Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2002 рік

16 S. · 39 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Głębokie przedświąteczne śniegi jakby spowiły samo życie, zatrzymały czas. Choinka, ścięta w pohrebśkim lesie, przywiązana do sanek, zostawia na sinawym puchu śniegu swoje ślady. Trzeba jak najszybciej przekroczyć pohrebśkie pole, zejść w jar, który nosi nazwę odstraszającą, ale nie straszniejszą od samego leśnika: Czortycha. Tutaj schodzą się do szerokiego brzegu trzy góry, pośrodku między nimi — Czortowa góra. Mówią ludzie, że kiedy diabeł kradł ziemię, to ostatnią czapkę chwycił najurodzajniejszej, ale nie zdążył ukraść, bo zapiały w Wilszance koguty. Oto ona, ta czapka ziemi — wznosi się okrągło, szpiczasto — z trzech stron opasują ją strumienie. To biegnie woda z Wielkiego Wieremia. Rozgałęzia się, wchłania w siebie jeszcze jeden potoczek i śpieszy, by wpaść do rzeki Stuhny. Jeśli w tej późnej porze odłączyłeś się od grupy, to niechybnie będzie cię doganiał zmierzchowy jeździec. Sztywnieje ci szyja, boisz się obejrzeć za siebie. Ale słyszysz, jak koń tuż za tobą szura kopytami w śniegu… Obejrzeć się trzeba, po prostu koniecznie, kiedy pokonasz strach, gwałtownie szarpnąwszy głową do tyłu, niechybnie zobaczysz białego jeźdźca na białym koniu. I przerażenie popchnie cię do przodu, i będziesz biegł przez cały jar, przez wilszańskie pole, a zobaczywszy słupki dymów nad chatami, odetchniesz i usłyszysz niechybnie: Dobry wieczór, Szczodry wieczór, Dobrym ludziom Na zdrowie… Skąd ten głos?.. Nie, nie głos, a narastająca do crescendo symfonia?.. Serce kołacze, dusza się otwiera, aby chłonąć radosne i zawsze ratujące słowa. Śpiewa ziemia… Białosiność śniegów przechodzi w sinobiałość nieba, tworząc nierozerwalność ziemia-niebo, niebo-ziemia… A pomiędzy nimi ty: cały jak śnieżny słup, który przemienił się w nieustanny słuch i wzrok. A jeszcze w tobie otworzyły się dodatkowe źródła wzroku. Jesteś już zdolny widzieć to, czego wcześniej w zgiełku nie mogłeś dostrzec: nad tobą i przed tobą szybują aniołki… Ale przecież wiesz, że za tobą — biały jeździec, przy spotkaniu z którym robi się przerażająco-mdło… Z perspektywy czasu myślisz, jak niezwykła jest nasza, nasycona różnymi energiami ziemia, którą tylko my jesteśmy zdolni postrzegać w jej pełni samoprzejawu? Ona, ziemia, przechowuje tajemnice, przechowuje informacje, których przybysze-najeźdźcy nigdy nie wyczytali i nie wyczytają ani ze śniegów, ani z marnych zjaw, ani z rozlanych w powietrzu głosów… I ja wyznaję miłość do niej. Chociaż zdarzało się widzieć też inne ziemie. Na lodowcu Fedczenki wydawało się, że można ręką sięgnąć samego Najwyższego, ale takich ech nie słyszałem; na wyspie Spitsbergen słyszałem nieustanne wycie śnieżnych zamieci, jednak nie słyszałem tych świątecznych kolęd i szczedriwek, które towarzyszą przelewaniu się kryształowych dzwoneczków… W piaskach pustyni Kara-kum słyszałem cienki śpiew piasków, przypominający dotknięcie dutaru… Ale to wszystko obce ziemie… I z wiekiem zaczynasz rozumieć tę tęskną potrzebę naszych emigrantów, którzy woleliby umrzeć na ojczystej ziemi. Albo przynajmniej, żeby ich doczesne szczątki zostały przeniesione kiedyś na łono ojczystej ziemi. Tak, właśnie tutaj jest odwieczny kosmiczny związek człowieka ze swoją Ojczyzną… Obywatel wszechświata nigdy tego nie zrozumie. Dla niego każdy kraj jest po prostu terytorium. A dla nas, Ukraińców, ziemia jest ojczyzną, ziemią rodzinną, ziemią świętą, ziemią przodków… I staje się zrozumiałe, dlaczego przybysze są tak okrutnie obojętni na nasze zwyczaje, na naszą wiarę, na naszą kulturę, na nasz język, na naszą ziemię. Dlaczego wycinali święte dąbrowy, niszczyli ołtarze naszych świątyń, rujnując je, zamieniając na pomieszczenia magazynowe, więzienia i miejsca rozrywki. Tak samo staje się zrozumiała ta gorliwość niektórych naukowców, którzy pozbawiali nas prawa do naszej własnej historii, do naszych duchowych źródeł. Znany „językoznawca” (w cudzysłowie) N. Marr jeszcze w 1924 r., badając legendy o pochodzeniu Kuara w Armenii i Kijowa na Rusi, zaznaczał: „Czystość składu etnicznego słowiańszczyzny — to mit, ale mit nie ludowy, a stworzony w gabinetach, książkowy postulat lingwistycznej teorii roboczej, zbudowany na pokrewieństwie zjawisk językowych, które funkcjonują, nie są wyjaśnialne genetycznie, ale nie mogą być wyjaśnione martwą hipotetyczną schematem”. Zakończenie na s. 6. Dzisiaj w numerze: Co napisałby dzisiaj Pawło Czubynski? — str. 4. Olha Herasymjuk: „Obowiązek bycia adekwatnym do swojej popularności” — str. 7. Serhij Kwit: „Nasz czas — na tworzenie tekstów” — str. 8. Dobry czarodziej Wołodymyr Nerodenko — str. 14.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Z ROSY I WODY, NARODOWY PROFESORZE!

W kręgu rodziny, w kręgu ludzi o podobnych poglądach. Zdjęcie O. Kutłachmetowa. Takiego wieczoru — licznego, serdecznego, rodzinnego i obywatelskiego zarazem — stołeczny Dom Nauczyciela nie widział dawno. Kijowianie, a także członkowie Proświty z wielu obwodów, świętowali 60-lecie wybitnego pisarza, publicysty, działacza Proświty, profesora Anatolija Pohribnego. Wydaje się, że wieczór 9 stycznia stał się przedłużeniem dźwięcznej kolędy, wszak każdemu obecnemu — od Patriarchy Filareta po najmłodszą uczestniczkę „Berehynki” — chciało się życzyć Anatolijowi Hryhorowyczowi szczęścia i zdrowia, twórczej inspiracji, dobra oraz siły dla jego rodziny. Zarząd Główny „Proświty”, Związek Pisarzy, Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Narodowego, rodacy z Czernihowszczyzny, prowadzący wieczór Pawło Mowczan i Wołodymyr Jaworiwski, profesorowie Petro Kononenko, Taras Hunczak, Witalij Radczuk, przewodniczący ŚRKU Mychajło Horyń, redaktor naczelna czasopisma „Żinoczyj swit” Olha Kobec w swoich wystąpieniach stworzyli zbiorowy portret wybitnego działacza społecznego, prawdziwie narodowego profesora Anatolija Pohribnego. Na propozycję profesora Witalija Karpenki uczestnicy wieczoru przyjęli apel do komitetu Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki o jednomyślne poparcie książki „Po zaczarowanym kole wieków, albo nowe rozmowy o tym, co boli”, która zasługuje na najwyższe wyróżnienie. Talent Anatolija Pohribnego, jego pięcioletnia praca w ukraińskiej przestrzeni radiowej, niczym Car-kłos na polu ukraińskiej sprawy, inspiruje miliony. Powodzenia, Panie Anatoliju! Redakcja

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

narodu z małorosyjskim składnikiem w nim — czy właśnie tym jest nadzadanie kierowników tego projektu i kanału „Inter” w ogóle? Trudno wyobrazić sobie jakikolwiek kraj świata, w którym w noc noworoczną pokazywano by obywatelom tak ponadnarodowe programy. Powołania na „rok Ukrainy w Rosji”, „wspólnotę” ukraińsko-rosyjskich projektów (i, oczywiście, środków przeznaczonych na nie) nie wydają nam się przekonujące. Język ukraiński w Rosji rozumieją, a poza tym programy te można było przecież pokazać w innym czasie. Ponadto ukraińscy telewizyjni twórcy wyrządzili niedźwiedzią przysługę licznym obywatelom Rosji, przedstawicielom wielu narodów tego kraju, które również walczą o prawo do ojczystego języka i kultury i zapewne chcieliby w Nowy Rok usłyszeć z ekranów rosyjskiej telewizji przejaw szacunku dla siebie. Uważamy, że ukraińskim telewizyjnym twórcom oraz tym, którzy stoją za największymi ukraińskimi kanałami telewizyjnymi, warto przestać mówić o przymusowej ukrainizacji Ukrainy (!) i nadawaniu językowi rosyjskiemu statusu języka państwowego (urzędowego) — ponieważ to, co już zrobili, dowodzi, że program „wtulenia się w przyjacielskie objęcia starszego brata” nie tylko jest realizowany, lecz także skutecznie przekraczany. Chodzi nie o pojedyncze przypadki, lecz o stałe naruszanie praw narodu tytularnego — w szczególności prawa do otrzymywania w ojczystym języku należnego zakresu informacji kulturalnej, oświatowej i innej. Z głębokim oburzeniem musimy odnotować bierną, jeśli nie pobłażliwą, rolę Państwowego Komitetu ds. Polityki Informacyjnej (przewodniczący Iwan Drac) w tych kwestiach. Mamy nadzieję, że koledzy z ukraińskich kanałów telewizyjnych jednak przypomną sobie, że na Ukrainie, oprócz ludności rosyjskojęzycznej, istnieje także ludność ukrainojęzyczna, która wcale nie jest drugorzędna i która, jak wierzymy, zasługuje na większą uwagę i szacunek niż ten, który okazaliście w swoich noworocznych (i nie tylko noworocznych) programach. Szczerze życzymy Wam powodzenia w Waszej pracy — dla wszystkich, a nie tylko dla językowo uprzywilejowanych przez Was obywateli Ukrainy. Wira AHJEJEWA, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”; Natalka BIŁOCERKIWIEC, poetka; Ljubow HOŁOTA, pisarka, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”; Oksana ZABUŻKO, pisarka, wiceprezes Ukraińskiego PEN-Centrum, starszy pracownik naukowy Instytutu Filozofii NAN Ukrainy; Ołeksandr IRWANEC, pisarz; Sofija MAJDAŃSKA, pisarka, laureatka nagród im. Ołesia Honczara i „Błahowist”; Mykoła RIABCZUK, dziennikarz; Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, tłumacz; Ludmyła TARAN, poetka, korespondentka czasopisma „Ukraińska kultura”; Hryhorij FALKOWYCZ, przewodniczący Kijowskiego Żydowskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego im. Szolema Alejchema

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WITAJCIE, WYBORY. ŻEGNAJ, DEMOKRACJO?

Rok polityczny 2002 będzie się różnił od swojego poprzednika przede wszystkim wyborami parlamentarnymi i jeszcze większym ruchem wstecz od demokracji. Choć podstawy do optymizmu (bardzo niewielkie) istnieją — uważa politolog Wołodymyr Połohało. — Kluczowe wydarzenie — wybory — będzie wyznaczać paradygmat nie tylko tego roku, ale i najbliższego okresu. Analizując wydarzenia od września do grudnia i pierwszego tygodnia stycznia, coraz mniej mamy nadziei na demokratyczność tych wyborów. Nie zobaczymy wolnego wyrażenia woli obywateli ani zgodności ze standardami, które są właściwe krajom europejskim, w tym postsocjalistycznym. Jeśli mówić o wyborach, na przykład w Polsce, można powiedzieć, że oddalamy się od demokracji. Klasyk powiedział, że demokracja to zła rzecz, ale nic lepszego ludzkość jeszcze nie wymyśliła. Osobliwością ukraińskiego życia jest to, że społeczeństwo nie stało się samodzielnym autorem politycznym. Obywatele nie okazali się tą siłą, która wyznacza charakter władzy politycznej. Dlatego Wołodymyr Łytwyn, nie wstydząc się, mówi o tym, że 25% wyborców zawsze popiera władzę — jaka by ona nie była. I tu nie chodzi o jej efektywność czy niekonkurencyjność — i tak jej ufają. Oznacza to, że masa krytyczna społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie nie powstała. W państwie prowadzona jest nieskrywana agitacja przedwyborcza, ustawa o wyborach nie działa, choć jest to ustawa zasadnicza na danym etapie. Co więc mówić o tym, jak to będzie przebiegać w marcu? Niesławny zasób administracyjny to codzienna rzeczywistość — to po pierwsze. A po drugie — kultura polityczna ukraińskich elit jest niedemokratyczna pod każdym względem. Chodzi jedynie o utrzymanie władzy — nie o odnowienie czy rotację. Utrzymanie przede wszystkim w rękach Prezydenta, który jest głównym uczestnikiem wyborów, choć nielegalnym. — Jedna z ponurych prognoz skutków wyborów to wojna domowa. Czy może się Pan zgodzić z taką przepowiednią? — Wojna domowa na Ukrainie trwa już wiele lat — na szczytach władzy. Obywatele natomiast między sobą nie wojują. Ale charakter konkurencji między elitami politycznymi ma wszystkie jej oznaki — zabójstwa, szantaż, najbrudniejszy kompromat, i można to nazwać małą wojną domową. W wielką ona nie przerośnie — ukraińskie społeczeństwo nie jest społeczeństwem niezadowolonych. Jak to nie paradoksalnie brzmi, jest to społeczeństwo zadowolonych. Niezadowolenie może mieć różne typy — demokratycznej części obywateli, co prowadzi do samoorganizacji społeczeństwa, mechanizmów nacisku na władzę itp. Jest niezadowolenie biernie demokratyczne — kiedy człowiek mimo wszystko chciałby zmian na lepsze, ale nie jest aktywny w ujawnianiu tych intencji politycznych. Wreszcie, niezadowolenie radykalne lub lumpenowskie, do którego na Ukrainie apelują tacy politycy jak Witrenko czy Symonenko. Ale żaden z tych przejawów niezadowolenia nie jest na tyle wyraźny, by wywołać konflikt społeczny. Nasze społeczeństwo jest konserwatywnie stabilne z wyraźnym biernym obywatelstwem. — Zatem po wyborach Zachód ostatecznie machnie na Ukrainę ręką. — On już to zrobił. Ukraina utwierdziła się na Zachodzie jako kraj niedemokratyczny — ze skorumpowaną elitą polityczną, która oddala się od Europy. Aby zachwiać ten obraz czy jakoś zdjąć indeks negatywności, potrzeba wielu lat, dzisiejszym liderom nie jest to w mocy. Ale im jest to zresztą obojętne. Wreszcie, mamy wizerunek państwa, w którym nie panuje rządy prawa. Jest to utrwalone zarówno na poziomie mediów, jak i na poziomie ocen zagranicznych polityków. Nie mogę znaleźć pozytywnych opinii o Ukrainie w zagranicznej prasie. Na terenach przestrzeni poradzieckiej utwierdza się autorytaryzm prezydencki. W Kazachstanie, na Białorusi, w Rosji — Ukraina nie jest wyjątkiem. Z punktu widzenia wspólnoty i charakteru tendencji, perspektyw rozwoju, Ukraina jest bardzo bliska Rosji — w 90%. Ale rosyjski autorytaryzm ma wyraźne cechy narodowe, rosyjscy ludzie są skonsolidowani wokół idei narodowej w szerokim spektrum — od społeczeństwa po elity. Od prawicy po lewicę, od Ziuganowa po Żyrinowskiego. Ukraińska zaś elita polityczna różni się tym, że w tym rozumieniu nie jest skonsolidowana. Interesy klanowe biorą górę nad narodowymi. Lecz mimo wszystko wydaje mi się, że istnieje pewna szansa na demokratyczny rozwój. Wciąż mam nadzieję, że w parlamencie będzie nielewicowa opozycja demokratyczna. Choć nie wiem, z kogo będzie się składać. Możliwe, choć mało prawdopodobne, że dojdzie do jakichś demokratycznych metamorfoz z Juszczenką, być może trafi do parlamentu blok Julii Tymoszenko. Póki co, przy całym radykalizmie, demonstruje ona demokratyczne symptomy, właściwe nielewicowej opozycji. A może dojdą do skutku jakieś socjaldemokratyczne metamorfozy z Morozem. W przeciwnym razie będzie homogeniczny parlament, którego chce Prezydent. Chodzi o dziedziczność władzy — czy będzie to od Kuczmy do Kuczmy, czy od Kuczmy do Łytwyna, Medwedczuka czy Kinacha — nie ma znaczenia. Ludmyła PUSTELNYK Rysunek O. Jewtuszenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

LIST OTWARTY PRZEDSTAWICIELI TWÓRCZEJ INTELIGENCJI UKRAINY

Szanowni Koledzy! Z poczuciem wstydu i zażenowania obejrzeliśmy noworoczne programy trzech głównych ukraińskich kanałów telewizyjnych. Chodzi w szczególności o noworoczny „Wognyk” („1 plus 1”) oraz projekt muzyczny „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” („Inter”). Czy nie wydaje się Państwu, że już dawno na ukraińskich kanałach telewizyjnych, zwłaszcza w programach obliczonych na ogólnoukraińską widownię, w zdecydowanej większości powinny brzmieć język ukraiński, pieśni i muzyka? Sądzimy, że właściwie zrozumieją nas przedstawiciele społeczności krymskotatarskiej, polskiej, białoruskiej, żydowskiej i innych społeczności narodowych — tym bardziej, że dorobek kulturowy ich narodów w programach świątecznych faktycznie nie został zaprezentowany. Sądzimy również, że właściwie zrozumieją nas także uczciwi ukraińscy Rosjanie, którzy poza tym, że ich prawa językowe i kulturowe w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej są zaspokajane w pełnym wymiarze, mają możliwość bez przeszkód oglądać szereg kanałów rosyjskiej telewizji. Mamy nadzieję, że nasi rodacy zrozumieją nasz niepokój tym, że w roli mniejszości narodowej na ojczystej ziemi znaleźli się właśnie przedstawiciele narodu ukraińskiego, narodu tytularnego, oraz nasze oburzenie tym cynicznym policzkiem, jakim obdarzyła ukraińskojęzycznych Ukraińców rodzima telewizja. Żadnymi surżykowymi językowymi potworkami, żadnym użyciem świtek, szarawarów i wianków, nawet pojedynczymi „numerami” utalentowanych ukraińskich wykonawców nie można zniwelować poczucia niższości Ukraińców jako odrębnego narodu i Ukrainy jako niepodległego państwa z pięknym językiem i wielką kulturą. Ponadto, jeśli chodzi o „Wognyk” na „1 plus 1”, to użycie zużytych form byłej radzieckiej telewizji budzi wielkie wątpliwości również z innego powodu. Formy te są obecnie odbierane nie tylko archaicznie, ale jako pewien ideologiczny zabieg, obliczony na wzbudzenie nostalgii za „dobrymi” komunistyczno-radzieckimi czasami. I dziwnie było obserwować słabe próby wpisania się w kontekst wtórności i zależności od niewybrednych gustów radzieckich emerytów przez takich profesjonalnych dziennikarzy, jak Olha Herasymiuk, Ałła Mazur, Jurij Makariw i inni. Nowe pokolenie Ukraińców, młodzież, która ukształtowała się już w czasach państwowej niepodległości i upadku totalitarnych pseudowartości, orientuje się na inne wzorce, w tym także w światowej kulturze popularnej. Dlatego całkiem przyzwoicie i profesjonalnie wyglądał koncert (transmitowany w noc sylwestrową przez UT-1), poświęcony stuleciu Nagrody Nobla. Ale tego, niestety, nie można uznać za rodzimy produkt intelektualny. Jeśli chodzi o „Wieczory…”, to ten musical, pomimo pewnej pomysłowości, osiągnięć artystycznych i kunsztu wykonawczego ukraińskich artystów, pozostawia dziwne wrażenie: czyżby Ukraina już (jeszcze?!) była postrzegana jako jedna z rosyjskich prowincji? Czy film „Taras Bulba”, którego możliwość realizacji od dawna jest omawiana na różnych szczeblach, też będzie wyświetlany na ukraińskich ekranach w języku rosyjskim z patosem utwierdzania jedynego „prawosławnego” narodu pod egidą dobrego rosyjskiego cara — na tej pokrętnej podstawie, że tak, rzekomo, jest u samego Gogola? Chociaż nawet „sam” Gogol nie przypisywał swoim bohaterom takich leksemów, jakie brzmią z ust ukraińskich śpiewaków w ukraińskich strojach narodowych w rosyjskojęzycznych pieśniach, stworzonych na ukraińskiej podstawie folklorystycznej, jak to zobaczyliśmy i usłyszeliśmy na „Interze”. Czyżby idea jedynego rop. Panu Ihorowi STOROŻUKOWI, prezesowi Narodowej Kompanii Telewizyjnej; panu Ołeksandrowi RODNIANSKIEMU, generalnemu producentowi studia „1 plus 1”; panu Ołeksandrowi ZINCZENCE, prezesowi kanału telewizyjnego „Inter”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

KIJOWIANIE NIE WIERZĄ PARTIOM I GŁOWIE PAŃSTWA

W przeddzień zimowych świąt Instytut Transformacji Społeczeństwa przeprowadził sondaż wśród 2100 kijowian na temat ich stosunku do partyjnych bloków i Prezydenta. Mieszkańcy stolicy nie wykazali się oryginalnością — zdecydowana większość sympatyzuje z „Naszą Ukrainą” i opowiada się za dymisją Leonida Kuczmy. Na pytanie „czy Prezydent powinien odejść na emeryturę?” twierdząco odpowiedziało 43,7 % respondentów. Uwagi na marginesach ankiet są jeszcze bardziej wymowne: „Trudno mi sądzić Prezydenta — niech go sądzi Bóg”, „On jest bandytą”, „Kuczmie już niewiele zostało”. Jak i dotychczas, liderem notowań jest blok „Nasza Ukraina”, choć jego popularność spada — jeszcze pół roku temu W. Juszczence wyrażało poparcie 40 %, obecnie — 17,5 %. Jednoznacznie straciły pozycje komunistyczne, zdobywając zaledwie 7,5 %, tak samo jak zieloni — 3,5 %. Rozreklamowany blok „Za Jedną Ukrainą!” w stolicy ledwie zdołał przekroczyć 4-procentowy próg, zdobywając zaledwie 3,95 % głosów. Tak samo jak „Jabłuko” — 3,86 %. Pewniej w Kijowie może czuć się Julia Tymoszenko — na nią zagłosuje 4,86 % kijowian. Jeszcze więcej — na „Blok Mroza” — 5,62 %. Na zjednoczonych socjaldemokratów — 4,14. Zaledwie 1 % uzyskała „Ukraińska Prawica”. Dotąd nie określiło się w wyborze 25,48 %, a na wybory nie pójdzie 10,76 % obywateli. Jednak głos narodu to nie tylko liczby. Oto co myślą uczestnicy sondażu o: „Za Jedną Ukrainą!” — „ukradli pieniądze, a teraz uciekają w nietykalność”, „Ludowy Ruch za Jedność” — „to nie Ruch, lecz rozłamowcy, stworzyła ich władza”, SDPU(o) — „skąd ich miliony?”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...stanie, uwolniła się od długów i jest gotowa choćby teraz rozpocząć pracę, lecz jest sztucznie podtrzymywana w niepewności za pomocą władczej ekwilibrystyki, pojawili się „inwestorzy”. Innymi słowy, skupujący akcje. Właściwie „pojawili się” zupełnie zorganizowanie. Mając w ręku pełną listę akcjonariuszy z adresami i numerami telefonów (skąd by ją wzięli, jeśli nie od samych władczych administratorów i, jak wszyscy rozumieją, nie za pusty koperty), w ciągu kilku dni świętowania Dnia Niepodległości objechali domy akcjonariuszy i za bezcen wykupili prawie 25% akcji AT „Sławutycz” (czyli papierków uprawniających do posiadania akcji). Przy wartości nominalnej akcji 13 hrywien „inwestorzy” kupowali (bo ludzie sprzedawali) początkowo po 1–2 hrywny. W ciągu dwóch miesięcy cena akcji wzrosła do 4–5 hrywien. Wtedy pojawiła się jeszcze jedna grupa „inwestorów”-konkurentów, która zaproponowała za duże pakiety po 400–800 akcji po 7 hrywien za sztukę. Ażiotaż! Ludzie biegali od jednego biura do drugiego, za każdym razem gdy cena skupu w jednym z nich wzrastała o 30–50 kopiejek. A żeby ten proces przebiegał aktywniej, a akcjonariusze nie zastanawiali się zbytnio nad swoją przyszłością, „inwestorzy” weszli w odpowiedni kontakt z administracją podatkową i „Kijewenergo”, proponując (kwestię wynagrodzenia tutaj nie będziemy rozpatrywać), aby te organizacje złożyły wniosek do sądu o jak najszybsze przeprowadzenie AT w „upadłość” zgodnie z nową ustawą. A to oznacza: odsunąć zarząd, wyznaczyć syndyka arbitrażowego, który nie będzie troszczył się o interesy zbiorowości akcjonariuszy. Dla większej jasności zaproponowano na stanowisko syndyka arbitrażowego odpowiednią osobę — pana NiekrYłowa, młodego mężczyznę w wieku 25–27 lat, który był obecny na posiedzeniu Sądu Gospodarczego. Sąd tak się spieszył, że rozstrzygnął na niekorzyść „Sławutycza”, nie zważając nawet na to, że sprawa znajduje się na rozpatrzeniu w Najwyższym Sądzie Arbitrażowym Ukrainy. Oficjalnie uważa się, że akcje skupuje „Fortis LTD, stan New Jersey”. Oczywiście skup odbywa się przez maklerów, ale szepcze się, że za tym stoi znany koncern prorosyjski „Związek Przemysłowy Donbasu”, jeden z założycieli którego niedawno został mianowany przez L. Kuczmę na stanowisko ministra energetyki. ZAMIAST EPILOGU Z końcem roku „Fortis” wykupił 32% akcji „Sławutycza”. Jeszcze wcześniej, gdy ten proces dopiero zaczynał nabierać cech reakcji łańcuchowej, zarząd spółki akcyjnej próbował mu przeciwdziałać, wzywając ludzi, by nie sprzedawali swojego prawa do majątku, a jednocześnie przyciągając do skupu akcji zaufanych sponsorów i partnerów. Wówczas przedsiębiorstwa-dzierżawcy zdołały kupić do 3% akcji (producenci nie mieli wolnych pieniędzy w obrocie), inna firma produkcyjna — 10%. Później pojawił się jeszcze jeden alternatywny nabywca, który przez dwa tygodnie podnosił cenę skupu z 8 do 20 hrywien i w ten sposób zgromadził pakiet 26% akcji. Na tym etapie wielu akcjonariuszy fabryki korzystnie sprzedało swoje papiery (bo powyżej nominału, a więc jakby już z dywidendami), otrzymując po 8–12 tys. hrywien. Choć oczywiście wraz ze swoim prawem do majątku ludzie sprzedali faktycznie nie tylko swoje prawo do jutra, ale też swoje miejsca pracy na dziś. Obecnie członkowie zarządu spółki akcyjnej „Sławutycz” kończą sprawy „likwidacyjne” i w obecnej sytuacji bardzo wątpią, czy fabryka kiedykolwiek będzie produkować obuwie: „No i teraz przyjdzie nowy właściciel…” Ta historia jeszcze nie ma końca. Tak jak nie ma końca dzień, który trwa z każdym nowym rankiem jutra. Otóż pewnego jutra opowiemy wam jeszcze o tym, co wam znów wymyśli władza, która dość skutecznie walczy ze swoim narodem. A na razie niepokoi mnie coś innego: czy nasz gwarant kiedyś za to wszystko odpowie? Czy może sprawa nie dojdzie do odpowiedzialności, a zamiast tego, tą samą techniką oszukiwania, państwowi administratorzy, którzy najwyraźniej działają w interesie imperialnej Rosji, zdążą zabrać narodowi cały jego majątek? Czy wtedy będzie istnieć niepodległa Ukraina? Jewhen HOLIBARD Zdjęcie Wołodymyra SZczERBYNY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

SZEWCY BEZ BUTÓW – KRYMINALNA HISTORIA NIEBEZ MORAŁU

Zakończenie. Początek w numerach 36, 38 z 2001 roku. To, co przez pięć lat i do dnia dzisiejszego obserwujemy w spółce akcyjnej „Sławutycz” — to typowy przekrój zjawiska, które jest charakterystyczne dla całej sfery produkcji na Ukrainie, a mianowicie: próba tej samej skorumpowanej komunistycznej nomenklatury, by po cichu zagarnąć w swoje drapieżne ręce mienie zbiorowe pracujących. A żeby zrealizować ten zamiar, trzeba usunąć prawowitych właścicieli za pomocą elementów kryminalnych. 6. KTO JEST GŁÓWNYM FIGURANTEM? Sprawa karna z oskarżenia byłego „prezydenta” SA „Sławutycz”, która „urosła” do kilkunastu tomów, została już rozpatrzona w procesie sądowym i figurant otrzymał wyrok pozbawienia wolności. Jednak czy skazany R. Papian jest w rzeczywistości głównym figurantem w szeroko zakrojonej, systemowej aferze (lub, jeśli chcecie, systemie afer), w którą wciągnięto także SA „Sławutycz”? Czy mógłby on tak otwarcie i bezczelnie dopuszczać się licznych naruszeń prawa, gdyby on i jego „wspólnicy” nie mieli niezawodnej ochrony z góry, czyli, wyrażając się kryminalno-reformatorsko, — „dachu” nad sobą? Przy czym dachu bardzo potężnego. Na tyle potężnego, że sędzia M. Nowikow ze stołecznego Sądu Arbitrażowego dołączył do sprawy o upadłość „Sławutycza” roszczenia, które nie tylko są ewidentnie wyssane z palca, ale i wprost sprzeczne z ukraińskim ustawodawstwem. Sądźcie sami. Już po tym, jak nowo wybrany zarząd SA ustalił pełny obraz oszustwa, sporządził listę wszystkich wierzycieli i dłużników, a śledztwo w sprawie R. Papiana zbliżało się do końca, na scenie wydarzeń pojawia się partner R. Papiana z Sankt Petersburga A. Chaczikjan, który żąda od „Sławutycza” 1,9 mln hrywien zmyślonego długu, dodając do „długu” odsetki w wysokości 180%! Do tych roszczeń dołącza się cały plik sfałszowanych dokumentów. A tydzień po tym, jak sędzia arbitrażowy M. Nowikow z zadziwiającą operatywnością przyjął te dokumenty do sprawy o upadłość „Sławutycza” (tego samego dnia, w którym zostały zarejestrowane w kancelarii sądu), w tymże Sądzie Arbitrażowym pojawia się przedstawiciel petersburskiej spółki z o.o. „Złoty Krzyż” O. W. Murawjow, który w dodatku do wyżej wymienionego oszukańczego pakietu „dokumentów” składa sędziemu M. Nowikowowi jeszcze takie interesujące wyjaśnienie: „...została zawarta umowa nr 35 z 22 sierpnia 1996 roku, zobowiązania z której SA „Sławutycz” wykonało nie w pełni i w nienależyty sposób. Strony wspomnianej umowy znajdują się w krajach, które przestrzegają Umowy o trybie rozstrzygania sporów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, podpisanej 20 marca 1992 roku przez kraje członkowskie WNP. Art. 11 pkt „e” wspomnianej Umowy przewiduje, że prawa i obowiązki stron mogą być określane umową stron i mieć pierwszeństwo przed ustawodawstwem krajowym” (wyróżnienie moje — J. G.). Chciałoby się przy tej okazji jeszcze raz zapytać naszych dzielnych ustawodawców, czy wiedzą oni o tym, że sądy arbitrażowe naszego państwa przyjmują do rozpatrzenia roszczenia z Rosji wobec podmiotów naszej gospodarki na sumy w milionach dolarów, z powołaniem się na ponadpaństwowe normy prawne, przyjęte w Moskwie prawie dziesięć lat temu, czyli trzy miesiące po tym, jak naród ukraiński zagłosował w referendum za swoją niepodległością?! Czyż nie widzimy w działalności sądów i sędziów śladu tego samego „dachu”, który zapewnia działalność papianów? I czy nie umoczył w tej ważnej sprawie swojego palca nasz gwarant, jeśli w całej Ukrainie, praktycznie w każdej spółce akcyjnej, pod czujnym okiem odpowiedniego administratora państwowego tak samo pracuje pod „dachem” swój figurant? A zatem nie tylko na smutnym doświadczeniu jednego „Sławutycza” można napisać podręcznik z kuczmonomiki pod tytułem „Metody tworzenia i wzbogacania nowej skryminalizowanej elity w procesie państwowego oszustwa pod hasłami reformowania gospodarczego”. 7. SPRAWA RATOWANIA TONĄCYCH... Nikt nie tonął. Bo wtedy, w 1999 roku, sprawy w fabryce rozwijały się ogólnie pozytywnie. Pomimo tego, że strona władzno-administracyjna, zamiast pomagać akcjonariuszom, okresowo wyrzucała na arenę tego „cyrku” nowe „numery”, produkcja powolutku funkcjonowała kosztem rozwoju małych przedsiębiorstw, które wytwarzały dobre obuwie, a zarząd „Sławutycza” stopniowo rozliczał się z długami. Od czasu do czasu różne organy państwowe i instytucje próbowały „przyczepić się” do działalności fabryki, ale zarząd SA działał otwarcie i przejrzyście, w pełnej zgodzie z wyznaczoną przez administratorów państwowych komisją likwidacyjną i zgodnie z prawem. To była niełatwa, żmudna, niewdzięczna praca, w której władza zawsze ma przewagę. Akcjonariusze zaskarżali bezpodstawne roszczenia wierzycielskie, odzyskiwali dla fabryki długi dłużników, remontowali budynki i infrastrukturę. Kiedy wiosną 1999 roku akcjonariusze podsumowali wstępny bilans, okazało się, że pozostałość długu na sumę 384,8 tys. hrywien (w tym 205,8 tys. hrywien niewypłaconych pensji) w pełni pokrywa się częścią aktywów fabryki: 104 tys. hrywien na rachunku rozliczeniowym, 24 000 par obuwia na sumę ponad 300 tys. hrywien, 16 ton produktów żywnościowych w magazynie. Oto taki „bankrut”. Czyli w rzeczywistości nie było żadnej upadłości. Było tylko wielkie pragnienie urzędników-kuczmistów, by zagarnąć w swoje zachłanne ręce łakomy kąsek własności pracujących. A „Sławutycz” mimo wszystko żyje! W ciągu dwóch lat oficjalnej upadłości przedsiębiorstwa zarząd SA zachował w stanie roboczym produkcję, całą infrastrukturę okołoprodukcyjną i socjalną fabryki i na stan z marca 2000 roku był w pełnej gotowości do wprowadzenia przedsiębiorstwa w pełnowartościowy tryb, którego pierwsza kolejka na 600 miejsc pracy tylko czekała na odpowiedni moment. Do tego trzeba było tylko zakończyć niektóre formalności komisji likwidacyjnej i otrzymać kredyt na środki obrotowe. Byli już nawet zamawiający, którzy czekali na podpisanie kontraktu na wytworzenie pierwszych partii obuwia. Czas płynął. Zarząd borykał się w sądowo-arbitrażowych sieciach władzy, a szeregowi akcjonariusze — zwłaszcza ludzie starszego wieku — czasami zaglądali do fabryki: „Kiedy już zaczniemy pracować? Nie ma za co żyć!”. Ludzie nie rozumieli sytuacji: „Jak to możliwe? Wygraliśmy na zebraniu, chcemy pracować, są miejsca pracy, są nabywcy naszych produktów, a fabryka stoi!”. Ludzie nie rozumieli, dlaczego to, zgodnie z Ustawą „O upadłości”, nie prezes zarządu SA, a przewodniczący komisji likwidacyjnej (sama nazwa której jest ewidentnie absurdalna, bo o jakiej likwidacji tutaj może być mowa?!) ma podpisywać wniosek o pomoc materialną, na przykład na pogrzeb weterana fabryki, a do tego jeszcze za decyzją zebrania wierzycieli, z którymi już fabryka w pełni się rozliczyła? Nagle (znowu nagle?) nasza dzielna Rada Najwyższa przyjmuje Ustawę — a gwarant pod- Walentyna Kantur — prezes zarządu SA „Sławutycz” pisuje bez żadnego weta — „O przywróceniu wypłacalności przedsiębiorstw” (faktycznie nowa ustawa o upadłości). Wydawałoby się, że zgodnie z nazwą ustawy jej cel pokrywa się z celem akcjonariuszy. Co więcej, cel ten został już praktycznie osiągnięty, gdyż wypłacalność „Sławutycza” została przywrócona, trzeba zamknąć proces upadłościowy końcowym bilansem likwidacyjnym i uruchomić przedsiębiorstwo w normalną eksploatację. A gdzie tam! Bo w nowej ustawie przewidziano, że kierownikiem przedsiębiorstwa-bankruta mianuje się zarządcę komisarycznego (zarządcę w imieniu i z polecenia państwowych administratorów) — takiego sobie księcia-monopolistę, który automatycznie zwalnia kierownictwo przedsiębiorstwa, czyli w istocie likwiduje zarząd spółki akcyjnej, a zatem i samą spółkę akcyjną. 8. CZY TYLKO SOWIECKA MENTALNOŚĆ JEST PRZYCZYNĄ? Słowo mentalność oznacza sposób myślenia. A sposób myślenia i struktura myślenia zależą nie tylko od wykształcenia i poinformowania konkretnego człowieka, ale także od jego dziedziczności genetycznej i emocjonalnego doświadczenia życiowego — kto miał czego więcej: radości czy smutku. Genetyka? Wiadomo, jaka może być genetyka po wielkich głodach, rozstrzeliwaniach najlepszych jednostek i nędznym życiu całego narodu przez kilka pokoleń. Radość? Skąd ma się wziąć, kiedy nawet teraz, po epoce „żelaznej kurtyny” i ciągłego strachu przed KGB, ludzie wciąż boją się urzędnika i są gotowi oddać mu ostatnie w formie łapówki, byle tylko „pomógł”. Obywatelom Ukrainy bardzo brakuje poczucia własnej godności i szacunku do samego siebie, a stąd brakuje prawdziwego szacunku do tych, którzy na to zasługują. Zamiast samoponiżającego się przypochlebiania chamom, dawno trzeba nabrać szlachetnego szacunku do siebie i pogardy dla tych, którzy żyją kłamstwem i hipokryzją. Bo tylko w takich warunkach może istnieć prawdziwy patriotyzm i tylko wtedy Ukraina może zachować niepodległość. Niestety, prawda o marności przestraszonego i bezmyślnego narodu jest dobrze znana władzom administracyjnym i ich oligarchicznemu otoczeniu. Dobrze wiadomo, że oszukać można tylko słabeuszy, tylko tych, którzy sami dadzą się oszukać. Dlatego, kiedy stało się wiadomo, że fabryka, która znajduje się w centrum stolicy w pięknym ro- z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

PRZEZ DZIESIĘĆ LAT ŚPIEWAMY NIE TEN HYMN

Pawło Czubynski. 16 stycznia świętujemy mały jubileusz Narodu: dokładnie 10 lat temu Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła tekst Hymnu Narodowego Ukrainy z odwołaniem do autorstwa Pawła Czubynskiego. We wrześniu bieżącego roku będziemy również obchodzić (czy uroczyście?) dokładnie 140 lat od dnia napisania tego tekstu. Jednak czy właśnie ten tekst napisał Pawło Czubynski I CZY JEST NAM DZISIAJ POTRZEBNY WŁAŚNIE TAKI? Ukraiński Naród znajduje się obecnie w wieku dojrzewania. Ale nie to jest niebezpieczne. Niebezpieczne jest to, że naród nie ma jasno określonych, jednoznacznie interpretowanych i powszechnie uznanych przykładów heroicznych, symboli, wezwań i atrybutów. Właściwie brak jasności, jednoznaczności interpretacji i ogólnonarodowego (ogólnoludowego) uznania, a co za tym idzie brak wystarczającego zrozumienia i głębokiej świadomości tych niezbędnych składników świadomego patriotyzmu, jest ważną przeszkodą na drodze budowy młodego niepodległego państwa. Weźmy na przykład najbardziej oczywisty (bo wszystkim przed oczami i zatwierdzony przez parlament) symbol Państwa Narodowego — Hymn Ukrainy. Jeszcze nie umarła Ukraina I sława, i wola, Jeszcze nam, bracia Ukraińcy, Uśmiechnie się dola. Zginą nasi wrogowie, Jak rosa na słońcu, Zapanujemy i my, bracia, W swojej stronie. Duszę i ciało my położymy Za naszą wolność I pokażemy, że my, bracia, Kozackiego rodu. Po raz pierwszy w tej redakcji tekstu Ukraiński Hymn Narodowy zabrzmiał oficjalnie na uroczystym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy 5 grudnia 1991 roku w wykonaniu Ukraińskiego Chóru Ludowego im. Hryhorija Weriowki (aranżacja Anatolija Awdijewskiego). Podczas wykonywania tego utworu przez Kapelę Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki (USA), usłyszeliśmy pewną różnicę w trzecim wersie: „Jeszcze nam, bracia młodzi…”. Różnica istotna, bo nie zaprzeczając przynależności narodowej („bracia” w kontekście pierwszych dwóch wersów), akcentuje zwrócenie się do młodych Ukraińców, a co za tym idzie, buduje w świadomości pewne spojrzenie w przyszłość, z nadzieją na możliwości młodych i młodego państwa. Ludowy chór Akademii Nauk Ukrainy, chór studencki Konserwatorium Kijowskiego pod dyrekcją Pawła Murawskiego, niektóre inne chóry również śpiewają „bracia młodzi”. Znany chór ludowy „Homin” pod kierownictwem L. Jaszczenki śpiewa „bracia Ukraińcy”; zamiast „I pokażemy,” — „I pokażemy”, zamiast „wrogowie” — „wrogowie”, a zamiast „i sława, i wola,” — śpiewają (zresztą całkiem słusznie pod względem treści) „ani sława, ani wola”. Ten ostatni wariant znajdujemy również w „Encyklopedii ukrainoznawstwa. T. 1. Monachium — Nowy Jork, 1949 r.”. Istnieją dziesiątki innych wersji z większymi i mniejszymi różnicami: „…jeszcze nam, bracia kozacy,… zginą nasi wrogowie,” (zbiór „Łuna”, redaktor — Kyryło Stecenko); „bracia młodzieńcy, …nasi wrogowie, … zapanujemy, bracia, my…” (wydanie osobne, Kijów, 1917 r.). A w zbiorze „W. Trembicki. Ukraiński hymn i inne pieśni patriotyczne. Nowy Jork — Rzym, 1973” znajdujemy i takie wersy: „Oj Bohdanie, Bohdanie, Sławny nasz hetmanie, Po co oddałeś Ukrainę Moskalom wstrętnym?”. W znakomitej książce „Pawło Czubynski. Sopiłka. — K.: Zadruha, 2001. — 79 s.” (redaktor — Dmytro Czerednyczenko) podano 17 (siedemnaście!) wariantów wiersza „Jeszcze nie umarła Ukraina”. W tym również przedruk z czasopisma „Meta”, nr 4, Lwów, grudzień 1863 r., w którym ten wiersz podano w wyborze z „Testamentem” T. Szewczenki, a nawet pod jego podpisem. Ale najważniejsze, co udało się ustalić D. Czerednyczence na podstawie studiów nad prawie dwudziestoma źródłami archiwalnymi i rzadkimi źródłami literackimi, to fakt rozbieżności między pierwszym rękopisem Pawła Czubynskiego a późniejszymi wariantami pieśni, w tym również obecnym tekstem Hymnu. W szczególności cytuje on towarzysza Pawła — Łeonida Biłeckiego, który był bezpośrednio zaangażowany w wydarzenia towarzyszące faktowi napisania: „W prasie trafiała mi się wskazówka, że pieśń „Jeszcze nie umarła (uwaga! — Je. H.) Ukrainy i sława, i wola” — jest ludowa. Mogę zaświadczyć, że to błędna opinia: ją rzeczywiście stworzył Pawło Płatonowycz w takich okolicznościach…”. I dalej opowiada się, jak na przyjacielskim spotkaniu z Serbami, w kijowskim domu kupca Łazariewa, na Wielkiej Wasylkowskiej 122 (obecnie — 106), śpiewano serbską pieśń, gdzie były takie słowa: „…Serce bije i krew leje za swoją wolność”. Na Czubynskim wywarło to tak ogromne wrażenie, że wybiegł do sąsiedniego pokoju, a pół godziny później pojawił się już z tekstem „Jeszcze nie umarła Ukrainy…”. Całkiem oczywiste (i nieprzypadkowe) jest to, że słowa P. Czubynskiego „i sława, i wola” oraz „zapanujemy i my, bracia,…” przerzucają most do T. Szewczenki, który w „Iwanie Pidkowie” frazuje: Było kiedyś — na Ukrainie Ryczały armaty; Było kiedyś — zaporoscy Umieli panować. Panowali, zdobywali I sławę, i wolę… U mnie dawno wyrobiło się wrażenie, że wrogom Ukrainy ukraińskiej, wrogom Ukrainy rzeczywiście suwerennej i demokratycznej bardzo zależy na tym, aby tekst naszego Hymnu pozostawał właśnie taki, jak teraz. Czyli przekręcony w formie, absurdalny — w treści, niszczycielski — w sferze narodowo-patriotycznej samoświadomości. Wczytajcie się, przemyślcie: „Jeszcze nie umarła Ukraina…”. Proponuję całkiem logiczne dokończenie: „…ale umiera, bo biedni Ukraińcy rozumu nie mają!”. Nie spieszcie się, by się na mnie obrażać. Pomyślcie. Pomyślcie i zaśpiewajcie od początku (bez mojego drażniącego dodatku): „Jeszcze nie umarła…”. Czyli co — póki co jeszcze się trzyma, ale już ledwo dycha? Przy czym, razem ze „sławą” i „wolą”. Wyobraźcie sobie siebie wśród tysięcy rodaków, razem z którymi, w zgranym chórze, przy akompaniamencie wielkiej orkiestry symfonicznej, uroczyście ogłaszacie tę prawdę: „Jeszcze nie umarła…”. Czyż to nie początek requiem?! Przemyślcie: pierwszy czasownik (słowo o działaniu; a ponieważ to Hymn Narodu, to o naszym z wami działaniu) daje zapowiedź śmierci: „umarła”. I to jest normalne? Czyż to Hymn nowo narodzonego kraju, który chce rosnąć i rozwijać się!? Taki „hymn” dobrze jest śpiewać tylko naszym wrogom. Czyli dobrze dla nich, kiedy będą śpiewać dla nas. Jako ostrzeżenie i groźbę. Oto przyjedzie rosyjski chór (a przyjedzie, bo „Rok Ukrainy w Rosji” — to przecież w istocie kolejny rok ekspansji Rosji na Ukrainie) i będzie śpiewał przed Wami, „bracia-Ukraińcy”, z triumfem, akcentując to, że lada moment ich „prawda” weźmie górę: „Jeszcze nie umarła… i wola”, ale wkrótce. Mówiąc, poczekajcie, Ukraińcy, nie tak długo wam zostało czekać i… śpiewać. Tym bardziej, że i w Hymnie waszym nie zawarto żadnych realnych perspektyw, a jedynie dziecięce iluzje i przypuszczenia: Zginą nasi wrogowie, Jak rosa na słońcu… Po pierwsze, jeśli tak łagodnie nazywacie swoich wrogów, używając zdrobnień (matki — wrogowie), to w jaki sposób zamierzacie pokonać ich — ukochanych?! A nijak. Sami „zginą”. Wyparują, „jak rosa na słońcu”. Dziwy, nie inaczej. I chcecie, żeby to horoskopowe gadanie brali do świadomości obywatele-patrioci? A po drugie, jak mamy rozumieć „rosę na słońcu”? Bo jeśli rosa pod słońcem wyparuje, to zrozumiałe, a na słońcu jej po prostu nie bywa. Wychodzi na to, że „naszym wrogom” nic nie zagraża w ogóle? Jeszcze nam, bracia Ukraińcy, Uśmiechnie się dola. Co to za bezsensowna „przepowiednia”, skąd ona, na jakiej podstawie? W Hymnie podstaw nie ma! I kiedy to będzie to „jeszcze”? Nie jesteśmy małymi dziećmi, żeby wierzyć w obietnice – „Oto jutro się obudzisz, a pod poduszką – dary od świętego Mikołaja”. A jeśli wierzycie, to dlaczego wy, „bracia Ukraińcy”, nie jesteście zadowoleni z obecnej władzy, która to samo wam przez dziesięć lat obiecuje: cierpcie, czekajcie, jeszcze wam los (kiedyś) się uśmiechnie… Tym bardziej, że sami o tym powtarzacie w swoim Hymnie, jak zaklęcie. Gdyby ktoś chciał masowo zmanipulować Ukraińców, to wymyśliłby właśnie takie słowa, które zamiast budzić patriotyczne uczucia, skłaniałyby Ukraińców do samoponiżenia, przygnębiały niepewnością, biernością, leniwymi obietnicami wątpliwej przyszłości, całkowitym brakiem celu i – co najważniejsze – brakiem zamiarów walki, nie mówiąc już o metodach, środkach i krokach naprzód! Czyli całkowitym brakiem patriotycznego obowiązku! Ludzie dobrzy, przetrzyjcie oczy i rozejrzyjcie się wokół, na inne narody, gdzie dawno nie ma naszych problemów („…uczycie się od obcych”). Oto Państwu początek niemieckiego Hymnu: „Deutschland, Deutschland über alles!” (Niemcy, Niemcy ponad wszystko!) Tutaj wszystko jest jasne i wyraźne: cel, dążenie i patriotyczny obowiązek. „Ponad wszystko!” Weźcie początek polskiego Hymnu: Żyjemy w epoce paliatywów. Czyli tymczasowości, tymczasowych, nie najlepszych rozwiązań, które potem przechodzą w kategorię rozwiązań trwałych, jeśli nie wiecznych. Na początku drugiej dekady już niepodległej Ukrainy nie mamy ani ostatecznego wariantu Godła Państwowego, ani ostatecznego, zatwierdzonego w drodze ustawy Hymnu Narodowego. W tym roku mija 6 lat naszej Konstytucji, w artykule 20 której czytamy: „Hymn Państwowy Ukrainy – hymn narodowy do muzyki M. Werbyckiego ze słowami zatwierdzonymi ustawą, przyjmowaną nie mniej niż dwiema trzecimi składu konstytucyjnego Rady Najwyższej Ukrainy”. Taka ustawa nie została jeszcze przyjęta, a zatem Ukraina do tej pory żyje bez oficjalnego, ale z tymczasowym symbolem swojej niepodległości. Jeśli patrzeć na sprawę od strony symboli, zobaczymy, że i niepodległość u nas jakby tymczasowa. Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa, akademik Petro Kononenko uważa, że taki stan rzeczy, niestety, jest typowy dla obecnej ukraińskiej rzeczywistości, kiedy odpowiednie czynniki władzy i funkcjonariusze nierzadko ignorują podstawowe postanowienia Konstytucji i obiektywne wymagania budowy narodu. Akademik P. P. Kononenko: „To kwestia bardzo ostra. Niektórzy chcieliby uważać, że słowa „Jeszcze nie umarła Ukrainy i sława, i wola” odzwierciedlają jedynie dążenia, pragnienia Ukraińców, dalekie od realiów. Miały miejsce dyskusje wokół tego wyrażenia, z różnymi wariantami słów. Ale kto by i jak nie szalał, a Ukraina nie umarła w najcięższych czasach, tym bardziej nie umrze dzisiaj. Był czas, kiedy Kostomarow pisał: „Leży w grobie Ukraina, ale nie umarła. Ona się przebudzi, ona powstanie wśród innych państw niepodzielną ziemią, Ukrainą”. Teraz niektórzy z tych, którzy pragną przywrócić imperialną przeszłość, próbują odmówić Ukrainie prawa do państwowości, stawiają pod znakiem zapytania jej Symbole. Oto tutaj powinien wykazać swoją stanowczość gwarant Konstytucji, rząd, parlament, Sąd Konstytucyjny i, zamiast wzywać, – podjąć stanowcze środki! Spójrzcie: w Kijowie, na końcu Chreszczatyka stoi łuk, na którym napisano „Na cześć 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją”. Ale to goła propaganda, która nie ma pod sobą żadnej historycznej i prawnej podstawy. Na bulwarze Szewczenki stoi pomnik Lenina, na którym czytamy kategoryczny i absurdalny werdykt o tym, że tylko „w warunkach wspólnego działania proletariuszy wielkoruskich i ukraińskich” – wolna Ukraina jest możliwa. Wiemy, że to, w ostateczności, historyczna fantastyka i jednocześnie – moskiewsko-bolszewicka propaganda z epoki, która już rzeczywiście umarła i nie ma żadnej perspektywy. I taka sytuacja utrzymuje się nie tylko w stolicy Ukrainy”. Obojętność, nieodpowiedzialność, a niekiedy i świadome dążenie kierowników w centrum i na miejscach, by nie wypełniać woli narodu i Konstytucji – to smutna, ale najwyraźniej jaskrawa i wystarczająco przekonująca oznaka tego okresu przejściowego. Tutaj i zwykły naród ukraiński powinien powiedzieć swoje stanowcze słowo. Wtedy i rządowi funkcjonariusze postąpią zgodnie z logiką wydarzeń. W NOTATNIKU PATRIOTY „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy. Co nam obca przemoc wzięła, szablą odbierzemy!” Jak widzimy, leksyka polskiego Hymnu wyklucza możliwość odśpiewania go dla Polaków przez kogoś innego, grożąc im tak, jak to możliwe w przypadku wykonania współczesnego Hymnu ukraińskiego. Także nie widzimy w polskim Hymnie żadnych gróźb, jeśli nawet śpiewają go Polacy, bo „szablą odbierzemy” tylko to, „co siłą zabrali obcy”. Kiedy jesienią 1981 roku w Moskwie decydowano: wprowadzać czy nie wprowadzać do Polski wojska dla stłumienia „Solidarności”, jeden z członków Biura Politycznego zacytował te wersy polskiego Hymnu. I to od razu wniosło jasność co do prawdopodobnej reakcji Polaków na zagraniczną interwencję. Nam również czas wnieść jasność. Sobie i innym. Nie grzechem byłoby sformułować Hymn w bardziej stanowczej, dynamicznej redakcji, na przykład: Podnośmy Ukrainę, Jej sławę i wolę, Żeby nam żadna obca siła Nie złamała losu. Nuże, bracia, do roboty Zgodnie mamy stanąć, Razem z Bogiem, złu naprzeciw Szczęście zdobywać! W żaden sposób nie pretenduję tym do doskonałości. Niech czytelnicy proponują swoje warianty tekstu, dzielą się przemyśleniami, przesyłają uwagi. W każdym razie, tekst naszego Hymnu musi być nie amorficzny i nie płaczliwy, a bojowy, uroczysty i mobilizujący. Taki, który wywołuje szacunek i poważanie dla Narodu. Czego wszystkim Państwu szczerze życzę. Jewhen HOLYBARD PUNKT WIDZENIA Roman ZAPOLSKYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

kuwało. Dalej w ręce „sumiennych” funkcjonariuszy ochrony porządku, po kilku dniach „opracowywania” świadków, trafia „szczere przyznanie się z winy”, w którym świadkowie zeznają, że wszyscy są członkami jednej „przestępczej grupy”. 12 stycznia kończy się kara administracyjna. Sprawa, można być pewnym, zakończy się na korzyść braci Tymoszczuków. Za jaką cenę? Wasyl Hryń, świadek-przestępca, na blankiecie protokołu przesłuchania napisał list do żony, który może kosztować go życie. Jest gotów sprzedać wszystko, byle wyjść z więzienia. Ryzykujemy, publikując go, ale liczymy na to, że przyczyni się do ustalenia prawdy i znajdą się ludzie, którzy znają prawdziwą cenę Prawa. „Ruslano, piszę do ciebie, powiedz mamie, niech jakimkolwiek sposobem wykupi mnie stąd. Ja, Ruslanocko, nic nie jestem winien, sama wiesz, ale już wypisano na mnie papier. Ale ja nic nie wiedziałem. Pytali mnie. Pierwszego dnia nic im nie powiedziałem, bo nic nie wiedziałem. To o ósmej wieczorem wyprowadzili mnie na drugie piętro i męczyli dwie godziny, żebym przyznał, dokąd wożyłem vanę, a ja nie wiedziałem, co to za vana, dokąd ją wożyłem. Oni mnie przez dwie godziny nie tyle bili, co katowali, to czysta prawda, żebyś wiedziała. Już mówiłem: lepiej zastrzelcie mnie. I nic nie mówiłem, bo nic nie wiedziałem. I tak mnie męczyli dwie godziny i powiedzieli, że co dwie godziny będą mnie męczyć, dopóki się nie przyznam. A ja nic nie wiedziałem, uwierz mi, Ruslanocko, gdybym ci opowiedział, jak mnie męczyli, to byś się rozpłakała. Ruslanocko, ale się nie martw, ze mną wszystko w porządku. Ruslanocko, proszę, powiedz mamie, niech mnie jakoś wykupi. Jestem gotów sprzedać swój samochód i przyjechać do domu, i powiem matce, żeby sprzedała krowę, i jeszcze gdzieś pożyczę pieniędzy, byle mi się stąd wydostać. Ale nikomu tego listu nie pokazuj, oprócz matki, bo jeśli tutaj się dowiedzą, że powiedziałem im nieprawdę, to mnie zabiją. Wsadzili mnie do celi z (wsi) Pantalija i on mi wszystko opowiedział. I ja im powiedziałem, że tam byłem i wiozłem tę vanę z Harenjukami. Ale to nieprawda. Wszystko, Ruslanocko, kończę pisać, bo się boję. Jak strasznie za tobą tęsknię”. z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

KIEDY ZBRODNIA STAJE SIĘ PRAWEM

Prawo i zbrodnia to rzeczy nie do pogodzenia. Ale zdarza się, że łączy się to, co niepołączalne. I wtedy nadchodzi kres, granica, kiedy zapomina się o moralności, traci rozum, a wszystko, co następuje później, zależy od wiary. Jeśli zwycięża zbrodnia w masce prawa — giną ludzie, znieważane są dusze, czasem upadają całe narody. Wzniosłe pojęcia wypełniają się codziennością, życiem ludzi. Skarga do Prokuratora Generalnego ob. Potebenki autorstwa Hałyny Mykołajiwny Charyniuk, mieszkanki wsi Sudobyczi w rejonie dubieńskim obwodu rówieńskiego — być może jest jedną z tysięcy, dziesiątek tysięcy podobnych wniosków. Ale nie zwracać uwagi na takie fakty naszego życia oznacza lekceważyć życie w ogóle — swoje, bliskich, współobywateli… Sprawa (rzeczywiście sprawa karna) pani Hałyny Charyniuk, a dokładniej — jej męża Ołeksija wraz z bratem Wołodymyrem Charyniukiem oraz jeszcze czterema osobami przypomina popularny dziś na świecie demokratyczny terror przeciwko niedemokratycznemu narodowi. Przypomina także maniakalny fanatyzm naszego okupanta w latach dwudziestych dwudziestego wieku, kiedy wynaleziono sposób na likwidację powstania chłopskiego na Ukrainie rękami tych samych chłopów — „instytut »otwietszykow«” (dyrektywa RNK USRR nr 639 z 22 sierpnia 1921 r.). Jakże absurdalne, ci bracia Charyniukowie, oskarżeni w sprawie, oraz czterej znalezieni ekspresową metodą świadkowie — w roli tych „otwietszykow” lat 20. ubiegłego wieku, którzy odpowiadali swoim życiem i majątkiem (w zależności od miary „zbrodni”) za „bandyckie” przejawy na terenie przypisanym do tych „otwietszykow”. Wszystko w rezultacie połączyło się w bolesny, realistyczny kryminalny thriller ze szczerymi scenami tortur i „bezprawia”. To „bezprawie” czynią nie jacyś miejscowi watażkowie-okupanci, a ci, którzy nazywają siebie „przedstawicielami Prawa”. Narodowi pozostaje się domyślać: albo przedstawiciele nie są przedstawicielami (wtedy co oni tam robią?), albo Prawo nie jest takie (wtedy trzeba je zmieniać). Miejsce rozwoju wydarzeń — wspomniana wieś Sudobyczi oraz sąsiednia wieś Pantalija na Rówieńszczyźnie, gdzie bracia Tymoszczukowie z Równego (jeden — pomocnik prokuratora miejskiego, drugi — sędzia sądu miejskiego) mają domek letniskowy. Właśnie interesy materialne braci Tymoszczuków stały się centrum głośnej sprawy, która odkrywa „niebezpieczną grupę przestępczą” (z jakiegoś powodu nasz naród jest nieustannie etykietowany tym kryminalnym pojęciem). Cóż uczyniła grupa przestępcza? Udokumentowany (ale nieudowodniony) fakt kradzieży z osławionej daczy Tymoszczuków wanny oraz sześciu serwisów. Tak, prawo jest prawem. I jeśli popełniono zbrodnię, musi ona zostać ukarana. Ale kiedy interesy rodzinne — rekompensata pieniężna za skradzione rzeczy — zmieniają samą istotę sprawiedliwości, czyniąc zbrodnię przeciwko niewinnym ludziom… To już, proszę przyznać, sowieckie metody rozwiązywania problemu. O „interesach” i „przebiegu” wymiaru sprawiedliwości świadczy również to, że sprawę przejęła rówieńska milicja, chociaż prawo przewiduje jej kompetencję dla pracowników Dubieńskiego Rejonowego Oddziału MSW. Bez żadnych podstaw, dowodów, sprawdzenia wiarygodnego (ze świadkami) alibi aresztowano nie tylko braci Charyniuków. Najbardziej zabawne i tragiczne jest to, że wezwani jako świadkowie obywatele Wodopian, Szewczuk, Burżuj oraz Hryń tego samego dnia zostali zatrzymani na 15 dni aresztu administracyjnego na podstawie art. 173 (drobne chuligaństwo). Ciekawy zwrot, czyż nie? Są zeznania, że dwóch sędziów sądu miejskiego odmówiło tak postąpić, trzeba było z łóżka wyciągać innego, który nagle wyzdrowiał. PRZYKRO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

UTWORZONO CENTRUM „UKRAIŃSKA IDEJA”

Kierownictwo Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, uświadamiając sobie swoją odpowiedzialność za duchowe odrodzenie narodu ukraińskiego i urzeczywistnienie idei narodowej w procesie budowy Ukraińskiego Niepodległego Demokratycznego Państwa, przekonane, że kluczową rolę w tej sprawie mają odegrać ukraińska książka i patriotyczne wychowanie młodzieży i całego społeczeństwa, wystąpiły w roli założycieli Centrum „Ukraińska idea” przy Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. W związku z tym podpisano protokół, w którym, między innymi, powiedziano: Nie mamy prawa pogodzić się z obecnym niezadowalającym stanem ukraińskiego wydawnictwa książkowego, skoro już w czasach Kijowskiej Rusi-Ukrainy w soborze Sofijskim istniała biblioteka, która liczyła 950 ksiąg. Wielkoksiążęce skryptorium, z którego wyszły bezcenne zabytki staroruskiego piśmiennictwa, skąd rozprzestrzeniła się tradycja wspólnej twórczej pracy pisarzy i artystów na ziemiach ukraińskich — oto nieśmiertelne, wiecznie pulsujące źródła naszej duchowości i narodowej swoistości, których nie zagłuszyły ani nie stłumiły ani najazdy ordyńskie, ani średniowieczne niszczycielskie wojny, ani ukazy Walujewa i emskie, ani stalinowskie krwawe represje, ani cenzuralne ograniczenia i zakazy systemu totalitarnego… Nasze słowo nie zginie także w obecnej sprzecznej epoce… Uzbrojone w niezniszczalne dziedzictwo swoich poprzedników, świadome swego powołania, tworzymy Centrum „Ukraińska idea” na bazie wydawnictwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu, aby sprzyjać rozwojowi drukowanego słowa narodu ukraińskiego, pomnażać jego duchowe skarby, pomagać w rozwoju oświaty i nauki, wykorzystywać niewyczerpane możliwości ukraińskiej książki, która była i pozostaje dziś głównym instrumentem moralno-etycznego, patriotycznego wychowania, odnowy pamięci historycznej narodu, przemiany społeczeństwa na nowych zasadach — w imię życia godnego wolnych ludzi na wolnej ziemi. Mykoła Cywirko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

NASZ SAMOLOT NIE JEST ZBYT UKRAIŃSKI

Pierwszy start nowego samolotu An-38-200, opracowanego w Kijowskim Lotniczym Kompleksie Naukowo-Technicznym im. O. K. Antonowa, który odbył się na lotnisku Nowosybirskiego Zjednoczenia Produkcji Lotniczej im. W. P. Czkałowa, nie odbił się szerokim echem w ukraińskich mediach. A szkoda, bo wydarzenie to zasługuje na uwagę z kilku powodów. Przede wszystkim ze względu na charakterystykę samego samolotu, którego konstrukcja i właściwości eksploatacyjne odpowiadają najnowszym światowym wymogom dotyczącym przewozów lotniczych. Kompaktowy, ekonomiczny i niezawodny jednopłatowiec z dwiema gondolami silnikowymi umieszczonymi nad skrzydłami jest przeznaczony do przewozu na lokalnych liniach lotniczych 27 pasażerów lub około 3 ton ładunku z prędkością 380 kilometrów na godzinę na odległość do 1800 kilometrów. W odróżnieniu od An-38-100, wyposażonego w amerykańskie silniki, w nowym modelu zainstalowano rosyjskie jednostki napędowe TVD-20-03, wyprodukowane w Omskich Zakładach Budowy Silników im. Baranowa. Samolot wyposażono w nowoczesny sprzęt pilotażowo-nawigacyjny, który umożliwia wykonywanie lotów o każdej porze doby i roku, w trudnych warunkach meteorologicznych, a także na trasach międzynarodowych. Górne umieszczenie silników gwarantuje bezawaryjną eksploatację samolotu na lotniskach w strefach pustynnych, na gruntowych i zaśnieżonych pasach startowych. Pierwszym lotem An-38-200, który trwał 45 minut, kierowali piloci doświadczalni W. W. Gonczarow (ANTK-Ukraina) i W. S. Potaszow (NAPO-Rosja). W tych dniach piloci przystąpili do realizacji programu prób certyfikacyjnych samolotu, które potrwają do listopada 2002 roku. Jednocześnie trwa przygotowanie technologiczne produkcji do seryjnego wytwarzania samolotu w Nowosybirsku. Według wstępnych ocen ekspertów popyt na nowy samolot tylko w granicach WNP wynosi do 80–120 maszyn rocznie, co zapewni pracę do 18 tysięcy osób w dziewięciu przedsiębiorstwach Rosji. Sądzę, że wszystkie te szczegóły powinny zainteresować Ukraińców, zwłaszcza tych, którzy pracowali w przemyśle lotniczym. Bo czym innym jest podpisanie Ustawy Ukrainy „O państwowym wsparciu przemysłu lotniczego na Ukrainie”, co Prezydent Ł. Kuczma zrobił w lipcu 2001 roku, a czymś zupełnie innym realne produkowanie i sprzedawanie samolotów. Czy nie można było wyprodukować tego samolotu na Ukrainie? Pytanie jest retoryczne. Ponad trzy dziesiątki (!) przedsiębiorstw ukraińskiego przemysłu lotniczego faktycznie zamarło. Proszę pójść choćby do Kijowskich Zakładów „Awiant”, które znajdują się niemal na tym samym terenie co ANTK im. O. K. Antonowa, a zobaczą Państwo, jakim problemem jest chociażby zachowanie budynków, w szczególności dachów hal niemal niepracującego przedsiębiorstwa lotniczego. Tymczasem rosyjski przemysł lotniczy, który nabiera tempa, nie w ostatniej kolejności dzięki naukowemu i produkcyjnemu potencjałowi Ukrainy, nie może narzekać na taki rozwój wydarzeń. W szczególności także w tym konkretnym przypadku, kiedy do sprzedaży nowych An-38-200 utworzono spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością „Lizingowaja kompanija Sibirskije samoloty Antonow”. Tak więc nie spieszcie się obecnie nazywać samolotów słynnej marki Antonowa ukraińskimi. Bo one są syberyjskie. Roman ZAPOLSKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

W KILKU SŁOWACH

6 stycznia w Kijowie rozpoczęto odbudowę kolejnej świątyni, zniszczonej w latach 30. XX wieku przez bezbożną władzę bolszewików. Na Placu Pocztowym kijowski głowa miasta Ołeksandr Omelczenko oraz Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret położyli kapsułę upamiętniającą pierwszy krok w odtwarzaniu cerkwi Narodzenia Chrystusowego, znanej w ludzie jako Szewczenkowa. Tutaj, w świątyni wzniesionej według projektu architekta Andrija Meleńskiego w latach 1810–1814, w maju 1861 roku kijowianie żegnali ciało Wielkiego Kobzarza w przeddzień przewiezienia go do Kaniowa. z „BOŻONARODZENIOWE CHRZCINY »KOZACKICH ZABAW«” odbędą się 16 stycznia 2002 roku w Domu Nauczyciela o godzinie 19.00

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zakończenie. Początek na s. 1. Wyjaśniane nie schematem, a dziecięcą naturą — to rozumiałem jeszcze na długo przed przeczytaniem Marra. Jakich potrzebuję argumentów, kiedy słyszę oto tę kolędę: “Oj do tego domu, oj do wesołego, Święta. Oj w tym domu złoty stolik, Święta. Na tym stoliku leży trawka, Święta. Na tej trawce złota serwetka, Święta. Na tej serwetce Tajna wieczerza, Święta”. Jestem głęboko przekonany, że Tajna wieczerza przyszła do tego śpiewu razem z chrześcijaństwem, bo logicznie było słyszeć “Święta wieczerza”… I Ukraińcy na długo przed przyjęciem wiary Chrystusowej zbierali się w swoich domostwach na świętą wieczerzę. To święte obrzędowanie odbywało się i odbywa do dziś w najbardziej uroczystą noc przy świętym ogniu świecy oraz przy dwunastu obrzędowych potrawach na wigilijnym stole. Ta Tajna czy Święta wieczerza jednoczyła wiele wieków temu i jednoczy do dziś cały naród. To wigilijne ogólnonarodowe duchowe zjednoczenie przy dwunastu potrawach powołane było do odnawiania więzi rodowych i rodzinnych, kiedy wnuczęta nosiły do swoich dziadków świąteczne kołacze, kiedy wołali do domostwa Mroza jeść kutię, aby później, na Święto Jordanu, wyganiać go i wałkami, i strzelbami. Ta misteria wiosennego przesilenia, narodzin zboża, rzecz jasna, zbiegła się z Nowym Kosmicznym zjawiskiem — Bożym Narodzeniem. Nasza ciekawość swojego rodowodu, swoich duchowych źródeł jest całkowicie zrozumiała i właściwa wszystkim narodom na ziemi. Jak i zrozumiałe jest to, dlaczego pozbawiano nas prawa do tego historycznego podłoża, aby stworzyć prędzej homo sovieticus z każdego Ukraińca: bezkorzennego, posłusznego, takiego sobie biorobota, który jest niezbędny dla utwierdzenia panowania osobnej kasty, która tylko wczoraj nazywała się partyjną nomenklaturą, dziś zaś — oligarchami… Problemy naszego pochodzenia i naszej przeszłości są problemami sztucznymi i czysto ideologicznymi. I kiedy w sierpniu 1899 r. wybitny ukraiński archeolog, Czech z pochodzenia, Wikentij Chwojka na zjeździe archeologicznym w Kijowie, podsumowując swoje badania kultury trypolskiej, ogłosił, że “naród, do którego należały opisane zabytki, był nikim innym, jak tą gałęzią plemienia aryjskiego, której z całą sprawiedliwością należy się imię protosłowian, których potomkowie do dziś zamieszkują Południowo-Zachodnią Rosję”, to zabrzmiało to jak wybuch. Bo zostały przekreślone wszystkie teorie Pogodinów, Frołowskich, Katkowów, Szulginów… Chwojka ogłosił, że potomkami tej gałęzi są Ukraińcy… I czyż potrzebuję dowodów, kiedy biorę do rąk trypolski wyrób garncarski, który kształtem przypomina dzisiejsze dzbany, garnki czy kumance, wykopane z głębi rodzinnej ziemi?! I zaczyna się natychmiastowy energetyczny przepływ w moją naturę tej siły, której imię to — pokrewieństwo… I oto dlaczego powstaje odczucie, że “na tej ziemi ja już nie po raz pierwszy…” Zrekonstruowana przez archeologów i historyków kultura trypolska ujawnia niemało tych realiów, które są właściwe naszym przodkom przez długie wieki — to i rolnictwo orne, metalurgia, umocnione osady, złożona hierarchia społeczna oraz patriarchalność. Zatem twierdzenie ojca historii Herodota o tym, że Bóg zesłał z nieba złoty pług, złotą siekierę i złotą czaszę naszym przodkom, jest podstawowe. Według jego twierdzeń scytowie-rolnicy (jedno z nazwisk protoukraińców) sieją pszenicę nie tylko dla jedzenia, ale i na sprzedaż. Czwarty tom Herodota, poświęcony naszej ziemi, jest niepodważalnym dowodem naszej dawności i ciągłości rozwoju naszej kultury. Nie mogę nie zatrzymać uwagi na poszczególnych detalach, na charakterystykach Herodota, które potem potwierdzały się przez tysiąclecia już przez innych historyków-podróżników. “Ta rzeka, — pisze Herodot, — najbardziej pożyteczna dla ludzi nie tylko wśród innych rzek scytów, ale i w ogóle wszystkich innych, oprócz egipskiego Nilu. Zatem, wśród innych rzek Borystenes najbardziej pożyteczny dla ludzi, bo wokół niego najlepsze i największe pożywne pastwiska dla bydła i bardzo dużo w nim ryb, przyjemnych w smaku, i woda w nim bardzo czysta, w porównaniu do innych, i niwy wokół niego cudowne, a tam, gdzie nie zasiano, wyrasta wysoka trawa… Dla wyżywienia ta rzeka daje jeszcze wiele czego innego, godnego wszelkiej uwagi…” (Herodot, IV. 53). Historia naszej ziemi, a zatem i nasza, jest rodowa. Grodziska epoki scytyjskiej sięgały od stu hektarów do dwóch tysięcy, jak, na przykład, Wielkie Chodosiwskie na Kijowszczyźnie z potężnymi budowlami obronnymi, które były obliczone na stałe przebywanie znacznych mas ludności. Większość grodzisk z imponującymi budowlami obronnymi ze względu na swoje rozmiary znajdowała się w stosunkowo izolowanych i trudno dostępnych miejscach i sięgała wysokości do 11 m od dna rowu przy szerokości podstawy do 15–20 m. A szerokość dawała możliwość przemieszczania się po dnie nawet jeźdźcom całą ławą. W dzieciństwie my całą gromadą rówieśników czasami przekradaliśmy się przez już wspomniane Wielkie Weremia i dochodziliśmy do Barachtiańskiego wału, który prostopadle przecinał pole pomiędzy dwoma głębokimi jarami, aby saperskimi łopatkami, które pozostały od czasów II wojny światowej, wciąć się w głąb tego wysokiego rękoczynnego masywu. Aby, przewierciwszy glinę, piasek i jeszcze raz glinę, i jeszcze raz piasek, natrafić na “pokłady węgla”, — tak nam się wydawało. Ten węgiel wykorzystywany był do metalowych żelazek, do których wsypywano te węgle i rozdmuchiwano powolnym kołysaniem w ręce, po czym można było prasować płócienne koszule, gorsety oraz grubowełniane spodnie. My nie mieliśmy pojęcia, że wybieramy z warstw “kozackiego”, — tak wtedy go nazywano, — wału zwęglone krokwie, które scalały kiedyś te wysokie budowle. Właśnie analiza węgla określiła w latach 60. ubiegłego wieku wiek tych wałów. I okazało się, że te Wały Żmijowe są rówieśnikami Egipskich piramid. Według ukraińskiej legendy, te wały powstały w wyniku tego, że olbrzym Mykuła Selianinowycz złapał wielogłowego Żmija, zaprzągł go do pługa i oborał całą ziemię wokół Kijowa. I cieszyłem się, że urodzony po tej stronie Żmijowego wału, bo wszystko, co było za nami po tamtej stronie rzeki Rakowki, już nazywało się Stepem. Mnie do dziś porażają te cyklopowe budowle, po wspięciu się na wierzchołek jednej z których, można było w letni słoneczny dzień dostrzec — za pomocą wyobraźni! — złotą banię dzwonnicy Ławry Peczerskiej... Ile potrzeba było ludzkich rąk, a ile wyciąć cisów i sosen, żeby wystawić te kręgi wału, które później zasypywano “czapkami” budowniczych tych budowli obronnych! Badacz Wałów Żmijowych W. Buhaj twierdził jeszcze w latach 80., że przy zastosowaniu nowoczesnej techniki potrzeba dziesiątek lat, aby je zbudować…. Nam jakby przełączono pamięć z głębokiej starożytności na Okres Kozacki. Dlatego i wały nazywają kozackimi, i mogiłę razem ze stepową dzwonkową studnią, do której, żeby dojść, trzeba przejść mostami, Womianką, urwiskiem i zatrzymać się w stepie… Oto tam ta Mogiła, która także nazwana Bracką. Na równej-przerównej Zdjęcie O. Kutłachmetowa płaszczyźnie ta mogiła, gdzie i do dziś wieś Krasne chowa swoich nieboszczyków... Ona, mogiła, jakby ukryta za lasami i jarami. I, zapewne, nieprzypadkowo. Tutaj kiedyś wypasał konie i mój dziadek, i mój ojciec. Tutaj i mnie nie raz przerażały zjawy, kiedy wracałem późną letnią porą od swoich krewnych. To niby wóz zagrzmi, to źrebięta przelecą tabunem — aż włosy zjeżą się na głowie, to stary dziadek zamruczy coś niewyraźnego z wysokości wozu, załadowanego snopami pszenicy... Cały biały jak śnieg. I to nie tylko moja wyobraźnia zaludniała tymi zjawami nocne krajobrazy okolic Białej Olszanki, bo z tymi zjawami spotykali się niemal wszyscy mieszkańcy wsi... I wystarczyło tylko przeżegnać się, jak znikały tak samo natychmiast, jak i się pojawiały... Świat mitów, świat legend, świat „nieczystej siły”, świat szczególnych dźwięków, jak na przykład żywego drzewa, które przy zbliżeniu do niego nagle zaczyna się poruszać, jeśli wracałeś po pierwszym pianiu kogutów do domu, — świat nieodgadniony, ale który, jestem przekonany, związany jest z ogromną i głęboką naszą historią. Tak zwany świat subtelnych materii, które spowijają nie wyłącznie człowieka, ale i nasze krajobrazy. Przecież historia nie tylko w nas, ale i poza nami, w otaczającym świecie. Człowiek żyje nie tylko w określonej biosferze, ale i w sferze, tworzonej przez niego samego, jego działalność kulturową. Człowiek opanowuje otaczający świat, zmienia grunt, roślinność, — o tym świadczy już Herodot, — tworzy swoją własną kulturę, język, piśmiennictwo, wszystkie rodzaje sztuk, zwyczaje i naukę. I nasze obserwatoria — to te mogiły-kurhany, które nazywano Brackimi. Tradycje, które przekazują się z pokolenia na pokolenie, ze swej strony kształtują już zachowanie ludzi, wpływają na psychikę, na moralne i estetyczne wyobrażenia człowieka, kształtują, w końcu, światopogląd, jego homosferę (wyrażenie akademika D. S. Lichaczowa). I każdy naród ma swoją, właściwą tylko jemu homosferę, która rozszyfrowuje się jako „ludziotoczenie”. Aby postrzegać dziedzictwo kulturowe w jego pełni, koniecznie trzeba znać jego pochodzenie, proces jego tworzenia oraz historycznych zmian, które odbijałyby się w historycznej pamięci narodu i utrwaliłyby się przede wszystkim w pieśniach obrzędowych. I nieprzypadkowo wspominany przeze mnie Ksenofont Sosenko kolędy wiąże z kultem astralnych ciał niebieskich i ognia, w których odkrywa się idea Bożego Narodzenia czasu. „Ten starodawny religijny motyw dołączyła chrześcijańska Cerkiew do swoich najuroczystszych misteriów: kult twórczej zasady złączyła z kultem troistego Boga Stwórcy w Objawieniu Pańskim, a kult życiodajnej wody — z poświęceniem Chrystusowym chrztem w nurtach Jordanu i w ten sposób, — zaznacza on, — wprowadziła według starodawnego świątecznego kalendarza chrześcijańskie święto”. W jednej z dawnych kolęd ze zbiornika Woł. Hnatiuka odbito naszą narodową kosmogonię stworzenia wszechświata przez trzy gołębie, które siedzą na pradrzewie czeremuszce pośrodku kosmicznego morza. Naradziwszy się między sobą, jeden z gołębi wyniósł z dna morza piasku, a drugi rozsiał go „na cztery części”: Pierwsza część — świtanie wczesne, Druga część — słońce sprawiedliwe, Trzecia część — jasny księżyc, Czwarta część — drobny deszczyk sieje. Albo w innej kolędzie, którą już wspominaliśmy: „Co księżyc — to gospodarz, Co słoneczko — to gospodyni, Jasne gwiazdy — jego dzieci”, — antropogeniczna zasada budowy świata świadczy, że Wszechświat przez naszych przodków uzgadniany był na wszystkich poziomach z człowiekiem. Człowiek w tych misteriach stawał się prawdziwie kosmiczny i on jakby jednocześnie żył w dwóch wymiarach, w dwóch światach. Jeden z których my z nadejściem cywilizacji już utraciliśmy i próbujemy zrekompensować wymyślonym światem wirtualności, ograniczając się dość znacząco. Przecież człowiek to nie tylko istota myśląca, kochająca, gniewna, radosna i smucąca się, on, według świadectw biofizyków, jest jeszcze człowiekiem promieniującym: dziesięć promieniowań jest mu właściwych plus grawitacja. Jesteśmy obdarzeni przyciąganiem, czujemy swoje ciało, ale nie widzimy własnego promieniowania i nie rejestrujemy tych kosmicznych promieni, które przenikają naszą istotę, co, zapewne, przypomina pulsujący kłębek fal i antyfal. I te same fale, jestem głęboko przekonany, idą też od rodzinnej ziemi. Widzialne gwiezdne pulsowania zlewają się z niewidzialnymi widmami promieni od ziemi, z których niektóre jesteśmy w stanie postrzegać w postaci zjaw, marzeń, dźwiękowych czy świetlnych sygnałów. I takie impulsy są rejestrowane przez tych, którzy są spokrewnieni ze swoją ziemią. A z drugiej strony, z Wszechświata dolatują te impulsy informacyjne, które dla otwartych Wielkich dusz formują się w nieśmiertelne wersy Mahabharaty, Upaniszad, Biblii, Koranu czy Księgi Przemian „I-cing”… Te impulsy są zawarte w naszych nieśmiertelnych kolędach i szczedriwkach. Te impulsy kładli na papier wybitni nasi poeci, autorzy „Słowa o wyprawie Igora”, „Słowa o Prawie i Łasce”, twórcy, prawdziwi, a nie imitatorzy, inspirując już innych, którzy przyłączali się i przyłączają do tych pier- z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

codziennego zderzenia z rzeczywistością. “Wersje” Olgi Herasymjuk wzywały, by nie usuwać się od rzeczywistości, lecz rozwiązywać nawet najbardziej bolesne problemy. Zespół Olgi Herasymjuk bronił praw człowieka nie słowami, a czynami! Każde wydanie programu wywoływało całą lawinę listów i telefonów od telewidzów i miało szeroki rezonans społeczny. Wraz z prośbami o pomoc, prowadząca “Wersje” otrzymywała niemało listów, w których widzowie(!) martwili się o życie autorów programu, bojąc się rozprawy nad tymi, którzy odważają się mówić prawdę. Żaden z programów Olgi Herasymjuk nie przeszedł dla jej uczestników bez śladu. Zwrócono właścicielom nielegalnie odebrane osobom chorym psychicznie mieszkania, a po emisji programu o sytuacji awaryjnej w Nowodniestrowsku zaczęto wypłacać pensje robotnikom. Takie zwycięstwa — być może niewielkie, ale zwycięstwa — towarzyszyły każdemu z programów Olgi Herasymjuk. Profesjonalizm zespołu “Wersji” został uznany nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami, o czym świadczą liczne zwycięstwa i nagrody na krajowych i międzynarodowych festiwalach — Grand Prix Pierwszego Międzypaństwowego Forum Telewizyjnego krajów WNP i Bałtyku “Wspólnota”, pierwsza nagroda europejskiej Trzeciej Konferencji Ministerialnej w sprawie zdrowia i ochrony środowiska, pierwsza nagroda Międzynarodowego Festiwalu Mediów “Jedyny świat-99”. O teraźniejszości najpopularniejszej prowadzącej kanału telewizyjnego “1+1” oraz realiach zawodu dziennikarskiego na Ukrainie rozmawia dziennikarka Maria Wysznewśka z Olgą Herasymjuk. odpowiedniej nagrody? Czy to stanowisko profesjonalisty, postawa obywatelska uczciwego człowieka czy poza? — Nie odmawiam sobie zawodowego uznania — to zawsze ważne i cenne. Napisaliśmy w apelu do kolegów, że niezwykle cenimy wysoką ocenę naszej pracy, ale nie możemy przyjąć samej nagrody z powodu tego, że sytuacja w państwie z dziennikarzami jest haniebna i wzywamy wszystkich do zjednoczenia się i protestowania przeciwko temu. Ale przede wszystkim — do zjednoczenia się samych w czasie, gdy możliwe jest wyrywanie z naszych szeregów dziennikarzy po jednym i zabijanie. To raczej postawa idealisty, bo zjednoczenie po tym było bardzo niemrawe. Wręcz przeciwnie, niektórzy koledzy po prostu podczas wręczania nagród nazwali taki krok dążeniem do zrobienia sobie nazwiska, chociaż my tego już dawno nie potrzebujemy. Niektórzy potępili mnie i Julię Mostową za to, że tym samym pozbawiłyśmy innych dziennikarzy możliwości zostania “Człowiekiem Roku”, o czym ktoś bardzo marzył. Wszystko to mówi o żałosnym stanie dziennikarskiej duszy i w takim towarzystwie nie chce się nosić korony. — Jakie jest Pani ludzkie i dziennikarskie credo? Czy są identyczne? — Nikogo nie sądzić. Pamiętać, że każdy ma swoją prawdę, która nie jest “prawdziwsza” od mojej. Nikogo nie wykorzystywać. Zmieniać się i przyznawać, że mogłam wcześniej nie rozumieć tego, co zrozumiałam dzisiaj. Mówić na głos, kiedy jest strasznie, kiedy jest wstyd, kiedy się pomyliłam. Ludzkie i dziennikarskie nie mogą się nie pokrywać, inaczej trzeba uznać, że dziennikarz nie jest człowiekiem, albo że dziennikarz to dwaj ludzie: jeden żyje tak, a drugi nie tak. — Jest Pani dzisiaj popularną osobistością na ukraińskim ekranie telewizyjnym. Czy nie obciąża Pani popularność? — Nie. Pozbawia ona przestrzeni prywatnej — to fakt. Ale kiedy chcesz być dobrym dziennikarzem — nie możesz pozostać nieznanym dziennikarzem. Popularność nakłada obowiązek — to drugi fakt. To obowiązek bycia adekwatnym do swojej popularności — albo popularności klauna, albo popularności człowieka, którego zdanie jest ważne. To nie może obciążać, to trzyma w surowych ramach, co nie czyni życia słodką egzystencją “gwiazdy”, jak to może się wydawać. To życie człowieka, który nie ma prawa do tego, co wybacza się innym. — Czy łatwo dzisiaj być na Ukrainie popularnym i jednocześnie porządnym i uczciwym dziennikarzem i dlaczego? Czy te pojęcia są niekompatybilne? — Absolutnie łatwo. Ja takich znam. A właśnie nieporządnym i nieuczciwym trudno być popularnymi, ich nazywają inaczej — odrażającymi. Ich nazwiska wszyscy znają, ale zawsze używają ich z nieprzyjemnymi dodatkami w rodzaju “ścierwo”, “robak” — każdemu, właściwie, co swoje. — Co Panią dzisiaj najbardziej cieszy i najbardziej smuci? — Cieszy to, że świat jest coraz ciekawszy. Że życie trwa — i im trudniejsze ono jest, im bywa straszniejsze, tym lepsza lekcja o tym, że życie trzeba kochać, tym wyraźniej widzisz piękno. Po to życie jest trudne, żebyś to zrozumiał. Smuci — to, że szybko ono leci, czyni dni rodziców krótszymi, a chce się, żeby żyli oni obok zawsze. — Na co Pani ma nadzieję i o czym marzy w niedalekiej przyszłości? — Mam nadzieję zdążyć zrobić jeszcze wiele nowych i niespodziewanych rzeczy w zawodzie, mam nadzieję długo się nie starzeć, żeby to było możliwe. Marzę, że nasze dzieci jutro pokażą nam, jak trzeba zmienić życie, że będą to wiedziały. A co najważniejsze — że one codziennie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Olha HERASYM’JUK: „NIE ZACZYNAJ SWOJEGO DNIA OD „NIE”, PONIEWAŻ TWOJE SŁOWA TWORZĄ RZECZYWISTOŚĆ!”

W samej nazwie programu „Wersje” zawarta jest idea autorskiego spojrzenia, niezwykle spersonalizowanego i osobistego stosunku do tego, o czym w nim mowa. A mowa była o tym, co dzieje się na oczach nie dziesięciu, a tysięcy ludzi, o czym nikt inny nie odważał się mówić, do czego wszyscy przywykli i co, zdaniem jego prowadzącej Olhi Herasym’juk, jest typowym naruszeniem praw człowieka. Autorski program „Wersje Olhi Herasym’juk” to nie wiadomości dnia, o których pisze się dzisiaj i zapomina jutro. Straszne, ale prawdziwe historie z życia bohaterów programu — to dramatyczne przykłady. WIZYTÓWKA Olha Herasym’juk urodziła się na Połtawszczyźnie, w Pyriatynie, w 1958 roku w rodzinie nauczycielki i mechanika. Ukończyła szkołę średnią ze złotym medalem. Z rekomendacji ówczesnego „Komsomolskoho znameni”, jako zwyciężczyni specjalnego konkursu, wstąpiła na wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. H. Szewczenki, który ukończyła z czerwonym dyplomem. 17 lat pracowała w prasie drukowanej („Komsomolskoje znamia” — „Koza” — „Niezawisimost”, czasopismo „Ludyna i swit”, UNIAN). Odbywała staże w USA: US News & World Report, Gannett News Service (Waszyngton), Holandii, pracowała jako stringer w BBC. Pięć lat temu zaczęła pracować w telewizji w programie „Pisliamowa” (TK „Nowa Mowa”), od 1996 roku — autorka i prowadząca TRK „Studia 1+1”, gdzie zrealizowano projekt „Proty noczi” (Dyplom Narodowej Rady ds. Radia i Telewizji), „Wersje Olhi Herasym’juk”, a teraz „Bez tabu”. Członkini Związku Dziennikarzy Ukrainy. NAGRODY: — laureatka „Złotej Ery Ukrainy-99”; — dwukrotna laureatka euroazjatyckiego teleforum w Moskwie, dyplom MSW Rosji na Międzynarodowym Telefestiwalu „Prawoporiadok i suspilstwo”; — Grand Prix międzynarodowego festiwalu „Ekoefir-99”, zorganizowanego przez Tacis; — Grand Prix telefestiwalu WHO w Londynie; — laureatka telefestiwalu „Jedyny swit-99” w Londynie; — złoty medal w telekonkursie Związku Dziennikarzy Ukrainy „Niezależność-99”; — Order Sławy Pracy IV stopnia; — laureatka ogólnonarodowego programu „Człowiek roku 99”; — nagroda imienia Wałerija Marczenki Ukraińsko-Amerykańskiego Biura Ochrony Praw Człowieka 1998–1999; — nagroda „Wsenarodne wyznannia” za najlepszy program autorski roku (2000 r.); — „Najlepszy dziennikarz 1999 roku” — nagroda fundacji „Ukraiński wymiar”. — Mimo że Pani program publicystyczny „Wersje” nie zawsze był emitowany w dogodnym czasie, to znaczy późnym wieczorem lub w ciągu dnia, miał jednak szeroką widownię. Broniła Pani w nim praw Ukraińców mieszkających na przykład w Polsce; wykładowców i studentów jednej z kijowskich uczelni, którym odbierano pomieszczenia. Proszę powiedzieć, czy łatwo było Pani to robić w tamtych pierwszych latach niepodległości naszego państwa? — Bronienie praw człowieka nigdy nie jest proste. W każdym okresie historii kraju jest to niełatwe na swój sposób. Na początku niepodległości — dlatego, że do tego pojęcia nikt nie był przyzwyczajony — ani ci, których prawa zostały naruszone, ani władza, przeciwko której najczęściej trzeba występować. Pierwsze słowa o „prawach” brzmiały jak herezja. Teraz — ochrona jest może jeszcze trudniejsza, bo władza wyrobiła sobie „odporność”, a droga, którą pokonuje obrońca praw człowieka, jest zastawiona solidnymi barierami. Do tego bieda, w której ugrzązł kraj, jednoznacznie uniemożliwia wolność. A do tego wszystkiego ludzie do dziś nie potrafili zrozumieć, że przede wszystkim trzeba wycisnąć z siebie niewolnika. — Czy zawsze udawało się Pani, broniąc pokrzywdzonych i poniżonych bohaterów swoich audycji przed urzędniczym samowolstwem, bronić swojej pozycji dziennikarskiej jako przedstawiciela „czwartej” władzy i czy zawsze czuła się Pani przy tym chroniona? — „Czwarta władza” dla mnie w rzeczywistości brzmi jak „czwarta dźwignia”, którą operują politycy, „rozliczając się” między sobą. Takiej prasy, która byłaby „zwiadowcą” od narodu w tych sferach, które są wybierane przez naród do zarządzania krajem w interesie narodu — takiej „władzy” u nas nie ma i na dziś być nie może. To takie idealistyczne wyobrażenie o roli prasy w naszym państwie. Dziennikarz nie może czuć się chroniony. I chyba nie bez powodu niedawno pozwolono nam posiadać broń, choć ona niczego nie gwarantuje. Dla każdego prędzej czy później może nadejść chwila, kiedy nie pomoże żadna popularność (przykłady są). A dopóki ta chwila nie nadeszła, pożądane jest dobrze znać prawa i kierować się nimi w swojej działalności zawodowej. Profesjonalnie podchodzić do problemu i w pogoni za sensacją nie pisać głupot. Badać problem, a nie podawać fakty w „usmażonej” formie. Od dziennikarzy teraz również bywa bardzo dużo szkód. A taki brak profesjonalizmu, powierzchowność są często wykorzystywane. — Mimo popularności programu, „Wersje” jednak zniknęły z anteny. Co było przyczyną? Wyczerpała się Pani czy na audycję nałożono tabu? — „Wersji” nikt nie zakazywał. Rozpoczęliśmy pracę nad nowym projektem, a dlatego regularna emisja „Wersji” stała się niemożliwa, bo siłami grupy twórczej złożonej z czterech osób po prostu fizycznie nie da się tego robić. Przecież nagranie projektu dokumentalnego to tydzień intensywnej pracy w delegacji i trzy dni montażu. Plus kilka wyjazdów, które przygotowują „Bez tabu”. Dlatego przeszliśmy na nagrywanie projektów dokumentalnych w duchu „Wersji”, które wychodzą nie regularnie, a jako oddzielne projekty specjalne, których w zeszłym roku wyemitowano siedem. W telewizji to normalne (w normalnej telewizji, mam na myśli) — mobilność, nowe i nowe projekty telewizyjne. To interesujące. To daje nowe możliwości profesjonaliście. — Pracuje Pani dzisiaj w programie „Bez tabu”, co przyciąga Panią właśnie do tego gatunku talk-show? — Ten gatunek daje możliwość wystawienia dramatu dokumentalnego z życia naszego człowieka, który demonstruje nie tylko bezsilność wobec władzy. Ten człowiek pokazuje czasem takie wzorce odwagi, mądrości, wytrwałości, takie cuda siły ducha, że wydawało nam się, iż nie można zmarnować szansy pokazania tego widzowi, który dawno już skwaśniał, przyzwyczaił się do niekończącego się płaczu o tym, jak wszystko jest beznadziejnie złe. Nasi ludzie są tak potężni! Oni dają siłę, by żyć dalej. W czasie, gdy mówimy, że oprócz wściekłości i agresji nie ma czego oczekiwać od rodaka, ludzie po prostu oddają ostatni grosz, żeby pomóc komuś się podnieść, darują dom dla młodej rodziny, którą prześladują rodzice. Jadą z najdalszego obwodu do Czerkas, żeby pomóc sparaliżowanej kobiecie, zabierają prosto ze studia do siebie sierotę. Po prostu rozumiesz, że warto żyć. Oto dlaczego ważny jest dla nas projekt „Bez tabu”, który w nowym roku planujemy jeszcze trochę zmienić i przybliżyć do „Wersji” w wariancie studyjnym. — Biorąc pod uwagę ostatnie audycje, także w „Bez tabu” stara się Pani bronić praw człowieka, a audycja z Panią, moim zdaniem, staje się ostro publicystyczna. Jaki, Pani zdaniem, w aspekcie prawnym jest status samych dziennikarzy w naszym państwie? — Wiele zależy od samego dziennikarza. Sam wybiera sobie status — albo wykonuje zlecenie, albo jest przeciw. To drugie jest trudniejsze. Ale tak było i jest zawsze, nawiasem mówiąc, nie trzeba myśleć, że tylko na Ukrainie. Należę do międzynarodowej wspólnoty kobiet zajmujących wiodące pozycje w dziennikarstwie i biznesie prasowym na świecie. Ta organizacja co roku nominuje dziennikarki do otrzymania nagrody za odwagę w zawodzie. To, co mogą opowiedzieć moje koleżanki ze wszystkich kontynentów o torturach, aresztowaniach, zabójstwach dziennikarzy, bywa podobne do szaleństwa. Jednak ludzie, którzy wybrali sobie ten zawód jako sposób na życie, codziennie biorą do rąk dyktafon, długopis, kamerę, mikrofon. Praktycznie wszystko zależy od samego dziennikarza, jeśli jest osobowością. Dlatego nie powiedziałabym, że dziennikarz jest bezprawny. On jest po prostu w niebezpieczeństwie. Ale to jego praca. — Jak ogólnie postrzega Pani ukraińską przestrzeń informacyjną? — Jest ona reprezentowana przez dość zróżnicowane ideologicznie wydania — o bardzo różnej sile i możliwościach. Jest ona mało dostępna dla ludności, a zatem trudno ją nazwać przestrzenią. Jest mało narodowa. Demonstruje bardzo nierówny profesjonalizm. Jest bardzo dobrze kontrolowana. Nie jest pozbawiona bardzo dobrych profesjonalistów. — Czy mamy dzisiaj na Ukrainie niezależne media? — Niezależnych mediów nie ma. Wprawdzie znam jedną niezależną gazetę na Zakarpaciu — były nauczyciel wydaje tygodnik za własne pieniądze, sam zarabia na reklamie, sam pisze to, co myśli, sam broni się w sądzie przed powodami. W zasadzie wzorzec pełnej niezależności. — Dlaczego była Pani w gronie dziennikarzy, którzy w swoim apelu do kolegów odmówili wysokiego uznania zawodowego i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

MINĄŁ ROK STARY, NASTAŁ MŁODY

Minął pierwszy rok trzeciego tysiąclecia. Dla kogoś — zwyczajny, dla innych — nie. Wszak młody człowiek zawsze pragnie być niezwyczajnym, jednym słowem — najlepszym. Młodzież — to nie przyszłość, to — teraźniejszość. Pragnie ona zdrowej przyjemności. Inna sprawa, że często przyjemność staje się zboczeniem, ucieczką od samego siebie. Wtedy to już w istocie — mara przyjemności. Wtedy — załamanie. Nasz “kryzys” sprzyja temu jak najlepiej. Wpłynąć na psychologię takiego człowieka jest łatwo i jest to naturalne. Bez tego nie kształtowałby się. A kiedy już “dostali”, jak to mówią, — tutaj i “dach zrywa”. Brak gruntu pod nogami, trwałej tradycji od ojca do syna, brak życzliwości między ludźmi. Nie dziwią tutaj i patologie psychiczne. A jaka może być życzliwość, jeśli ludzi dzisiaj u nas nic nie łączy? Traktują się nawzajem jak wrogowie. Mówić o idei narodowej — banalnie. Ojciec narodu powiedział: nie zadziałała. Więc młodzież wybiera pepsi, tampax i orbit na dodatek. Najważniejsze — zdrowe zęby. Konflikty świadczą o dynamice i poszukiwaniu drogi wyjścia. Niedoświadczenie, porywczość młodzieży sprawdza się w naszej sytuacji “na piątkę”. Młodzież trudno oszukać obłudnymi przemówieniami politycznymi, ona instynktownie wyczuwa hipokryzję. Z kolei hipokryci instynktownie wyczuwają, gdzie czeka ich sprawiedliwe “podziękowanie” za niegodziwość. Do tego zderzyły się dwa rozbieżne światopoglądy: wolność młodych oraz totalitaryzm “sowieckich” ludzi. Wychodzi niezbyt ładnie: starsi usprawiedliwiają się podłością i wykorzystywaniem swojego stanowiska służbowego (jedyne, co im zostało), młodzi adekwatnie pragną przeciwdziałać wszelkimi metodami. To — o tak zwanym “aktywie”. Ogół zaś położył na wszystko i wszystkich. Do pewnego momentu. Tego momentu boi się tylko jedna strona. Druga nie ma nic do stracenia. Miniony rok nie odznaczył się Czynem czy Wydarzeniem dla całej młodzieży. Chyba że poczuła większą wolność i pragnienie działań. Znudziły ją gry polityczne. Prędzej czy później się zjednoczy. A póki co każdy młody człowiek robi swoje. Uczy się, pracuje — jednym słowem, kształtuje się. Jej — myśleć o teraźniejszości. Powodzenia! Z Nowym Rokiem, młodym rokiem!tania z nich — coroczny wieczór poetycki Wołodymyra Cybulki “Męskie gry” w Narodowej Filharmonii. Wydajemy czasopismo “Ukraińskie problemy”… — Moda literacka: jaka ona dzisiaj u nas? Nowe imiona, powiewy… — Nie mówiłbym o jakichś kierunkach. Nie ten czas, kiedy można uogólniać. Nasz czas — na tworzenie tekstów. Fantastycznie, ale nowa epoka — “niepodległa Ukraina” — nie stworzyła zasadniczo nowej sytuacji: ani w społeczeństwie, ani w życiu kulturalnym. Jeszcze nie mamy swojej literatury we własnym państwie. Wszystkie wybitne osiągnięcia do tej pory kształtują się na fali protestu i zaprzeczenia, a nie— Sztuka ma wewnętrzne prawa. Imponuje mi Doncowska teza “sztuka dla artystów”. Literat sam czuje, co ma prawo zrobić. Fraza “społeczna funkcja literatury” wywołuje normalny sceptycyzm, wszak długi czas literatura u nas była użytkowa, służyła komuś. Dla społeczeństwa tekst artystyczny niesie komunikacyjność. Literatura ukraińska zawsze żyła ze swoim narodem, dla jej pełnowartościowego rozwoju niezbędny jest własny masowy czytelnik. Pisarz może nie spodziewać się, że dzisiaj go zrozumieją, on pisze dla “swojego” czytelnika, w przyszłość. Od kroków autora do czytelnika czasem sztuka traci, czasem — zyskuje kultura. To — litera-Ołeksandr Sołoneć— Nad czym pracujesz? — Zakończyłem pracę nad trzecim wydaniem “Podstaw hermeneutyki”. Zajmuję się Heideggerem i Stusem, mam nadzieję wydać monografię. Zainteresowała mnie ich obopólna idea zgodności słów z ich istotami, czyli pierwotnymi znaczeniami. Zgodność jako odpowiedzialność za wypowiedziane, pewna etyczność… To, co u Heideggera zbudowane jest jako koncepcja filozoficzna, u Stusa jest poezją i samym życiem. — A hermeneutyka?.. — To — proces myślenia. Filozofia, zaadaptowana do konkretnych tematów i metodologii. Ważne, by znaleźć wspólnotę w rozmowie, zrozumieć siebie nawzajem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

LITERATURA PRAGNIE NIE „IZMÓW”, A RZECZYWISTOŚCI

Serhij Kwit urodził się 26 listopada 1965 roku w Użhorodzie. Pierwsza praca — ślusarz w wagonowni. Szybka kariera sportowa i — mistrz sportu oraz mistrz Ukrainy w szermierce. Za czwartym razem dostaje się na oddział przygotowawczy wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. Na piątym roku studiów — już redaktor działu czasopisma „Słowo i Czas” Instytutu Literatury NAN. Od 1994 roku — redaktor naczelny czasopisma „Ukraińskie problemy”. Od 2001 roku — dziekan-organizator wydziału nauk politycznych i dziennikarstwa, profesor NaUKMA. Jego prace: „Wolność stylu” (1998), „Podstawy hermeneutyki” (dwa wydania — 1998 i 1999), „W granicach, poza granicami i na granicy” (1999), „Ponad czasem” (1999), „Dmytro Doncow. Portret ideologiczny” (2000). Serhij Kwit — współzałożyciel Stowarzyszenia „Nowa literatura”. Doktor nauk filologicznych, doktor filozofii. — Miniony rok w literaturze jest znamienny choćby tym, że Jewhen Paszkowski otrzymał Narodową Nagrodę imienia Tarasa Szewczenki za powieść „Codzienne berło”. Inny prozaik, Wiaczesław Medwid, został przedstawiony komitetowi szewczenkowskiemu za powieść „Krew po słomie”. Uważam tych ludzi za nowoczesne i wyraziste zjawiska literackie. Druga sprawa — Związek Pisarzy. Przewodniczącym został Wołodymyr Jaworiwski. Wygląda na to, że kierownictwu brakuje nowej, pryncypialnej wizji. Jedynie ogłoszone zamiary, podobnie jak w kwestii współpracy z innymi organizacjami pisarskimi. Osobiście reprezentuję Stowarzyszenie „Nowa literatura”, jest jeszcze „AUP”, niemało wydawnictw, które nauczyły się pracować bez wsparcia państwa i Związku. Jaworiwski ma carte blanche, ale mało czasu na realizację początkowego kredytu zaufania do niego. Oczywiste jest, że ta instytucja od założenia była skazana na bycie zjawiskiem totalitarnym — dla kontroli i cenzury. Jeśli zmieni zasady, ustabilizuje się organizacyjnie — będzie potrzebna do ochrony interesów związkowych, wydawniczych i innych swoich członków. — Jak i po co powstała „Nowa literatura”? — Stworzona została w 1988 roku, jako osoba prawna — w 1994 roku, to pierwsza niezależna struktura pisarska. Powstała na fali antytotalitarnego protestu. Na początku lat 90. proponowaliśmy przekształcenie Związku Pisarzy w potęgę wydawniczą. Niestety, to się nie stało. Choć możemy realnie współpracować: na poziomie organizacyjnym i wydawniczym. — Jakie zmiany zaszły w naszym procesie literackim w ciągu ostatniego roku? — Stał się bardziej samowystarczalny. Pojawiły się, wzmocniły wydawnictwa, które potrafią pracować z autorami, znajdować ich, „promować”, sprzedawać ich produkty. Wyróżniłbym iwanofrankiwską „Lileję NW”, „Kalwarię” we Lwowie — te, które nieprzypadkowo stykają się ze współczesną literaturą ukraińską. Gazeta „Knyżnyk rewju” (redaktor Kostiantyn Rodyk) kształtuje również nowy rynek książki, nasz rynek. Jeśli chodzi o nasze Stowarzyszenie, stale prowadzimy akcje artystyczne. U-twierdzenie. To znaczy, że Ukraińcy mają bardzo wiele pytań do własnego państwa. — Jak Pan, Serhiju Myronowyczu, ocenia tak modny nurt jak postmodernizm? — Staje się on już nieciekawy dla tych pisarzy, którym przypina się tę etykietkę. Dzisiaj krytycy mówią o różnych podejściach dekonstrukcyjnych, a pisarze odżegnują się od jakichkolwiek terminów-etykietek. Ten sam Paszkowski uważa, że postmodernizm u nas jest niemożliwy, ponieważ operuje tymi tekstami czy aluzjami, które są znane wszystkim. Nie mamy tak szerokiej znajomości literatury ukraińskiej, nawet klasyków. Dlatego operujemy parodiami prawdziwego postmodernizmu. Prawdziwe dzieło literackie można w końcu przypiąć do każdego „izmu” i będzie to prawdą. Wspomniane „Codzienne berło” można nazwać i postmodernistycznym, i romantycznym, i klasycznym. Prawdziwa sztuka jest polifoniczna. Potrzebujemy teraz nie „izmów”, a masy literatury współczesnego dnia. Ta literatura powinna uobecnić naszą rzeczywistość. Musimy poczuć otoczenie, czym żyjemy, oddychamy. Ważna jest sama twórczość. Co podsumowywać, kiedy naród prawie nic nie zrobił w tym czasie? Społeczeństwo nie wie, gdzie dobro, gdzie zło. Jedna wielka galareta. Literatura uwydatnia człowieka poprzez aktywne oglądanie. — Społeczna funkcja literatury jest pryncypialna, a sztuka dla sztuki — to bezsens? proces literacki. Kiedy Cybułko zbiera pełną salę w Narodowym Konserwatorium — to nie jest minus. Skandale, „rewolucje” w literaturze — to oznaka ruchu. Ich też nie należy się bać. — Czy potrzebna jest idea narodowa w tekstach artystycznych? — Najlepsza idea — w języku. Bliskie są mi poglądy Martina Heideggera i Wasyla Stusa o kulturowych ramach języka. Poprzez proste, ale żywe, autentyczne ukraińskie mówienie otrzymujemy doświadczenie minionych i obecnych pokoleń, ich światopogląd. Ideologia ma tu sens, jak u „wisnykiwców” lat 30., jeśli autorzy są mistrzami, potrafią podać ideę w obrazach artystycznych. Ale i to nie powinno być zasadą całej literatury, wciskaniem jej w pewne ramy — ten sam socrealizm. W tym planie wybitnym mistrzem jest Medwid — myślący, filozoficzny artysta, w tekstach którego brak plakatowych fraz. Potrafi pogodzić intelekt z artyzmem, co nie jest łatwe. Dobrze byłoby stworzyć teksty epickie o tematyce historycznej, takie same filmy. Ale nie mamy ich nawet o kozaczyźnie! W najlepszym razie widzimy wypaczone fakty i spojrzenie z zagranicznych źródeł. Nie ma dobrego epickiego płótna o UPA. To nie jest normalne. Ale sztucznie ich wywoływać też nie można. Deklaracje nikomu nie są potrzebne, tak jak grafomania. Nasze ustawodawstwo jeszcze pogarsza sytuację. Trzeba zdobyć własny rynek książki, który należy dzisiaj do Rosji. Do tej pory rozwój ukraińskiej kultury jest sprawą entuzjastów, jak za czasów okupacji. — Pana zdaniem, literatura i życie są wzajemnie uwarunkowane? — Ten sam postmodernizm w literaturze — to gra z najciekawszą nową interpretacją starego. Jeśli go zaprojektować na rzeczywistość — będzie to życie według podwójnych standardów. Nasza współczesność — to świat nieuczciwy, tutaj dominuje prawo silniejszego z etykietką sprawiedliwości. Z punktu widzenia ideologii postmodernizm — to oszustwo, gra poza regułami kultury. — Ta rzeczywistość była zawsze… — Tak, ale wcześniej było też adekwatne postrzeganie świata, a poznawanie zła zakłada rozumienie dobra. Teraz wyobrażenie o dobru i złu jest rozmyte — ludzie nie mają żadnych punktów odniesienia, są oszukani przez rzeczywistość. Te akty terrorystyczne — to skutek takiego stanu rzeczy, a nie przyczyna. Kiedy islam nazywa się mrocznością, podstawą terroryzmu — to nonsens. Przeciwnie, to wysoka wyrafinowana kultura, filozofia… Jednocześnie islam — to żywa religia i tradycyjne społeczeństwo. Musimy być różni, więcej wiedzieć o sobie nawzajem, a co najważniejsze — być uczciwymi wobec rozmówcy. Na świecie nie ma konfrontacji między religiami, jest konflikt między wierzącymi a bezbożnikami. Chciałbym wspomnieć papieża Rzymskiego. Wchodzi do synagogi, meczetu, do cerkwi prawosławnej. Wszędzie szczerze go witają. Jego zachowanie jest metaforą dialogu. W tym tysiącleciu człowiek powinien wyrzec się przemocy. — Nie utopia? — Trzeba do tego dążyć. Wszyscy lu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dajesz człowiekowi zdjęcie — jest po prostu w szoku. Był w tym miejscu, w tym czasie, ale nie zauważył wydarzenia, choć ono jest całym światem. Ciekawie jest też chwytać ludzi takimi, jakimi są, choć u niektórych wywołuje to opór. — Ogólne wrażenie emocjonalne od czasu, doby — pozytywne czy negatywne? — Jestem szczęśliwym człowiekiem, dlatego podoba mi się nie tylko jakiś moment, wydarzenie — całe życie. Poprzednie lata, prawda, były trochę podłe, ale ważny jest sam proces życia. Wychodzę rano na balkon, świeci słoneczko — jest mi dobrze. Są problemy — pokonuję je. Jestem plastunem w życiu. To daje się we znaki. Życie to gra. Wyjdziemy zwycięsko — dobrze, nie — następnym razem nimi będziemy. — Jakie ono jest, życie plastuna? — Wcześniej byłem aktywnym członkiem „Plastu”, wychowywałem dzieci, organizowałem obozy. Co roku mieliśmy po kilka obozów wędrownych w górach. Przyjemnie, kiedy prowadzisz dzieci, zupełnie zielone, w góry, a one po jakichś 10 dniach zupełnie inaczej patrzą na świat, rozumieją go na swój sposób: jeden siedzi w więzieniu, drugi idzie do klasztoru, trzeci po prostu żyje i wypełnia swoją misję. — Spędzanie Nowego Roku za granicą to tradycja? — Kiedy byłem mały, jakoś tak wszystko wychodziło, że na Nowy Rok z kimś się kłóciłem. Znudziło mi się to i postanowiłem, że w domu już nigdy nie będę witał roku. Już od dziesięciu lat jeżdżę albo w Karpaty, albo w inne kraje, jeśli jest możliwość. W zeszłym roku byliśmy na spotkaniu młodzieży Taizé — mo- ostatniego czasu możesz wspomnieć? — Chyba wyprawę w Karpaty. Przyzwyczaiłem się co roku ze 10—15 razy wybierać się w góry, w inne piękne miejsca, ale tym razem musiałem siedzieć i pracować tutaj, dusić się od upału. Dlatego, kiedy na Dzień Niepodległości wypadło kilka dni wolnych, zebrałem bandę i pojechaliśmy w te, za każdym razem nowe dla mnie, Karpaty. W 3 dni przeżyliśmy wszystko. Był i deszcz, i upał. Kąpaliśmy się w górskich potokach, wspinaliśmy na szczyty gór. Pozostało najwięcej pozytywnych wrażeń, emocji. — Jesteś człowiekiem adrenalinowym? — Lubię gorące rzeczy. Jeśli walczyć — to walczyć, pisać — to pisać, kochać — to kochać. Zauważyłem, że nie lubię świtu i zmierzchu, kiedy światło jest niezrozumiałe. Odbieram dzień albo noc, kiedy wokół jest jasno, albo panuje zupełna ciemność. Skrajności. Mało przejmuję się codziennym życiem. Nie warto sprzedawać duszy za jakieś dobra materialne. Ciągle pragnę zmian. Stałość mi się nie podoba, ruch to moja żywioł. — Jakie nadzieje lub marzenia masz na rok, który nastał? — Każdy człowiek, przechodząc przez rok, z pewnym drżeniem odrywa coś od siebie i zostawia w starym czasie. W zamian pojawiają się nowe nadzieje i siły do ich realizacji. Chciałbym kontynuować siebie w poezji, wydać ciekawą książkę. Chcę doskonalić się w dziennikarzu, fotografować. Możliwie, zostawię część tego świata, jak i kawałek mojego życia dla przyszłości. Jeszcze mam nadzieję na zmiany dla wznioślejszej idei, dla państwa. Będziemy myśleć, pracować. Ogólny podły stan trzeba zmienić. Odbywał się w Łucku. Zebrała się świetna składanka ukraińskiej nowoczesnej muzyki. Nie ma headlinerów — wyłącznie nowe młode nazwiska. Powiedzmy, rock-popowa Krychytka Caches (Sasza Kolcowa — prowadząca), Dymna sumisz, art-goth-rockowa formacja Orkiestra Janky Kozyr, w sumie — 20 zespołów. O sobie już powiedziały tarnopolskie projekty Ti, szczo padajut whoru oraz Ptacha-prodżekt, ciekawa hard-chorowa Kwadredżesima. — Czy realny jest teraz ukraiński projekt disco? — Przewiduje się, że w przyszłym roku wyjdzie „Kozak-disco” — pieśni ludowe, nałożone na rytm disco. W rzeczywistości takich rzeczy prawie nie ma. Pod innym kątem widzenia — u nas jest wypaczona kultura taneczna. Przyzwyczailiśmy się tańczyć po sowiecku tylko pod „upca-upca”. A w zachodnich klubach tańczą do wszystkiego. W transowych — do transu, w klubach disco — odpowiednio, w bard-klubach zbierają się i rockowe zespoły. Kultowe zespoły grają tam i nie dziwi, kiedy sześćdziesięcioletnia pani wytańcowuje pod Oasis twarzą w twarz. U nas takie rzeczy nie przechodzą. Są takie pojedyncze kluby, jak „Lialka” we Lwowie. — Gdzie tańczą do alternatywy i jedzą słoninę w czekoladzie… — Tak. Bez wątpienia trzeba produkować ukraińską muzykę disco, z drugiej strony — zmieniać opinię konsumenta. Znam w Kijowie Bryhadę Nenzu (z okolic Czerwonogradu) — ciągle robi stylowe ekstrawaganckie imprezy. Alternatywa, muzyka elektroniczna, DJ-e, którzy grają na płytach… Proces ruszył. Strony przygotował

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Z ŻYCIA TRZEBA CZERPAĆ FRAJDĘ

Nowy Rok jest zawsze młody. Są ludzie, dla których każdy dzień, godzina, minuta — są nowe. To właśnie jest młodość. Naszym gościem jest twórcza młodość. Roman Małko, 25 lat. — To swoista granica, kiedy analizujesz to, co zdobyłeś, i perspektywy. Miniony rok okazał się dość ciekawy. Ukazał się mój pierwszy tomik wierszy „Szkice z natury”. Po prostu wygrałem konkurs „Smołoskypu”, zająłem drugie miejsce i zdobyłem wydanie tomiku. Nie mogę powiedzieć, że był wielki rezonans, ale ludzie się zainteresowali, przybyło znajomych. Podchodzę do tego filozoficznie: dzisiaj się podoba, jutro — nie. Jak rzeka płynie… Nowa praca dodała doświadczenia. Pracuję w gazecie, dotykam różnych sfer, które często pozostają poza uwagą zwykłych ludzi. Widzę kuchnię życia od wewnątrz. — Jaki masz fach, Romku? — Z zawodu jestem historykiem, ale to mnie nigdy nie cieszyło. Historia nie interesuje mnie jako nauka. Lubię pracować nad historią praktyczną — reagować na wydarzenia, badać realne rzeczy, a nie kopać się w książkach, kto co powiedział. Wolę porozmawiać z żywym człowiekiem. Współczesność — to nieprzeanalizowana historia, jedynie pytania. Pragnę znaleźć współczesne odpowiedzi… Fotografuję. Jestem w ogóle artystą w duszy, maluję ikony, wszelkie takie rzeczy. Skończyłem szkołę plastyczną. Dalej nie poszedłem, „odrywam się” teraz dla duszy. Obserwuję świat i łapię moment — dla kogoś niezauważalny. A może ktoś i nie chce widzieć? Czasami Muzyka — jest kulturalna. Podnosi życiowy tonus, rozluźnia, w końcu, leczy… Kiedy jest antykulturalna — to nie muzyka. Tak można nazwać dzisiejszy oficjalny zestaw dźwięków na Ukrainie. Jest on — obcy nam, nieaktualny w naszej kulturze. Pierwsza oznaka — rosyjskojęzyczność. Oficjalna „muzyka” niszczy osobowość, poczucie bezpieczeństwa, wspólnoty naszych ludzi. Pozostaje tylko instynkt samozachowawczy, a wtedy — nie do muzyki, a do „języka gestów”. Rozważa gość „Młodej Kraju”, pracownik sfery muzycznej Jurko ZEŁENYJ. — Jestem recenzentem muzycznym FDR „Ukraiński serwis radiowy”. Pierwsze nasze zadanie — przepychanie na naszym zaśmieconym zagranicznymi odpadami rynku współczesnej ukraińskiej muzyki. Bez nas wystarcza propagandy moskiewskiego towaru masowego. Po co tworzyć państwo, kiedy interesy swojego, własnego, nie są chronione?.. Europa, demokracja. We Francji puszcza się nie więcej niż 30% zagranicznej muzyki. Według naszego ustawodawstwa — 50 na 50… A praktycznie? Nawet w Tarnopolu w formacie stacji FM naszej muzyki — jest znikoma ilość. Wszystko w kraju dusi osobisty brak smaku jakiegoś dyrektora lub czyjaś niezdrowa polityka. Nie idzie, powiedzmy, popularny TNM Kongo, inne „zaświecone” rockowe, popowe zespoły. W najlepszym przypadku słyszymy je w nocy… Nowe dobre zespoły? Choćby Motorolla z Chmielnickiego. Ich po prostu zabraniają puszczać, jest ich wiele. — Jeśli skonkretyzować stacje FM? — Radio „UCH” najbardziej zapycha tarnopolski eter moskiewskim produktem. A jak się rozszyfrowuje? Ukraińska fala. Rejestrowali się — kładli nacisk na rodzimość, udana kampania PR — i po prostu „UCH”. — Czy prowadzone są monitoringi produktu FM? — Robione są monitoringi, akcje propagandowe „Słuchaj swojego”. Po nich — tymczasowe zwiększenie w eterze naszego produktu, hałas mija i status quo się przywraca. — Procentowo jak słychać eter FM pod względem języka? — Lwia część przypada na zachodni, angielsko- czy niemieckojęzyczny produkt (50—60%), 30—40% — na Rosjan, w najlepszym wariancie 10% oddają nam. Są przyjemne wyjątki. Lwowska inicjatywa radiowa „Nowa fala” po prostu nie puszcza moskiewskich rzeczy. Tam — alternatywna zachodnia muzyka, ukraińska różnego formatu. Nikt nie uwierzy, ale pierwszy taki precedens stworzyła właśnie kijowska rozgłośnia. W latach 1998—99 „Radio stolicy” (dzisiejsza „Stolica”) pokazało, że jest kogo promować także wśród naszych wykonawców. Cała nowa muzyczna generacja przeszła przez jej eter. świat. Nie mówisz im, że trzeba kochać tę ziemię, że Ukraina jest bardzo piękna, najlepsza na świecie. Oni przejdą się górami, porozmawiają ze starymi babciami, kupią wyszywankę czy po prostu ją założą do zdjęcia, dotkną powstańczych mogił, wejdą do cerkwi — i zmienią się. Oni są wrażliwi jak membrana. Widziałem dzieci, które były nijakie, a po 10 dniach — zdrowymi Ukraińcami z pragnieniem bycia najlepszymi… Tym się zajmowałem, dopóki byłem w Tarnopolu. Kiedy przyjechałem do Kijowa — trafiłem w inne tempo życia, w inne warunki. Chociaż w pracy dotykam młodzieży, — szkoda, kiedy dzieci wyrastają na kleju, marihuanie czy innej biedzie. — Jak daleko podróżowałeś? — Spędzałem poprzedni Nowy Rok w Barcelonie, myłem nogi w Morzu Śródziemnym. Zawsze udaje się pojechać gdzieś „za darmo”. Chyba dlatego, że mam wielu dobrych przyjaciół. Ten Nowy Rok spędzałem w Budapeszcie. W ogóle, wesoło staram się żyć. Człowiek, który zatrzymuje się przed trudnościami, w końcu zejdzie na psy. A człowiek, który widzi dobre rzeczy, przykrości omija — będzie szczęśliwy, osiągnie wiele. Mówię tutaj nie tylko o pieniądzach. Mówię o zadowoleniu z życia. Właściwie Bóg stworzył nas po to. Każdy klasztor Francji co roku organizuje takie wydarzenia dla ludzi z różnych krajów. Zbierają się, mówią o wzniosłych rzeczach — o Bogu, szukają porozumień. Przyjeżdżają prawosławni, katolicy, protestanci… — Jakąś najprzyjemniejszą chwilę honoraria, wszędzie zapraszają. Okean Elzy i WW przebili nasz eter przez tę Moskwę. Oksana Biłozir, która zaczęła pracować w rock-popowej stylistyce, wypuściła swój hit „Bociany” właśnie tam, tam on będzie i promowany. — Kogo byś z młodych muzyków wyróżnił? — Współczesna ukraińska muzyka stoi o wiele wyżej pod względem sposobu myślenia niż wschodnioeuropejska w ogóle, nie mówiąc o moskiewskiej. Często nie ma możliwości twórczego zamysłu technicznie zrealizować. W końcu, Mumij Troll czy Zemfira nagrywają się czy miksują w tym samym Londynie. To — nie jest tanie. Ani Lorak na jedną piosenkę wy-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

KULTURA MUZYCZNA: PROCES RUSZYŁ

To jest kultura i współczesna fala cywilizacyjna. — Co nam tak przeszkadza w normalnym prezentowaniu swojej muzyki? — Nie stworzono odpornego pola informacyjnego. Włączamy telewizor — Ruki wwierch, radio — W-2, idziemy na koncert — Filia Kirkorow. Tak właśnie kształtuje się opinia, że nie mamy własnego. A gospodarka? Kapitał jest wywożony z Ukrainy. Aby trafić na ukraiński kanał, muzyk musi jechać do Moskwy, bywać w klubach, pokazać się, wtedy trafia do rosyjskiej anteny za darmo, a chodliwy w Rosji produkt nasi showmani puszczają bez pytań. Natomiast bezpośrednią drogą nasze kanały żądają za premierowe odtworzenie klipu minimum 500 dolarów, za kolejne — po 100, za to rosyjskie „gwiazdy” puszczają za darmo. — Czym argumentuje się taką „politykę”? — Podobno rosyjskie jest popularniejsze i daje ranking programowi, kanałowi… Wnioski rankingowe są w rzeczywistości błędne — przecież nie ma oddzielnych kanałów dla rosyjskiej i ukraińskiej muzyki. Mówię tutaj o językowym znaku produktu. Tak, Natalki Mohylewskiej, która wydaje obcą nam piosenkę, nie uważam za ukraińską piosenkarkę. — Kogo więc uważasz za naszych? — Wielu swoich. Ta sama Rosawa, TNMK, Tartak, Marijka Burmaka, zespół rockowy DAT, rówieńscy rockabillies Ot Winta, wszystkich nie wymienisz. Często swoich trafia szlag od kłód rzucanych pod nogi. Mertwyj Piweń zaszył się we Lwowie. Wszędzie mówią: nie format, nie format… TNMK ostatni album nazwało „Nie format”, tak dało się we znaki to tępe, sowieckie pojęcie. Natomiast w Moskwie śpiewać po ukraińsku jest modnie. Płacą honoraria 15 tysięcy dolarów. — Jaki jest sposób myślenia naszej muzyki? — Określił go zachodni światopogląd. Dawna kultura wciąga świat. Katia Chili za granicą staje się kultowa, Dead Can Dance czerpie swoją popularność z etniki naszych korzeni. Autentyka jest dziś modna we wszystkich stylach muzycznych. I chociaż Irlandia ma kilka milionów mieszkańców, jej autentyka stawia naród w gronie najbardziej rozwiniętych. Światowe gwiazdy wykorzystują te źródła: The Cranberries, Cocteau Twins, U2. Zespoły Enya czy Clannad nawet nie widzą potrzeby dużej dawki współczesnej aranżacji etniki. Muzyka elektroniczna stale wykorzystuje sample z Bliskiego Wschodu, Afryki… Tutaj na szczycie — Deep Forest, popowa Enigma. Ukraina może wiele wyprodukować. Tylko nie warto mylić muzycznej etniki ze sztuczną radziecką szarowarszczyzną. Każdy region ma swoje tradycje: Galicja, Słobożanszczyzna, Naddnieprze, Nadczarnomorze. Jest projekt „Euterpa”, który prowadzą Skriabin, Julia Lord, Nicława. Wykorzystywana jest etnografia Jaworowszczyzny (obwód lwowski). Nim już interesują się zachodnie wiodące firmy nagraniowe. Katia Chili rok temu była w Edynburgu na festiwalu folkowym, który organizuje Peter Gabriel. Możliwe, że pod labelem Petera „Real World Music” uda się wydać kilka ciekawych naszych etnicznych projektów. — Jesteś jednym z organizatorów tarnopolskiego „Niwroku”… — Tak. Festiwal stoi na dwóch filarach: alternatywa i ukraińskojęzyczność. W tym roku świętowaliśmy dziesięciolecie. Pierwszy etap już prze-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

TRAGICZNE I KOMICZNE

Poeta i prozaik Mykoła Petrenko to człowiek interesujący, poważny, skromny i delikatny. W dumnym towarzystwie lwowskich literatów pan Mykoła, pochodzący ze wschodu połtawianin, kozaczy od dawnych lat. Wszyscy wiedzą, że Petrenko ma niezwykły los i tragiczną biografię. Tragiczna — znaczy historyczna. Od młodych lat przyszły poeta zaznał faszystowskiej niewoli, a później — radzieckiej katorgi w rezerwatach Syberii i Kamczatki. Dopiero po czterdziestu ośmiu latach uśmiechnęło się do niego szczęście spotkania ze swoją siostrą Nastią, którą rodzina dawno opłakała, a brat Mykoła napisał przejmujący poemat, „poświęcony siostrze Nastii, która zginęła w hitlerowskim obozie koncentracyjnym”. Tylko dobrze, że na świecie wciąż panuje Boże miłosierdzie i ludzka niezniszczalna dobroć. Rzecz w tym, że młoda połtawianka Nastia, będąc niewolnicą-branką w faszystowskiej niewoli, szczerze pokochała francuskiego jeńca wojennego, wyszła za mąż po wojnie i na zawsze przeprowadziła się do Australii. Daleko! Jakże po ludzku zrozumiały jest ten serdeczny krzyk siostry do brata przez długie odległości, i lata, i rozłąki: „Mój drogi bracie, ja żyję!”. Fakt, oczywiście, nieprawdopodobny. Ale podobne odyseje już zdarzały się na świecie między ludźmi! Coś takiego sam czytałem albo słyszałem. Jednak wyobraziłem sobie, jak tę przejmującą historię opowiedziałby w długim jak rzeka powieści ktoś z naszych patriotów-powieściopisarzy. Ale nie Petrenko. Mykoła Petrenko opisuje poszukiwanie siostry na ogólnym, szarym tle byłego radzieckiego imperium, gdzie ludzie (nawet bliscy) byli dalecy w jedności i obcy we własnym domu. Pouczające recydywy niezgody żyją do dziś. Jak brat spotkał swoją siostrę — to tylko krótki esej z nowej książki M. Petrenki „Rycerze pióra i kieliszka”, która ukazała się we lwowskim wydawnictwie „Spolom”. W końcu dotarła ona i do Kijowa, gdzie jest sprzedawana w księgarni „Naukowa dumka”. Książka wyjątkowych wspomnień. Sam tytuł mówi coś ważnego: gdzie tragiczne, gdzie komiczne i zawsze — konkretne, niby protokolarne o osobie, zjawisku. Cała galeria barwnych literatów, a także tych ludzi, którzy zmarnowali swój talent. Książka wesoło i swobodnie opowiada o prawdziwych rycerzach pióra, o poetach, kompozytorach, artystach. Skąd więc tutaj taka przeszkoda — wszechobecny kieliszek? Nie, nie jestem wrodzonym hipokrytą, nie jestem gorliwym, podstępnym obłudnikiem. Pamiętam swoje własne wybryki i wędrówki w upojonej grupie kijowskich literackich neofitów. We Lwowie też tak było. Dlaczego by nie wspomnieć? Autor książki również był w tym towarzystwie: w wieczornej porze biesiady i upojenia, gdzie obok niego siedzieli niezapomniani i nieprzemijający ludzie: Iryna Wilde, Wołodymyr Gżycki, Petro Kozłaniuk, Rostysław Bratuń, Mychajło Rudnycki, Wołodymyr Łuczuk oraz inni lwowscy klasycy. W życiu pozostały ich utwory, ich przyjaciele oraz dowcipne żarty i przygody po kieliszku okowity. Lecz najważniejsze w tych esejach-anegdotach nie jest kieliszek, nie — nie kieliszek, a poszukiwanie bratnich dusz w imperialnie pijane ciemne noce. Jest tu także poważne ostrzeżenie dla przyszłych miłośników kieliszka: rycerze pióra, nie bądźmy rycerzami kieliszka! Niemało mamy smutnych i tragicznych przykładów, niegodnych naśladowania. Czy nie po raz pierwszy w tej książce M. Petrenko w bohemicznych, czasem anegdotycznych sytuacjach głośno i stosownie się śmieje. Dlaczego by nie uśmiechnąć się człowiekowi, który tyle wycierpiał nieszczęścia w swoim życiu? Zresztą nie ma tu ani złego zamiaru, ani prymitywnego poniżenia szanownej osoby. Nasz autor drwi z ludzkich wad, z naszej (a czasem i swojej) niedoskonałości. Więc tragiczne i komiczne całkowicie się przeplotło, trudno rozdzielić. Czytając Petrenkę, przypomniałem sobie jeszcze raz ciekawe spostrzeżenie Tarasa Szewczenki, zapisane w obcym języku, bo skierowane przede wszystkim do ludzi obcych, wrogich. Ale ono jest o nas, o naszym charakterze: „Ziemniacy moi, w tym i ja, najpoważniejszą materię nie mogą nie przebić choć lekko, choć ledwo zauważalnym żarcikiem. Ziemniak mój (oczywiście nieumyślnie) w porażający oryginał „Hamleta” wciśnie takie słówko, że przez łzy się uśmiechniesz”. Mykoła SOM. P.S. I jeszcze jedno. Wydaje mi się, że słowo „porossia” (antologia nazywa się „Zaspiew na Porossiu”) wywołuje niepożądany uśmiech. Bądźmy poważniejsi… Jest przecież piękne słowo Nadrossia — po co drwić z samych siebie?! Mykoła SOM.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

CZY JEST NAS WIELU?

Patrzę na współczesne ogrodzenia w mojej rodzinnej wsi: to nie płoty ani parkany, lecz całe mury z betonu i żelaza. Nasi współmieszkańcy już dawno odgrodzili się od świata, od bliskich sąsiadów i rodziny. Każdy dom stał się obecnie niezdobytą twierdzą. Smutno i strasznie… Jeszcze po wojnie, we wczesnym dzieciństwie, pamiętam drzwi bez zamków, podwórka bez przeszkód. Obcy sobie ludzie skłócili się. Rzadko kto wywodzi swój ród od dziada-pradziada, od skrawka ukochanej ziemi. A bywało, bywało: razem (czyli rodem) zbieraliśmy się na wesela, na tołokę, na wielkie święta. Brataliśmy się, kochaliśmy i śpiewali: „Zielone żyto, także owies – tu zebrał się ród nasz cały”. Albo: „Rodzie nasz piękny, rodzie nasz wspaniały, nie wypierajmy się, przyznawajmy się, bo jest nas wielu…”. Z takim oto uczuciem – smutku i niepokoju – otwieram książkę edukatora i działacza Proświty Myrosława Popadjuka „Skarby” z wieloznacznym podtytułem „Rodziny pokuckie”. Oni – to czyste źródło, Co duchem prawym żyło. Jak do sumienia, idziemy do nich, Aby dzwon wieszczy nasz nie ucichł, – pisze autor w prostym, niewymagającym wierszu. A w krótkich szkicach M. Popadjuk opowiada nam o historycznych i tragicznych losach tych ludzi, którzy jednoczyli się i bratali w dalekim, niepowtarzalnym czasie. W niewielkim karpackim miasteczku Śniatyn żyli wielcy ludzie: I. Franko, W. Stefanyk, M. Czeremszyna, Ł. Martowycz, M. Kropywnycki, N. Kobryńska, M. Łysenko… Autor odkrywa także karty barwnego życia nieznanych nam dotąd ludzi z rodzin Brażańskich, Hamoraków, Hojiwów, Karpjuków, Kisielewskich, Kobryńskich, Ozarkewyczów, Prociwów, Łukoweckich, Kozubskich oraz Stefanyków. Ze szczególnym pietyzmem śniatyński krajoznawca podchodzi do trudnego i treściwego życiorysu Stefanyka. Wniosek jest jeden: giganta światowej literatury mogła zrodzić tylko wielostradalna Ukraina – nikt inny. Chcę wierzyć, że książka „Skarby” Myrosława Popadjuka napisana została nie tylko dla czytelników rejonowych, nauczycieli i uczniów. Książka krajoznawcza może być dobrym przykładem dla innych: edukatorów i działaczy Proświty, którzy podejmą się pisania ukraińskiego rodowodu. „Czy jest nas wielu?..” Mykoła SOM

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

KIM JESTEŚCIE, ZASPIWCZANIE?

Na tak proste pytanie najlepiej potrafi odpowiedzieć tylko Wołodymyr Iwanćiw — znany literaturoznawca i poeta. Właśnie pod jego kierownictwem (jako redaktora i kompilatora) ukazała się antologia Białocerkiewskiego Związku Literackiego „Zaspiw”, podsumowująca jego dorobek twórczy za pół wieku. W wielkim i sławnym mieście, gdzie od niedawna istnieje filia Kijowskiej Organizacji Pisarzy, wreszcie znalazł się człowiek, który stał się kronikarzem procesu twórczego. Antologia Iwanćiwa (czemu byśmy jej tak nie nazywali?) jest przede wszystkim potrzebna Białej Cerkwi — miejscowym literatom, dziennikarzom, bibliotekarzom, nauczycielom i uczniom. Zresztą i całej mojej Kijowszczyźnie zapewne ciekawie jest poznać tych poetów i prozaików, którzy żyją i tworzą w Białej Cerkwi. Czego warte jest choćby jedno imię: Wiktor Miniajło, laureat nagrody im. Szewczenki, autor wielu znanych powieści i innych utworów prozatorskich, honorowy obywatel Białej Cerkwi. Jeszcze od lat sześćdziesiątych znam i szanuję twórczość wielu wychowanków studia „Zaspiw”, wśród których są poważne nazwiska: Wołodymyra Iwanćiwa, Wiktora Hrabowskiego, Ołeha Chomęki, Jurija Kowaliwa, Nadiji Nikolnykowej, Dmytra Sołodkoho, Borysa Szłapaka, Andrija Hudymy, Niny Opanasenko i innych. W tym literackim szeregu ze szczególną sympatią wspominam niezapomnianego prozaika i krytyka literackiego Ołeha Chomękę. Pracując w KC, Ołeh nigdy nie gardził śmiałym towarzystwem kijowskich i białocerkiewskich młodych poetów. W obszernej, ostro polemicznej przedmowie do antologii literackiej W. Iwanćiw szczegółowo opowiada o różnych okresach z różnorodnego życia swoich przyjaciół-zaspiwczan. Jest tu wszystko: i pierwsze męki twórcze, i czarne dni rozczarowania, i donosy do KGB, i tłoka socrealizmu, i fałszywe nuty „Zaspiwu”, i otwarty, czysty głos. Warto powiedzieć, że od pierwszej publikacji Bohdana Weczirniego, datowanej na 1928 rok, rzeczywiście wieje świeży wiatr poetyckich poszukiwań: Podnosi krzyk pod siwą chmurę Kominiarz — dziecko nędzarzy. Ten sam wiatr przynosi nam świeży i przyjemny głos młodych poetów, wśród których osobiście znam troje: Hałynę Kalużną, Oksanę Puhacz oraz Ołenę Korczedym. To wspaniałe trio, gdzie pierwszym głosem śpiewa utalentowana H. Kalużna, która za pierwszą książkę poetycką została wyróżniona prestiżową nagrodą im. Wasyla Symonenki. Niestety, nie spodobała mi się przeważająca większość wierszy napisanych w języku rosyjskim. I nie tylko dlatego, że te wierszyki są rosyjskojęzyczne. Wcale nie. Rzecz w tym, że niektórzy wierszopisowie zapominają, iż literatura piękna zaczyna się od języka artystycznego. A skąd może doskonale znać wczorajszy Ukrainiec język naszego sąsiedniego państwa? Tylko z ubogiego żargonu, z białocerkiewskiego (czy kijowskiego) surżyku, z niedoskonałej szkolnej literatury nie sposób było szukać imienia M. Kuzańczyka. Dlatego po pomoc zwracano się do Instytutu Goethego w Kijowie, do bibliotek. …Dziesiątki studentów słuchały swoich kolegów Dmytra Kinasza, Maksyma Nemyrowskiego, Ałły Kostiuk, Ołeny Orlanskiej, Nasti Hodunowej, Ałły Popławskiej, Ołeny Postuł o życiu i dorobku naukowym Mikołaja z Kuzy — jego oryginalnych pracach filozoficznych „Beryl”, „Polowanie na mądrość”, „O uczonej niewiedzy”, „Księga prostaczka”. Konferencja pomogła studentom nie tylko pogłębić wiedzę z historii niemieckiej myśli filozoficznej XV wieku, uczcić pamięć myśliciela, który swoimi pracami naukowymi wyprzedził swój czas, wniósł znaczący wkład do skarbca światowej myśli filozoficznej, ale także poczuć własne siły w dziedzinie myśli filozoficznej. Wałerij BUBLYK, wykładowca katedry filozofii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lotniczego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

GWIAZDY GASNĄ, A IDEE — NIE

Kiedy gaśnie gwiazda pierwszej wielkości, jej światło jeszcze przez wiele lat dociera do ludzi. Taką gwiazdą na filozoficznym firmamencie był Mikołaj z Kuzy, wybitny niemiecki uczony, filozof, poprzednik światowo znanych uczonych Mikołaja Kopernika, Giordana Bruna, Galileusza Galilei. Właśnie pod koniec ubiegłego roku minęło 600 lat od urodzin tego uczonego. Z tej okazji studenci drugiego roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, którzy zgłębiają podstawy filozoficznej mądrości, zorganizowali studencką konferencję naukową. Trzeba przyznać, że przygotowywali się do niej sumiennie: pisali referaty, malowali portrety, tłumaczyli na język ukraiński prace Kuzańczyka, gdyż przekładów dzieł tego myśliciela na język ojczysty nie ma. Niestety, w minionych czasach nie zbytnio interesowano się twórczością filozofa-panteisty. Nawet w literaturze encyklopedycznej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Z obrazem Chrystusa

W Kijowskiej Akademii Mohylańskiej odbyła się prezentacja zbiorowej monografii „Obraz Chrystusa w kulturze ukraińskiej”. Jej autorzy podjęli się zbadania wpływu Jezusa Chrystusa jako postaci historycznej na literaturę i malarstwo ukraińskie. Jest to spojrzenie na obraz Chrystusa, odtworzony w najdawniejszych zabytkach historii, w malarstwie monumentalnym. Według słów jednego z autorów, ważnym zadaniem książki jest nie tylko wzbogacanie wiedzy, lecz także poruszanie naszych współczesnych, odbijanie się echem w ich sercach. Bez tego bowiem nie sposób rozumieć własnego istnienia. Monografia jest wspólnym dziełem Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, który zresztą obchodzi swoje 385-lecie, oraz Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa „Akademia”. z Ольга Aleksandrowycz

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

PODRÓŻ W NIEZNANE OD REDAKCJI

Oczywiście nie wszyscy nasi czytelnicy dokładnie wiedzą, że wybitny ukraiński poeta, patriarcha naszej literatury Dmytro Hryhorowycz Biłous w latach 50.—60. ubiegłego wieku kierował kołem literackim przy wydawnictwie „Mołod’”. Stamtąd, jak wiadomo, do ukraińskiej literatury zgodnie szła kohorta szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych). O nich obiecuje nam opowiedzieć szanowny Dmytro Hryhorowycz w kolejnych numerach naszej gazety. A dzisiaj — swoisty poetycki reportaż. Zespół pozostawał młody w latach sześćdziesiątych, kiedy płynęliśmy żaglową szkuną, w nieznane przyszłe płynęliśmy. Kiedy wieczorami kudłatymi zbierali się twórcy i wydawcy, i między kurtkami i między busłatami jeszcze i bluzek były kołnierzyki. My słowa szukaliśmy, posłusznego prawom i prawdy, i piękna. I wiatr porywu niezmiernego w tęgie łopotał żagle. Zbieraliśmy się w poniedziałki, jeszcze do dziś pamiętam, że to nie były posiedzenia — wyzwania na każdym zakręcie. Spotykaliśmy się z generałami z Parnasu… Lekcja — niejedna… My słuchaliśmy ich, zamieraliśmy od obrazów, językowych pereł… Uwieczniono nawet fotografią (niedawno było czy dawno): do metra schodziliśmy z Tychyną, kiedy budowano je… Ciekawe: pisemną i ustną u nas forma nauki była. Była nasza pracownia kuźnią i Litinstytutem była. Ach, los łódeczki żaglowej! Kołysało. Jeszcze i grad nadlatywał. I wiatr porywu wszechsilnego tęgie żagle napinał… Z rymami z przeklętymi radziliśmy sobie już wtedy. I razem z nami, kijowianami, i przyjezdni byli młodzi. Był Hucało Żenia — z niżyńców, z Moskwy — orłoskrzydły Wingran*. Z Czerkas — Symonenko. Z Teliżyńców nasz Dracz, krutoczoły Iwan, Olijnyk, Telniuk z Nemyrowyczem, z Odessy — Borys Neczerda, Pidpałyj, Tomenko z Onkowyczem I Som — młodzieńcze kroki. I Stus, niepokorny Zoilosowi, Oracz, i Moruha, i Mowczan, Synhaj, Zabasztaha z Brajiłowa, Wasyl Sidarenka, Kapłan, Chołodnyj, Łodźko, Kołomijec, jeszcze Kodru (rumun), Łytwyneć, i Warda Jewhen (asyryjczyk), i Żytnyk, i Berdnyk Ołeś. Ołena Sazonowna** z „Mołodi”, i Czerednyczenko, i Łupij, Sirenko i Zasenko… Jak żołędzie, twardymi byli w gradobiciu. Wtedy „zza bugra”, „z tamtego brzegu” usłyszeliśmy o Samczuku, Osmaczce i Juriju Szerechu, Bahrianym i Małaniuku… Były u nas wtedy współmyślące, dziewczęta — jak pszczółki w roju, piękności nasze, mądre — jak język kochały swój! Za ojczyste wstydzić się nie ma czego, pielęgnowałyście każdy nasz dźwięk. Tamaroczko kwiat-Kołomijczycho, Prychodko, Hrynenko, Kaszczuk. Młodsze dziewczątka, luboczki, co całkiem jeszcze młode były — Żyłenko, Jowenko i Czubaczka, i Skyrda — jak teraz rozkwitły! A wszystko z wyzwań i zuchwałości. wujka Szewę u naszej sąsiadki cioci Hannusi. Oto dlaczego proponuję wybrać naszą nianią milicjanta wujka Kostię. — A ja przeciw! — wrzeszczy z łóżka Signor Pomidor, który zamiast ręki podnosi długą i kościstą nogę. — Wujek Kostia to nieprawdziwy milicjant. On kiepski drogowiec — ten, któremu dają w łapę. A gwiżdże, jak słowik-rozbójnik. Niedawno ukarał mandatem mojego tatę tylko za to, że z Toż to nasz „Nóż w słońcu” sterczy! Rwie wiatr wzburzenie wichrzasty, i grzmot burzowo grzmi… Zajęcia trwają. Jak na ostrzu jestem, bo pracownię mogą zamknąć. Chruszczowa usunęli. I poezja już u nas o nowym brzmi. Czyta Mozolewski: „Po-priżdiemu dieła po nakłonnoj pojdut, kogda i towariszcza Brieżniewa towariszczem nie nazowut…” — I ledwo na hamulcach zjechaliśmy, ale nie było skruchy. Dla władzy staliśmy się niemili i sprawa szła do zamknięcia. Jak radził Szewczenko — uczmy się, starajmy się myśleć, czytać. „Kochajmy się i rozejdźmy się!” — żegnałem się po zajęciach. Wszyscy odznaczali się szlachetnością, a pracownia — dom nasz rodzinny. Jestem dumny ze swojej przynależności, że byłem dla nich mentorem. I chcę powiedzieć jedno — że radości zaznałem ziemskich. Szczęśliwym czuję się człowiekiem: ja uczyłem ich, ja uczyłem się od nich. Dmytro BIŁOUS z * Wingran, Synhaj, Zabasztaha, Kołomijczycha, Czubaczka — tak czule, po kumpelsku nazywali siebie nawzajem uczestnicy pracowni. ** Ołena Łukianczuk — kierownik działu masowego wydawnictwa. mój tata przechodził ulicę nie w poprzek, a wzdłuż. — To niech naszą nianią będzie moja babcia Marusia, która umie grać na harmonijce ustnej, — nieśmiało sepleni jakieś nowe, zadarte stworzenie. — Cicho! — groźnie wykrzykuje Kuzia Nupohodi — wierny przyjaciel i sojusznik Lwy Szarego. — Ty nie z naszej ulicy. A twoja babcia — stara wiedźma. Ona obiecała oderwać mi uszy. Tutaj wszczął się taki hałas, że nie dało się usłyszeć demokratycznej jawności. W górę poleciały śpioszki i poduszki. — Walczcie-zwyciężycie! — Wszystko co najlepsze — dzieciom! — Śmierć kapitalistom! — Hańba reformatorom! — Sława Ukrainie! Nagle na korytarzu przedszkola usłyszano żołnierskie kroki jeszcze nieprzebranej niani. — Bracia moi! Przyjaciele! — zakrzyczał ze strachu Lew Szary. — A nuż zamrzyjcie. Jak mówi nasz znany demagog, telewizyjny dziadek Panas: wszyscy — do łóżeczek. Niech baba Jaga myśli, że my śpimy… A zebranie w sprawie wyboru nowej niani przeniesiemy na jutro. Przy okazji wybierzemy sobie najdroższych rotszyldów, morganów, fordów, tiessenów, co? A do zbiorowego żywienia — mcdonaldów. Może wreszcie nas szybko i jakościowo nakarmią… A dlaczego? Dawaj w każdą rodzinę po jednym rockefellerze! I my od razu staniemy się najbogatszymi. — I madame Chanel na dodatek. — Tfu! Ale ja mam swoją madame. Jak tylko co, tak i śpiewa: jak dam!.. To ja ją i nazywam: madame Jakdam. — Ale madame Chanel nie dla ciebie, a dla twojej połowy, bo to przecież perfumy i wszystko inne, co potrzebne kobiecie — na światowym poziomie! — To wtedy — biorę! — Biorę, dawaj!.. A ty potrudź się i wyhoduj sobie madame Chanel. Trzeba przecież choć czasem i nam popracować. Co one, obrażą się? No, madame Chanel, czy wszyscy ci rotszyldowie-rockefellerowie — co my ich hodujemy. — Tfu! Niech hodują naszego brata. I kwita. Ile zechcą — kto im nie daje. I różne tam Japonie od razu zwolnią tempo, bo tak się rozpędziły, że i zatrzymać się nie mogą. Im by radzieckiego narodu podrzucić, niechby wtedy spróbowali trafić do przodujących państw! Wałentyn CZEŁERYS Rysunki Jurija KOZIURENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Mykoła SOM WYBIERALI NIANIĘ UŚMIECH

W grupie maluchów przedszkola „Samostijna Ukrajina” po obiedzie nastał czas drzemki. To ten czas, kiedy wszystkie nianie zasypiają bohaterskim snem. Właśnie wtedy szczęśliwe dzieciaczki zaczynają aktywnie komunikować się między sobą: do woli paplać, śpiewać, śmiać się, skomleć, muczeć, chrumkać, piać. Jednym słowem — dawać znać o swoim istnieniu. Na środek sypialni-usypialni występuje aktywista pierwszej grupy maluchów Lowa Syryj. — Towarzystwo! — radośnie wykrzykuje Lowa, starannie wymawiając złośliwą literę „R”. — Zebranie naszej grupy ogłaszam za otwarte. Tylko ciszej, żeby nikt nagle nie usłyszał, że umiemy mówić. Niech nasze niedołęgi myślą, że my jeszcze bezmowni, bezpaństwowi. Zatem, do prowadzenia zebrania trzeba wybrać prezydium. Jest propozycja, by wybrać do prezydium Manię Rewę. Nikt nie zdążył nawet pociągnąć nosem, jak Lowa Syryj podniósł do góry prawicę i szybko wykrzyknął: — Jednogłośnie! Proszę do prezydium szanowną pannę Manię. Mania Rewa gracyjnie mości się na dziecięcym nocniku, a Syryj natchnienie rozprawia: — W czasach demokratyzmu i szerokiej jawności musimy wybrać nową nianię. Stara nas nie rozumie, nie czyta nam gazet, nie dba o nasz duchowy wzrost. Jakie będą propozycje? Uszczęśliwiona Mania Rewa porywczo podnosi się z dziecięcego nocnika. W odróżnieniu od Lowy Syryja ona jeszcze słabo wymawia literę „R”, a dlatego chytrze unika słów z tą podstępną literą. — Koledzy! — zwraca się Mania do towarzystwa w pełzaczkach. — Ja też jestem tego zdania. Nasza niania jest bezduszna, ciemna, a do tego dwujęzyczna. Taka sobie kłótliwa baba. Nie w porę zmienia obsikane śpioszki, nie zna żadnego dowcipu. Wydaje się, że nie umie czytać. Hańba! A dlatego chcę, żeby naszą nianią była moja mama. — A ja nie chcę! — wyłazi spod łóżka rudoczuby wyrodek Petko-Niewyjeb (negatywny typ!). — Twoja mama to łamaczka serc. Ona odbiła

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

I MADAME CHANEL W DODATKU…

Teraz wszyscy coś hodują: ten kaktusy, tamten złote (a jakie tam jeszcze?) rybki, ów papużki, tamten kanarki… Moim zdaniem najlepiej hodować Japończyków. — Jakich to… ja-ponów? Pra-awdziwych? — No przecież nie jakich. Tych, co tam, w Japonii, mieszkają. Słyszałeś? Matsuyama, Fudźijama, Okayama, Fukushima… Kiusiu… — Co, co? Jakie… siusiu? — Nie siusiu, tylko Kiusiu. Jest tam taka wyspa — Kiusiu. — Sam jesteś… kiusiu. I to jeszcze matsuyama z okayamą! Jak ich można hodować, skoro są tacy sami jak my?! — Nie tacy sami, tylko lepsi. Bo gdyby byli tacy jak my, to byś nie mówił… Słyszałeś, co o nich mówią: Japończycy nie tylko dobrze żyją, ale także dobrze pracują. A kiedy ich u nas nahodujemy, to oni u nas też będą harować… e-e… pracować, tak jak na swoich wyspach. I szybko sprawią, że Ukraina stanie się tak samo bogata, jak ich Japonia. O! Nadążasz? Nie tylko wyjdziemy z kryzysu gospodarczego, ale od razu znajdziemy się w trójce najbardziej zaawansowanych krajów świata: Japonia, Ukraina… No, może jeszcze wpuścimy Amerykę, będzie trzecią. — A co, jeśli im się nie uda? — Ha! W Japonii Japończykom się udało, a na Ukrainie się nie uda? Gdzie oni jeszcze znajdą takie ziemie, takie złoża! Przecież u nas garść mąki posypiesz — i micha pierogów wyrośnie! Nie, do zamożnego życia brakuje nam tylko Japończyków! — Przecież cholernie trzeba by ich nahodować. — Nie mało. Ale wszystko przewidziałem. Gdyby co, to na pomoc im sprowadzimy, wiesz kogo? Szwajcarów. Mówią, że w swojej Szwajcarii też czynią cuda. Ten sam socjalizm, na którym u nas potknęli się towarzysze, oni już dawno zbudowali — bez żadnej pięciolatki, bez żadnej dyrektywy Biura Politycznego. I bez tych samych… bez KGB. A co my nahodowaliśmy przez siedemdziesiąt z hakiem lat? Nie socjalizm, tylko samych komunistów. A czy oni będą pracować tak jak ci Japończycy i Szwajcarzy? — Zaczekaj! A czy nie lepiej nie hodować Japończyków i Szwajcarów, tylko od razu — ro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

szczególnym tańcem — „kruhlekiem” na cześć jasnego Słońca. Tańcząc w kole — rytmicznie się kołysząc, nagle się zatrzymują, w jednej chwili padają na kolana, składają toporki przed sobą w krzyże — ostrymi ostrzami (bartkami) do środka koła, a styliskami do siebie, w ten sposób tworząc błyszczące centrum, które upodabnia się do słońca, i kładą na nich swoje czapki, do których gospodyni wsypuje wybornej pszenicy. W tańczącym wirze zgodnie z ruchem słońca uświęcają to ziarno, które w ten sposób otrzymuje słoneczną siłę. Kolędowanie jako forma sławienia świata — to nie tylko natchniony śpiew pieśni wielbiących — najdawniejszych modlitw do Wysokich Niebios, hymnów światowych oraz winszowania żywiołowi Słońca, ale także obrazy kolędnicze o tej samej treści, ozdoby, stroje ich. Białe sukmany, wyszywane sakralnymi znakami, lśniące gwiazdy na czapkach kolędniczych, laski w kształcie świątyń, wyrzeźbione symbolami, z dzwoneczkami… Wszystko to szlachetnie współgra z uroczym śpiewem, winszowaniami, życzeniami kolędniczymi. Skupione i wpatrzone w górę — w Kosmiczne Bezkresy, twarze kolędników, niczym gwiezdny promienny szereg, jawią się jako symbolizowana tajemnica odwiecznego kosmicznego działania. I całkowicie urzeczywistnione twórcze Potęgi Niebiańskich Sił i Ziemi — w kolędniczej gromadzie świętują obrazy Małanki (Białanki), Kozy, lśniącej Gwiazdy, Oracza ze złotym Pługiem, Gwiazdora. Kolędnicy, niczym słoneczne promienie, które pokonują niezmierzone kosmiczne przestrzenie, idą przez doliny i góry, przez odległości i czas, idą z wieku w wiek, z roku na rok, od dworu do dworu, od duszy do duszy, niosąc światłodajną siłę wielbiących hymnów światowych. Oni, kolędnicy, są uosobieniem najdawniejszych ukraińskich tradycji oraz obrazowej personifikacji mitów o posłańcach niebiańskich, którzy co roku zwiastują narodowi wielką Kosmiczną tajemnicę Narodzin Wszechświata, pojawienie się Stwórcy Najwyższego. Według ludowej wizji kosmogonicznej kolędnicy (często ich tak nazywają) — to: „Boże sługi”, „goście rokowi”, „trzej towarzysze”, „trzej bracia”, „trzej królowie”, czyli światłonośna triada — słońce, księżyc i gwiazdy (lub słońce, księżyc i deszczyk), — owiani tajemniczym nimbem świętości; oni, kolędnicy, wchodzą w gościnę do wszechmocnego gospodarza i sami z siebie objawiają te co roku oczekiwane na ziemi niebiańskie łaski, wszelkie dobro i szczęście od Gospodarza Świata — Boga na nowe lato. Ludowa pamięć odtwarza ich obraz triady — kosmicznej trójjedni: Panie gospodarzu, ściel stoły! Sławny, jasny nasz miły Boże na niebie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

OD POCZĄTKU ŚWIATA! Światłodajna moc ukraińskich kolęd

Najdawniejsze religie naszej planety u podstaw swojej żywotności miały astrologię — naukę o ruchu niebieskim. Przeciwieństwo Światła i Ciemności w kosmicznych skalach, Dobra i Zła, ich odwieczna walka stanowiły Bohdan-Ihor ANTONYCZ (1909 — 1937) Urodził się bóg na saniach w łemkowskim miasteczku Dukli. Przyszli Łemkowie w krysaniach i przynieśli księżyc okrągły. Noc w śnieżnej zawiei kręci się dokoła strzech. W dłoniach u Marii księżyc — złoty orzech. Ciosają cieśle ze srebra sanie, ściele się śnieżysta droga. Na tych saniach w siną nieznaną Dziecię Boże powiozą. Ciosają cieśle ze srebra sanie, śnią się wiosenne sny. Na tych saniach Jasna Pani, oczy jak u sarny. Chodzi słońce w krysanie, śpi słowiańskie Dziecię. Jadą sanie, płacze Pani, śniegiem ściele się życie. (Z książki “Trzy pierścienie”, 1934) zasady religijnych ideologii. Zwycięstwo Światła nad Ciemnością, Ciepła nad Chłodem w kosmicznej Bezmiarze, Dobra nad Złem — w ludzkich wymiarach i warunkuje nieustanny Ruch Świata — właściwie, odwieczne kosmotwórcze procesy. Od dawien dawna życie przodków naszych toczyło się według słonecznego rocznego cyklu. Kiedy przychodzi najdłuższa grudniowa noc (przypada ona na zimowe przesilenie 22—24 grudnia), w głębinach kosmicznej Ciemni potężnie rozświetla się najmocniejsze Światło Światowego Bezmiaru. To znaczy, wstąpiwszy w gwiazdozbiór Peruna-Strzelca, który jest centrum Wszechświata, nasze Słońce na nowo się “rodzi” — zaczyna wzrastać jego cieplna potęga. Nastaje oczekiwane święto Bożego Narodzenia. Dalszą drogę Słońce pokonuje w ciągu 12 dób i pośrodku tej odległości — równo po 6 dobach rodzi się Gwiazda i Księżyc (noworoczne święto Małanki—Wasyla), a kończy się wszystko narodzinami Wody (święto Chrztu Pańskiego — Or-Dany). Święto Bożego Narodzenia odbywa się także jako symbol uświadomienia widzialnego i niewidzialnego, człowieka i dusz przodków, planetarnego zasiewania nowego życia oraz narodzin i duchowego oświecenia — wywyższenia każdego, kto znajduje się w magnetycznej atmosferze świątecznych obrzędów. Wchodzenie ludzkiej duszy w światotwórcze rytmy, odczuwanie przez nią Niebieskich Łask — wcielonego i wszechkosmicznego Początku rodzi w człowieku niewymownej siły świętość. Dusza pragnie dołączyć do odwiecznych procesów Stwarzania Świata, stając się organiczną jego cząstką. Ogniami — zapalonym światłem (“żywym ogniem” — od tarcia dwóch patyków, jak to robiono od zarania dziejów) do przygotowania rytualnych potraw, świec na świątecznych stołach w izbach domostw — nasi przodkowie sławili odnowienie życiodajnej Siły Niebios ziemskiego słonecznego roku. Kolędy i kolędnicy tworzyli atmosferę wielkości zimowych świąt. W najstarszych kolędach Ukraińców gospodarstwo rolnika opiewane jest jako niezmierzone obszary, — właściwie, bezkresny Wszechświat, a jego rodzina — to promienista niebieska rodzina (słońce, księżyc, gwiazdy). Kolędnicze hymny określają człowieka kosmiczną wielkością, tożsamą z niebieskimi ciałami niebieskimi, i staje się on organiczną cząstką całego Świata. Gospodarstwo Na siedmiu słupach, Słupy toczone, pozłacane, A na samym dworze Stoją trzy terezy. Oj daj Boże! Że pierwszy terem — Czerwone słońce, A drugi terem — Jasny księżyc, A trzeci terem — Drobne gwiazdeczki. Czerwone słońce — sam pan gospodarz, Jasny księżyc — to żona jego, Drobne gwiazdeczki — ich dzieciątka. Wielbienie przez naszych przodków Bożego Narodzenia Wszechświata było ich potrzebą pomnożenia kosmotwórczych potęg najwyższego nieba. Właśnie w najdawniejszym kolędniczym micie o Stworzeniu Świata — Narodzinach Światła (Ognia) i Wody (został on zapisany w połowie XIX w. w Karpatach) poetycko wyobrażono pierwotne obszary Wszechświata: “sine morze” — to Prawoda, czyli Pierwsza Zasada Świata, “zielony jawor” — Rajskie Drzewo, a ono jest także Światowym Pradrzewem lub astralną triadą, słowem, Drogą Mleczną, która stale warunkuje pojawienie się coraz to nowych światłotwórczych impulsów w planetarnych skalach dla tworzenia nowych galaktyk. “Trzy gołąbeczki radę radzą” — to wyższe duchowe istoty, widasralne siły, które tworzą nowe planety i nowe kosmiczne przestrzenie wokół nich, Świętym Duchem Stwórcy przeniknięte. Oto tak o światowym bycie obrazowo myślał nasz praprzodek-rolnik jeszcze od niepamiętnych czasów. * * * Kiedy nie było od początku świata, Powiejże, powiej, Panie, ze Świętym Duchem po ziemi. Wtedy nie było nieba, ani ziemi. A tylko było sine morze. A pośrodku morza zielony jawor. Na jaworku trzy gołąbeczki. Trzy gołąbeczki radę radzą. Radę radzą, jak Świat snuć: — To spuśćmy się na dno do morza I dostaniemy drobnego piasku. Drobny piaseczek posiejemy my: To nam się stanie czarna ziemica. To dostaniemy złoty kamień, Złoty kamień posiejemy my: To nam się stanie jasne niebko, Jasne niebko, piękne słoneczko, Piękne słoneczko, jasny księżyc, Jasny księżyc, jasna gwiazda, Jasna gwiazda, drobne gwiazdeczki. Lecz nie tylko uroczystym śpiewem kolędnicy od wieków wysławiają Niebieskie Wysokości (Stwórcę Nieba, Słońce, Księżyc, gwiazdy, obfity deszcz). I do dziś kolędnicze grupy Karpat, zwłaszcza w rejonie wierchowińskim (a wiele lat jeszcze za czasów totalitaryzmu działo się to pod kierownictwem znanego molfara Mychajła Nyczaja) rozpoczynają świąteczne obrzędy przed drzwiami domostwa Kładź kołacze z jarej pszenicy. Będą do ciebie z nieba goście. Że pierwszy gość — czerwone słońce. A drugi gość — jasny księżyc. A trzeci gość — drobny deszczyk idzie. Uznany badacz ukraińskich zwyczajów i ludowych obrzędów przedchrześcijańskiej epoki poeta Jurij Fedkowycz zaznaczył, że praprzodkowie nasi jasne słoneczko nazywali Ładem, a święta na jego cześć — Ko-Ładą (czyli dzisiejsze święto Bożego Narodzenia). Tych, którzy śpiewali wielbiące pieśni Ko-Ładzie, odtąd nazywano “ko-ladnikami” — kolędnikami. (A nie z łacińskich saturnaliów czy z greckiej terminologii, widzicie, przez nas zapożyczone!) J. Fedkowycz pisał: “Kolęda — jasna, wielka i święta pamiątka”, a o posłańcach Światła przy tym zauważał: “…kolędnicy tworzą tych rycerzy, co w starodawnych czasach Bóstwu służyli i święte jego kontyny (cerkwie) wartowali. Dlatego i teraz muszą być kolędnicy tak jasno i ładnie ubrani, jak tylko może być”. Kolędnicy zawsze byli kanonem religijnej świętości, posłanej z Niebios, by nieść między ludzi wieczne łaski: Światło, Radość, Miłość, Dobro, Zgodę. W różnych historycznych epokach — dobie neolitu, trypola i w czasach późniejszych — z głębi pra-tysiącleci i do dziś, — w najtrudniejszych warunkach, trwa nieprzerwany światłonośny etno-pochód Ukraińców w wieczność, w którym Duch Narodu celowo utwierdza się w swojej Miłości, Jedności z Wszechświatem, staje się uczestnikiem Twórczych Potęg Nieba, jego Boskiego działania. W tym kosmogonicznym świętowaniu — nasze duchowe wzbogacenie i nieustanne wywyższanie światopoglądowych ideałów, nieustanny rozwój kultury narodu ukraińskiego. Dzięki kolędowaniu nasz naród, w ciągu wieków doświadczając licznych ekspansji, zachował swoją tożsamość jako kosmo-genetyczną substancję. Zachodni świat naukowy zmuszony jest przyznać, że ukraińskie kolędy pod względem artystycznych cech i kosmologicznej treści nie mają analogów w twórczości ludowej narodów planety. Nowa Rada nastała, Jaka nie bywała… Dzisiaj płynie po naszych miastach i wsiach, w każdym domostwie najwspanialsze zwiastowanie. To Ukraina w najwyższym locie swoim do Wysokich niebios lśni drogocennymi perłami swojej nieśmiertelnej Duszy. Zapatrzonej we Wszechświat. Zdumionej... Ołeksandr FYSUN z BOŻE NARODZENIE KOLĘDA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

KOŁO-CZAKRA, CZAKRADEW, KOŁODIJ KOŁODIJ I HOLI — ŚWIĘTO UKRAIŃSKIE, ŚWIĘTO INDYJSKIE

Wśród ukraińskich świąt, które dotarły do nas z zamierzchłej przeszłości, jest także nieco zapomniany Kołodij, obchodzony przez tydzień na wiosnę, kiedy spotykają się wiosna i zima. Co poświadcza związek święta ze Słońcem, gdyż rydwan Słońca w mitologii indyjskiej pędzi siódemka koni, które symbolizują dni tygodnia. Święto jest bogate w obrzędowe działania. Pierwszego dnia obchodzi się narodziny Kołodija. Kładzie się na stole polano i owija je w powijaki — zatem Kołodij się narodził. Trzykrotnie obchodzą stół, sławiąc Kołodija, Słońce i Wiosnę, potem siadają do stołu: „Uczcijmy, ludzie dobrzy, nasze Słoneczko wiosenne, które przybyło do nas w postaci Kołodija”. Na stole obrzędowe napoje i potrawy. Starszych, chorych i dzieci częstują „napojami Kołodija” z leczniczych ziół, które zaleca się pić szczególnie słabym. Napoje Kołodija podaje się także kłótliwym i zazdrosnym (UNM, 322 — 327). Kołodij — poniedziałek tygodnia serowego, kiedy sprawia się kołodkę. Kołodka tutaj — to polano: tego dnia zamężne kobiety przywiązują je do nogi nieżonatego kawalera. I ten musi wlec kołodkę, dopóki się nie wykupi. Sprawiać kołodija — to wypić na wykup za kołodkę. A oddawać kołodkę — to zwyczaj, kiedy na Wielkanoc dziewczyna chrystusuje się z kawalerem i daje mu pisankę. Za to chłopak musi wynająć taniec — zamówić muzykę do tańca. Kołodka — to także zamek (wziąć w kołodki — zamknąć). Co całkowicie odnosi się do uwięzionego przez złe zimowe siły Słońca. Więzienie trzeba otworzyć, żeby słońce wyszło, narodziło się. Wbijać się w kołodki — nabierać siły. Kołodij, tydzień serowy i maslenica są ze sobą powiązane i mają niemało wspólnego z Holi, indyjskim świętem wiosny, które kończy zimny sezon i wiąże się z solarnym bogiem Wisznu — Najwyższym. Zarówno dla Kołodija, jak i dla Holi charakterystyczne są rytuały związane z magią płodności; je, zdaniem badaczy, Indoariowie przynieśli z miejsc swojego poprzedniego zamieszkania, czyli także z Ukrainy. Obrzędowo-magiczne działania na równonoc wiosenną są bliskie obrzędowości wielkanocnej, która wywodzi się z czasów pogańskich — przeszła ona do obrzędowości wielkanocnej ludów słowiańskich, w tym Ukraińców. Kołodij jest związany z równonocą wiosenną i obchodzony jest w lutym. Holi również jest związane z równonocą wiosenną i obchodzone jest w miesiącu phalguna (luty-marzec według indyjskiego kalendarza księżycowego, odliczanie dni — od połowy miesiąca). Pierwotny zwyczaj malowania kurzych jaj przekształcił się w oblewanie się na Holi rozpuszczonymi farbami, zwłaszcza czerwoną. Zarówno u Słowian, jak i u Hindusów kolor czerwony wiąże się z płodnością, wigorem (barwa stanu wojowników — czerwona). Na maslenicę w niektórych słowiańskich rejonach wożą żerdź z kołem, które cały czas kręcą. A na Holi tańczą wokół żerdzi z kołem u góry (symbolem Słońca) i kręcą nim za pomocą sznurów. W Kołodiju wyczuwalne są ślady matriarchatu. Jest to czysto kobiece święto — na nim przewodzą kobiety. A na Holi dziewczyna lub kobieta może zalecać się do każdego chłopaka czy mężczyzny. Może nawet bezkarnie go bić, jeśli ten nie przyjmuje jej zalotów. Na Kołodija kobiety i mężczyźni ucztują i śpiewają sprośne pieśni. I tylko na Holi można spożywać napoje alkoholowe i śpiewać podobne pieśni. W domach, na zgromadzeniach, a nawet w świątyniach recytowane są erotyczne fragmenty z „Bhagawatapurany” — dzieła o życiu Kryszny. Inna nazwa Kołodija — Tydzień Serowy. Wokół „kołodki” na stole ustawiają warenyki z serem, masło, śmietanę, jajka i wódkę. Dla świąt kręgu Kryszny niezbędne są produkty mleczne, zwłaszcza kwaśne mleko, z którym wiąże się nawet specjalny obrzęd. Sam Kryszna — to pasterz, dorastał wśród pasterzy. Istnieje mnóstwo opowieści o tym, jak mały Kryszna kradł pasterkom ser, masło, śmietanę i mleko. Na Kołodija tańczą tańce kołowe. A na Holi dziewczęta i zamężne kobiety imitują korowody młodych pasterek wokół Kryszny. A Kryszna w Indiach — to bóg przede wszystkim kobiet. Na Kołodija kobiety piją w karczmie za zarobione na „kołodce” pieniądze. Na Holi grupy chodzą po wsi z pieśniami i tańcami, a zarobione pieniądze idą na wspólny poczęstunek. Kryszna-dziecko Osobliwością Kołodija jest równość społeczna. Tutaj nie ma znaczenia, czy jesteś bogaty czy biedny, wyższego stanu czy niższego. To samo mamy i w Holi, najbardziej demokratycznym ze wszystkich indyjskich świąt — na nim wszyscy są równi. Z czego wnioskuje się, że święto jest niezwykle dawne. Na Kołodija nawet skłóceni zapominają o wzajemnych urazach i pokojowo obchodzą święto. Na to święto należało się godzić. Siódmego dnia, wraz z odejściem Kołodija, na cały rok miały odejść zazdrość i wrogość. Tak samo na Holi — tutaj nie bywa uraz, cokolwiek by kto wyczyniał. Stepan Kyłymnyk skłania się ku myśli, że „kołodka” — to „więzy Hymena” i że u podstaw święta leży dawne bóstwo małżeństwa (UR, 24). W mitologii indyjskiej Wisznu i jego żona Lakszmi (bałt. Laime, słow. Łada) wiążą się z małżeństwem i zgodą rodzinną. Kiedy rozgniewany Śiwa spopielił boga miłości Kamę, ten odrodził się jako syn Kryszny i Rukmini (por. łotewskie nazwisko Rukmane). A Kryszna i Rukmini są funkcjonalnie tożsami z Wisznu i Lakszmi. UKRAIŃSKIE KOŁO, INDYJSKA CZAKRA Koło w nazwie Kołodij może oznaczać — „słońce”, „słoneczny dysk” (Kołem, kołem słoneczko w górę idzie). Ukraińskiemu koło odpowiada sanskryckie czakra, spokrewnione z awestyjskim czahra, greckim kyklos i łacińskim cyclus — „koło”, „koło”, „krąg”. W sanskrycie chakra — to koło, dysk, rejon, okręg, związek, wojsko, władza (SRS, 204) i również wiąże się ze Słońcem. Słońce ma epitety Czakra, Czakrabandhu („Z dyskiem”), Czakradwara — „Brama Słońca” (sanskryckie dwara — „drzwi”, „brama”) i inne (HN, 80—81). Czakra-dysk — to atrybut i broń Wisznu-Kryszny. Wisznu — to bóstwo solarne, a Kryszna — jego ziemskie wcielenie. Właśnie ze Słońca-Surji wykuto dysk-czakrę dla Wisznu i trójząb dla Śiwy. I Wisznu ma imiona Czakrabhrit, Czakradhara, Czakrapani — “Czakroderżec”, Czakresza, Czakreszwara — “Władca czakry”, Czakrajudha — “Uzbrojony w czakrę” (HN, 80—81). Sanskryckie czakra i ukraińskie koło tworzą wiele znaczeniowo tożsamych terminów i zwrotów: czakrajana — wóz, ukr. koła (Wyjdź, miła, z koła, pokaż liczko rodowi); czakra — horyzont. Ukr. widnokolo, widnokruh (Już słońce w kręgu); czakra — grupa, związek. Por. koło krewnych, koło przyjaciół. U zaporoskich kozaków kozackie koło (rada), wiecowe koło, sądowe koło — zebrania sądowe kozaków, radne koło — zebrania w ważnych sprawach; czakra — wir. Ukr. kołowrót, kołowierć, kołowiercień; czakra — kołowy taniec. Ukr. koło — taniec; czakra — terytorium, okręg. Ukr. okolycia, okruha. Indie kiedyś dzieliły się na okręgi — czakry (czakle). Dlatego istniał termin czakradar (czakladar) — “naczelnik okręgu”, który dzisiaj stał się nazwiskiem; czakrawat — wichura. Ukr. kruhowierć, kołowierć; czakradrisz — horyzont (sanskryckie drish spokrewnione z ukr. zryty); czakra-wjuha — kołowe ustawienie ludzi lub wojsk (Cały orszak z muzykami idzie za młodym i staje koło dzieży w krąg — kołem). Zaporoscy kozacy nie raz bronili się, otoczywszy się wozami; ghati-czakra, “koło z dzbanami” — studnia. Ukr. kołodiaz (studnia) zawiera koło — “koło” i oznacza “kołotiah”, “wyciąganie wody kołem”. Ghaticzakra, koło z dzbanami — współczesny czyhyr. To urządzenie do czerpania wody zna jeszcze “Rygweda”. Ukr. kolisz — koło na wale nad studnią (w hindi czakri). Indyjskie Czakrapur — “Czakropol” tożsame z ukraińskim Czyhyryn. A pendżabskie wojskowe imię Czuhyr (pochodne od czakra) tożsame z ukraińskim nazwiskiem Czyhyr (szczegółowiej o czyhyrze i Czyhyrynie: TRS, 120—130); Czakrawan, “Obdarzony czakrą” — imię (sanskryckie wan — sufiks, obecny w słowiańskich imionach Iwan-Jwan-Jowan, Radowan, Miłowan). Imię może odpowiadać słowiańskiemu Koływan; czakrawartin — “czakrowrót”, “kołowrót”. Najwyższy tytuł samowładnego króla w Starożytnych Indiach, król nad królami. Kiedyś ważny termin, a dzisiaj — nazwisko Czakrawarti, Czokroborti (bengalska forma). Dwóch bengalczyków o nazwisku Czokroborti przysłużyło się Ukrainie: jeden przetłumaczył na bengalski staroukraińskie “Słowo o wyprawie Igora”, a drugi napisał dla indyjskich bibliotek podręcznik języka ukraińskiego. Mithun Czakrawarti — znany indyjski aktor filmowy (jego córka — Szweta). Indyjskiemu Czakrawarti-Czokroborti odpowiada słowiańskie nazwisko Kołowrat. Nosił je bojar Jewpatij Kołowrat, obrońca Riazania przed tataromongołami (XIII w.). Czakrawarti-Czokroborti-Kołowrat — wojskowe imię, a w nazwie Riazań właśnie odbił się termin na oznaczenie wojownika — radżania. Zatem nazwa Riazań oznacza “Wojownik”. INDYJSKI CZAKRADEW, UKRAIŃSKI KOŁODIJ Z ukraińskich danych wynika, że Kołodij — dawne, jeszcze przedchrześcijańskie bóstwo, któremu kłaniali się nasi przodkowie. Ponieważ święto jest wiosenne i zawiera wyraźne motywy słoneczne, to najprawdopodobniej chodzi o młode wiosenne Słońce, które nabiera siły, wydłuża dzień, przepędza chłody i niesie ciepło. A wraz z nimi — wiosnę, przebudzenie ziemi, urodzaj i dobrobyt. “Rygweda” zna “koło Słońca”. Ważną rolę koło-czakra odgrywało podczas obrzędów związanych z dwiema słonecznymi fazami — wiosennym zrównaniem dnia z nocą (masnyci, maslana) i letnim przesileniem (Kupała). A Kołodij — z cyklu masnyckiego (cykl to też czakra-koło). Na maslanę, witając wiosenne słońce, wożą żerdź z kołem, które cały czas się obraca; potem to koło palą. Czesi mieli starodawną grę — poszukiwania złotego pierścienia-Słońca, ukrytego za chmurami i zimowymi mgłami. Zatem i Koło w nazwie Kołodij może uosabiać Słońce i oznaczać “Słońce”. A dij lub dej spokrewniać się z sanskryckim deva i hindi dev — “bóg”. Nazwisko Dej występuje u Ukraińców, dej wchodzi w dwuczłonowe kozackie i współczesne nazwiska (Bołudej, Biłdej, Matyrdej itp.). Imię Bałodej poświadczają inskrypcje bosporskie III wieku, jak i imiona Sakdej, Chardej, Hermodej — wszystkie one mają indyjskich dublerów. Przy czym imiona i nazwiska z dej-dij nie są irańskie, bo w językach irańskich dew niesie negatyw — “zły duch”, “demon”. Pozytywne dew jest tylko w językach indyjskich, słowiańskich i greckim. Zatem całkiem możliwe, że i Kołodij zawiera dij — “bóg”. I że Kołodij oznacza Kołobóg, Słońcebóg, w języku hindi Czakradev (sanskryckie Czakradeva). A imię Czakradev rzeczywiście istnieje, przy czym należy ono do Wisznu-Kryszny. Zatem w takim razie Czakradev i Kołodij oznaczają nie tylko Czakrobóg i Kołobóg, ale i Słońcebóg. Grecki Apollo — słoneczne bóstwo, jak i Wisznu-Kryszna. I też ma dysk, który symbolizuje Słońce. Bosporscy władcy czcili Apollona. Powiedzmy, w 180 roku p.n.e. król Perisad IV (imię ma indyjskie paralele), podarował słynnemu sanktuarium Apollona w Delfach złotą misę, która symbolizowała Słońce. A grecki Apollo, indyjski Gopalan-Gopala i ukraiński Kupała są tożsame i funkcjonalnie, i pochodzeniem imion (TRS, 93—99). Apollo i Gopalan-Gopala-Kupała są wiecznie młodzi, epitet Apollona — Młody bóg. Zatem Czakradeva-Czakradev-Czakrobóg-Słońcebóg na oznaczenie Wisznu-Kryszny — znaczeniowy dubler Kołodeja-Kołodija-Kołoboga-Słońceboga. Są oni związani z narodzinami Młodego, Wiosennego Słońca. “Księga Welesa” zna bóstwa Wyszeń i Kryszień, a te imiona u dzisiejszych Ukraińców — to nazwiska. Tak samo u Ukraińców odbite jest i nazwisko Kołodij, związane z tymi bóstwami. Choćby u pisarzy: poeci Wasyl Kołodij i Witalij Kołodij, prozaik Jewhen Kołodijczuk. Należy zaznaczyć i to: nazwy świąt Kołodij i Holi (Hola, Holaka) wykazują fonetyczne podobieństwo. Jak ang. holyday (holidej) — “święto”, “wakacje” (dosł. “święty dzień”). I jak u Ukraińców występuje nazwisko Kołodij, tak u Anglików występuje nazwisko Holiday. Kołodij zbierał ludzi w ciasne rodzinne koło. Dlatego koło w imieniu Kołodij może spokrewniać się i z sanskryckim kula — “rodzina”, “ród”. I wtedy sanskryckie imię Kuladeva (hindi Kuldev) — “Rodzinne/Rodowe bóstwo” znowuż będzie odpowiadać ukraińskiemu nazwisku Kołodej, Kołodij. Oj dziękuję, Kołodiju, Że zebrałeś do kupy. Gościliśmy, całowaliśmy, Aż sklejały się wargi. SRS — Sanskrycko-russkij słowar. — M., 1978. TRS — Naływajko S. I. Tajemnyci rozkrywaje sanskryt. — K., 2000. UNM — Towstuha Je. S. Ukrajinśka narodna medycyna. — K., 1994. UR — Kyłymnyk S. Ukrajinśkyj rik u narodnych zwyczajach. Kn. II. — K., 1994. HN — Gandhi, Maneka. Hindu Names. — New Delhi, 1993. Stepan NAŁYWAJKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Jakże miło, aż do ściskającej serce radości, znaleźć się znowu w murach rodzinnej Alma-Mater, Kijowskiego Uniwersytetu im. Szewczenki, gdzie minęło pięć szczęśliwych, najlepszych w życiu, niezapomnianych lat studenckich! Sławny uniwersytecki folklorno-etnograficzny zespół „Wiosenka” składa gratulacje z okazji 50-lecia działalności twórczej swojego, od ponad czterdziestu lat niezmiennego kierownika i natchnienia, Artysty Ludowego Ukrainy, docenta katedry geologii złóż kopalin użytecznych Wołodymyra Minowyczа Nerodenki. A dla nas wszystkich, zwłaszcza dla „wiosenczat” starszych pokoleń, pozostaje on po prostu Wołodią. I od pierwszych minut wieczoru czuło się, że jego reżyseria jest prosta i szczera, cała w najlepszych tradycjach dobrych ukraińskich obyczajów. Na schodach prowadzących do dużej sali aktowej gości witają ładni, uśmiechnięci chłopcy i dziewczęta z zespołu, ubrani w barwne ukraińskie stroje. A już przy wejściu do sali, za stołem zastawionym małymi filiżankami z wodą i wódką, talerzami z kanapkami, wesołe i życzliwe „wiosenczata” witają was: „Częstujcie się, drodzy goście, kto czego zapragnie, prosimy z całego serca” — wszystko tak, jak nakazuje dobry ukraiński obyczaj: drogich, upragnionych gości wita się już na progu domu. Wesoły gwar, powitalne okrzyki… Zebrały się tu „wiosenczata” wszystkich pokoleń, od najstarszych, z lat sześćdziesiątych, po obecne, bardzo młode, które dopiero co zasiliły szeregi studentów i zdążyły już przyłączyć się do zespołu „Wiosenka”. Na stendach — zdjęcia z historii zespołu, rodzinne fotografie Nerodenków, bo cała ta rodzina, aż po wnuki, to serce „Wiosenki”. Przyglądamy się sobie na zdjęciach, tak młodym, zapalonym. Poznajemy się tu, przy spotkaniu. Radosne, choć z posmakiem smutku to spotkanie: przecież tyle czasu się nie widzieliśmy, a nie każdego z nas oszczędziły lata… Sala świątecznie wrze. Na proscenium, w fotelu, siedzi sprawca tego uroczystego zgromadzenia, równie młody i szczupły, tylko wąsy kozackie odrosły, a głowa posiwiała. Oto na scenę wychodzi dziewczęcy chorowód. Jak zawsze, tradycyjną pieśnią „Wiosenko, panienko, gdzieś zimowała” — tą wizytówką zespołu, od której przecież pochodzi jego nazwa, rozpoczyna się koncert. Coś zadrżało w sercu od tej miłej znajomej melodii obrzędowej pieśni wiosennej. A w wyobraźni pamięci, jakby na ekranie, zaczęły się rozwijać dawne dni studenckiej młodości „wiosenkowej”. Śpiewałam w chórze zespołu. Dwa razy w tygodniu ćwiczyliśmy głosy, uczyliśmy się pieśni, a w niedziele zbieraliśmy się razem z grupą taneczną zespołu, by wyuczyć się i ułożyć kompozycje wiosennych pieśni, ludowych zabaw, wieczornic. W tamtych latach byliśmy pierwszym takim zespołem. A burzliwe życie, które wrzało na uniwersytecie w latach „odwilży”, i odrodzenie tradycji ludowych, które rozpoczęło się na Ukrainie, — wszystko to stawiało naszą „Wiosenkę” w szczególnej, nawet uprzywilejowanej pozycji. Staliśmy się dumą uniwersytetu, więc staraliśmy się z całych sił, by nie zhańbić naszej rodzimej uczelni. Dlatego na próbach Wołodia zaganiał nas do siódmego potu! Uczyliśmy się figur walca, tanga, fokstrota, rumby, czarlestona, by wyrobić w sobie plastykę, poczucie rytmu. Bo i my, chórzyści, nie staliśmy jak słupy na scenie, lecz prowadziliśmy chorowody, przytupywaliśmy, odgrywaliśmy mizansceny. „A lata lecą jak rozsiodłane konie…” Absolwent uniwersytetu, znany poeta i deputowany ludowy Borys Olijnyk wręcza jubilatowi Dyplom Rady Najwyższej Ukrainy — „Za duchowe podvizhnictwo”. Bo jest on jednym z tych dziwaków, na których trzyma się świat. Uczy młodych tego, co piękne, niesie w świat kulturalne dziedzictwo talentu i niezniszczalnego ukraińskiego narodu. Odczytywana jest telegram z życzeniami od Rządu, Honorową odznaką nagradza Nerodenka Ministerstwo Kultury i Sztuki, rozbrzmiewa powitanie od Kijowskiego Miejskiego Zarządu Kultury. Ukraińska Izba Notarialna nagradza jubilata „Złotym paragrafem”. Nie sposób zliczyć tylu życzeń, prezentów, uścisków, pocałunków i kwiatów, kwiatów, kwiatów… A najpiękniejszym prezentem są błyskotliwe występy jego wychowanków pod burzliwe oklaski sali. I obok młodych „wiosennych” tańczą i śpiewają siwowłosi weterani, docenci i profesorowie, kandydaci i doktorzy nauk, tańczą z młodzieńczym zapałem, nie ustępując młodszym. Oto na scenie żywiołowa „Tropotianka”… Patrzę, rozpoznaję swoje rówieśnice: Switłanka Malcewa, Lenoczka Biezpałowa, Żenia Cyba… Jak lekko, z gracją, z temperamentem. Ach, dziewczyny! A jakimi wspaniałymi głosami wyśpiewują powitalną żartobliwą kołomyjkę Żenia Chotian, Lila Manza, Izolda Parchomenko!.. A chłopcy — Kola Welyczko, Borys Mandryk, Wila Łaunec… Orły! Zaprawdę, kto poznał „Wiesniankę”, pił z dającego życie źródła jej energii, ten ucieka od starości. Jak dawno były pierwsze gościnne występy i okoliczne wsie Kijowszczyzny? Kiedy kluby, zimne, nieogrzewane, nie mieściły wszystkich chętnych, by zobaczyć „tak piękny koncert, i to za darmo, nie to co ta filharmonia, drogo bierze, a takie nie wiadomo co pokazuje”. A siwe babcie ocierały łzę: „Boże, jakie to dobre, że choć na starość przyszło nam zobaczyć, jak my dziewczęta, jak śpiewałyśmy na wieczornicach”… A dalej — niezapomniane tournée po wielu zakątkach byłego Związku i za granicą. Cała Europa zdumiewała się i zachwycała niepowtarzalnym pięknem ukraińskiej sztuki ludowej, cała Europa śpiewała ukraińskie pieśni. Po występach we Lwowie i tym ogromnym furorze, jaki „Wiesianka” zrobiła wśród Galicjan, wtedy jeszcze student konserwatorium Borys Antkiw zorganizował zespół „Czeremosz”. Dziś jest on narodowym artystą Ukrainy i oto wychodzi na scenę, by uściskać swojego kolegę i nauczyciela. Droga „Wiesianko”, wychowana przez Nierodenki! Przez dziesiątki lat niosłaś w świat ludową pieśń i taniec, a także łączyłaś w małżeńskie pary młodych. Sześćdziesiąt szczęśliwych par małżeńskich pobłogosławiła „Wiesianka”, otwierając drogę do zespołu ich dzieciom i wnukom. A ten małżeński łańcuch zapoczątkowali aspirant-geolog Wołodymyr Nierodenko i studentka filologii Halina Szumska. Czarowna Halinka, koleżanka z roku, która przejęła sztafetę miłości do sztuki od swojego słynnego dziadka, narodowego artysty Ukrainy Jurija Szumskiego, a teraz przekazuje ją swoim dzieciom, wnukom i „wiesiankowym dzieciom”, gdzie pracuje jako kierownik chóru. Kiedy, skończywszy kolejny taniec, wykonawcy pokazali tablice z liczbami, ile lat każdy z nich oddał „Wiesiance”, sala wybuchła owacjami: wśród członków zespołu byli artyści z 25-letnim stażem! Tego grudniowego wieczoru w uniwersyteckiej auli wirowało święto zrośniętych śpiewających serc. Przez prawie cztery godziny trwało to wesołe widowisko, lecz nikt nie czuł zmęczenia… Potem jeden z „wiesiankowych” weteranów opowiedział mi, że niedawno pewien nieudany człowiek próbował twierdzić, jakoby „Wiesianka” już się przeżyła, jest niepotrzebna. Takich ludzi po prostu mi żal. Albo nie chcą niczego zrozumieć, albo, co znacznie gorsze, nienawidzą Ukrainy. Dźwięczą akordy orkiestry „wiesiankowej” (za moich czasów takiej nie było). Muzycy wykonują ulubiony przez Nierodenkę „Marsz kozacki”. A na scenę wychodzi dzielny pułkownik milicji, absolwent wydziału prawa i również „wiesiankowiec” Anatolij Husak. — A czemuż to ty, hetmanie, bez hetmańskich klejnotów w takie święto? Przecież sam wręczałem ci je na 40-lecie „Wiesianki”! — Klejnoty są w domu — odpowiedział nieco zmieszany Wołodymyr Minowycz. — Tak nie wypada. Hej, wnuczęta — rozkazuje dalej pan pułkownik — przynieście hetmańskie klejnoty! Przed zdumionym Nierodenką pojawiają się jego troje wnucząt, dwie dziewczynki i chłopiec, którzy niosą hetmańskie atrybuty: czapę hetmańską, kirejkę ze złotem wyszytego czerwonego aksamitu i buławę: — Ubierz się, jak przystało, dziadku! — A gdzie siada hetman? — kontynuuje pan pułkownik. — Nie przystoi hetmanowi siadać na zwykłym krześle. Hej, juro! Siedzisko dla hetmana! Jura, jeden z chłopców z zespołu, wynosi na przód sceny fotel przybrany girlandami kwiatów, wiankami i wstążkami. Ale pomysłodawcy i dowcipnisie, „wiosenki”, obuli każdą nóżkę tego „siedziska hetmańskiego” w czerwone trzewiczki! Oklaski, zachwycone okrzyki i zgodne pstrykanie aparatów fotograficznych — dowcipny pomysł został należycie doceniony. „Wiosenki” z wdzięcznością wymieniły imiona tych, którzy pomagali Nerodenkowi prowadzić zespół do uznania i triumfu — Wasyla Umańcia, Eleonorę Winogradową, Ołeksandra Szwydenka, Linę Krymską… Nie wszyscy z nich zdołali przyjść na święto, niektórych już nie ma. A lata lecą… Czy dawno temu córki, Łada i Jarosława, były maleńkie? W ten świąteczny wieczór one, dwie smukłe i długonogie piękności, tańczą na scenie żywiołowego „Gonywitra” razem z ojcem, Wołodymyrem Nerodenkiem. A mama, Galina, Halina Iwanowna, przez cały koncert stoi za kulisami, przeżywając i kontrolując każde kolejne wyjście „wiosenek”. Święto serc… Ludowa artystka Ukrainy Jewdokija Kolesnyk, witając jubilata w imieniu Narodowej Opery, wykonała pieśń „Cztery woły pasę ja”. Nie mogła ukryć radosnego zdziwienia swoim szalonym sukcesem: „Nie spodziewałam się tak wdzięcznej publiczności…” Ile Bóg dał jednemu człowiekowi, temu prostemu i cudownemu chłopakowi Wołodii Nerodence, temu dobremu czarodziejowi ze wsi Mała Buhajiwka, która leży w rejonie wasylkowskim na Kijowszczyźnie! Ludowy artysta Ukrainy, kierownik „Wiosnianki”, członek rady artystycznej przy Kijowskim Miejskim Wydziale Kultury, docent wydziału geologicznego. A przez wiele lat jako choreograf układał mizanscenę w operze w przedstawieniach „Najemnica”, „Jarosławna — królowa Francji”, „Kupało”. W teatrze dziecięcym wystawił „Zimę i wiosnę” Mykoły Łysenki. Ułożył tańce do przedstawienia KDITMU im. Karpenki-Karoho „Na pierwsze gulanki”. Także w kinie pozostawił ślady swojego artystycznego daru. Do filmu „Cienie zapomnianych przodków” wraz ze swoimi „wiosenkami” przygotował na zdjęcia w pawilonie obrzęd zaloty. Układał tańce i obrzędy do filmów „Noc świętojańska”, „Ach, nie chodź, Hryciu”, „Moskal-czarodziej”. W ukraińsko-kanadyjskim filmie „Noc w maju” „Wiosnianka” wykonywała wiosenne obrzędy. A ile obrzędów weselnych, kupalnych pieśni wiosennych, podolskich i sulimskich odtworzył Nerodenko ze swoim zespołem! Po raz pierwszy z okazji Dnia Zwycięstwa „Wiosnianka” przygotowała obrzęd panichidy za poległych. Składając Boże błogosławieństwo jubilatowi, który wniósł wiele do życia duchowego Ukrainy, obecny na wieczorze ojciec Oleh Małaniak, kandydat teologii z Katedry Prawa Kościelnego Akademii i Seminarium Duchownego Patriarchatu Kijowskiego, zaznaczył, że dzięki lekkiej ręce Nerodenki nad Dnieprem, w Hydroparku, odrodziło się święto Chrztu Pańskiego. On też był inicjatorem ufundowania cerkwi Iwana Teologa na Wołodymyrskiej Górze. „Wiosnianka” jako pierwsza odtworzyła także obrzęd Maślnicy. A przecież Wołodymyr Mynowycz to również znakomity specjalista-geolog. Podczas 48 lat praktyki geologicznej Wołodymyr Mynowycz zgromadził ogromne mnóstwo kolekcji, których nie da się wycenić. Zebrał największą na świecie kolekcję belemnitów, przodków współczesnych kalmarów. A kto dziś, w naszych czasach, mógłby przejść wzdłuż wszystkich rzek Kaukazu Północnego, przepłynąć Wołgę, dotrzeć do Turkmenistanu?.. Wołodymyr to zrobił. Przeszedł też całą Ukrainę. Tysiące kilometrów zmierzył niestrudzony geolog, niosąc w sercu ukraińską pieśń. Oddając hołd licznym cennym odkryciom Wołodymyra Mynowycza w geologii, koledzy z Moskwy i Petersburga (wówczas jeszcze Leningradu) upamiętnili jego nazwisko w nomenklaturze paleontologicznej. A w Karpatach nazwano jego imieniem potok. Ze wzruszeniem, ze łzami w oczach dziękował Wołodymyr Nerodenko za to wielkie święto, za ten przypływ miłości i szacunku, jaki zgotowały mu „Wiosnianka”, koledzy i wszyscy ci, którzy nie przestają podziwiać niewyczerpaną siłę jego artystycznego, naukowego i ludzkiego talentu. Ściany uniwersytetu wysłuchały szczerych słów podziękowania i życzeń zdrowia i szczęścia na długie lata dla tego niezwykłego człowieka za to, że przez wszystkie trudności i niepowodzenia dzielnie niósł sztandar ukraińskiej kultury, w najgorszych czasach pielęgnował naszą mowę i pieśń. Za to, że w młodych duszach rozbudzał ideę ukraińską, przyprowadzał do źródeł ludowej twórczości, za to, że uczył i uczy kochać Ukrainę. z Ludmiła KOCZEWSKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

SMAK BOŻEGO NARODZENIA MARII BURMAKI

Próbuję zaprzeczyć samej sobie, ale przypominam sobie, że właśnie smak świąt Bożego Narodzenia zrozumiałam i pojęłam, gdy usłyszałam o nim opowieść piosenkarki Marii Burmaki. Wtedy jeszcze całkiem młodziutka Mariczka z takim zapałem, apetytem opowiadała o wszystkich tradycjach, które zgłębiała jako filolog-folklorysta podczas studiów czy praktyk, czy po prostu zakochawszy się w tym święcie ze wszystkimi jego atrybutami. I czosnek pod obrusem, i wierzbki, i kutia, żeby była wonna i na miodach, i dwanaście potraw na stole, które, według głębokiego przekonania Mariczki, przygotować musi gospodyni domu. Tak robi ona, i wspomnienia o święcie przez to nie nabierają melodii męczeńskiego losu. Zakochany w życiu i wszystkim, co żyje, Bliźniak (a to zodiakalny los piosenkarki) ma naturalną potrzebę także alternatywnego życia-bytowania. Dla Mariczki podróże do Internetu i gromadzenie informacji o skali planetarnej to również potrzeba jej intelektu, który pod względem stanu świadomości jest, pod każdym względem, nieprzeciętny. Zgodzicie się, Mariczka Burmaka, której większość wielbicieli nigdy nie zapomni jako dziewczynki z Charkowa, z gitarą, która tak szczerze śpiewała o wolności i niepodległości na barykadach w Kijowie podczas studenckiego głodowania, rośnie i nadal zadziwia. Nazwa poprzedniego albumu „MIA” to internetowa wersja imienia piosenkarki, a materiał muzyczny, zbudowany na głębokiej ukraińskiej melodyce, zachwyca stylowością i niepowtarzalnością, którą można osiągnąć tylko w przypadku, gdy człowiek głęboko czuje swoje korzenie i ciągnie ku światłu wiedzy. Właśnie taką nienasyconą poznawaniem świata i życia jest Mariczka. Krok po kroku i rok po roku nadbudowywała piętra swoich duchowych zamków na mocnym fundamencie wiedzy. Wspominając o przeszłości i teraźniejszości, czyli świętach i dniach powszednich, należy zauważyć, że sława nie zepsuła charakteru i nie uczyniła z niej osoby, która może pretendować… do bycia odrażającą i ambitną kobietą. Mariczka wciąż jest z aniołem w duszy, który przyjacielsko i szczerze usiadł na jej ramieniu w przeddzień Bożego Narodzenia i poradził uspokoić się, bo widać, dokąd iść dalej. A mówiąc prościej, w przeddzień świąt ukazał się jej album „Z aniołem na ramieniu”, który stał się prezentem świątecznym dla jej wielbicieli. Część piosenek piosenkarka miała okazję zaprezentować w programie koncertowym „Nowe melodie wigilijnej nocy”, a jej udział stał się najbardziej organicznym momentem koncertowego przedstawienia. Nie śpiewała… Modliła się pieśniami swojej duszy. Jednym słowem, ulubione święto, Boże Narodzenie 2002 roku, stało się podsumowaniem, swoistym duchowym raportem piosenkarki, bo i zaprezentować piosenki, które weszły do tego albumu, przyszło na scenie Opery Narodowej. Z jej drżącym, przytulnym głosem, podobnym do niepowtarzalnego tembru Anny German, podobnym, ale rozpoznawalnym i magicznym tembrem Marii Burmaki, pewniejszej, konkurencyjnej, tej, która kiedyś w imieniu swojego pokolenia oświadczyła: „My idziemy!” i zaczęła robić wszystko, aby się urzeczywistnić i spełnić, a zdolność udowadniać konkurentom nie argumentami wiecowymi, a konkretnymi czynami. Na dziś jest ona aspirantką Instytutu Dziennikarstwa i ma nadzieję za jakiś czas obronić dysertację i jeszcze mocniej oraz solidniej się ugruntować. W „Production Studio” ukazuje się program „Stwórz siebie”, którego autorką i prowadzącą jest zasłużona piosenkarka Ukrainy Maria Burmaka. Dwa albumy w ciągu roku („Mia” oraz „Z aniołem na ramieniu”) — to także nie po prostu dużo — superudana praca. Przygotowywany był program solowy, który będzie kolejnym krokiem w karierze piosenkarki. Nakręcono dwa wideoklipy do piosenek z albumu „Mia” i odbyły się próby Marii Burmaki jako polskiej piosenkarki, co bardzo spodobało się i jej, i Polakom. Na festiwalu „Malwy”, który odbywał się w polskim mieście Płock, jej wykonanie piosenki „Anioł stróż” bardzo spodobało się Polakom i w przyszłości planowane jest nagranie albumu „polskiej” Marii. Zgodzicie się, niemało zrobiono w ciągu zaledwie jednego roku, dlatego i nastrój u piosenkarki jest bożonarodzeniowo-anielski, i zgodziła się odwiedzić redakcję gazety „Słowo Proświty”, i zasiać, i zaśpiewać, i z głębi serca życzyć „zwiększenia nakładu, i przyciągnięcia czytelników jak najwięcej, i „rozkręcenia się”, i nie zabłądzenia pośród lasu, w gąszczu żółtej prasy, stania się gazetą z gazet i częstszego zwracania uwagi na popularnych ukraińskich wykonawców, którym czasem brakuje po prostu ciepłego dziennikarskiego słowa”. W dni świąteczne rozmawiała z Marią Burmaką Łesia SAMIŁENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

WIEŚCI OD OŁEKSANDRA JEWTUSZENKI

„Królewskie zające”, „Bajki królestwa A’Mazoch”. Atlantik, 2001. Przez ostatnie dwa lata ten lwowski zespół dał w stolicy kilka udanych koncertów. W zeszłym roku w ramach festiwalu filmowego „Młodość” „Zające” zaprezentowały swój debiutancki album „Undlugged. Ukraiński alternatywny romans”. Album i występ zostały przyjęte „na ura”, a jeden z dziennikarzy nazwał solistkę (i liderkę zespołu) Lesię Herasymczuk „naszą ukraińską Ziemfirą”. Powodem było prawdopodobnie to, że piosenki Lesi brzmią zadziwiająco przenikliwie i lirycznie, a jednocześnie to absolutnie współczesne brzmienie. Druga płyta „Bajki królestwa A’Mazoch” ukazała się tuż przed kolejną edycją „Młodości” i również została zaprezentowana w ramach programu kulturalnego festiwalu. Tytuł płyty wynika z postawy samego zespołu: grają oni alternatywny rock w połączeniu z wierszami ukraińskich klasyków i robią to tak po swojemu, że z zewnątrz wszystko to wygląda jak kulturalny masochizm. Siedemnaście piosenek z „Bajek” to swoisty miks materiału studyjnego, nagrań zrobionych na koncertach w kijowskim klubie bluesowym „Bady Haj” oraz piosenek nagranych w trybie „Undlugged” (czyli bez instrumentów elektrycznych). Wszystko razem odbiera się jako pełna suita piosenek albo jako muzyczna podróż w świat wysokich, szczerych uczuć i przeżyć. Łapiesz się na myśli: jak mało jest takich muzycznych objawień wśród dzisiejszych przedstawicieli naszej popkultury… „Brati bluzu” („Bracia bluesa”), „Wienna woods”, Atlantik, 2001. Niedawno w Domu Ukraińskim zaprezentowano międzynarodowy projekt muzyczny „Brati bluzu — muzyka bez granic”. Dziwne, ale fakt: równolegle z nagłośnionymi komercyjnymi show odbywają się akcje muzyczne najwyższej jakości artystycznej. I odbywają się one jakby „w cieniu”, w atmosferze najwyższej klasy i bez szumu. Właśnie taka była „Muzyka bez granic”, której autorami są gitarzysta-wirtuoz z Holandii Rens Newland, Szwed i gitarzysta z Kanady Lionel Lodge oraz klawiszowiec zespołu „Bracia bluesa” Myrosław Lewicki. Wszyscy troje tworzą piękną muzykę, a cała sól projektu polega na połączeniu nurtów klasycznego, rockowego i jazzowo-etnicznego w jeden potężny dźwięk, strumień dźwiękowy. Ponadto jest to połączenie trzech szkół: zachodnioeuropejskiej, którą reprezentował Rens, północnoamerykańskiej — odpowiednio Lionel, oraz wschodnioeuropejskiej w wykonaniu Myrosława. Płyta „Wiedeński las” to tylko pewna część projektu „Muzyka bez granic”. Ten materiał powstał jako rezultat spontanicznej sesji studyjnej w Wiedniu (Austria), został wyprodukowany przez Rensa i Myrosława. „Wiedeński las” to delikatna pasterska medytacja muzyczna w stylu new age, w trakcie której dokonuje się tajemnicze połączenie różnorodnych kultur i szkół muzycznych. Emocje po wysłuchaniu są te same, co po koncercie — chce się jeszcze!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«SEN W NOC WIGILIJNĄ», CZYLI SZOPKA OŁEKSANDRA DZEKUNA

Wspaniałym bożonarodzeniowym prezentem dla miłośników teatru stała się nowa premiera Kijowskiego Państwowego Teatru Operetki „Sen w noc wigilijną”. Sukces spektaklu jest wynikiem współpracy czworga twórców: kompozytora Ihora Pokłada, autora rymowanego tekstu Ołeksandra Wratariowa, reżysera i autora libretta Ołeksandra Dzekuna oraz młodej scenografki Oleny Drobnej. Niezaprzeczalnie tradycje są żywe tylko wtedy, gdy naturalnie wplatają się w kanwę teraźniejszości. O. Dzekun i O. Drobna po premierze. Czy czytaliście „Noc wigilijną” Mykoły Hoholа? Z tym pytaniem, będąc pod wrażeniem obejrzanego spektaklu, zwracałam się niemal do wszystkich swoich znajomych. Odpowiedź była praktycznie jednoznaczna: oczywiście, to ta historia o kowalu Wakule, który zakochał się w kapryśnej Oksanie, i o Sołosze, i jeszcze o Puzatym Pacyuku, któremu pierogi same do ust wpadały. Jednym słowem, zwykła sobie świąteczna bajeczka. Właściwie sama tak myślałam. Do spotkania z Ołeksandrem Dzekunem, który wyraził nieco inne przemyślenia na ten temat. Wszyscy przywykli patrzeć na Hohola jak na realistę — mówi Ołeksandr Iwanowycz — przecież wiodącym tematem jego twórczości jest diabeł. Zagadkowość życia pozagrobowego, słabości ludzkie, odwieczna walka światła i ciemności — oto co najbardziej porusza pisarza. „Noc wigilijna” to bardzo religijny utwór, to misterium — oświadczył Ołeksandr Dzekun i właściwie stworzył misterium. Wielka drabina, która znalazła się na środku sceny, miała symbolizować duchowe wznoszenie się człowieka (nawiasem mówiąc, drabina — według wyznania O. Dzekuna — jest nieodłącznym atrybutem wszystkich jego spektakli hoholowskich). A czy możecie sobie wyobrazić szopkę bez ukraińskich kolęd i szczedriwek? I tutaj doszliśmy do tego, od czego warto byłoby zacząć — do muzyki Ihora Pokłada. Przecież tradycyjnie to właśnie kompozytora uważa się za autora spektaklu muzycznego. Po prostu oczarował swoimi melodiami, które tak bardzo zlały się, zżyły z ukraińską pieśnią. Wspaniały chór stał się ozdobą spektaklu, swoją wyrazistą charakterystykę muzyczną otrzymała każda postać, a współczesna aranżacja estradowa nadzwyczaj lekko i emocjonalnie była odbierana przez widzów. Słowem, muzyka stała się główną „winowajczynią” niezaprzeczalnego sukcesu nowej inscenizacji. Łaska. Jakbyście sami stali się uczestnikami misterium i przyłączyli się do największego i najszczęśliwszego wydarzenia w historii ludzkości — narodzin Syna Bożego. Ale od razu czuje się też obecność hoholowskiego diabła, który jest „nigdzie i wszędzie”. Z początku wcale nie wydaje się straszny, a nawet liryczno-sentymentalny, jak i „czarownica na miotle dziwnej urody”. Następująca po tym scena sabatu czarownic nie wróży niczego złego i z przyjemnością zanurzacie się w czary świątecznej bajki, w której Katarzyna II zaczyna śpiewać nadzwyczaj słodko, galantnie i melodyjnie. Ale nie wierzcie tym słodkim rzeczom — o tym ostrzega reżyser, gdy przyodziewa imperatorową dokładnie w strój czarownicy i kładzie diabła u jej stóp. A co z „sławną starszyzną kozacką”? Może oburzyła się na to? Ależ skąd. Skłoniła i głowę, i kolana, jeszcze podziękowała, jak należy. A w odpowiedzi na władcze: „Wstać!”, rozbrzmiało: „Nie wstaniemy, mamo, nigdy!”. Trzeba przyznać, że to przygnębiający widok (zwłaszcza gdy tak obrazowo) — dzielni zaporożcy, którzy rozpostarli się pod imperialnym obcasem. Oto ci świąteczna bajeczka, oto ci Mykoła Hohol. Okazuje się, że wcale nie o Wakule chciał opowiedzieć, i nie o Sołosze, i nie o pierogach. A o tym, jak Małorusini państwo swoje, wolność i swobodę na srebrne trzewiki wymienili! I w tym momencie chylisz czoła przed talentem wielkiego pisarza: tak trafnie i tak bezlitośnie mógł wyśmiać tylko on. I ile tu bólu, i ile miłości do swojej Ukrainy. U podstaw libretta nowej inscenizacji legł ukraińskojęzyczny oryginalny tekst (a w żadnym wypadku nie przekład) naszego współczesnego Ołeksandra Wratariowa, spektakl nie stał się przez to mniej hoholowski. Hoholowski duch, hoholowska istota, jego ból i miłość stały się tylko bardziej wyraźne, bliskie i zrozumiałe. Bo autorzy nowego „Snu w noc wigilijną” jeszcze raz udowodnili prostą prawdę: ważne nie są słowa (jak często bywają zwodnicze!), ważna jest ta ukryta treść, która kryje się między wierszami. Oksana CHRYSTOLIUBSKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

DIDUCH — NA CIEPŁY DUCH!

Chyba żaden naród nie ma tak bogatej różnorodności świątecznych obrzędów bożonarodzeniowo-noworocznych, jak nasz. Przyczyniły się do tego, moim zdaniem, realia historyczne: przez stulecia, mimo starcia elementów przedchrześcijańskich i właściwie chrześcijańskich, w codziennym życiu współistniały trzy dogmaty: animityzm, czyli ożywienie, animatyzm, czyli uduchowienie, i wreszcie antropomorfizm — swoiste uczłowieczenie. Wszystko to razem wzięte ściśle łączyło człowieka z otaczającym światem, czyniło go nieodłączną cząstką przyrody, wśród której żył, którą odpowiednio szanował i uduchowiał. Najpełniej widać to w obrzędach Nowego Roku. Co prawda, nasi dalecy przodkowie Nowy Rok świętowali w marcu — o tej porze przyroda już ożywała: drzewa puszczały soki, wzgórza pozbywały się śniegu, a otoczenie wypełniały głosiste nawoływania ptaków, które nie odleciały do ciepłych krajów. Jednak wraz z wprowadzeniem chrześcijaństwa na naszych ziemiach Nowy Rok przeniesiono na wrzesień, a z czasem — na styczeń, aby ujednolicić ogólnoeuropejską, a co za tym idzie, powszechną rachubę czasu. Tak czy inaczej, kilka pokoleń przyzwyczaiło się do współczesnych obrzędów bożonarodzeniowo-noworocznych — Bożego Narodzenia, Wasyla (starego Nowego Roku) oraz Święta Jordanu. Przez dwa tygodnie nasi przodkowie hucznie je świętowali. Warto przypomnieć jedną z kolęd: Przyjdą do ciebie Trzy święta w gości: Pierwsze święto — Święte Narodzenie. Drugie święto — Świętego Wasyla, A trzecie święto — Święty Jordan. Dlatego spróbujmy choć pokrótce odświeżyć w pamięci nasze dawne tradycje. MELANKI, WASYLA CZYLI STARY NOWY ROK. W wigilię Wasyla, czyli wieczorem 13 stycznia, grupy dziewcząt obchodziły mieszkańców wsi i pod oknami śpiewały pieśni szczedriwki na cześć gospodarzy i ich dzieci, za co były obdarowywane smacznymi podarunkami. O północy lub o świcie gospodarz z synem wynosili do sadu diducha (snop słomy, który stawiano w kącie przed Bożym Narodzeniem), część spalali, a z reszty robili powrósła, którymi obwiązywali drzewa owocowe — aby jabłonie i grusze obficie rodziły. Tradycyjnie o świcie zasiewano ziarnem domy mieszkańców wsi. Zazwyczaj robili to nastolatkowie lub kawalerowie. Wchodząc do chaty, połaznyk — bo tak nazywano zasiewających — nawoływał: Siej się, rodź się, żyto, pszenica, Wszelkie zboże, Na szczęście, na zdrowie I na Nowy Rok, Żeby urodziło lepiej niż w zeszłym roku! Młodych zasiewających obdarowywano jabłkami, pieniędzmi lub smacznymi pierożkami, które specjalnie wypiekano i nazywano wasylami. Uważano, że im więcej połaznyków odwiedzi dom, tym szczęśliwszy będzie nadchodzący rok. Wierzono również: jeśli w Nowym Roku do chaty jako pierwszy zawita mężczyzna, to w rodzinie będzie dostatek, a jeśli kobieta — na nieszczęście. Oto dlaczego zasiewającymi powinni być chłopcy lub mężczyźni. Na Wasyla przygotowywano również kutię, którą nazywano szczodrą, ponieważ można już było spożywać potrawy mięsne: przedświąteczna, jak wiecie, nazywa się bogatą. ŚWIĘTO JORDANU. Tym świętem, które przypada na 19 stycznia i jest związane z poświęceniem wody, kończą się tak zwane święta bożonarodzeniowo-noworoczne. W wigilię przygotowywano trzecią kutię, która nazywa się głodną. Po wieczerzy garnek lub kociołek, w którym gotowała się potrawa, wynoszono na podwórze, wyskrobywano resztki, stukając makutrami i mówiąc: Uciekaj, kutio, z kąta, A kompot idź na targ, Chleby, zostańcie na półce, A diduch — na ciepły duch, Żeby porzucić kożuch! Obrzęd „wypędzania kutii” towarzyszył symbolicznym strzałom z broni palnej. Każdy myśliwy uważał za zaszczyt zrobić to trzykrotnie — „żeby wilki nie napadały na konie i owce”. Dlatego to wydarzenie miało jeszcze jedną nazwę — „Rozstrzeliwanie kutii”. Rano na rzece lub stawie przy przeręblu stawiano wykuty z lodu krzyż, polewano go czerwonym kwasem buraczanym i ksiądz święcił wodę. Taka woda uważana jest za bardzo leczniczą na wszelkie choroby, dlatego prawie we wszystkich domach trzymano wodę święconą do następnego święta. Na tym właściwie kończył się najbardziej poetycki cykl trzech znaczących świąt. Oczywiście, tylko zarysowałem je, choć w życiu codziennym istniało znacznie więcej obrzędów. Dlatego w wigilię tych świąt pragnę życzyć wszystkim smacznej kutii i dźwięcznej kolędy. Wasyl SKURATIWSKIJ Założyciel Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

GOŚCIMY SIĘ I GOŚCIMY

We lwowskim czasopiśmie „Proświta” najlepszych rad czytelnikom udziela pani Klimentyna. Dziś zaprosiliśmy ją na łamy naszego tygodnika. A zatem: jak przyjmować gości po lwowsku, radzi wszechwiedząca Klimentyna. Przyjęcia bywają różne, zatem różne są też wymagania wobec stołu. Niewielkie przyjacielskie przyjęcie z ograniczoną liczbą osób. Można podać kanapki do wódki lub wina oraz coś słodkiego do kawy lub herbaty. „Tematyczne” zaproszenie. Można zaprosić „na faszerowaną rybę” czy „nowy przepis na pizzę”. Wtedy podajemy tylko jedno — obiecane — danie, można coś słodkiego na deser. Przyjęcie imieninowe na 15–20 osób przewiduje nieco więcej (ale niekoniecznie). Zazwyczaj zaczynamy od kanapek lub zimnych przekąsek, potem — gorące danie i słodkości. Święta mają swoje prawa. Po długim poście — na przykład przedświątecznym — częstujemy się szynkami, kiełbasami, pasztetami, tradycyjnym miodownikiem, makowcem. Kiedyś zapytano mnie, czy dobrze, gdy stoły uginają się od nadmiaru potraw. Odpowiadam więc: nadmiar w podawaniu na stół, jak i w ubiorze, ozdobach, kosmetykach — to oznaka braku smaku. Pierwsza zasada świątecznego stołu — ładne i racjonalne nakrycie. Jeśli podajemy tylko zimne mięso, sałatki — stawiamy jeden talerz z nożem (po prawej) i widelcem (po lewej). Jeśli planujemy jeszcze gorące — dwa talerze (mniejszy na większym), dwa noże i dwa widelce (kładziemy je w kolejności użycia: z brzegu mniejsze, bliżej talerza — większe). Kieliszki stawiamy przed talerzami, najbardziej po prawej — mały do wódki, bliżej środka — do wina, po lewej — do wody. Odnośnie gospodyni: • nie należy zastawiać stołu dużą liczbą półmisków, salaterek (podana ryba stoi na stole, dopóki ją jedzą, podajemy zimne mięso i sałatki do niego — rybę zabieramy, podajemy gorące — zimne zabieramy, podajemy słodkie — zabieramy wszystko, co było przedtem); • butelek na stole nie stawiamy lub stawiamy ich jak najmniej; • uprzejma gospodyni nigdy nie czepia się kogoś jednego z prośbą, by coś zjadł, zwraca się z ogólną prośbą: „Drodzy goście, częstujcie się”; • nie można natarczywie namawiać, podając komuś półmisek, po jednym „dziękuję” półmisek przekazujemy dalej; • do alkoholu nigdy nie można namawiać, a tym bardziej zmuszać, to bardzo zły ton. Warto znać pewne konwenanse, przyjęte nie tylko w galicyjskich domach, ale i w Europie. Kładąc na talerzu nóż i widelec na krzyż, dajemy do zrozumienia, że jeszcze wrócimy do jedzenia, kładąc równolegle — że posiłek jest zakończony i namawiać nas już nie trzeba. Jeśli w kieliszku zostaje choćby kropla — to sygnał, że więcej nalewać nie trzeba. Istnieje twarda zasada: przy stole o potrawach nie rozmawiamy. Na zakończenie trzeba podziękować za gościnę, można dodać coś w rodzaju: „W tym domu na stole zawsze są bardzo smaczne potrawy”, ale długotrwałe wychwalanie przy stole to zły ton. Rozmowa przy stole powinna być towarzyska, a gospodarze powinni dbać, by tematów nie zabrakło. Jak siadamy do stołu i wstajemy od niego? Pierwszymi siadają najstarsi goście. Jeśli gości jest wielu — przed talerzami rozstawiamy wizytówki z imionami i nazwiskami. Jeśli gości jest niewielu — sadzają gospodarze, prowadząc gości do ich miejsc, dbając, by posadzić obok siebie ludzi, którzy będą wzajemnie zadowoleni z tego towarzystwa. Najbardziej honorowe miejsce — naprzeciw drzwi wejściowych, tam sadza się najważniejszych gości. Dalej — mniej więcej „według starszeństwa”. Częstowanie zaczyna się od najstarszych. Nikt nie wstaje od stołu, dopóki wszyscy nie skończyli posiłku. Na zakończenie — kilka świątecznych przepisów. Wesołych Świąt! KOSZYCZKI Z GRZYBAMI Z kruchego (piaskowego) ciasta upiec w foremkach słone „koszyczki”. Farsz: 4-5 suszonych grzybów, 0,5 szkl. ryżu, duża cebula. Ugotować grzyby w małej ilości wody do miękkości. Ryż, przeciwnie, w dużej ilości wody (1 l) do pełnej gotowości. Drobno posiekaną cebulę podsmażyć na oleju na jasny, złocisty kolor. Wszystko zmielić w maszynce do mięsa, dodając sól i pieprz do smaku. Dodać wywar z grzybów, łyżkę lub dwie śmietany, ubić mikserem — nożami do purée. Podawać podgrzane do barszczu, dekorując każdy koszyczek listkiem zielonej pietruszki. ŚLEDZIE MARYNOWANE „ROLMOPSY” Oczyszczone śledzie pokroić wzdłuż na paski 2 x 8 cm (1,5 x 6). Posmarować bardzo cienko musztardą i pokryć cienką warstwą bardzo drobno posiekanej cebuli. Zwinąć i spiąć (przebić na wylot) wykałaczką. Ułożyć w litrowym słoiku, zalać marynatą. Marynata: Woda, ocet (do smaku), cukier (1 łyżeczka na 0,5 l płynu), liść laurowy, czarny pieprz w ziarnach i ziele angielskie. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef redakcji Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk oraz Ołeh Besśkyj. Adres redakcji: 01001, Kijów-1, zaułek Muzejnyj, 8. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Indeks prenumeraty 30617. Zam. nr 3301202. Nakład 5000. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn