Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 4Originalseite ↗

PRZEZ DZIESIĘĆ LAT ŚPIEWAMY NIE TEN HYMN

Слово Просвіти, №02 за 2002 рік

Pawło Czubynski. 16 stycznia świętujemy mały jubileusz Narodu: dokładnie 10 lat temu Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła tekst Hymnu Narodowego Ukrainy z odwołaniem do autorstwa Pawła Czubynskiego. We wrześniu bieżącego roku będziemy również obchodzić (czy uroczyście?) dokładnie 140 lat od dnia napisania tego tekstu. Jednak czy właśnie ten tekst napisał Pawło Czubynski I CZY JEST NAM DZISIAJ POTRZEBNY WŁAŚNIE TAKI? Ukraiński Naród znajduje się obecnie w wieku dojrzewania. Ale nie to jest niebezpieczne. Niebezpieczne jest to, że naród nie ma jasno określonych, jednoznacznie interpretowanych i powszechnie uznanych przykładów heroicznych, symboli, wezwań i atrybutów. Właściwie brak jasności, jednoznaczności interpretacji i ogólnonarodowego (ogólnoludowego) uznania, a co za tym idzie brak wystarczającego zrozumienia i głębokiej świadomości tych niezbędnych składników świadomego patriotyzmu, jest ważną przeszkodą na drodze budowy młodego niepodległego państwa. Weźmy na przykład najbardziej oczywisty (bo wszystkim przed oczami i zatwierdzony przez parlament) symbol Państwa Narodowego — Hymn Ukrainy. Jeszcze nie umarła Ukraina I sława, i wola, Jeszcze nam, bracia Ukraińcy, Uśmiechnie się dola. Zginą nasi wrogowie, Jak rosa na słońcu, Zapanujemy i my, bracia, W swojej stronie. Duszę i ciało my położymy Za naszą wolność I pokażemy, że my, bracia, Kozackiego rodu. Po raz pierwszy w tej redakcji tekstu Ukraiński Hymn Narodowy zabrzmiał oficjalnie na uroczystym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy 5 grudnia 1991 roku w wykonaniu Ukraińskiego Chóru Ludowego im. Hryhorija Weriowki (aranżacja Anatolija Awdijewskiego). Podczas wykonywania tego utworu przez Kapelę Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki (USA), usłyszeliśmy pewną różnicę w trzecim wersie: „Jeszcze nam, bracia młodzi…”. Różnica istotna, bo nie zaprzeczając przynależności narodowej („bracia” w kontekście pierwszych dwóch wersów), akcentuje zwrócenie się do młodych Ukraińców, a co za tym idzie, buduje w świadomości pewne spojrzenie w przyszłość, z nadzieją na możliwości młodych i młodego państwa. Ludowy chór Akademii Nauk Ukrainy, chór studencki Konserwatorium Kijowskiego pod dyrekcją Pawła Murawskiego, niektóre inne chóry również śpiewają „bracia młodzi”. Znany chór ludowy „Homin” pod kierownictwem L. Jaszczenki śpiewa „bracia Ukraińcy”; zamiast „I pokażemy,” — „I pokażemy”, zamiast „wrogowie” — „wrogowie”, a zamiast „i sława, i wola,” — śpiewają (zresztą całkiem słusznie pod względem treści) „ani sława, ani wola”. Ten ostatni wariant znajdujemy również w „Encyklopedii ukrainoznawstwa. T. 1. Monachium — Nowy Jork, 1949 r.”. Istnieją dziesiątki innych wersji z większymi i mniejszymi różnicami: „…jeszcze nam, bracia kozacy,… zginą nasi wrogowie,” (zbiór „Łuna”, redaktor — Kyryło Stecenko); „bracia młodzieńcy, …nasi wrogowie, … zapanujemy, bracia, my…” (wydanie osobne, Kijów, 1917 r.). A w zbiorze „W. Trembicki. Ukraiński hymn i inne pieśni patriotyczne. Nowy Jork — Rzym, 1973” znajdujemy i takie wersy: „Oj Bohdanie, Bohdanie, Sławny nasz hetmanie, Po co oddałeś Ukrainę Moskalom wstrętnym?”. W znakomitej książce „Pawło Czubynski. Sopiłka. — K.: Zadruha, 2001. — 79 s.” (redaktor — Dmytro Czerednyczenko) podano 17 (siedemnaście!) wariantów wiersza „Jeszcze nie umarła Ukraina”. W tym również przedruk z czasopisma „Meta”, nr 4, Lwów, grudzień 1863 r., w którym ten wiersz podano w wyborze z „Testamentem” T. Szewczenki, a nawet pod jego podpisem. Ale najważniejsze, co udało się ustalić D. Czerednyczence na podstawie studiów nad prawie dwudziestoma źródłami archiwalnymi i rzadkimi źródłami literackimi, to fakt rozbieżności między pierwszym rękopisem Pawła Czubynskiego a późniejszymi wariantami pieśni, w tym również obecnym tekstem Hymnu. W szczególności cytuje on towarzysza Pawła — Łeonida Biłeckiego, który był bezpośrednio zaangażowany w wydarzenia towarzyszące faktowi napisania: „W prasie trafiała mi się wskazówka, że pieśń „Jeszcze nie umarła (uwaga! — Je. H.) Ukrainy i sława, i wola” — jest ludowa. Mogę zaświadczyć, że to błędna opinia: ją rzeczywiście stworzył Pawło Płatonowycz w takich okolicznościach…”. I dalej opowiada się, jak na przyjacielskim spotkaniu z Serbami, w kijowskim domu kupca Łazariewa, na Wielkiej Wasylkowskiej 122 (obecnie — 106), śpiewano serbską pieśń, gdzie były takie słowa: „…Serce bije i krew leje za swoją wolność”. Na Czubynskim wywarło to tak ogromne wrażenie, że wybiegł do sąsiedniego pokoju, a pół godziny później pojawił się już z tekstem „Jeszcze nie umarła Ukrainy…”. Całkiem oczywiste (i nieprzypadkowe) jest to, że słowa P. Czubynskiego „i sława, i wola” oraz „zapanujemy i my, bracia,…” przerzucają most do T. Szewczenki, który w „Iwanie Pidkowie” frazuje: Było kiedyś — na Ukrainie Ryczały armaty; Było kiedyś — zaporoscy Umieli panować. Panowali, zdobywali I sławę, i wolę… U mnie dawno wyrobiło się wrażenie, że wrogom Ukrainy ukraińskiej, wrogom Ukrainy rzeczywiście suwerennej i demokratycznej bardzo zależy na tym, aby tekst naszego Hymnu pozostawał właśnie taki, jak teraz. Czyli przekręcony w formie, absurdalny — w treści, niszczycielski — w sferze narodowo-patriotycznej samoświadomości. Wczytajcie się, przemyślcie: „Jeszcze nie umarła Ukraina…”. Proponuję całkiem logiczne dokończenie: „…ale umiera, bo biedni Ukraińcy rozumu nie mają!”. Nie spieszcie się, by się na mnie obrażać. Pomyślcie. Pomyślcie i zaśpiewajcie od początku (bez mojego drażniącego dodatku): „Jeszcze nie umarła…”. Czyli co — póki co jeszcze się trzyma, ale już ledwo dycha? Przy czym, razem ze „sławą” i „wolą”. Wyobraźcie sobie siebie wśród tysięcy rodaków, razem z którymi, w zgranym chórze, przy akompaniamencie wielkiej orkiestry symfonicznej, uroczyście ogłaszacie tę prawdę: „Jeszcze nie umarła…”. Czyż to nie początek requiem?! Przemyślcie: pierwszy czasownik (słowo o działaniu; a ponieważ to Hymn Narodu, to o naszym z wami działaniu) daje zapowiedź śmierci: „umarła”. I to jest normalne? Czyż to Hymn nowo narodzonego kraju, który chce rosnąć i rozwijać się!? Taki „hymn” dobrze jest śpiewać tylko naszym wrogom. Czyli dobrze dla nich, kiedy będą śpiewać dla nas. Jako ostrzeżenie i groźbę. Oto przyjedzie rosyjski chór (a przyjedzie, bo „Rok Ukrainy w Rosji” — to przecież w istocie kolejny rok ekspansji Rosji na Ukrainie) i będzie śpiewał przed Wami, „bracia-Ukraińcy”, z triumfem, akcentując to, że lada moment ich „prawda” weźmie górę: „Jeszcze nie umarła… i wola”, ale wkrótce. Mówiąc, poczekajcie, Ukraińcy, nie tak długo wam zostało czekać i… śpiewać. Tym bardziej, że i w Hymnie waszym nie zawarto żadnych realnych perspektyw, a jedynie dziecięce iluzje i przypuszczenia: Zginą nasi wrogowie, Jak rosa na słońcu… Po pierwsze, jeśli tak łagodnie nazywacie swoich wrogów, używając zdrobnień (matki — wrogowie), to w jaki sposób zamierzacie pokonać ich — ukochanych?! A nijak. Sami „zginą”. Wyparują, „jak rosa na słońcu”. Dziwy, nie inaczej. I chcecie, żeby to horoskopowe gadanie brali do świadomości obywatele-patrioci? A po drugie, jak mamy rozumieć „rosę na słońcu”? Bo jeśli rosa pod słońcem wyparuje, to zrozumiałe, a na słońcu jej po prostu nie bywa. Wychodzi na to, że „naszym wrogom” nic nie zagraża w ogóle? Jeszcze nam, bracia Ukraińcy, Uśmiechnie się dola. Co to za bezsensowna „przepowiednia”, skąd ona, na jakiej podstawie? W Hymnie podstaw nie ma! I kiedy to będzie to „jeszcze”? Nie jesteśmy małymi dziećmi, żeby wierzyć w obietnice – „Oto jutro się obudzisz, a pod poduszką – dary od świętego Mikołaja”. A jeśli wierzycie, to dlaczego wy, „bracia Ukraińcy”, nie jesteście zadowoleni z obecnej władzy, która to samo wam przez dziesięć lat obiecuje: cierpcie, czekajcie, jeszcze wam los (kiedyś) się uśmiechnie… Tym bardziej, że sami o tym powtarzacie w swoim Hymnie, jak zaklęcie. Gdyby ktoś chciał masowo zmanipulować Ukraińców, to wymyśliłby właśnie takie słowa, które zamiast budzić patriotyczne uczucia, skłaniałyby Ukraińców do samoponiżenia, przygnębiały niepewnością, biernością, leniwymi obietnicami wątpliwej przyszłości, całkowitym brakiem celu i – co najważniejsze – brakiem zamiarów walki, nie mówiąc już o metodach, środkach i krokach naprzód! Czyli całkowitym brakiem patriotycznego obowiązku! Ludzie dobrzy, przetrzyjcie oczy i rozejrzyjcie się wokół, na inne narody, gdzie dawno nie ma naszych problemów („…uczycie się od obcych”). Oto Państwu początek niemieckiego Hymnu: „Deutschland, Deutschland über alles!” (Niemcy, Niemcy ponad wszystko!) Tutaj wszystko jest jasne i wyraźne: cel, dążenie i patriotyczny obowiązek. „Ponad wszystko!” Weźcie początek polskiego Hymnu: Żyjemy w epoce paliatywów. Czyli tymczasowości, tymczasowych, nie najlepszych rozwiązań, które potem przechodzą w kategorię rozwiązań trwałych, jeśli nie wiecznych. Na początku drugiej dekady już niepodległej Ukrainy nie mamy ani ostatecznego wariantu Godła Państwowego, ani ostatecznego, zatwierdzonego w drodze ustawy Hymnu Narodowego. W tym roku mija 6 lat naszej Konstytucji, w artykule 20 której czytamy: „Hymn Państwowy Ukrainy – hymn narodowy do muzyki M. Werbyckiego ze słowami zatwierdzonymi ustawą, przyjmowaną nie mniej niż dwiema trzecimi składu konstytucyjnego Rady Najwyższej Ukrainy”. Taka ustawa nie została jeszcze przyjęta, a zatem Ukraina do tej pory żyje bez oficjalnego, ale z tymczasowym symbolem swojej niepodległości. Jeśli patrzeć na sprawę od strony symboli, zobaczymy, że i niepodległość u nas jakby tymczasowa. Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa, akademik Petro Kononenko uważa, że taki stan rzeczy, niestety, jest typowy dla obecnej ukraińskiej rzeczywistości, kiedy odpowiednie czynniki władzy i funkcjonariusze nierzadko ignorują podstawowe postanowienia Konstytucji i obiektywne wymagania budowy narodu. Akademik P. P. Kononenko: „To kwestia bardzo ostra. Niektórzy chcieliby uważać, że słowa „Jeszcze nie umarła Ukrainy i sława, i wola” odzwierciedlają jedynie dążenia, pragnienia Ukraińców, dalekie od realiów. Miały miejsce dyskusje wokół tego wyrażenia, z różnymi wariantami słów. Ale kto by i jak nie szalał, a Ukraina nie umarła w najcięższych czasach, tym bardziej nie umrze dzisiaj. Był czas, kiedy Kostomarow pisał: „Leży w grobie Ukraina, ale nie umarła. Ona się przebudzi, ona powstanie wśród innych państw niepodzielną ziemią, Ukrainą”. Teraz niektórzy z tych, którzy pragną przywrócić imperialną przeszłość, próbują odmówić Ukrainie prawa do państwowości, stawiają pod znakiem zapytania jej Symbole. Oto tutaj powinien wykazać swoją stanowczość gwarant Konstytucji, rząd, parlament, Sąd Konstytucyjny i, zamiast wzywać, – podjąć stanowcze środki! Spójrzcie: w Kijowie, na końcu Chreszczatyka stoi łuk, na którym napisano „Na cześć 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją”. Ale to goła propaganda, która nie ma pod sobą żadnej historycznej i prawnej podstawy. Na bulwarze Szewczenki stoi pomnik Lenina, na którym czytamy kategoryczny i absurdalny werdykt o tym, że tylko „w warunkach wspólnego działania proletariuszy wielkoruskich i ukraińskich” – wolna Ukraina jest możliwa. Wiemy, że to, w ostateczności, historyczna fantastyka i jednocześnie – moskiewsko-bolszewicka propaganda z epoki, która już rzeczywiście umarła i nie ma żadnej perspektywy. I taka sytuacja utrzymuje się nie tylko w stolicy Ukrainy”. Obojętność, nieodpowiedzialność, a niekiedy i świadome dążenie kierowników w centrum i na miejscach, by nie wypełniać woli narodu i Konstytucji – to smutna, ale najwyraźniej jaskrawa i wystarczająco przekonująca oznaka tego okresu przejściowego. Tutaj i zwykły naród ukraiński powinien powiedzieć swoje stanowcze słowo. Wtedy i rządowi funkcjonariusze postąpią zgodnie z logiką wydarzeń. W NOTATNIKU PATRIOTY „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Co nam obca przemoc wzięła, szablą odbierzemy!” Jak widzimy, leksyka polskiego Hymnu wyklucza możliwość odśpiewania go dla Polaków przez kogoś innego, grożąc im tak, jak to możliwe w przypadku wykonania współczesnego Hymnu ukraińskiego. Także nie widzimy w polskim Hymnie żadnych gróźb, jeśli nawet śpiewają go Polacy, bo „szablą odbierzemy” tylko to, „co siłą zabrali obcy”. Kiedy jesienią 1981 roku w Moskwie decydowano: wprowadzać czy nie wprowadzać do Polski wojska dla stłumienia „Solidarności”, jeden z członków Biura Politycznego zacytował te wersy polskiego Hymnu. I to od razu wniosło jasność co do prawdopodobnej reakcji Polaków na zagraniczną interwencję. Nam również czas wnieść jasność. Sobie i innym. Nie grzechem byłoby sformułować Hymn w bardziej stanowczej, dynamicznej redakcji, na przykład: Podnośmy Ukrainę, Jej sławę i wolę, Żeby nam żadna obca siła Nie złamała losu. Nuże, bracia, do roboty Zgodnie mamy stanąć, Razem z Bogiem, złu naprzeciw Szczęście zdobywać! W żaden sposób nie pretenduję tym do doskonałości. Niech czytelnicy proponują swoje warianty tekstu, dzielą się przemyśleniami, przesyłają uwagi. W każdym razie, tekst naszego Hymnu musi być nie amorficzny i nie płaczliwy, a bojowy, uroczysty i mobilizujący. Taki, który wywołuje szacunek i poważanie dla Narodu. Czego wszystkim Państwu szczerze życzę. Jewhen HOLYBARD PUNKT WIDZENIA Roman ZAPOLSKYJ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn