewa, M. I. Glinkę, A. S. Dargomyżskiego, M. P. Musorgskiego. Portrety ich wszystkich znajdują się na znaczkach pocztowych różnych krajów, które zasługiwałyby na osobny opis i ekspozycję na wystawie filatelistycznej. Poezja T. Szewczenki, jak wiadomo, jest „dramaturgiczna”, ale i nie mniej „muzykotwórcza”. Kompozytorów, twórców utworów muzycznych do słów T. Szewczenki przyciągała treść utworów poetyckich, która przedstawiała się w stylu liryczno-romantycznym, heroiczno-wolitywnym i była interpretowana przez kompozytorów w najróżniejszych formach i gatunkach. Badacze doliczają się ponad dwóch tysięcy kompozycji do słów T. Szewczenki. Niektóre stworzone przez kompozytorów pieśni stały się ludowymi. Jednym z pierwszych kompozytorów, który połączył poezję T. Szewczenki z muzyką, był M. Werbycki (1815—1870; 2 koperty wydania lokalnego, stempel — Jaworów w obwodzie lwowskim, 04.03.1995), który stworzył chór-kantatę do słów Poety „Testament”. Po raz pierwszy wykonano ją w 1868 roku na koncercie szewczenkowskim we Lwowie. Powszechnie znana melodia „Testamentu”, której brzmienie odbieramy jako hymn, została stworzona około lat 70. XIX w. przez H. Hładkiego (1849—1894; koperta, stempel — Połtawa, 20.04.1999). Ogółem znanych jest ponad 60 muzycznych interpretacji „Testamentu” T. Szewczenki. Jednymi z pierwszych prób muzycznej interpretacji wierszy T. Szewczenki było pięć kompozycji chóralnych i muzyka do jego wierszy bukowińskiego poety S. Worobkiewicza (1836—1903; koperta 1986). Uporządkował 12 jego utworów chóralnych do słów T. Szewczenki D. Siczynski (1865—1909; koperta 1990; pomnik w Iwano-Frankiwsku, rzeźb. M. Zorij, koperta 1990), który stworzył kantatę „Liczu w newoli” i na cześć Poety — hymn „Sława! Sława!” dla chóru żeńskiego. Najwięcej (około 90) utworów muzycznych do słów T. Szewczenki ma M. Łysenko (1842—1912). Jego cykl „Muzyka do „Kobziarza” Tarasa Szewczenki” obejmuje 74 kompozycje: solowe śpiewy, duety, trio, kwartet, chóry dla składu męskiego i mieszanego, kantaty dla solistów, chóru, orkiestry symfonicznej. Oprócz tego stworzył kantatę „Na 50. rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki” (sł. W. Samijłenki), chór „Marsz żałobny”, dedykowaną Poecie „Elegię” (sł. Łesi Ukrainki). M. Łysenko brał udział w pogrzebie T. Szewczenki, w organizacji i prowadzeniu licznych koncertów szewczenkowskich, był członkiem komitetu niezrealizowanej budowy pomnika Poety (1910). Poczta ZSRR uczciła pamięć M. Łysenki kopertą w 1962 roku, kiedy to Lwowskie Towarzystwo Kolekcjonerów na kopercie własnego wydania zastosowało stempel — „120 lat od dnia urodzin M. W. Łysenki — klasyka ukraińskiej muzyki” (nakład 900). Na 125-lecie wydano kopertę ZSRR (stempel — Połtawa, 22.03.1967). Na 150-lecie Poczta Ukrainy wydała znaczek, kopertę z zastosowaniem okolicznościowych stempli 22.03.1992 roku dwóch wzorów w Kijowie oraz 3. wzoru we wsi Hrynky w obwodzie połtawskim. Oprócz tego osobnymi stemplami okolicznościowymi zaznaczono „Obchody 150-lecia od dnia urodzin Mykoły Łysenki” (Połtawa, 18—22.03.1992), „Ogólnoukraiński festiwal na Połtawszczyźnie na 150-lecie od dnia urodzin M. W. Łysenki” (Połtawa, 19—21.06.1992) i „Ogólnoukraiński konkurs pianistów na 150-lecie M. W. Łysenki” (Połtawa, 18—21.03.1992). Kopertę Poczty Ukrainy wydano także w 2012 roku (stempel — Kijów, 22.03.2012). Pomnik M. W. Łysenki (autorzy O. Kowalow i W. Hniezdiłow) na 4 pocztówkach i dwóch kopertach. Tematyka szewczenkowska dominowała w twórczości J. Stepowego (1883—1921; koperta 1983). Stworzył on do słów Szewczenki cykl „Barwinky”, solowe śpiewy „Trzy drogi”, „Zza gaju słońce wschodzi” i inne, trio, romanse, chór. W Moskwie w 1912 roku wykonał swój utwór fortepianowy „Preludium pamięci Tarasa Szewczenki”. B. Latoszynski (1895—1968; koperta 1984, 1995) dedykował T. Szewczence kantatę „Testament”, chór „Góra Mnisią”, suitę symfoniczną, stworzył chóry mieszane do jego słów, muzykę do filmu „Taras Szewczenko” (1951). W dorobku twórczym S. Ludkewycza (1879—1979; znaczek 2004, koperta 1988, 1999) znajduje się kantata-symfonia „Kaukaz”, kantata „Testament”, chóry do słów T. Szewczenki, redakcja utworów chóralnych S. Worobkiewicza, F. Kołessy. Podjął on próbę zbadania i przeanalizowania utworów muzycznych do słów T. Szewczenki (1902, 1932). W dorobku twórczym F. Kołessy (1871—1947; koperta 1971) znajduje się pięć utworów chóralnych do słów T. Szewczenki. Wiele uwagi twórczej T. Szewczence poświęcił A. Kos-Anatolski (1909—1983; koperta 1989; koperta, stempel — Lwów, 01.12.2009): „Nieśmiertelny testament” (do własnych słów), do słów M. Rylskiego — tercet wokalny „Szewczenko”, do słów Łesi Ukrainki — solowy śpiew „Nie on jeden”; interpretacje muzyczne poezji, muzyka do spektaklu „Młodość Tarasa”. Filatelistyka może przedstawić Tarasa Szewczenkę w świecie muzyki tak szeroko, jak muzyka i pieśń miały znaczenie, odegrały rolę w zaspokojeniu potrzeb estetycznych Poety, w kształtowaniu jego światopoglądu i potencjału twórczego, na ile muzyka i pieśń towarzyszyły mu w życiu codziennym na jego krótkiej drodze życiowej.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Klawiaturę „Testamentu” M. Werbyckiego opracował W. Matiuk (1852—1912; koperta 2001, stempel — Lwów, 18.02.2002), który stworzył także kantatę „Hamalia” do słów Szewczenki. Kantatę pod tytułem „Testament” stworzył W. Barwiński (1888—1963; koperta 2008), autor artykułu „Rozwój muzyki ukraińskiej a Taras Szewczenko” (1945). „Testament” na chór z fortepianem zaaranżował L. Rewucki (1889—1977; koperta 1979, 1981, 2009). Stworzył poemat symfoniczny „Chustka”, dwa chóry mieszane z towarzyszeniem fortepianu. Niemały wkład w muzyczną szewczenkianę wnieśli bracia Majborodowie: Heorhij (1913—1992; koperta 2013) i Płaton (1918—1989; koperta bez znaczka, stempel — Kijów, 01.12.2003, koperta 2008). 75. i 80. rocznicę urodzin obu braci uświetniono stemplem okolicznościowym — Połtawa, 01.12.1993. Obaj bracia stworzyli romanse i pieśni solowe do słów T. Szewczenki; Heorhij — poemat symfoniczny „Lilia”, operę do własnego libretta „Taras Szewczenko” (1964); Płaton — chóry, poemat wokalno-symfoniczny „Topola”. Pierwszą szewczenkowską operę stworzył M. Arkas (1853—1909; znaczek, stempel Mikołajów, 21.02.2003) do własnego libretta na podstawie poematu „Kateryna”. Operę „Kateryna” wystawiła trupa teatralna M. Kropywnyckiego w 1899 roku. M. Kropywnycki napisał muzykę do wiersza T. Szewczenki „Za słońcem chmurka płynie”. Jemu poświęcono znaczek pocztowy i kopertę z 1965 roku (stempel — Kijów, 07.05.1965), kopertę z 1989 roku (stempel — Kirowohrad, 22.05.1990). Budynek Kirowohradzkiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego jego imienia przedstawiono na kopertach z lat 1974, 1982, 1987. Na kopercie z 1990 r. — budynek Muzeum Pamięci M. Kropywnyckiego w Kirowohradzie. Pomnik wybitnego działacza ukraińskiego teatru — na kopercie z 1981 r. (rzeźb. Je. Kuncewycz). W gatunku operowym twórczość T. Szewczenki z muzyką połączył także kompozytor Ju. Mejtus (1903—1997; koperta 2002) — opera „Hajdamacy”. Oprócz tego stworzył ku pamięci Poety cykl wokalny „Kobzarowi” (do sł. A. Malyszki). Kompozytor K. Dankewycz (1905—1984, koperta 2005) napisał operę „Nazar Stodola”, balet „Lilia”, poemat symfoniczny „Taras Szewczenko”, szereg romansów do słów Szewczenki. Do słów T. Szewczenki tworzyli muzykę kompozytorzy I. Łewycki (1875—1938; koperta, stempel — Tarnopol, 16.11.2000), K. Stecenko (1882—1922; koperta 1982, 2007), P. Senycia (1879—1960; koperta 1979). K. Stecenko napisał muzykę na chór, solistów i orkiestrę symfoniczną do poematu „Hajdamacy”, poświęcił Poecie kantatę „Szewczence” (1910). Muzykę do spektaklu „Dumy moje…” (1945) napisał A. Sztoharenko (1902—1992; koperta 2002). Oprócz tego — cykl romansów, poematów chóralnych, poemat symfoniczny „Dusza poety”. Muzykę do spektaklu „O świcie”, do słuchowisk radiowych „Wiedźma”, „Drogi Tarasa”, 10 romansów do słów T. Szewczenki napisał I. Szamo (1925—1982; koperta 2000). Kompozytor W. Kosenko (1896—1938, znaczek 1996) opracował na chór i fortepian pieśń ludową „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. P. Wirski (1905—1975; znaczek 2005) na motywach poezji T. Szewczenki, w oparciu o ludowe tradycje taneczne, stworzył obrazy choreograficzne „O czym wierzba płacze” (1964). Pamięci Tarasa Szewczenki poświęcili utwory muzyczne H. Werowka (1895—1964; stempel — S. Bereźna, obwód czernihowski, 26.12.1995), K. Dominczen (1907—1993; koperta 2007). H. Chotkewycz (1877—1938; koperta, stempel — Iwano-Frankiwsk, 21.12.2003; Wysoke w obwodzie charkowskim, 21—27.10.2002; koperta 2007) napisał muzykę do słów T. Szewczenki do wierszy „Topola”, „Gwiazdo moja wieczorna”, zagrał rolę Kobzarza w filmie „Nazar Stodola” (1937). Jest on również autorem prac szewczenkoznawczych. Kompozytorowi Ja. Barnyczowi (1896—1967) poświęcono stempel — Iwano-Frankiwsk 30.09.1996 (koperta lokalna). On w USA. Kompozytor O. O. Spendiarow (właśc. Spendarian, 1871—1928) do tekstu „Testamentu” Szewczenki stworzył chór „Gdy umrę…”. Jemu poświęcone są znaczek i koperta z 1971 roku, koperty z 1991 i 2001 roku, stempel — Symferopol, 01.11.2011. Romanse do słów T. Szewczenki stworzył kompozytor Ju. O. Szaporin (1887—1966; koperta, stempel — Hłuchów, obwód sumski, 08.11.1987). Do szerokiej publiczności umuzycznione słowa T. Szewczenki docierały dzięki licznym śpiewakom. W operze M. Arkasa „Kateryna” występowali: Oksana Petrusenko (1900—1940; koperta 1980; znaczek 2000, stempel — Kijów, 11.02.2000, Bałakłaja w obwodzie charkowskim 18.02.2002), I. Kozłowski (1900—1993; znaczek, koperta 1995; koperta bez znaczka, stempel — Kijów, 24.03.2000; koperta FR 2000); I. Patorżynski (1896—1960; koperta 1968, 1988, 2006). Łarysa Rudenko (1918—1981; koperta 1987) wykonywała rolę Nastii w operze filmowej „Najmyczka” (1964), matki w operze „Kateryna” (radio, 1956), Stechy (opera „Nazar Stodola” K. Dankewycza), Jaryny (opera „Taras Szewczenko” H. Majborody). Wszyscy oni,
Maschinelle Übersetzung
(Cleveland) kierował chórem im. T. Szewczenki, zorganizował koncert (300 śpiewaków, 80 muzyków) na otwarciu pomnika T. Szewczenki w Winnipeg (08.07.1961). Autorowi czterech utworów chóralnych do słów T. Szewczenki, H. Kytastemu (1907—1984), kierownikowi kapeli bandurzystów w USA, poświęcono kopertę z wizerunkiem bandurzysty z bandurą („Ukraińskim instrumentem narodowym” — w języku angielskim) i stemplem — Chicago, 08.10.1989. Z rosyjskich kompozytorów uwagę na osobowość i twórczość poetycką T. Szewczenki zwrócił jego współczesny, A. M. Sierow (1820—1871; kop. 1963). Pod wpływem „Hajdamaków” Szewczenki stworzył pieśń „Od sela do sela”, był uczestnikiem poświęconego T. Szewczence koncertu w Petersburgu (27.04.1861). Jest autorem pracy naukowej „Muzyka jużnorusskich piesien” (1861). Kompozytor P. I. Czajkowski (1840—1893), pamiętając być może o korzeniach swojego pochodzenia, przychylnie odnosił się do kultury ukraińskiej, często odwiedzał Ukrainę. Do tekstów T. Szewczenki napisał romans „Wieczór” („Sadok wysznewyj koło chaty”, tłum. I. Surikow). Wybitnemu kompozytorowi poświęcono liczne wydania pocztowe ZSRR, a także innych państw. Kompozytor S. W. Rachmaninow (1873—1943; kop. 1963, 1973) stworzył romanse do tekstów wierszy T. Szewczenki w tłumaczeniu A. Pleszczejewa — „Duma” („Mynajut dni, mynajut noczi”), „Polubyłasia ja” („Polubyła ja na peczal swoju”). Z pochodzenia Czech, kompozytor E. F. Naprawnik (1839—1916; pocztówka 1989) do tekstu T. Szewczenki stworzył chór (bez akompaniamentu) „Na whorodi koło brodu” (tłum. M. Hierbel). „Zapowit” na chór męski opracował A. W. Aleksandrow (1883—1946; znaczek 1983), stworzył „Poemat o Ukrainie” — „Szepczu Szewczenkowskije stroki…”. Kompozytor S. S. Prokofiew (1891—1953; kop. 1971, 1981, znaczek 1991, stempel — Donieck, 23.04.1991) wykorzystał tekst „Zapowitu” T. Szewczenki w operze „Siemion Kotko”, skomponował do niego muzykę. 25 grudnia 2013 r. odszedł za horyzont ziemskiego życia znany na Ukrainie działacz społeczny, proświcianin, uczony, pedagog, organizator pierwszego na Donbasie wydziału filologii ukraińskiej, kandydat nauk filologicznych, profesor Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego, autor ponad 200 artykułów naukowych, pomocy dydaktycznych, artykułów prasowych i innych publikacji na aktualne tematy współczesności, Wasyl Tychonowycz Horbaczuk. Jasną pamięć o Wasylu Tychonowyczu na zawsze zachowają w sercach bliscy, przyjaciele i koledzy. W 96. roku życia odleciała w wieczny iryj dusza prostej ukraińskiej kobiety-pracownicy, Matki-bohaterki, która urodziła i wychowała pięciu synów, Marii Bronisławiwny Franczuk-Kobylańskiej. Przez jej, a także A. Sołowjanenki (1932—1999; kop. 2002), M. Hryszki (1901—1973; kop. 2009), B. Hmyri (1903—1969; znaczek, koperta nieobiegowa, stempel — Łebedyn obwodu sumskiego, 05.08.2003), wykonawców pieśni i romansów różnych kompozytorów do słów T. Szewczenki, światowa społeczność mogła zapoznać się z imieniem T. Szewczenki, jego słowem w melodiach pieśni, romansów i arii operowych, dzięki takim śpiewakom jak O. Myszuha (1853—1922; kop. nieobiegowa, stempel — Lwów, 20.06.2003), M. Menczynski (1875—1935; stempel — Bałyczi obwodu lwowskiego, 25.04.1995), Sołomija Kruszelnyćka (1872—1952; kop. 1987, znaczek, kop. 1997, stempel Kijów, wieś Biła, 13.09.1997). W. Tolba (1909—1984; kop. 2009) występował jako dyrygent oper „Kateryna”, „Najmyczka” na scenach Ukrainy, Rosji, instrumentował pieśń ludową „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Jako organizator i dyrygent przyczynił się do popularyzacji twórczości T. Szewczenki za pomocą muzyki poza granicami Ukrainy (Austria) A. Hnatyszyn (1906—1995), któremu poświęcono dwie koperty Związku Ukraińskich Filatelistów Austrii (stempel — Wiedeń, 01.12.1979; 01.12.1991) oraz kopertę Ukrainy (stempel — Lwów, 26.12.2006). Nie stronił od ukraińskiej pieśni, szanował imię T. Szewczenki sławny rosyjski śpiewak F. I. Szalapin (1873—1938; kop. 1973, 1990; znaczki 1965, 1973). W 1898 r. na zaproszenie M. Łysenki i M. Staryckiego wziął udział w koncercie szewczenkowskim w Kijowie i wykonał romans M. Łysenki do słów T. Szewczenki „Meni odnakowo”. Wielkie zasługi w popularyzacji i rozsławianiu poezji T. Szewczenki pieśnią ma Czerkaski Państwowy Zasłużony Ukraiński Chór Ludowy, którego 50-lecie uczczono wydaniem koperty z okolicznościowym stemplem (Czerkasy, 25.04.2007). Imię Tarasa Szewczenki nosi Kijowski Narodowy Teatr Opery i Baletu, którego budynek przedstawiono na znaczkach z lat 1954, 2000, na 11 kopertach (1954—2000) i 8 pocztówkach (1974—1991). Imię Tarasa Szewczenki, jego twórczość w połączeniu z ukraińską pieśnią, z ukraińskim melosem są wieczne. Dowodzi tego i utwierdza wielkość i sława Proroka narodu ukraińskiego oraz ukraińskiej pieśni. los wichrem przeleciała cała niełatwa, a nierzadko cierpiętnicza historia Ukrainy. Niegojącą się raną pozostał w jej pamięci straszny Hołodomor 1932—1933 lat. O tym, co musiała przeżyć i czego była świadkiem, opowiedziała w filmie telewizyjnym „Rozhojdani dzwoły pamjati” (reż. Hałyna Ustenko-Hajdaj). Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz redakcja gazety „Słowo Proświty” wyrażają szczere kondolencje członkowi Rady Głównej towarzystwa „Proświta”, naszemu stałemu autorowi i kierownikowi wielu programów proświciańskich, zasłużonemu artyście Ukrainy Walerijowi Franczukowi z powodu śmierci jego drogiej matki. Wieczna jej pamięć i niech ziemia ojczysta będzie jej lekką. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, redakcja gazety „Słowo Proświty”
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALIUK Po wystąpieniu dyrektora wydawnictwa, laureata Nagrody im. Szewczenki Leonida Andrijiwskiego, który opowiedział o niełatwej, lecz szlachetnej pracy ukraińskiego wydawcy, do głosu zaproszono jubilatkę prezentacji Tetianę Majdanowycz. — Ta książka jest dla mnie bardzo droga. Pisałam ją całe życie, począwszy od szkoły. Słuchałam maminych bajek, a potem układałam je sama i marzyłam, by wydać je dla dzieci. I oto wreszcie to marzenie się spełniło! Historia powstania „Strażniczki słowa” jest niezwykła. Zachwyca treść bajek i baśniowych opowieści, bogata i treściwa oprawa graficzna (jeszcze całkiem młoda artystka Iwanna Hereha), a także wykonanie poligraficzne. Wszystko to wywiera na dziecku niezwykle magiczne i porywające wrażenie. Anatolij Kaczan, laureat nagrody im. Łesi Ukrainki, tak scharakteryzował książkę koleżanki po piórze: — Dzisiejsza prezentacja to święto nie tylko wydawnictwa „Krynycia”. Jak wszystkie morza i oceany zaczynają się od źródeł, tak dorobek wydawnictwa wypełnia się czystymi i potrzebnymi dla naszego życia książkami, taką jak „Strażniczka słowa”. Takie wydania to prezent zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Matka daje dziecku życie, a lata — doświadczenie. Właśnie doświadczenie dziecko może czerpać z takich książek, które rozwijają je nie w postępie arytmetycznym, a geometrycznym. I właśnie „Krynycia” daje nam wzorce, jaka powinna być literatura. A ukazanie się książki Majdanowycz to nieprzeciętne wydarzenie we współczesnej literaturze dziecięcej. Przeżywa ona obecnie okres zmiany pokoleń. Na powierzchnię wypływa wiele lekkiego, płytkiego, bezduchowego. W literaturze trwają poszukiwania nowych tematów, zmieniają się gatunki. Gatunki, zwłaszcza w literaturze dziecięcej, w ogóle nie są jeszcze opanowane. Na przykład nie mamy zastępstwa dla fantastyki naukowej, której jednym z wyrazistych przedstawicieli był Ołeś Berdnyk, nie ma prozy psychologicznej w stylu Wołodymyra Wynnyczenki, Hryhora Tiutiunnyka… W ostatnim czasie tę niszę zaczęły wypełniać utwory Wołodymyra Rutkiwskiego i innych autorów… Obecnie ukraińscy pisarze zaczęli tworzyć w gatunku fantasy. Anatolij Kaczan wiąże to z tym, że nasze dzieci-cudowne dzieci są przywiązane do komputerów i potrzebują takiej wirtualnej literatury. Tylko tym rzekomo można wyjaśnić fascynację gatunkiem fantasy. Ale bajka nigdy nie straci swojego znaczenia, do tego u Tetiany Majdanowycz jest ona związana ze współczesnością. W bajkach Majdanowycz dziecko znajduje oparcie dla siebie, swoją drogę w życiu. Bardzo ciekawy jest rozdział „Bajkowy alfabet”. Książka utrzymana jest w baśniowym gatunku. Mamy obecnie nadprodukcję alfabetów. Mówią, że w Anglii wymyślono 4 alfabety, dziecko uczy się liter cztery miesiące i z jakiegoś powodu wszyscy uważają, że wystarczy napisać cztery wersy i na tym kończy się umiejętność czytania i pisania. Podczas gdy Lew Tołstoj pracował nad elementarzem 16 lat, a potem nad nowym elementarzem. I z jego elementarza uczyły się zarówno dzieci chłopskie, jak i carskie. Oryginalna jest tu i Majdanowycz, ponieważ nie zaczęła rywalizować z twórcami wierszowanych alfabetów. Ucząc się liter, dziecko potrzebuje pomocy obrazowo-znaczeniowej, pewnej ręki. I właśnie Majdanowycz pomaga dziecku swobodnie, w zabawie, niepostrzeżenie stawiać kroki od abstrakcji do opanowania początkowej nauki czytania i pisania. W książkowym ogromie znajdzie się niewiele baśniowych pereł w rodzaju nieśmiertelnych utworów Andersena, braci Grimm, Gianniego Rodariego, Saint-Exupéry’ego i innych. Każdy naród podarował swoim dzieciom, a w konsekwencji i światowej dziatwie, najlepsze wzorce utworów tego unikalnie fenomenalnego pod względem treści i przeznaczenia gatunku. Nie są wyjątkiem ukraińskie bajki ludowe i bajki ukraińskich bajkopisarzy, nie mówiąc już o utworach Łesi Ukrainki czy, na przykład, bardziej współczesnego Wsewołoda Nestajki. Ale w ostatnim czasie przybyło jawnej chałtury dla dzieci (czy tylko dla nich?), która nierzadko nosi na sobie piętno bezduchowości, prymitywizmu, braku smaku. Nie tylko na tym tle, ale i na tle najlepszych wzorców utworów dla dzieci szczególnie kontrastowo występują na przykład „Święto Języka Ojczystego”, „Jabłka z krzewu różanego”, „Dobro-i-Zło”, „Zielony motyl”, „Kalina kwitnie późno”, „Wojenne fotografie” (baśniowa opowieść) — część utworów „Strażniczki słowa” Tetiany Majdanowycz. Do „Strażniczki słowa” pisarka włączyła teksty swoich piosenek, muzykę do większości z których napisała Ludmyła Łewczenko-Briuchanowa. Uczestnicy prezentacji mieli możliwość wysłuchać ich w wykonaniu młodszego chóru Radiokompanii Ukrainy, a także solowych wykonawców i chóru 33. szkoły muzycznej, którym kieruje Diana Żdanowa. Swoje 15-lecie jedno z najlepszych kijowskich wydawnictw „Krynycia” uczciło nowym, drugim (pierwsze zostało zrealizowane w ramach programu państwowego) wydaniem wspaniałej, na swój sposób oryginalnej książki dla szerokiego kręgu małych czytelników — „Strażniczka słowa. Bajki i baśniowe opowieści”. Jej autorką jest Tetiana Majdanowycz, znana poetka, wieloletnia redaktor naczelna tego wydawnictwa. Z tej okazji w Muzeum Literatury odbyło się baśniowo-baśniowe święto literacko-muzyczne, tak jak i sama prezentowana książka bajek. PRZEDPŁATA—2014 PRZEDPŁATA—2 0 1 4 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w styczniu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617
Maschinelle Übersetzung