Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №03 за 2008 рік

16 S. · 50 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 50 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

KOCHAJMY ZIEMIĘ, KTÓRA NAS KARMI!

Wołodymyr JAWORIWŚKYJ Jakże ty jesteś nieubłagany, Czasie! Spośród niezliczonych ludzkich osobowości, a nawet zwykłych istot, które przed nami żyły na tej planecie, żadna cię nie pokonała, choć wyzwanie rzucały miliony. Tylko nielicznym udawało się, jeśli nie pokonać ciebie, to przynajmniej nie zostać ostatecznie pokonanymi, wymazanymi przez ciebie, Czasie. My, Ukraińcy, zdołaliśmy wyłonić ze swojego środowiska setki takich zuchwalców i śmiałków tylko w ciągu ostatniego tysiąclecia: Wołodymyr Chrzciciel i Nestor Kronikarz, Daniel Halicki i Jarosław Mądry, hetmani Piotr Sahajdaczny i Bohdan Chmielnicki, Petro Doroszenko, Iwan Mazepa i Pylyp Orlyk, bezkompromisowi strażnicy naszego ducha narodowego: Taras Szewczenko, Panas Kulisz, Iwan Franko, Lesia Ukrainka, Mychajło Hruszewski, Mykoła Michnowski, Wołodymyr Winniczenko, Mykoła Skrypnyk, Jewhen Małanjuk, Mykoła Chwylowy, Ołeksandr Dowżenko, Olena Teliha, Ołes Honczar, Wasyl Symonenko, Hryhir Tiutiunnyk, Wasyl Stus, Iwan Switlyczny, Jewhen Hucało… A ponadto ukraińscy wojownicy-obrońcy Ukrainy: książę Światosław, Dmytro Wiśniowiecki, Iwan Bohun i Maksym Krywonis, Iwan Sirko i Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Roman Szuchewycz oraz Petro Hryhorenko… To tylko tak, nawet nie wysilając pamięci, nanizałem imiona święte dla nas tych, którzy już odeszli za daleką granicę wiecznego spokoju, ciszy i bezproblemowości. Wymieniłem imiona o znaczeniu światowym, a nie takie, które służą, by tak rzec, do domowego, chutorowego użytku. A ile jeszcze takich jasnych ukraińskich imion może dodać każdy z was, moi drodzy Ukraińcy: dziesiątki, setki. A ilu jeszcze bezimiennych, dokładniej, nieznanoimiennych odeszło, nie pretendując do miejsca w naszej pamięci i w historii. Otóż, Czasie, nie wszystkich Ukraińców pokonałeś, bynajmniej nie wszystkich, Czasie. Wielu z nas jednak wygrało, zdawałoby się beznadziejny pojedynek z tobą. Wygraliśmy duchowo, a nie fizycznie. Dla nas, prawdziwych Ukraińców, najważniejsze jest jednak to, że całkowicie wygrała go nasza ukraińska nacja i nasza ojczyzna Ukraina. Ty, Czasie, nie pokonałeś jej, choć historia przygotowała do tego wszystkie warunki, wszystkie śmiertelne zagrożenia i zmodernizowane pułapki. U skazanych na śmierć najpierw zanika, a potem zupełnie znika pamięć. U nas, Ukraińców, to już było i trwa nadal, a antyukraiński klan polityczny, który wyznaje tę beztroskę pamięci, zdobywa jeszcze wielką liczbę głosów podczas wyborów na południu i wschodzie państwa. Potem u skazanego zabierają język albo też znika on z jego ust. I to my, Ukraińcy, przeżyliśmy i przeżywamy nadal: naszą rodzimą, matczyną mowę przez stulecia wyrywali z ust obcokrajowcy, narzucając nam swoją mowę. Niektórym to się nawet udało w okresach upadku naszego ducha, ale zawsze okazywało się, że i my, i nasza mowa, i nasz duch jesteśmy zdolni do kolosalnego samoodrodzenia. Gdy tylko w latach dwudziestych Imperium Rosyjskie na krótki czas „zapomniało” o nas i rozwarło swoją pięść, błyskawicznie ukrainizowały się nawet zrusyfikowane Donbas, Charkowszczyzna, Odessczyzna, Kuban. Brali w tym najaktywniejszy udział ówcześni ukraińscy komuniści Skrypnyk, Ljubczenko, Zatońskyj (całkowite antypody późniejszego politycznego kata Postyszewa, a następnie stalinowskich lokai Kaganowicza i Chruszczowa, a wtedy po prostu agresywnych rusyfikatorów Pidhornego i Szczerbyckiego oraz dzisiejszego Symonenki). I mimo to nie pokonałeś, Czasie, naszego ukraińskiego ducha, nie pokonałeś. Posłuchaj. Zwykła Ukrainka, moja rodaczka z Winnicczyzny, napisała do mnie list. Nic szczególnego w nim nie ma, ale posłuchaj, Czasie. Raisa Lewczuk, 59 lat, miasto Kalinówka, obwód winnicki: „Słucham Państwa audycji, czytacie listy od korespondentów. Zawsze dziwiłam się, że są tacy ludzie, którzy mają ochotę pisać i piszą rozumnie, składnie. Nie wiem, czy zdołam tak napisać, ale bardzo mnie to już dotknęło, więc się zdecydowałam. Ponieważ są listy, które wywołują uczucie irytacji, niepokoju, a nawet żalu. Wielu korespondentom bardzo chce się wracać do stalinowskiego terroru, chruszczowowskiego komunizmu, breżniewowskiego zastoju. O tych epokach można pisać wiele. Coś też było dobrego — była tam nasza młodość, nadzieje na to, że żyjemy w pięknym kraju, „gdzie tak swobodnie oddycha człowiek…” Ale to już inne czasy, Ukraina stała się niepodległa i nadeszło przejrzenie. Ech, nie jest ono łatwe, czasem na oczach palące łzy, bezgranicznie żal ludzi, którzy oddali swój talent, życie za to, żeby to przejrzenie nastąpiło. W dni, kiedy obchodzono rocznicę urodzin Stusa, usłyszałam, że w 1972 roku przebywał on w kazamatach winnickiego KGB. Przeraziłam się: my w tym czasie żyliśmy, chodziliśmy na demonstracje, spotykaliśmy się w towarzystwie, bawiliśmy się, czytaliśmy „Prawdę” i „Политическое самообразование”, rodziliśmy dzieci i nie mogliśmy sobie wyobrazić, że za murami bardzo reprezentacyjnego budynku niszczono nasze sumienie. Czy można żałować czasów, w których zabija się geniuszy?! A gdy to zwykły, prosty człowiek — chlebodawca czy nauczyciel — a takich zniszczono miliony! Myśleć o tym jest trudno i bardzo boleśnie! Oto za jakim życiem tak żałują czerwoni adresaci, oto do czego nas znów wzywają symonenkowie, witrenkowie i ich kompania! Niewiarygodne, ale są ludzie, którzy ich popierają. Niech ich sędzią będzie Bóg. A Panu, Wołodymyrze Ołeksandrowiczu, życzę zdrowia, sił, twórczych sukcesów w nowym 2008 roku!” Zakończenie na s. 2 10–11 MYKOŁA DMYTRENKO: ŚWIAT SYMBOLI Ofiary dobrowolne „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Rachunek nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE W GRUZJI ODBYŁA SIĘ AKCJA PROTESTACYJNA OPOZYCJI

13 stycznia odbyła się akcja protestacyjna opozycji w Tbilisi. Według różnych szacunków brało w niej udział od pięćdziesięciu do osiemdziesięciu tysięcy ludzi. Na akcji obecnych było od razu trzech kandydatów na prezydenta: Lewan Gaczecziładze, lider „Nowych Prawicowców” Dawid Gamkrelidze i lider Partii Przyszłości Giorgi Maiszwili, a także przedstawiciel czwartego kandydata — lidera laburzystów Szałwy Natelaszwili. Opozycja deklaruje fałszerstwa podczas liczenia głosów i protestuje przeciwko ostatecznym wynikom wyborów. Centralna Komisja Wyborcza Gruzji ogłosiła ostateczne wyniki przedterminowych wyborów prezydenckich, które odbyły się w kraju 5 stycznia. Zgodnie z oczekiwaniami, nowym prezydentem kraju został Micheil Saakaszwili, który uzyskał prawie 53 i pół procent głosów wyborców, a kandydat z ramienia Narodowej Rady Opozycji Lewan Gaczecziładze — 25,69 procent. Po Eduardzie Szewardnadze Saakaszwili stał się drugim w Gruzji politykiem wybranym po raz drugi z rzędu na stanowisko głowy państwa. Ostatecznego protokołu odmówiło podpisania sześciu członków CKW z ramienia partii opozycyjnych. Jednak ich demarche nie wpłynęło na wynik: protokół przyjęła zwykłą większością głosów pozostała siódemka członków komisji. Lecz pomimo przekonującego zwycięstwa w pierwszej turze, wynik wyborów świadczył o spadku popularności Saakaszwilego niemal dwukrotnie: 4 lata temu na lidera Rewolucji Róż zagłosowało ponad dziewięćdziesiąt procent społeczeństwa. Krytycy zaznaczają, że reformy Saakaszwilego nie uwzględniają interesów osób niezamożnych i że ogranicza on demokrację. Teraz opozycja zarzuca mu jeszcze fałszerstwo wyborów. Przeprowadzenie drugiej tury to główne żądanie akcji protestacyjnych, które wznowiono zaraz po ogłoszeniu ostatecznych wyników. Opozycjoniści grożą niedopuszczeniem do inauguracji. Następny wiec odbędzie się 15 stycznia przy budynku Telewizji Publicznej Gruzji. Nastia TOPOLA W noc z 27 na 28 grudnia w Szyszakach na Połtawszczyźnie zbezczeszczono znak pamięci Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) Kyryła OSZMAKA. Wandale uszkodzili tablicę pamiątkową z portretem K. Oszmaka: najwyraźniej rzucano w nią bryłami asfaltu i odłamkiem betonowego krawężnika. Przedstawiciele Rady Szyszackiej... Zakończenie. Początek na s. 1 A oto z drugiego krańca Ukrainy, Rosjanka z narodowości. Posłuchaj, Czasie, i jej. Ludmiła Juzefczyk, miasto Stebnik w obwodzie lwowskim: „Dzień dobry, panie Jaworiwski! Jestem Rosjanką, mieszkam na Lwowszczyźnie od czwartego roku życia, teraz jestem już na emeryturze. Tutaj wyrosły moje dzieci, dorastają wnuki. Mam ukraińskie obywatelstwo. Znaczy to, że jestem Ukrainką! Wychowałam się w rosyjskojęzycznym otoczeniu, a dzięki Radiu Narodowemu nauczyłam się języka ukraińskiego, później pomogły też kontakty. I dziwi mnie po prostu, jak mogło dojść do tego, że w szesnastym roku niepodległości Ukrainy na większości jej terytorium prawie nie słychać ukraińskiego języka państwowego. Niektórzy politycy mówią, że tak historycznie się złożyło. A czy rzeczywiście nie należałoby nam zapoznać się z historią państwa, w którym żyjemy? Oczywiście, zapoznawać się trzeba z historią prawdziwą, a nie komunistyczną. I wtedy zrozumiemy, że język ukraiński zakazywano używać dekretami na szczeblu państwowym w Imperium Rosyjskim, a surżyk to reakcja obronna narodu dla zachowania języka ojczystego. Ale co dzieje się teraz? W telewizji prawie na wszystkich kanałach trwają dni kultury rosyjskiej. Podobają mi się i z przyjemnością słucham rosyjskich piosenek, ale przecież żyjemy nie w Rosji, i Ukraińcy także chcą słyszeć swoje narodowe utwory! Kiedyż zaczną się dni kultury i sztuki ukraińskiej na Ukrainie? Dlaczego ukraińska pieśń — dusza narodu, na ziemiach którego żyjemy, jest zamknięta w złotej klatce za siedmioma zamkami? Kiedyż znajdzie się ten rycerz, który wreszcie ją uwolni? Mądrość ludowa twierdzi: klin klinem wybijają. A czy nie warto byłoby naszym mężom stanu posłuchać jej i na szczeblu państwowym zobowiązać wszystkie kanały radia i telewizji do wykorzystywania nie mniej niż dwóch trzecich czasu antenowego na programy tylko w języku państwowym? To byłoby sprawiedliwe! Mnie jako Rosjankę bardzo obrażają symonienki i witrenki, którzy uważają Rosjan za umysłowych infantów, którzy żyjąc na Ukrainie, rzekomo nie mogą nauczyć się ukraińskiego. Przecież kiedy my, Rosjanie, przyjeżdżamy żyć do jakiegokolwiek innego kraju, to uczymy się...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

ZWROT OSZCZĘDNOŚCI: CYFRY, FAKTY, KOMENTARZE

Na swój sposób przeciwko wynikom wyborów protestuje jeden z liderów opozycji, były minister obrony Irakli Okruaszwili. Kilka dni temu ogłosił głodówkę. Obecnie Irakli Okruaszwili przebywa w paryskim więzieniu. Władze Francji rozstrzygają kwestię jego ekstradycji do Gruzji lub przyznania azylu politycznego. W ojczyźnie opozycjonistę oskarża się o próbę zamachu stanu. Tymczasem Micheil Saakaszwili, nawet nie czekając na ostateczne wyniki wyborów, już zaczął zapraszać gości na swoją inaugurację. Odbędzie się ona 20 lub 21 stycznia. Zaczął wdrażać swoje pierwsze kroki na stanowisku prezydenta: 50-dniowy program przezwyciężenia ubóstwa, odnowienie władzy wykonawczej na wszystkich szczeblach oraz poprawę stosunków z Rosją. Na podstawie materiałów „5 kanału” przygotował Jewhen Buket. W 2008 roku rząd Julii Tymoszenko planuje zwrócić obywatelom Ukrainy zdewaluowane wkłady w Oszczadbanku ZSRR na sumę 20 mld hrywien. 8 mld przewidziano już w budżecie państwa, 12 — planuje się dodatkowo uzyskać z prywatyzacji. To 5,3 raza więcej, niż zwrócono wkładcom przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy. Gdyby państwo kontynuowało spłacanie długów w tempie 50 hrywien rocznie, jak to było za poprzednich rządów, to ogólny dług wobec wkładców można by spłacić w przybliżeniu za 200 lat. Już w 2008 roku, według prognoz, państwo całkowicie rozliczy się z około 60% wkładców. Wypłaty rozpoczęły się 1 stycznia. Z 20 mld hrywien 6 mld zostanie wypłaconych „żywą gotówką”. Wypłaty gotówkowe wyniosą do 1000 hrywien na osobę, a to prawie dwa razy więcej, niż spłacono w ogóle. 2 mld hrywien pójdą na spłatę zadłużenia za usługi mieszkaniowo-komunalne. Na Ukrainie warunki zwrotu oszczędności są jednymi z najlepszych wśród wszystkich krajów byłego ZSRR. Dotyczy to również stosunku waluty krajowej, czyli hrywny, do rubla radzieckiego. W porównaniu z sąsiadami Ukraina ma najlepszy przelicznik wymiany. Wynosi on 1 rubel radziecki = 1,05 hrywny. Kurs ten jest pięciokrotnie wyższy (i odpowiednio korzystniejszy dla wkładcy) niż w Rosji, 35 razy wyższy niż w Kazachstanie, 105 razy wyższy niż na Białorusi. W Rosji wypłacano 0,21 hrywny za 1 rubel radziecki, w Kazachstanie — 0,03 hrywny, na Białorusi — 0,01 hrywny. W rządzie dobrze rozumieją, dlaczego w oddziałach Oszczadbanku tworzą się kolejki, uświadamiają sobie motywy, które wywołują nadmierne zaniepokojenie obywateli. Ludzie zbyt długo, przez siedemnaście lat, czekali na zwrot swoich oszczędności pracowniczych i dotąd w najlepszym przypadku, czasem z wielkimi trudnościami, otrzymywali jedynie po 50 hrywien rocznie. Od teraz zwrot oszczędności jest głównym priorytetem nowego rządu, który wykona wszystkie podjęte zobowiązania, i każdy wkładca w tym roku obowiązkowo otrzyma tysiąc hrywien, niezależnie od tego, kiedy się po nie zgłosi. Rejestracja i wypłaty nie są ograniczone w czasie. Wypłata rekompensat jest wspierana kompleksem działań antyinflacyjnych. Dlatego wkładcom, którzy mają wkłady większe niż tysiąc hrywien, dodatkowo do tysiąca hrywien w „żywej gotówce” zaproponowane zostanie wykorzystanie wkładów na spłatę zadłużenia i bieżące opłaty za usługi mieszkaniowo-komunalne, na rozliczenia za naukę dzieci oraz zakup towarów trwałego użytku — telewizorów, lodówek, innego sprzętu gospodarstwa domowego. Ten krok stworzy dodatkowy popyt na ukraińskie towary, przyczyni się do rozszerzenia produkcji, a co za tym idzie, do wzrostu płac i tworzenia nowych miejsc pracy. Rząd zaproponuje (ale nie będzie zmuszał) wkładcom pozostawienie wypłaconych środków na rachunkach depozytowych w bankach pod rynkowo konkurencyjne oprocentowanie — 13,5% w hrywnach, 9,5% w walucie. Dla porównania: średnia stawka depozytów dla osób fizycznych na okres 12 miesięcy w ostatnim tygodniu wyniosła 13,4% w hrywnach i 9,7% w dolarach. Rząd nie tylko spłaca długi, ale także stwarza możliwość, aby zasoby finansowe można było równolegle wykorzystać do kredytowania ukraińskiej gospodarki przez system bankowy. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Jewhen Buket.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

W osiedlu Szyszaki dokonano aktu wandalizmu wobec pomnika Kyryła Osmaka

...organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej i Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów zwróciły się z odpowiednim oświadczeniem do organów ścigania. Jak poinformowała przewodnicząca Szyszackiej rejonowej organizacji UNP, kierowniczka frakcji UNP w Szyszackiej radzie rejonowej Natalia Korotycz, niektóre siły polityczne wyrażały niezadowolenie z pojawienia się w Szyszakach pomnika wybitnego rodaka. W szczególności o rzekomej niezgodności z prawem ustawienia znaku w lokalnej prasie wypowiadali się komuniści, chociaż decyzję o monumentalnym upamiętnieniu pamięci K. Osmaka 5 grudnia 2006 roku podjęła Szyszacka rada osiedlowa. Wcześniej ta kwestia dwukrotnie była poruszana na sesjach rady osiedlowej, a to właśnie deputowani od KPU i SPU blokowali przyjęcie pozytywnej uchwały. Przypomnijmy, że pomnik Kyryła Osmaka odsłonięto w Szyszakach 24 sierpnia 2007 roku dzięki staraniom i za środki miejscowych patriotów, w tym członków UNP.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von «KOCHAJMY ZIEMIĘ, KTÓRA NAS KARMI!», S. 1

KOCHAJMY ZIEMIĘ, KTÓRA NAS KARMI!

jej język, i dzięki temu tylko się wzbogacamy! Pan Symonenko ze wszystkich sił dąży do uznania języka rosyjskiego drugim językiem państwowym, ale żyjemy teraz w demokratycznym kraju, gdzie przemoc nie może być popierana, a właśnie siłowymi metodami swego czasu wprowadzono język rosyjski na Ukrainie. Żyjemy w społeczeństwie demokratycznym. I najbardziej jakoś „troszczą się” o naszą demokrację komuniści. Oni, jak zawsze, przekręcając fakty, plugawią siły demokratyczne, prezydenta, zapominając o wszelkich zasadach moralnych. Doskonale rozumieją, że za to nie wyślą ich na Syberię i nie zakatują w więzieniach, tak jak robiono to za reżimu komunistycznego. Chciałabym zwrócić się do wszystkich Ukraińców, niezależnie od narodowości: Ukraińcy, kochajmy ziemię, która nas karmi! Szanujmy państwo, w którym żyjemy! Szanujmy siebie i ludzi, którzy żyją obok nas, tylko wtedy będą nas szanować inni ludzie, inne państwa”. I jeszcze jeden list z najświeższej poczty. Hanna Kyrycenko, wieś Uspenka, rejon onufrijiwski, obwód kirowohradzki: „Panie Wołodymyrze, bardzo podoba mi się Pana audycja i chciałabym sama napisać list. Siadłam pisać, a tu w radiu występuje Symonenko i tak sobie „maluje”, nawet Boga wspomina. Pamiętam dawne lata, jak komuniści za Boga karali uczniów, zabraniali nosić wieczerzę w Wigilię. Myślę, że Symonenko urodził się za późno, powinien żyć w tamtych latach, kiedy komuniści chodzili po podwórkach i wygarniali ludziom z garnków, co tam było, zostawiali na śmierć głodową, może wtedy i on zobaczyłby, jak ludzie umierali z głodu, po siedem dusz w jednej chacie leżało martwych. A to, co szło drogą i upadło, bo nie miało siły wstać, tam tak i konało. Matki jadły swoje dzieci, mojego braciszka ludożercy wykradli, ale Pan Bóg go uratował. A ilu komuniści rozstrzelali niewinnych ludzi! Ileż strasznego można wspominać! A Symonenko i ten drugi z nim pchają się do władzy i do Rosji, a my przecież niedawno dopiero wyrwaliśmy się z tej Rosji, jak płakaliśmy i cieszyliśmy się, że już we własnym domu, a nie u macochy, że nie jesteśmy niewolnikami, lecz na wolności, wyskoczyliśmy nadzy i bosi. A kto chce wrócić do Rosji, to bramy otwarte: idźcie, proszę! My nawet dróżkę wymieciemy — idźcie i nie mąćcie narodu ukraińskiego! A za Juszczenkę będę modlić się do Boga, żeby nie zbłądził, a wy, synowie Ukrainy, zgodnie bierzcie się i walczcie za Ukrainę, za naród! Udowodnijcie, że nie jesteście „kozłami”, połączcie się w jedno i nie bądźcie jak Łabędź, Rak i Szczupak. Jestem z Kirowohradszczyzny, mam 87 lat, skończyłam tylko trzy klasy, wiele przeżyłam, gdyby wszystko opisać, byłaby z tego książka”. Hanna Kyrycenko, ze wsi Uspenka, rejonu onufrijiwskiego w obwodzie kirowohradzkim, gdzie Pan, Wołodymyrze, byli i jesteście teraz naszym deputowanym”. Trzy kobiety z różnych stron Ukrainy, których listy wybrałem na chybił trafił, nie szukając tego specjalnie. Ale widzisz, Czasie, wszystkie one są o Ukrainie. Jak tylko nasz lud zrozumiał, że można swobodnie myśleć i mówić na głos wszystko, co leży na sercu, — Ukraina przemówiła i zaczęła stawać się sobą — ukraińską Ukrainą. Obejrzyjmy się jednak, bracia, choćby przez ramię, na rok, który, jak mówili nasi dalecy przodkowie, już jest „za szelomianem”. Wykipiał, wybuntował się i pokornie odchodzi do historii. Jest tak gęsty od wydarzeń pierwszorzędnej wagi historycznej, jak dorodny wrześniowy słonecznik, nabity nasionami — aż pęka. Po raz pierwszy w ukraińskiej polityce nowych czasów ukarano politycznych handlarzy i szulerów, którzy uwierzyli, że pieniądze w polityce są ostatnim argumentem, który rozstrzyga wszystko. Tak, wykupili sierjaków z ostatniej ławy, wzięli ich jak jeńców wojennych: bez honoru i godności, jak martwe dusze, do rejestru. I martwi pociągnęli żywych na dno. Przedterminowe wybory jednak się odbyły, i pokonani zakupiciele sprzedajnych dusz zmuszeni byli oddać władzę, do której tak przywykli, że nie wierzyli, iż są zdolni oddać ją komuś innemu. Opierali się do ostatka, do śmieszności i karykatury, ale — oddali. I to jest kolosalna lekcja moralności politycznej, choć wszyscy już uwierzyli w całkowitą amoralność ukraińskiej polityki. Moralnym okazał się nasz naród ukraiński, który jednym wskazał kąt, a drugim — tron. Okazał się bezstronnym sędzią. On, uświadamiając sobie swoje prawo do wyboru władzy, zdecydował się jeszcze raz powierzyć swój los patriotycznym ukraińskim demokratom, choć był już rozczarowany zarówno nimi, jak i Prezydentem, którego bronił na zimnym i niespokojnym Majdanie w 2004 roku. Demokraci ledwo wymęczyli swoją koalicję, niemal ponownie powtarzając małoruską bezgłowość i pseudohetmanizm. Kto mógł się spodziewać po Iwanie Pluszczu — przebiegłym, dalekowzrocznym ukraińskim politycznym wujku, który przeprowadził Deklarację jako pierwszy dokument naszej Niepodległości — że stoczy się w strefę hańby i bezzasadności pod pozorem karykaturalnej „zasady”. Jakie asekuracyjne hamulce zawiodły Iwana Stepanowicza na mecie jego kariery politycznej? Mimo to nowy ukraiński rząd został jednak powołany. I chcę to podkreślić: po raz pierwszy zespół Julii Tymoszenko, ryzykując, narażając się na miny, demonstruje moralne zasady w polityce. Dla wielu z naszych rodaków te zasady mają wygląd słabości lub dziwactwa. Powiedzieli, że podzielą stanowiska ministerialne po równo z „Naszą Ukrainą”, niezależnie od wyników wyborów, i mimo że zdobyli dwa razy więcej głosów niż sojusznicy — dotrzymali słowa. Obiecali wspierać opozycję jako sanitariusza władzy — i od razu stworzyli dla niej warunki jak w szklarni. Wybierajcie komitety, jakie chcecie, proszę bardzo, stanowisko pierwszego wicespikera. A to przy tym, że kiedy byli u władzy, zrzucali opozycji ze swojego stołu „niedojedzone resztki”, których sami nie potrafili przełknąć. Powiedzmy, oddali opozycji kulturę, wysyłając jako nadzorcę wroga naszej kultury Bołdyriewa, który szykował się do wysiedlenia na Syberię Wołynia i Żytomierszczyzny. To wszystko już należy do przeszłości, bracia. Przy układaniu i przyjmowaniu budżetu ustanowiliśmy rekord Guinnessa. Dlatego mamy podstawy wierzyć w siebie, Ukraińcy. Z tej okazji obsypuję was wszystkich bożonarodzeniowo-noworoczną żytompaszniczką z pieczerskich historycznych pagórków na wszystkie strony Ukrainy! Niech choć jedno ziarenko potoczy się do waszego domu i wykiełkuje w roku 2008 wielkimi radościami dla waszego ukraińskiego rodu. Jasnego wam Czoła i Serca na każdy dzień nowego roku. Wasz Wołodymyr JAWORIWSKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

taczki z nią. Ale duchem nie pogodził się z położeniem niewolnika. Połączył swój los z Karoliną, sąsiedzką dziewczyną, która powróciła z syberyjskiej niewoli. Wychowali dwóch synów. U dzieci krzewili miłość do języka ukraińskiego, ludowych zwyczajów i obrzędów, wiarę w konieczność budowy państwa narodowego. Właśnie z ust ojca słyszeli synowie o niezłomnych: Ołeksie Dowbuszu, Romanie Szuchewyczu, Symonie Petlurze i Sławie Stećko, wielu innych bojownikach o ukraińską Ukrainę. Ojciec był przekonany — synowie zrealizują jego wskazania. Jakże ucieszyłby się pan Ołeksa, gdyby zobaczył, że Ukraińcy idą nad Dnieprem i śpiewają „Wołga, Wołga, mat’ rodnaja…” Czy nie w tamtym czasie, dyskutując z tymi bezdusznymi młodzieńcami, wysłuchując obraźliwych, podłych słów w odpowiedzi, zrodziła się w nim fala protestu? Czy nie wtedy w myślach wybrał to święte miejsce na samospalenie jako samopotwierdzenie własnej godności, przekonanie, że on żywą pochodnią swojego serca oświetli drogę wielu Ukraińcom do upragnionej wolności? Mychajło Iszczenko przytacza wersy jednej z ulotek, która jest swoistym duchowym testamentem Ołeksy Hirnyka: POŚWIĘCENIE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

«ZA NIĄ DUSZĘ STRACĘ»

Nina HNATIUK Kiedy wchodzisz na Górę Tarasową w Kaniowie, chylisz czoło nie tylko przed grobem narodowego geniusza i proroka, ustami i sercem powtarzasz jego nieśmiertelne strofy, ale zatrzymujesz się w smutku przy niewielkim granitowym głazie, ustawionym w miejscu samospalenia ukraińskiego patrioty Ołeksy Hirnyka. Stało się to mroźnej nocy 21 stycznia 1978 roku. O czynie Ołeksy Hirnyka z Kałusza opowiedział mi Mychajło Jefremowycz Iszczenko, medyk z zawodu, człowiek czyniący dobro, strażnik ukraińskiego języka i kultury z nakazu serca. Tak się złożyło, że to jemu, lekarzowi dyżurnemu, przyszło jako jednemu z pierwszych zobaczyć szczątki człowieka, który spłonął tej strasznej nocy na Górze Czernieczej, a także przeczytać kilka arkuszy papieru, rozrzuconych na śniegu niedaleko mogiły Tarasa. W tych własnoręcznie wykonanych ulotkach Ołeksa Hirnyk oskarżał władzę radziecką, totalitarny system o zatajanie problemów narodowych, niszczenie ukraińskiego języka i kultury, poniżanie godności ludzkiej milionów ludzi, którzy urodzili się na ziemi swoich przodków, z mlekiem matki wchłonęli w siebie słowo Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, a w państwie, „gdzie tak swobodnie oddycha człowiek”, świadomym Ukraińcom zatykają usta, zmuszają do myślenia, rozmawiania, modlenia się językiem ciemiężycieli. Ołeksa Hirnyk dokonał samospalenia nie w chwili rozpaczy, nie w momencie duchowego załamania, nie w wyniku depresji czy jakiejś strasznej choroby. Świadomie przygotowywał się do tego niełatwego kroku, aby choć w tak straszny sposób uderzyć w dzwony pamięci i sumienia, obudzić uśpionych komunistyczną ideologią rodaków, zmusić ich do zastanowienia się nad tym, czyimi jesteśmy dziećmi i wnukami, na jakiej ziemi żyjemy, co pozostawimy w spadku swoim potomnym. Oczywiście zrobiono wszystko, aby o przyczynach samospalenia Ołeksy Hirnyka nikt się nie dowiedział, aby to imię nigdy nie zmartwychwstało w ludzkiej pamięci, nie stało się dorobkiem historii. Lecz słońce niepodległości roztopiło zwęglone kaniowskie śniegi, pokryło pachnącym kokoryczem strome zbocza, na których rozrzucił ulotki patriota z Kałusza. I jego dusza odezwała się nie tylko do ziomków, ale i całego św- Zynowij KARAŚ, m. Kołomyja — Gdyby tak, — myślę, — gdyby Nie pochylili się niewolnicy… T. Szewczenko W tamtym roku długo nie padał śnieg. Masywne wozy obławników już z daleka swoim łoskotem na nierównej zamarzniętej drodze zwiastowały tym, którzy stróżowali przy kawałku zawieszonej szyny kolejowej. I od razu mroźne powietrze rozcinał ostry, znajomy i straszny dźwięk. — Dzeń, dzeń, dzeń, — wzywał na alarm improwizowany dzwon, bo przecież prawdziwy Niemcy zdjęli. — Obława! Chowało się wszystko, co mogło się schować. Pozostawali na wszelką niepewność starzy i dzieci. Wieś zamierała, tylko trwożnie szczekały psy, tam gdzie jeszcze udało się je zachować przy życiu. Niepewność i groza spadały na wieś jak rdzawe mgły. Wydawało się, że nawet otulone zasiekami chaty drżały i małymi oknami łzawiły na tak groźne i straszne czworokątne bagnety na długich starych karabinach. Nadciągała lawina rewizji, przesłuchań, pobić, grabieży. Nie jedną zasiekę rozrzucą, ze stodoły wyrzucą snopy, zerwą podłogę, rozwalą piec, pośrodku chaty wykopią dół, nawet wytrząsną z doniczek kwiaty, bo i tam mógł schować się „bandera”. Dopiero pod koniec grudnia nagle sypnął śnieg. Gęsty, płatami. Wyrównywał drogi, kołysał do snu pola i bielą maskował zgliszcza na spalonych obejściach. Ołeksa Hirnyk światowego ukraiństwa wersami Kobziarza, którego ubóstwiał, wezwaniem do życia i walki w imię Ukrainy. W 1991 roku Mychajło Iszczenko odwiedził rodzinę Hirnyków, pokłonił się mogile Ołeksy Hirnyka i jego żony Karoliny, poznał syna Jewhena, więcej dowiedział się o drodze życiowej jego ojca. Ołeksa Hirnyk ukończył ukraińskie gimnazjum w Stanisławowie, był członkiem ukraińskiej organizacji patriotycznej „Sokił”, OUN i „Proświty”. Doznał wszystkich goryczy okupacji, polskich więzień i radzieckich łagrów. Zawsze oburzały go próby Moskali brutalnego rozprawiania się z ukraińskim wolnościowym duchem, dążenia kremlowskich wodzów do maskowania swojej ludobójczej polityki hasłami troski o przyszły komunistyczny raj, wolność i równość. „Oto macie światowe braterstwo ludzi, chwytajcie je obiema rękami, póki nie za późno — z rosyjskim językiem, rosyjską kulturą. Wszystkich pod siebie próbują podgnieść. Ale po ichniemu nie wyjdzie. Świat ich rozpozna”, — mówił Ołeksa Hirnyk. Po odwiedzinach w Kałuszu, Bohorodczanach, bliskich i krewnych bojownika o ukraińską niepodległość Mychajło Jefremowycz opublikował nie jeden artykuł o czynie Ołeksy Hirnyka. A w 2004 roku w Centrum Wydawniczym „Proświta” wyszła jego książka „Spalił się za Ukrainę”. Nie raz zdarzało mi się spotykać z tym niestrudzonym badaczem historii Kaniowszczyzny, wchodzić Wieś Kołokołyn na sławnej niegdyś Rohatynszczyźnie, która dała tyle świadectw bezgranicznej miłości i poświęcenia dla rodzinnego kraju, — przygotowywała się do smutnych Świąt Bożego Narodzenia. Bo kat czerwony Braci zniszczył nam bliskich — Czterdzieści milionów czeka do boju — Pomsty, pomsty! — z nim na Górę Tarasową i słuchać opowieści o jednym z najwierniejszych potomków ducha Kobziarza. Ołeksa Hirnyk był z najbardziej oddanej kohorty nacjonalistów. Jego życiowym mottem było: „Zdobędziemy państwo ukraińskie albo zginiemy w walce o nie!” Gdziekolwiek był, cokolwiek robił, nie przestawał myśleć i walczyć o niepodległą Ukrainę. Kiedy Ołeksa został zabrany do polskiego wojska, po musztrze mówił tylko po ukraińsku, czytał w ojczystym języku gazety i czasopisma, choć wywoływało to wściekłość u polskich szowinistów w mundurach. W jednym z listów do bliskich O. Hirnyk pisał: „Obrzydła wstrętna polska armia. Chcę zmienić konfederatkę na mazepinkę”. Zrozumiałe, że taki nastrój polskiego żołnierza nie uszedł uwadze tajnej policji. Aresztowali go przed frontem, na placu. Jako nacjonaliście i proświcianinowi, trybunał wojskowy zasądził mu pięć lat więzienia. Po ucieczce z polskiego więzienia Ołeksa trafia w jeszcze gorsze piekło — wtrącili go do katowni NKWD, a stamtąd — na osiem lat do stalinowskich łagrów. Wycierpiał wszystko — głód, chłód, zniewagę. I dopiero jesienią 1948 roku wrócił do domu. Lecz nie zastał już żywych ani matki, ani młodszej siostry. Brat Fedir zginął na froncie. Męża starszej siostry zakatowali w tych samych łagrach. Większość rówieśników-ounowców też zamordowali enkawudziści. Oto takie bolszewickie szczęście czekało na Ołeksę po niewoli. Chciał pójść do kryjówek UPA, lecz ojciec błagalnie prosił: „Na kogo mnie zostawiasz, starego? Kto będzie doglądał pradziadowskich mogił?” Musiał zatrudnić się jako kopacz w cegielni. Praca jak w więzieniu: ledwo nie padał z nóg, kopiąc glinę i przewożąc ją, gdyby usłyszał, jak jego starszy syn Jewhen Hirnyk ogłaszał w parlamencie niepodległego państwa przysięgę deputowanego ludowego Ukrainy! W swojej książce „Spalił się za Ukrainę” Mychajło Iszczenko przytacza wspomnienia wielu ziomków o Ołeksie Hirnyku. Pawło Terpak z Kałusza zaznaczał, że pan Ołeksa ubóstwiał T. Szewczenkę, znał wiele poezji z „Kobziarza” na pamięć. Razem z żoną przebywał w Kaniowie. Bolało go, że nie wszędzie tam słychać ojczysty ukraiński język, a studen- Miejsce samospalenia Ołeksy Hirnyka szopką, nie pokolędują kościelni bracia i wasz stary ojciec nie odprawi wam nawet jutrzni. Ktoś z waszych własnych współmieszkańców doniesie czerwonym katom, że w skale, gdzie kiedyś wydobywano kamień alabastrowy, w głębokich sztolniach, wasi niedoświadczeni chłopcy, a z nimi drugi syn ks. Senkiwskiego Mykoła, zabarykadowali się do nierównej walki. Niedoświadczeni “Protest przeciwko rosyjskiej okupacji na Ukrainie! Protest przeciwko rusyfikacji narodu ukraińskiego! Niech żyje Samodzielne Soborowe Państwo Ukraińskie! Ukraina dla Ukraińców! Z okazji 60. rocznicy proklamowania niepodległości Ukrainy przez Centralną Radę 22 stycznia 1918 r. — 22 stycznia 1978 r. na znak protestu spalił się Hirnyk Ołeksa z Kałusza. Tylko w ten sposób można protestować w Związku Radzieckim?!”. W liście pożegnalnym do żony O. Hirnyk tak tłumaczył swój czyn: “Mój protest — to sama prawda, a nie moskiewskie kłamstwo od początku do końca. Mój protest — to przeżycia, tortury narodu ukraińskiego. Mój protest — to prometeizm, bunt przeciwko przemocy i zniewoleniu”. Takim był duchowy testament Ołeksy Hirnyka dla nas, jego potomków. Ale czy usłyszeli go wszyscy? Czy uświadomili sobie, jaką ceną powstało na mapie świata państwo Ukraina, jakimi ciernistymi drogami szli Ukraińcy do uznania języka ojczystego za państwowy? Czy pamiętają o tych, którzy spłonęli, aby oświetlić naszą drogę do siebie, swojej historii i języka, swojego prawdziwego przeznaczenia na świecie? Tak ją, tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Jak zaświadcza Mychajło Iszczenko, właśnie te wersy podkreślił w “Kobzarze” prawdziwy Bohater Ukrainy Ołeksa Hirnyk. I potwierdził je każdą chwilą uczciwego i pełnego cierpienia życia. Wreszcie przyjechało duże auto ciężarowe, na nim — długie metalowe przedmioty. Nikt dotąd takiego nie widział. Były to butle z trującym gazem. Wężami ciężki gaz — niepokonany wróg — pełzł do sztolni. Następnego dnia żołnierze w maskach przeciwgazowych wywlekli ciała obrońców. Zginęli wszyscy! Kto i z jakiej rodziny skorzystał z judaszowych srebrników za tę diabelską zbrodnię, nie jest mi wiadome. Za synów zapłaciły rodziny: kto więzieniem, kto Sybirem, kto rozstrzelaniem. Rodzinę ks. Senkiwskiego wygnano z plebanii i do śmierci mieszkał on z córkami u dobrych ludzi i wypełniał swój obowiązek duszpasterski kosztem przejścia na prawosławie w 1946 r. Ofiarą padł jego przyszły zięć Mychajło Jakymiw, przeleżawszy cały dzień w topniejącym śniegu nad Dniestrem we wsi Kozary, podczas obławy. Zmarł w kryjówce pod ziemią. Razem z trupami ze skały wyniesiono słynną bibliotekę czytelni “Proświty” w Kołokolnie. Ciała otrutych zabrali ze sobą, a najstraszniejszego wroga bolszewicko-moskiewskiego reżimu — książki — spalili pod skałą, oblewając paliwem. Dzisiaj odbudowana, odnowiona wieś Kołokolno żyje nowym życiem w niepodległym Państwie Ukraińskim. I nie wszyscy wnukowie i prawnukowie wiedzą, że w czasach niedoli lat 40.—50. wieś straciła ponad trzystu swoich mieszkańców i tylko o nielicznych wiadomo, gdzie są ich kości. Pokój wam, bohaterowie i ofiary! I chyba tylko Pan Bóg zbierze nas wszystkich razem na sądzie ostatecznym i odda według uczynków ich ofiarom i katom, i tym, którzy katom pomagali, niewolnikom ciałem i duchem…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Czarne Boże Narodzenie

śpiewali chłopcy. Wieś opustoszała. Jedni poszli, by stać się zalążkiem przyszłej ukraińskiej armii, inni, nieuczeni i nieuzbrojeni, zostali wygnani, by umierać za interesy czerwonej Moskwy na polach polskich i niemieckich, jeszcze inni podążyli na Wołyń i do Czarnego Lasu, by stanąć w sporze z nowymi zdobywcami, a ktoś jeszcze swoją krwią oblewał i broczył mury stanisławowskiego więzienia, jak syn kołokolińskiego ojca Sieńkowskiego, Sławko, który, zdobywszy dobre wykształcenie, stał się duszą młodzieży wiejskiej. Uczył, wychowywał, własnym przykładem utwierdzał najlepsze cechy synowskiej miłości do ziemi ojczystej. I kto wie, czyj los jest lepszy: tych, których okaleczone ciała wywiozą i przykryją darnią w Diem'janowym Łazie, czy twój, panie Sławku, — pojedziesz na 25 lat ścinać tajgę, wydobywać kołymskie złoto, by zalać nienasycony pysk czerwonogwiezdnemu potworowi. Nie będziecie, moi drodzy rodacy, świętować Bożego Narodzenia 1945 roku. Nie zasieją chłopcy, nie przyjdzie młodzież z ni, bo nie wiedzieli, jak bogaty arsenał mieli ich prześladowcy, którzy ani myśleli przestrzegać międzynarodowych konwencji o niestosowaniu tego czy innego rodzaju broni. Cały garnizon 350 czerwonopogonników z karabinami maszynowymi, moździerzami, nawet z armatą otoczył wieś. To, co zaczęło się w Kołokolinie, przypominało jedynie czasy tatarskiej zawieruchy: rozrzucono wszystkie stogi, przetrząśnięto wszystkie stodoły, wszystkie kąty, wystrzelano prawie wszystkie psy. Tylko ziemia nie poddawała się sondom — zamarzła na kość. Wszystkie próby przebicia się do skały zostały odparte. Próby postawienia przed sobą mieszkańców wsi, a wraz z nimi ojca Sieńkowskiego, również poniosły klęskę. Zbici do krwi, z połamanymi kośćmi, chłopi odmówili wejścia do skały jako tarcza dla czerwonopogonników. Szanowali swojego ojca, który przez całe życie dzielił dolę i niedolę ze swoimi wiernymi. Nie pomogła ani armata, ani moździerze. Nastały najcięższe dni, dni niepewności, bo z jakiegoś powodu czerwoni goście przestali szturmować skałę. Czekali…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

do swoich sześćdziesiątych urodzin, zaznaczył: „W Armii Czerwonej służyłem dobrowolnie w dywizji Szczorsa jako wykładowca szkoły przy sztabie”. 14 - założył mundur wojskowy podczas tak zwanego „przyłączenia ziem zachodnioukraińskich”: „Jesienią 1939 roku podczas wojny wyzwoleńczej o zjednoczenie Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi przepracowałem w Galicji około dwóch miesięcy jako pracownik polityczny i kierownik grupy operatorskiej”. 15 - brał udział w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej, posiadał stopień wojskowy. Niezwykle perspektywiczne wydaje się włączenie do realizacji projektu „Powieść płomiennych lat Ołeksandra Dowżenki” archiwów ukraińskich i rosyjskich służb specjalnych: Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Branżowego Państwowego Archiwum Wywiadu Zagranicznego Ukrainy, Centralnego Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa; Archiwum Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej, Archiwum Zarządu Federalnej Służby Bezpieczeństwa w m. Moskwie i obwodzie moskiewskim itp., w których przechowywane są niepublikowane wcześniej dokumenty, związane z życiem i twórczością O. Dowżenki. Opracowanie zasobów byłych archiwów partyjnych, takich jak RGASPI (byłe Rosyjskie Centrum Przechowywania i Wykorzystania Dokumentów Historii Najnowszej, w czasach radzieckich — Centralne Archiwum Partyjne IML przy KC KPZR) przyniosło pozytywne rezultaty — w zespole nr 386 „L. Z. Mechlis” znaleziono wystąpienie O. Dowżenki na naradzie pracowników kina w redakcji „Prawdy” z 23 listopada 1935 roku 16. Najciekawsze dokumenty odnaleziono w zespole nr 558 „J. W. Stalin” — „Scenariusz filmu Dowżenki O. „Szczors” z poprawkami Stalina J. W.; listy Dowżenki O. do Stalina J. W. w sprawie filmu „Szczors” 17. Ponadto odbyły się spotkania z ludźmi, którzy znali O. P. Dowżenkę. Podczas ponad trzygodzinnego spotkania z bratankiem Dowżenki Tarasem Mykołajowyczem Dudkiem, który niedawno otrzymał status jedynego oficjalnego opiekuna grobu O. Dowżenki na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie, rozpatrzono aspekty zwrotu archiwów, w szczególności wstępnie uzgodniono możliwość przekazania do CDAMLM Ukrainy dokumentów z prywatnego zbioru O. Dowżenki, które obecnie znajdują się w jego posiadaniu; omówiono problemy powtórnego pochówku artysty na Ukrainie, doprecyzowano szczegóły, które mogły być znane tylko członkom rodziny, uzyskano informacje dotyczące innych krewnych artysty — wnuka siostry Walerija Iwanowycza Zaporożca, jeszcze jednego bratanka Ołeksandra Mykołajowycza Dudka oraz byłego osobistego kierowcy Wasyla Demjanowycza Moskalowa. O. Bezruczko spotykał się ze znanym reżyserem filmowym ukraińskiego pochodzenia Rolanem Petrowyczem Serhijenkiem, który podzielił się wspomnieniami o nauce w pracowni reżyserskiej WGIK-u pod kierunkiem O. P. Dowżenki. Projekt jest bardzo perspektywiczny, jednak do jego realizacji potrzeba w budżecie państwowym Ukrainy wydzielić celowe środki na delegacje pracowników Państwowego Komitetu Archiwów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

SPRAWA PAŃSTWOWA „POWIEŚĆ PŁOMIENNYCH LAT OLEKSANDRA DOWŻENKI”:

Oleksandr BEZRUCZKO, kandydat nauk o sztuce. Od wielu lat trwają próby rozwiązania drażliwej ukraińsko-rosyjskiej kwestii dotyczącej przeniesienia szczątków O. Dowżenki i przekazania na Ojczyznę jego archiwum: listów, dzienników, wariantów scenariuszy, wystąpień na różnorodnych konferencjach i zebraniach itp., rozproszonych po wielu archiwach państwowych, resortowych i prywatnych. Większość dokumentów jest skoncentrowana w Federacji Rosyjskiej, gdzie w ostatnich latach żył i pracował ukraiński artysta i dokąd, zgodnie z ówczesnymi normami archiwalnymi, oryginały trafiały lub były przekazywane na całkowicie legalnych podstawach. Złożoność kwestii doprowadziła do jej rozpatrzenia na najwyższym szczeblu państwowym. W wykonaniu polecenia Gabinetu Ministrów Ukrainy1, wywołanego Ukazem Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki „O uczczeniu pamięci Ołeksandra Dowżenki”2, które przewiduje angażowanie archiwów do popularyzacji spuścizny twórczej O. P. Dowżenki, na przełomie 2006 i 2007 roku kierownictwo Państwowego Komitetu Archiwów wydało odpowiednie polecenia3 Centralnemu Państwowemu Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy oraz Centralnemu Państwowemu Archiwum Kinofotofonoarchiwów Ukrainy im. H. S. Pszenycznego w sprawie przygotowania informacji dla rządu Ukrainy. W ramach polecenia Gabinetu Ministrów Ukrainy4 w ciągu pierwszej połowy 2007 roku specjaliści Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy oraz Narodowej Akademii Nauk Ukrainy zbierali i opracowywali informacje dotyczące miejsca przechowywania dokumentów O. P. Dowżenki. W szczególności O. Bezruczko sporządzał listę rosyjskich i ukraińskich archiwów, w których przechowywane są i mogą znajdować się dokumenty związane z życiem i twórczością wybitnego ukraińskiego artysty. Opracowanie tej listy (badanie składu, ilości i treści dokumentów O. P. Dowżenki oraz podstaw prawnych ich przebywania w danych archiwach na podstawie „Umowy o sukcesji w odniesieniu do archiwów państwowych byłego ZSRR”5) stało się jednym z punktów zadania technicznego na wyjazd do Federacji Rosyjskiej grupy specjalistów: dyrektora CPAMLS Ukrainy L. W. Skrypki (kierownik grupy), kierownika działu sztuki filmowej i telewizji IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, członka Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy S. W. Trymbacza oraz filmoznawcy działu sztuki filmowej i telewizji IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, kandydata nauk o sztuce O. W. Bezruczki. Dzięki wcześniejszym ustaleniom międzypaństwowym6, ukraińska grupa spotkała się z kierownictwem Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej — W. P. Tarasowem, a także kilku centralnych archiwów: Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki — T. M. Goriajewą i G. R. Złobiną, Rosyjskiego Państwowego Archiwum Historii Społeczno-Politycznej K. M. Andersenem, W. M. Szepelewem, Rosyjskiego Państwowego Archiwum Wojskowego W. I. Korotajewem. Z kierownictwem Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej ustalono roboczą nazwę wspólnego ukraińsko-rosyjskiego projektu — „Powieść płomiennych lat Ołeksandra Dowżenki”, który będzie składał się z dwóch etapów: 1) 2007—2010 r. — wykrywanie dokumentów związanych z życiem i twórczością O. Dowżenki. W ciągu tego okresu zostanie przygotowana wspólna baza danych znalezionych dokumentów; 2) 2009—2010 r. — przygotowanie, dobór i archeograficzne opracowanie dokumentów w celu opublikowania w zbiorze dokumentów, fachowych wydawnictwach narodowych oraz na stronach internetowych Rosarchiwu (http://www.rusarchives.ru) i Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy (http://www.archives.gov.ua). Do tych wydawnictw planuje się włączyć dotychczas niepublikowane dokumenty. Przede wszystkim z Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki, które zgodnie z testamentem żony O. Dowżenki J. Sołncewej oddano „do całkowicie zamkniętego przechowywania na okres 50 lat”7, czyli do połowy 2009 roku. Jak ustalono podczas wyjazdu, do „części zamkniętej” należą akta funduszu 2081 — nr nr 112, 113, 115, 116, 128, 130, 131, 132, 134-139, 141-166, 170, 172-174, 180, 213, 253, 269, 272, 395, 397, 511, 523, 524, 585-589 oraz dzienniki i notatniki O. P. Dowżenki. Część akt archiwalnych O. P. Dowżenki do dziś pozostaje utajniona nie tylko w Rosyjskim Państwowym Archiwum Literatury i Sztuki. O perspektywiczności poszukiwań w tych archiwach może świadczyć to, że w Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym znaleziono O. Bezruczko, T. Dudko, S. Trymbacz odnaleźli nieznane wcześniej dokumenty zagranicznych służb specjalnych, które bezpośrednio dotyczą O. Dowżenki. W trofiejnym fundamencie francuskiego wywiadu „Sûreté” odnaleziono sprawę na mikrofilmie „Informacje o weryfikacji politycznej »prawomyślności« członków odeskiej wytwórni filmowej, którzy tymczasowo przebywają w Paryżu — Rosjan Dowżenki Ołeksandra i Julii Sołncewej”8 z 25 sierpnia 1930 roku, w których odnotowano szczegóły zagranicznej delegacji z 1930 roku O. Dowżenki, J. Sołncewej, D. Demuckiego oraz S. Orełowicza. Wspomniano o Dowżence także w dokumentach polskiej służby specjalnej „Defensywy” — w „Doniesieniu agenturalnym agentów polskiego wywiadu »Val«, »B-K«, »Grisza«…”: „Niezwykle charakterystyczne, że osobiście Stalin… uważał za konieczne wezwać do siebie ukraińskiego reżysera filmowego Dowżenkę i zlecić mu »jako rozkaz partyjny« nakręcenie filmu pod tytułem »Ukraiński Czapajew«. Jednocześnie Stalin zwrócił się do KC KPU z listem, w którym zaznaczył, że należy nagrać na płytę gramofonową ukraińską pieśń ludową w wykonaniu najlepszych zespołów, kapel chóralnych, bandurzystów i solo. Ten list wywołał furorę w kręgach bliskich KC KPU… Aby jeszcze bardziej podkreślić swoją uwagę wobec spraw ukraińskich i uczynić to całkowicie na oczach wszystkich, Stalin wykorzystał ceremonię wręczania orderów działaczom radzieckiej kinematografii, a kiedy kolej doszła do Dowżenki, rzucił uwagę o charakterze aprobującym wobec ukraińskiej kinematografii, dodając, że »Za Dowżenką jeszcze dług — dawaj ukraińskiego Czapajewa!«9 Nie mniej ciekawy jest fakt, że przynajmniej w drugiej połowie lat trzydziestych służby specjalne nazistowskich Niemiec prowadziły oddzielną sprawę na O. Dowżenkę. Potwierdzeniem tego jest karta »RSHA — Gestapo«, w której zaznaczono: »Dowżenko Ołeksandr. Reżyser i Ordenstrager (niem. — kawaler orderu) 6.12.38. Wystąpienie 28 listopada 1938 roku na kijowskim wiecu inteligencji na kijowskim stadionie z powodu pogromów żydowskich w Niemczech…«10 Początkowo powstała wersja, że gestapo w drugiej połowie lat 30. prowadziło obserwację wszystkich Ordenstrager, jednak karty na innego ukraińskiego reżysera-kawalerzystę orderu I. P. Kawaleridzego nie znaleziono. Przypuszczenie, że mogła się zgubić, jest mało prawdopodobne, ponieważ do trofiejnych niemieckich archiwów wojskowych stosowano szczególnie staranne podejście. Wariant z praktyką, która istniała w drugiej połowie lat czterdziestych — rozproszenie trofiejnych dokumentów po różnych radzieckich archiwach — w tym przypadku również wydaje się mało prawdopodobny. Zatem, dzięki odnalezionym dokumentom można twierdzić, że O. Dowżenko znajdował się pod czujną uwagą nie tylko radzieckich służb specjalnych, ale także zagranicznych wywiadów. O perspektywiczności żmudnych poszukiwań w dotąd zamkniętych archiwach wojskowych (RGWA, Centralnym Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, Branżowym Państwowym Archiwum itp.) mogą świadczyć następujące fakty z biografii O. Dowżenki: - podczas I wojny światowej młodego Ołeksandra Dowżenkę dwukrotnie zbadała komisja lekarska i uznała za niezdolnego do służby wojskowej ze względu na stan zdrowia, o czym wspomniano w »Autobiografii«: »W starej armii nie byłem«.11 W Rosyjskim Państwowym Archiwum Literatury i Sztuki odnaleziono »Zaświadczenie o zwolnieniu O. P. Dowżenki od obowiązku wojskowego« z 15 lipca 1917 r. »Żytomierska powiatowa komisja ds. obowiązku wojskowego Lipiec 15 dnia 1917 r. nr 6248 Żytomierz ZAŚWIADCZENIE Niniejsze zaświadczenie wydaje się na to, że posiadacz białego biletu Ołeksandr Petrowycz Dowżenko po raz drugi poddawał się badaniu w trybie prawa 18 listopada 1915 roku i po badaniu przez komisję 16 czerwca 1917 roku uznany za niezdolnego do służby wojskowej zgodnie z art. 66 ros. rozp. biał. lit. A«.12 Zatem w archiwach wojskowych powinny przechowywać się akta dwóch badań lekarskich Ołeksandra Dowżenki. - podczas wojny domowej, według danych BPA SB Ukrainy, walczył w armii petlurowskiej: »Dowżenko, jako uczestnik armii petlurowskiej w 1918 roku w rejonie sosnickim obwodu czernihowskiego brał aktywny udział w walce przeciwko oddziałom Armii Czerwonej«.13 - według danych samego Ołeksandra Dowżenki, który z nieznanych przyczyn przemilczał służbę podczas wojny domowej w dywizji Mykoły Szczorsa, pracując nad obrazem »Szczors«, jednak po dwudziestu latach, w »Autobiografii« Dokument z akt O. Dowżenki w gestapo Ukrainy oraz NAN Ukrainy do archiwów Federacji Rosyjskiej, aby studiować dokumenty związane z życiem i twórczością O. P. Dowżenki oraz wykonać ich cyfrowe kopie. Zatem mamy nadzieję na pomyślny rozwój projektu »Powieść płomiennych lat Ołeksandra Dowżenki«, co pozwoli nam odkryć prawdziwego Dowżenkę, a artyście, nawet po śmierci, powrócić na Ukrainę. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Polecenie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 48132/502/1-06 z 5 grudnia 2006 roku. 2 Dekret Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki nr 998 »O uczczeniu pamięci Ołeksandra Dowżenki« (pkt 2) z 24 listopada 2006 r. 3 Zarządzenie Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy nr 164 »O udziale państwowych archiwów w wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki nr 998 z 24 listopada 2006 roku »O uczczeniu pamięci Ołeksandra Dowżenki««. 4 Polecenie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 48132/514/1-06 z 15 marca 2007 roku. 5 Umowa o sukcesji prawnej dotyczącej państwowych archiwów byłego Związku SRR z 6 lipca 1992 r. 6 »Protokoły o wspólnych projektach Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy oraz Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej«, »Umowa między Rządem Ukrainy a Rządem Rosji o współpracy w dziedzinie kultury, nauki i oświaty« z 26 czerwca 1995 roku, »Umowa o współpracy między Federalną Służbą Archiwalną Rosji a Głównym Zarządem Archiwalnym przy Gabinecie Ministrów Ukrainy« z 24 grudnia 1998 roku. 7 RGALI, F. 2081, Oświadczenie Zasłużonej Artystki Republiki J. Sołncewej z 4 kwietnia 1959 r. 8 Informacje o weryfikacji politycznej »prawomyślności« członków odeskiej wytwórni filmowej, którzy tymczasowo przebywają w Paryżu — Rosjan Dowżenki Ołeksandra i Julii Sołncewej z 25 sierpnia 1930 roku. — RGWA. — F. 1. — Op. 27. — Spr. 9372. — Ark. 1-6. 9 Doniesienie agenturalne agentów polskiego wywiadu »Val«, »B-K«, »Grisza« o sytuacji politycznej i gospodarczej Radzieckiej Ukrainy. — RGWA. — F. 453. — Op. 1. — Spr. 55. — Ark. 296. 10 Karta Gestapo — RSHA na reżysera-kawalerzystę orderu Dowżenkę Ołeksandra. — RGWA. — K-15. — Spr. 5082. — Ark. 1. 11 CDAMLM Ukrainy, F. 690. — Op. 4. — Spr. 115. — Ark. 48. 12 Zaświadczenie o zwolnieniu O. P. Dowżenki od obowiązku wojskowego z 15 lipca 1917 r. — RDALM. — F. 2081. — Op. 2. — Spr. 184. — Ark. 1. 13 Zaświadczenie naczelnika 2. wydziału UGB NKWD USRR Tkaczenki o O. Dowżence. Czerwiec 1940 r. — BPA SB Ukrainy. — F. 11. — Spr. S-836. — T. 1. — Ark. 296. 14 Dowżenko O. P. Utwory: W 5 t. — K.: Dnipro, 1983. — T. 1. — S. 24. 15 Dowżenko O. P. Autobiografia. Z komentarzem 2 maja 1940 r. — RDALM. — F. 2081. — Op. 1. — Spr. 381. — Ark. 27. 16 Stenogram narady pracowników kina w redakcji »Prawdy« 23 listopada 1935 r. — RGASPI. — F. 386. — Op. 1. — Spr. 62. — Ark. 1-85. 17 Scenariusz filmu Dowżenki O. »Szczors« z poprawkami Stalina J. W.; listy Dowżenki O. na imię Stalina J. W. o filmie »Szczors«. — RGASPI. — F. 558. — Op. 11. — Spr. 164. — Ark. 1-143.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...czy to nie ten trójgłowy smok — językowy strach na wróble, który krąży po szkolnych korytarzach, a może to nie ugryzie (określenie W. Radczuka)? Okazuje się, że „takie podejście odpowiada wiekowym cechom, bo dziecko właśnie we wczesnym wieku lepiej przyswaja język, dlatego ma to być prawdziwy językowy przełom w praktycznym władaniu językami obcymi”. A kiedy będzie „przełom” w władaniu językiem ojczystym? Czy tak przewidują tam, w Ministerstwie Edukacji i Nauki? Przewidują. Trzeba tylko określić pojęcia „język ojczysty” i „język ojczysty dla ministrów”. Właśnie o tym 29 sierpnia 2007 roku na konferencji prasowej w Winnicy poinformował pan Nikołajenko: „Co do tego, że „w gorącej głowie” całkowicie zniesiono naukę języka rosyjskiego, to dziś szkoły masowo do tego wracają. Nawet na Galicji niektóre placówki oświatowe powróciły do nauki języka rosyjskiego”. Zdaniem byłego ministra szerokie nauczanie języka rosyjskiego w szkołach ukraińskich jest zjawiskiem pozytywnym, bo „język rosyjski jest językiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, językiem dużej liczby użytkowników Internetu, językiem wielu instrukcji obsługi urządzeń technicznych”. Zatem instrukcje obsługi urządzeń technicznych dziś wyznaczają kierunki rozwoju edukacji, zwłaszcza językowej. Oświeciliśmy się. A dwa lata temu wspomniany autor przysięgał robić „...wszystko, co posłuży na korzyść naszego ojczystego systemu edukacji”. Najwyraźniej obejmując stanowisko, nigdy nie miał czasu na to, by...pedagodzy Jan Amos Komeński, Konstanty Uszynski, Zofia Rusowa, Hryhorij Waszczenko byli kategorycznie przeciwni nauce języków obcych we wczesnym wieku. Filolodzy od dawna wiedzą, że energetyka języków jest konfliktowa i przy mieszaniu wywołuje w świadomości niepokój, chaos i zamieszanie, przytłacza osobowość. Mój syn, podobnie jak większość w jego trzeciej klasie, myli w zeszytach litery dwóch alfabetów. W rezultacie — słabe oceny, które raniąją dziecięcą psychikę. Syn nie chce chodzić do takiej szkoły. Zwracam się do Pana, Panie Iwanie Oleksijowiczu...Postanowienie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1546 z 2 października 2003 r. „W sprawie zatwierdzenia Państwowego programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010”, którego wykonanie ma zapewnić: praktyczną realizację artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącego wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego; rozszerzenie funkcjonowania języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu, sferze kultury, edukacji i nauki; rozwój sieci przedszkoli, szkół ogólnokształcących i wyższych uczelni dla ciągłego wychowania i nauczania w języku ukraińskim; stymulowanie nauki języka ukraińskiego przez uczniów, studentów i innych obywateli Ukrainy. Do 2010 roku pozostały dwa lata. Pewnymi krokami zbliżamy się do celu. Nawiasem mówiąc, kontrola i koordynacja wykonania Programu spoczywa na Ministerstwie Edukacji i Nauki. A tymczasem w państwie „tworzy się” odpowiednie warunki do „rozwoju i poszerzania sfery funkcjonowania języka ukraińskiego, wychowania szacunkowego stosunku do niego, kształtowania patriotyzmu u obywateli Ukrainy”, a dzieci dostają dwóje. Za to, że nie umieją pisać (a co najważniejsze — myśleć) obcym językiem, mimo że „instrukcje obsługi urządzeń technicznych” napisano po rosyjsku. Przytoczę typowe błędy, które pojawiają się w zeszytach z języka rosyjskiego uczniów klas początkowych, a wnioski wyciągnijcie sami. O „językowych przełomach”. Kiedy dzieci mówią i piszą „dwadzieścia pier- Witamy w „ukraińskiej” szkole, Sandrowyczu, z prośbą o zapewnienie mojemu dziecku i tysiącom młodych zaporożan szansy na wzrastanie na godnych Ukraińców, poprzez umożliwienie nauki w pełnowartościowej szkole ukraińskiej. Zwróćcie Zaporożu ukraińską edukację! Proszę o wykreślenie języka rosyjskiego z wykazu przedmiotów szkolnych jako zbędnego, a jeszcze bardziej jako szkodliwego dla pełnowartościowego rozwoju językowego (a zatem także umysłowego) osobowości, jako bodźca do rozdwojenia psychiki i rozłamu narodu, jako czynnika przemocy, poniżenia i zniewolenia. A ponadto proszę o zadbanie o praktyczną realizację artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz zadań „Państwowego programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004–2010”, poprzez wprowadzenie systemu kar za naruszanie przewidzianej prawem dyscypliny językowej ze strony pedagogów. Z poważaniem i nadzieją na sprawiedliwość Julia Demianowa, wykładowczyni języka angielskiego Zaporoskiego Kolegium Pedagogicznego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

GORĄCY TEMAT

…ше ноября” i „domashnya rabota”? Nie, poprawnie: „ше ноября” i „домашня работа”. I o celowym kaleczeniu świadomości najmniejszych obywateli naszego państwa. Oto typowe błędy uczniowskie: „zbierajcie się” (zapisane błędnie), „danie”, pasażer, śnieg, robota, jego, pokazuje, późno, źdźbło (zapisane błędnie), wstaniesz, kolektyw, Emma, kłosy, skrzydła, szczęście, „za przykazem”, „rozkwitł kwiatek”, „śmiali się ze mnie”, „rzeka zamarzła”. A oto jeszcze przykład „szarpaniny” między dwoma światami językowymi, już z zeszytu do języka ukraińskiego: „sczęście”. Co myślał ów uczniak, wypisując na papierze taką nowotworzoną formę, a w istocie podpisując wyrok systemowi edukacji językowej w Ukrainie?! A to, że dziecko myślało (przypominało sobie, wahało się, wybierało poprawny wariant) nad pisownią wyrazu, jest zupełnie oczywiste. A co myślą ci dziadkowie, którzy twierdzą, że nauka obcych języków (zwłaszcza rosyjskiego) w młodszym wieku szkolnym jest nieocenionym dobrodziejstwem? Czy powinno to odbywać się kosztem języka ukraińskiego? Ile znasz języków, tyle razy jesteś człowiekiem. A kiedy człowiek nie zna należycie żadnego języka i zmuszony jest stale przebywać w warunkach stresu, za każdym razem przełączając kod językowy, to ilu ludzi w Ukrainie jest wtedy takich? Języki wchodzą ze sobą w konflikt. Równoległa nauka spokrewnionych języków (a język to narzędzie myśli, gwarancja rozwiniętego mózgu) jedynie utrudnia, a nawet hamuje proces myślenia. Dwujęzyczna osoba częściej nie zna nawet połowy (jednej trzeciej) żadnego języka, nie jest zdolna wyrazić najsubtelniejszych odcieni uczuć, to już nie osobowość językowa, lecz półjęzykowa. Trudno od takiego człowieka oczekiwać wysokiego lotu myśli i twórczego olśnienia. O. Potebnia uważał, że uczenie dzieci obcego języka od pieluch to robienie z nich półidiotów, żywych pomników bezsensu i duchowego niewolnictwa rodziców. W medycynie takie zjawisko nazywa się krótko — schizofrenią, czyli rozszczepieniem psychiki, rozdwojeniem osobowości, których podstawą jest właśnie dwu(wielo)językowość. Okazuje się zatem, że zamiast „rozwoju i jak najpełniejszej realizacji naturalnych zdolności uczniów” szkoła seryjnie wypuszcza towar eksportowy, półrozwiniętą językowo i umysłowo hołotę, zdolną poddać się woli kolonizatorów i za grosze wykonywać brudną robotę za granicą. A jednak zgadzam się ze stwierdzeniem byłego ministra o najważniejszym zadaniu edukacji — rozwijaniu osobowości. Lecz rozwijać ją trzeba w środowisku ojczystego języka, zapewniając narodowi spójność, kulturową całość, możliwość postępu. Wówczas opanowanie obcych gwar też będzie nieskomplikowane. Tymczasem mamy „sczęście” nieporozumień, niepewności i zwątpienia, a w żadnym razie nie „przełomu językowego”. A jeszcze — dwóje. Niech więc wpiszą je nie do dzienniczka ucznia i nie nauczyciela, lecz tym, którzy opracowują odpowiednie programy i określają kurs edukacji narodowej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

PRZEŁOM JĘZYKOWY?

W „Metodycznych zaleceniach dotyczących nauczania języka ukraińskiego (ojczystego) w roku szkolnym 2006/2007” określono: „Na obecnym etapie rozwoju systemu oświaty dużą uwagę przywiązuje się do osobowościowej zorientowania procesu nauczania i wychowania, do stworzenia skutecznego systemu pielęgnowania, rozwoju i możliwie pełnej realizacji naturalnych zdolności uczniów, w szczególności zdolności językowo-literackich”. Właśnie o „skuteczności” pielęgnowania i „możliwie pełnej realizacji” zdolności językowych uczniów będę mówić. Nakreślę problem. Dziecko dostało dwóję z języka rosyjskiego: popełniło siedem błędów w pracy kontrolnej. Tylko że karcić dziecka w żaden sposób nie wolno. Przecież te błędy są konsekwencją dzisiejszej polityki edukacji językowej w Ukrainie, a nie błędami ucznia trzeciej klasy, skutkiem zaplanowanej debilizacji, którą w przepisach Krajowej doktryny rozwoju edukacji z jakiegoś powodu nazwano „przełomem językowym”. Człowiekowi właściwe jest dążenie do organiczności i spójności środowiska językowego, tymczasem nasze dzieci uczy się w warunkach ciągłego przełączania się z kodu na kod, co, zdaniem W. Radczuka, pracownika Instytutu Języka Ukraińskiego NAUU, wywołuje zmęczenie i chorobliwy odbiór w otoczeniu wszystkiego, co ma cechy jakiejkolwiek odrębności: zmienne migotanie języków przytłacza i paraliżuje. Bynajmniej nie jestem przeciwko nauczaniu języków obcych w szkole, lecz czy naprawdę tak trudno zrozumieć, że metodyka nauczania języków musi być różna, a nauka języka obcego powinna opierać się na doskonałej znajomości języka ojczystego. Zajrzyjmy do dzienniczka trzecioklasisty. W tygodniu mamy: cztery lekcje języka angielskiego, trzy lekcje języka rosyjskiego, trzy — ukraińskiego. I dodatkowo zajęcia fakultatywne z języka obcego. Oto co na ten temat myśli były minister właściwej instytucji: „Dajmy (podkreślenie moje — Ju. D.) odpowiedź na jedno pytanie: w czym polega zadanie edukacji? Odpowiedź jest prosta: zadanie edukacji jest takie: wychować prawdziwego człowieka, patriotę, obywatela, osobowość”. Pojawia się szereg pytań: patriotę jakiego państwa wychowuje współczesna szkoła? Jaki „prawdziwy człowiek” z punktu widzenia S. Nikołajenko? Na ile uzasadniony dla wychowania „prawdziwego człowieka” jest taki nieproporcjonalny podział czasu nauki? Czym uzasadnia się pierwszeństwo nauki języków obcych w szkole podstawowej? Jak na-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

OTWARTY LIST DO MINISTRA OŚWIATY I NAUKI UKRAINY WAKARCZUKA IWANA ALEKSANDROWICZA

Szanowny Panie Ministrze! Edukacja powinna być pełnowartościowa — narodowa, a dzieci należy uczyć i wychowywać w języku swojego obywatelstwa — ukraińskim. Tymczasem w Zaporożu, wbrew zdrowemu rozsądkowi i Konstytucji, trzeba jeszcze długo szukać szkoły, w której dziecko mogłoby zrealizować swoje prawo do nauki w języku swojego narodu i swojego kraju. Oficjalnie większość szkół w naszym rejonie chortyckim jest ukraińska. Ale raczej na papierze niż w rzeczywistości. Można się o tym łatwo przekonać, wchodząc do dowolnej z nich: nadaremno byłoby oczekiwać, że usłyszy się ukraińskie słowo od administracji, nauczycieli, a tym bardziej uczniów. Biblioteka obsługuje w języku rosyjskim, zajęcia pozalekcyjne prowadzone są po rosyjsku, nauczyciele rozmawiają z rodzicami znów w języku sąsiedniego państwa. Niektórzy pedagodzy pozwalają sobie nawet prowadzić zajęcia w języku rosyjskim. W szkołach naszego rejonu językowi ukraińskiemu jako językowi nauczania przeznaczono 45 minut lekcji — nie więcej. Językiem wychowania natomiast jest rosyjski. Przechodząc na język rosyjski w czasie pozalekcyjnym, nauczyciele wykazują brak szacunku dla języka państwowego, dają przykład pseudopatriotyzmu, uczą swoich wychowanków obłudy i przystosowywania się. Mój syn jest Ukraińcem, wzrasta w ukraińskiej rodzinie, myśli i mówi po ukraińsku. Jednak za każdym razem, przychodząc do szkoły, musi zapominać ojczysty język i rozmawiać językiem Rosji, ponieważ uczy się, niestety, w szkole rosyjskiej (takie placówki też u nas są). Przenosząc dziecko do szkoły ukraińskiej — szkoły absurdu, nie jestem pewna, czy postąpię lepiej. W sprawie przeniesienia dziecka zwracałam się do dyrektorów kilku szkół: „W waszej szkole uczą po ukraińsku?” — „Da, v nashej shkole uchat na ukrainskom yazyke”. Chcę, aby mój syn dorastał w ukraińskim otoczeniu. Konstytucja nie zobowiązuje obywateli wolnej Ukrainy do rozumienia języków kolonialnych, a tym bardziej do zdobywania w nich wykształcenia. Wybitni językoznawcy W. Humboldt i O. Potebnia,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

CZY W SUMACH POWSTANIE «DOM UKRAIŃSKI»?

Już od wielu lat ukraińska społeczność Sum domaga się od władz utworzenia przy pomniku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, pod adresem Czerwony Plac 6, «Domu Ukraińskiego». O perypetiach wokół tej sprawy opowiada przewodniczący Sumskiego Obwodowego Zjednoczenia «Proświty» Ołeksij Szewczenko. — Być «Domowi Ukraińskiemu» czy nie? — decydowali na ostatnich dwóch sesjach deputowani Rady Miejskiej w Sumach. Jakie były te decyzje? — Przeciwko «Domowi Ukraińskiemu» przy pomniku T. H. Szewczenki zagłosowała prawie cała frakcja BJuT, która stanowi około połowy deputowanych rady miejskiej, a na jej czele stoi były pierwszy sekretarz Zarzecznego rejonowego komitetu partii komunistycznej w Sumach, a obecnie sekretarz Rady Miejskiej w Sumach i kierownik frakcji BJuT Petro Huczenko. A także frakcja mera miasta Hennadija Minajewa «Nocny dozór». Jednogłośnie przeciwko «Domowi Ukraińskiemu» byli również regionaliści i komuniści. Ukraińską społeczność poparli jedynie deputowani frakcji «Nasza Ukraina». — I komuż oddano pomieszczenie? — Pomieszczenie oddano pod prywatyzację przedsiębiorcy Jewhenowi Położijowi (który umieścił w nim swoją prywatną rosyjskojęzyczną gazetę «Panorama»), naruszając ustawodawstwo. Decyzję oprotestował prokurator miasta. Przednoworoczna sesja Rady Miejskiej w Sumach, na której ponownie rozpatrywano tę kwestię, była niespokojna. «Proświta» wraz z innymi organizacjami narodowo-patriotycznymi pikietowała radę miejską, wspierając protest prokuratora, żądając niedopuszczenia do prywatyzacji wspomnianego budynku. Na porannym posiedzeniu deputowani zadowolili protest prokuratora. A na wieczornym — ponownie pozwolili przedsiębiorcy J. Położijowi na prywatyzację pomieszczenia. I znów z naruszeniem ustawodawstwa. Przedstawiciele ukraińskiej społeczności po raz kolejny zwrócili się do prokuratury i do sądu. Konfrontacja trwa. — Utworzenie «Domu Ukraińskiego» w Sumach ma dawną i dramatyczną historię… — Po rozgromieniu przed wojną przez organy NKWD ukraińskiego życia w Sumach, podczas okupacji faszystowskiej w mieście istniał «Dom Ukraiński» pod adresem Ukraiński Plac 17. W tym budynku, w samym centrum miasta, mieściło się ukraińskie gimnazjum, szkoła tłumaczy, szkoła haftu, działało wiele kółek, często zbierało się wielu ludzi. Był to znany w mieście ośrodek odrodzenia ukraińskiej duchowości i kultury. Dowiedziawszy się o antyfaszystowskiej działalności jego aktywistów, niemieccy okupanci spalili ich żywcem. Wtedy też zginął organizator «Domu Ukraińskiego», były nauczyciel fizyki szkoły nr 4, więzień NKWD, dyrektor prywatnego gimnazjum w latach wojny, przewodniczący «Proświty» oraz OUN w Sumach Semen Semenowycz Sapun. — Kilka lat temu ukraińskiej społeczności udało się uzyskać wsparcie ówczesnych władz w sprawie utworzenia w centrum miasta pod adresem Czerwony Plac 6 «Domu Ukraińskiego». — Były przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Szczerbań wydał w tej sprawie polecenie nr 38, pkt 11 z dnia 25.10.2000 roku. Ówczesny mer miasta O. Andronow swoim zarządzeniem również poparł naszą ideę oraz projekt odrodzenia w Sumach «Domu Ukraińskiego». «Siweryński latopis». Oprócz tego, wokół biura prośwician skupiło się (i niektórzy z nich mają tutaj adres prawny) niemało innych organizacji narodowo-patriotycznych, w szczególności «Płast», «Młoda Proświta», związek literacki «Czernihów». A na drugim piętrze już od 9 lat działa proświciańska galeria sztuki «Krute schody», wystawa-sprzedaż wspaniałych prac mistrzów sztuki ludowej z całej Ukrainy. Oto kogo skupia ten schludny starodawny dworek, któremu przed dwoma laty stuknęło 100 lat, zabytek architektury, który wzięło pod ochronę państwo. Między innymi, to ratuje prośwician przed zakusami na budynek nowożytnych «krutych» i bogatych. Bo już kilka banków «przymierzało się» do budynku, który, na szczęście, nie podlega prywatyzacji właśnie jako zabytek. Póki co… Pozostaje dodać, że tylko w zeszłym roku przeprowadzono znaczne zewnętrzne prace remontowo-konserwatorskie, które wymagały i niemałych nakładów, i kunsztu remontowców oraz konserwatorów. A jeszcze wcześniej proświcianie własnymi możliwościami oraz przy wsparciu dobrych ludzi — sponsorów uporządkowali budynek od wewnątrz. Za zeszłoroczny remont trzeba podziękować niedawnemu gubernatorowi Mykole Ławrykowi, kierownikowi, który bardzo przychylnie odnosił się do oświecenia i idei narodowej. Może właśnie za to niedawno go «zjedli» w wyniku kolejnych niezrozumiałych czystek kadrowych. …Pierwszy barbarzyński akt wydarzył się półtora tygodnia przed dniem Świętego Mikołaja. Wtedy stało się to około siódmej wieczorem, kiedy w pomieszczeniu nikogo nie było. Nieznani chuligani wybili dwa okna budynku, które wychodzą na ulicę, wcale nie bezludną. Warto powiedzieć Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Planowano zrobić to na bazie towarzystwa „Proświta”, wykorzystując dodatkowe powierzchnie w tym samym budynku. Jednak wszystkie organizacje, oprócz „Proświty”, z budynku wysiedlono. O tym władze miejskie informowały pismem z dnia 26.09.2001 roku. Ale w związku z całkowitym brakiem finansowania realizacja projektu utknęła w martwym punkcie. A z czasem pomieszczenia odebrano także „Proświcie”, która mieściła się tutaj od 1993 roku. Jednak oddziałowi obwodowemu udało się odzyskać część swojej powierzchni. Wtedy wybuchła walka także o „Ukraiński dom” w tym budynku. Ukraińską społeczność wsparli poprzedni kierownicy obwodowej administracji państwowej, również przedstawiciele „NU” — ówcześni p.o. przewodniczącego ODA Wołodymyr Sapsaj oraz jego zastępca Ołeksandr Ławryk. Obecni kierownicy ODA w walkę o „Ukraiński dom” nie ingerują, motywując to tym, że ich władza na miasto Sumy nie rozciąga się. Po pomarańczowej rewolucji Sumski obwodowy oddział WUT „Proświta” wielokrotnie zwracał się do p.o. mera Sum socjalisty Serhija Kłoczki, później — do przewodniczącego miasta Sumy Hennadija Minajewa z prośbą o zwrot pomieszczenia w celu stworzenia „Ukraińskiego domu”. Niestety, odpowiedzi nie otrzymano. A w grudniu 2006 roku stało się wiadomo, że ten oraz sąsiedni budynki oferują pod komercyjny wynajem oraz sprzedaż… — Czy wsparły „Proświtę” inne organizacje społeczne? — Kierownicy czterdziestu trzech miejskich organizacji społecznych, związków twórczych oraz partii politycznych pismem zwrócili się do mera miasta z prośbą o przekazanie wspomnianych powierzchni pod stworzenie w Sumach „Ukraińskiego domu”. Odpowiedzi nie otrzymali… Podczas negocjacji mer miasta H. Minajew oraz sekretarz Sumskiej rady miejskiej P. Huczenko zapewnili, że na następnej sesji losu wspomnianych dwóch budynków, położonych obok, rozstrzygać nie będą i że nie są przeciwni „Ukraińskiemu domowi” przy pomniku T. H. Szewczenki. Pikietowanie przerwano. Ale na następnej sesji budynek pod adresem Czerwony Plac 6-a oddano prywatnym przedsiębiorcom pod prywatyzację na sklep i kawiarnię. Drugie piętro pomieszczenia pod adresem Czerwony Plac 6 oddano w wynajem przedsiębiorcy J. Położijowi prawie bez konkursu. Potem pozwolono na jego prywatyzację. — Czyli w centrum, przy pomniku Szewczenki, władze miejskie nie chcą widzieć „Ukraińskiego domu”? — Sumska rada miejska mimo wszystko wydała rozporządzenie o stworzeniu w Sumach „Ukraińskiego domu narodowego”. Stworzyła grupę inicjatywną — radę. Nikogo z proświtian do niej nie włączono. Rada już złożyła pierwszą propozycję: urządzić „Ukraiński dom” na ulicy Prokofjewa, jak najdalej od centrum… P.S. Czy będzie „Ukraiński dom” przy pomniku Tarasa Szewczenki? I czy będzie on w Sumach w ogóle?.. O „geografię”. Biuro — w samym centrum miasta. Dosłownie dwa domy dalej — administracja podatkowa, w następnym — sąd. Kilka minut drogi — prokuratura miasta, prokuratura obwodu, milicja miejska i wreszcie milicja obwodowa. To do wiadomości: miejsce akcji. Czy bezczynności. Tak oto bezimienni do dziś chuligani uczcili jeden z jubileuszy proświtian Czernihowa — 15-lecie gazety „Siwerszczyna” 10 grudnia. Wtedy w budynku i wokół niego krzątała się nasza milicja. Nikt nie spodziewał się po niej operatywności w wykryciu przestępstwa. Za to na natychmiastowy remont wybitych okien poszły niemałe środki proświtian. Ale tego, że druga akcja bezkarnego wandalizmu będzie tak szybko, mało kto się spodziewał. Co więcej, w jeszcze bardziej brutalnej formie. Bo stało się to o godzinie 17, kiedy trwał dzień roboczy, w szczególności u dziennikarzy, kiedy w budynku i na ulicy było niemało ludzi. W jedno z tych samych okien sali pierwszego piętra rzucono dwa kamienie, i z taką siłą, że przebito nie tylko okno zewnętrzne, jak za pierwszym razem, ale i wewnętrzne. Odłamki rozleciały się po całej sali. Kamienie prześwistały tuż obok sekretarz obwodowej „Proświty” Natalii Mirosznyczenko, która w tej chwili spokojnie pracowała przy biurku obok okna. Gdyby w tym momencie ktoś z pracowników redakcji lub z licznych odwiedzających, którzy codziennie bywają tutaj, stał przy oknie lub siedział na ławce pod ścianą, uderzenie kamieniem mogłoby być fatalne. Pościg na gorącym uczynku za dwoma chłopcami w czerwonych kurtkach był nieudany. Za rogiem, jak się okazuje, czekało na nich jeszcze dwóch, a potem wszyscy zniknęli w labiryncie podwórek i ulic. Czyli akcja była zaplanowana, nawet kamienie przynieśli ze sobą. Milicja przybyła po kilku minutach. Rozpoczęło się nowe dochodzenie. W sukces wierzy się mało. Co tu mówić, kiedy na Czernihowszczyźnie w zeszłym roku bezkarny pozostał wandalizm wobec ogólnoukraińskiej świętości — Memoriału młodym bohaterom-Ukraińcom w Krutach, o czym już pisaliśmy. Memoriału, który przed dwoma laty otworzył na Dzień Niepodległości Prezydent Ukrainy. Do bezkarności chuliganów, którzy rozpanoszyli się niedaleko prokuratury i milicji, już przywykli: podczas wspomnianej renowacji budynku na świeżo pomalowanych ścianach, na drzwiach wejściowych nocami pojawiały się napisy w rodzaju „Bandera — wróg narodu”. Tak samo bezkarne pozostało brutalne pobicie w letnią noc przy jego domu młodego dziennikarza gazety „Siwerszczyna”, przewodniczącego lokalnej organizacji Ukraińskiego Związku Studenckiego Ołeksandra Jasenczuka. Właśnie w przeddzień tego dnia, kiedy on, jako organizator akcji, miał przeprowadzić z członkami USS i „Młodej Proświty” pikietę przeciwko blokowaniu cerkwi Katarzyny przez jurodiwych z Patriarchatu Moskiewskiego i niektórych moskiewsko-„ukraińskich” partii. Ostatni z wymienionych faktów, jak i cały łańcuch wydarzeń, świadczy, że to — nie zwykłe chuligaństwo. Nie chce się przez bezczynność milicji wysuwać jakichś wersji, powiedzmy, o niektórych „ideowych” sąsiadach z biur przy tej samej ulicy, która do dziś nosi imię jednego z bolszewickich atamanów — Worowskiego, choć proświtianie dawno już wnieśli propozycję do władz miejskich, by nazwać ulicę imieniem wybitnej proświtianki Sofii Rusowej. Wśród tych sąsiadów są i tacy, którzy zaciekle nienawidzą proświtian i szczególnie ich prasę. Nie na darmo gazeta „Siwerszczyna” wytrzymała przez półtorej dekady rekordową liczbę procesów sądowych. W każdym razie, zostawmy wersje organom ścigania. A nuż wykryją przestępców, a jeszcze i ukarzą. Byle tylko zmusili ich do zrobienia nie taniego remontu tymi rękami, które rzucały kamienie. A jeszcze choćby z rok-dwa popracować tylko „na okna”. Na społeczeństwo, które oni znieważają. Materiały przygotował Petro ANTONENKO. Swoisty „prezent” otrzymali niedawno proświtianie Czernihowa — kolejny napad na biuro obwodowej „Proświty”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«SŁOWO PROŚWIATY» MA NOWY ADRES W INTERNECIE

Jewhen BUKET, redaktor internetowy „Słowa Proświty” Na początku jubileuszowego dla „Proświty” roku 2008 otwarto odnowioną stronę internetową tygodnika „Słowo Proświty”. Oprócz nowego designu i nowych możliwości portalu „Słowo Proświty” otrzymało także nowy adres w „światowej sieci”. Od teraz miłośnicy naszego wydawnictwa mogą czytać je pod adresem http://slovoprosvity.org.ua W najbliższym czasie strona wzbogaci się o galerię reportaży fotograficznych oraz ciekawe informacje o historii i współczesnym życiu gazety. Wszyscy odwiedzający stronę mogą się zarejestrować i zostawić swój komentarz na „Proświtiańskim forum”, a wkrótce komentarze będzie można zostawiać pod każdym artykułem nawet anonimowo. Na razie jednak niektóre działy są jeszcze w fazie opracowywania, lecz odwiedzającym są już dostępne artykuły z pierwszych tegorocznych numerów. Pod dawnym adresem internetowym http://slovoprosvity.com.ua dostępne jest archiwum tygodnika z poprzednich lat. Podsumowujemy wyniki ankiety przeprowadzonej wśród czytelników strony internetowej w zeszłym roku. Na pytanie „Jaki temat ma stać się przewodnim w gazecie?” zaproponowano dziesięć wariantów odpowiedzi. Głosy czytelników rozłożyły się następująco: 1. Rubryki literackie i artystyczne — 16,47%. 2. Wiadomości z życia Proświty — 12,72%. 3. Reportaże fotograficzne — 12,43%. 4. Autorskie materiały dziennikarzy „Słowa Proświty” — 12,14%. 5. Poezja i utwory prozatorskie — 10,69%. 6. Materiały naukowe — 9,83%. 7. Życie Ukraińców za granicą — 8,96%. Niepotrzebnymi na łamach ogólnoukraińskiego kulturologicznego tygodnika użytkownicy Internetu uznali rubrykę „Polityka”, materiały o tematyce społeczno-ekonomicznej oraz materiały z adnotacją „ciąg dalszy nastąpi” — otrzymały one najmniejszą liczbę głosów. Od teraz ankiety na stronie gazety staną się comiesięczne, a ich wyniki, a także nowinki z „proświtiańskiego” Internetu będą regularnie prezentowane na łamach tygodnika. Zdjęcie Petra Antonenko Budynek obwodowej „Proświty” to jedno z nielicznych dobrych dzieł w dziedzinie odrodzenia narodowego, które można zaliczyć na konto miejscowych władz za ponad półtora dziesięciolecia. Przekazany proświtianom na początku lat 90., ten zabytkowy dwór od dawna stał się prawdziwym Domem Ukraińskim, ośrodkiem duchowego i narodowego odrodzenia. Mieści się tu nie tylko biuro obwodowego zrzeszenia „Proświty” z jego unikalną biblioteką (wiele książek nadesłanych przez ukraińską diasporę, których nie ma w żadnej innej bibliotece). Znajdują się tu także redakcje trzech periodyków obwodowej „Proświty”. Przede wszystkim jest to gazeta „Siwerszczyna”, która niedawno obchodziła 15-lecie — najstarsze i najwyższym nakładem wydawane wydawnictwo proświtiańskie; gazeta do domowej lektury „Biła chata”; a także istniejące od dziesięciolecia solidne czasopismo historyczno-krajoznawcze, liczące ponad 100 stron.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

NA PÓŁKĘ Z KSIĄŻKAMI

Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Iwano-Frankiwskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wydało zbiór „Chrystus się rodzi!”, którego redaktorką jest Nadija Iwasyk. Do książki weszły dawne i współczesne duchowe oraz świeckie kolędy i szczedrówki, pieśni o Malance i Wasylu, pieśni jordańskie, a także bożonarodzeniowe i noworoczne winszowania, jasełka oraz kartki bożonarodzeniowe. W zbiorze znajdują się utwory muzyki duchownej i świeckiej w opracowaniu znanych i mało znanych kompozytorów oraz muzykologów. Kartki bożonarodzeniowe, które weszły do książki, pochodzą z prywatnej kolekcji P. Arsenycza. Materiał zebrano z różnych źródeł: ustnych i pisemnych. W wielu kolędach, aby zapoznać się z etymologią dawnych źródeł naszego języka, pozostaje autentyczność staroukraińskiej ortografii oraz harmonia muzyczna. Winszowania do książki nadesłali z różnych zakątków kraju członkowie OO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»: Orest Iwasyk — z osad łemkowskich, Jewhen Popadiuk — z Huculszczyzny, Stepan Bojko — z Opola, Dmytro Kosmina — z Zasiannia, Jarosław Koval — z Brzeskiej osady Ukraińców (Białoruś). Zbiór pomoże zachować i pomnożyć prastare obyczaje naszego narodu, zaszczepi miłość do historycznych dóbr ukraińskiej folklorystyki i kultury, obudzi w sercach młodego pokolenia szczere uczucia patriotyczne. Wyszedł on w przededniu Bożego Narodzenia i już trafia do czytelnika.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Proświta» Mariupola podsumowała rok

Iryna Mołczanowa, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Żniwa pszenicy podsumowują roczną pracę rolnika. Plonami dobrych uczynków zazwyczaj sprawozdaje się „Proświta” — najliczniejsza organizacja społeczna Ukrainy. Mariupolscy proświtianie zebrali się pod koniec grudnia 2007 roku w Ukraińskim Domu na ulicy Mitropolitskiej 4, aby godnie zakończyć kolejny okres swojej owocnej pracy. Przede wszystkim 2007 rok zaznaczył się napięciem spowodowanym niezaplanowanymi przedterminowymi wyborami do Rady Najwyższej. Jednak na tle politycznym codzienna praca proświtian nie zginęła: zebrania, wykłady o życiu wybitnych Ukraińców, zbieranie książek dla ukraińskiej biblioteki, organizacja bezpłatnych kursów nauki języka ojczystego dla wszystkich chętnych itp. Przewodniczący miejskiej „Proświty” Anatolij Moroz nagrodził honorowymi dyplomami sześcioro członków organizacji, którzy szczególnie pilnie pracowali w ciągu roku. Są to: Ludmiła Mecetna — prawdziwa gospodyni Ukraińskiego Domu, która dokłada starań, by zbierać materiały i urządzać pomieszczenie w duchu patriotyzmu, nawet zdobyła pianino i marzy o stworzeniu ukraińskiego chóru. Nauczyciel-weteran, najstarszy proświtianin miasta Pawło Mazur na podstawie dokumentów archiwalnych i relacji naocznych świadków napisał pracę „Historia „Proświty” w Mariupolu”, która będzie miała wielkie znaczenie zarówno dla Ukraińców miasta, jak i dla historii ruchu proświtiańskiego Ukrainy w ogóle. Majja Ukołowa — zastępczyni przewodniczącego oddziału, dusza wszystkich imprez organizacji. Wołodymyr Nesterenko przełożył utwory Siergieja Jesienina na język ukraiński i napisał oryginalne rozprawy językowo-religijne „Sumienie”, „Dar”, które przyciągają uwagę specjalistów-językoznawców z różnych uczelni kraju. A proświtiańscy poeci Mykoła Rudyk i Wiaczesław Udowyczenko ucieszyli opinię publiczną wydaniem nowych zbiorów wierszy i pieśni. Świąteczny koncert rozpoczęła pieśń Najny Zawadzkiej do muzyki W. Hołowina „Nasze słońce — Ukraina”, a potem w jeden wianek splotły się pieśni do wierszy W. Sosiury, H. Kabanceua oraz humoreski w wykonaniu H. Szmata i L. Mecetnej, bajki w języku białoruskim M. Ukołowej i wiersz o ojcu Machny W. Udowyczenki, młodzieżowe piosenki ukraińskiego barda Tarasa Kabanceua oraz rosyjskie opowiadanie Luizy Sawinowej. Kiedy zaś duet sióstr Olgi i Lesi Tonkowyd zaśpiewał ludową pieśń „Kaczki lecą”, słuchacze zamarli z zachwytu. Główny sponsor Mariupolskiego Ukraińskiego Domu, biznesmen Oleg Tołstenko, w swoim imieniu i imieniu swoich czworga dzieci podziękował proświtianom za ich pracę. „Najlepszą propagandą języka ukraińskiego są wasze serdeczne pieśni i codzienne rozmowy w języku ojczystym, które rozbrzmiewają w murach miejskiego towarzystwa Ukraińców” — zaznaczył pan Tołstenko. Przewodniczący miejskiej „Proświty” Anatolij Moroz wygłosił życzenia za Ukrainę i życzył wszystkim pokoju i pomyślności.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Towarzystwo w mieście okrętów

Oleh Matiuk, inżynier, Mikołajów Inicjatorem utworzenia ogniska Towarzystwa Języka Ukraińskiego na Mikołajowszczyźnie, a także w samym mieście, był inżynier zakładu stoczniowego „Ocean” Wiktor Spytsia. W centralnym laboratorium zakładu „Ocean” w 1989 roku odbyło się zebranie założycielskie. Przewodniczącym ogniska wybrano W. Spyciego, a w jego skład wchodziło wówczas 25 inżynierów i robotników. Pierwszymi krokami ogniska były gazetki ścienne, artykuły w zakładowej gazecie wielonakładowej o popularyzacji języka, a także imprezy z okazji rocznic urodzin T. H. Szewczenki. Ognisko prenumerowało i rozpowszechniało wydawnictwa periodyczne o charakterze narodowym. W szkołach i w zakładzie rozpowszechniano Biblie w języku ukraińskim, „Historię Ukrainy” M. Hruszewskiego, gazety „Słowo” i „Czornomoria” (pierwsze wydawnictwo o charakterze narodowym na Mikołajowszczyźnie). Wspólne posiedzenia obwodowego i miejskiego Towarzystw Języka Ukraińskiego prowadził Walerij Bojczenko, przewodniczący Towarzystwa i kierownik obwodowego związku pisarzy, a jego zastępca Wasyl Slipec, inżynier przedsiębiorstwa „Zorja-Maszproekt”. Do obchodów, poświęconych urodzinom T. Szewczenki, angażowano zakładowy chór ludowy, w którym śpiewało wielu członków ogniska. Organizowano koncerty ukraińskiej pieśni patriotycznej. Po raz pierwszy w 1991 roku na placu przed zakładem występował chór im. Hryhorija Werowki. W cechu tokarskim i na nabrzeżu śpiewał zespół ludowy z miasta Dolyna, obwód Iwano-Frankiw- W 73. roku życia odszedł w wieczność znany pisarz, dziennikarz, członek Proświty Borys Spysarenko. Urodził się w Hołosiowie na Kijowszczyźnie. Ukończył Kijowski Instytut Inżynieryjno-Budowlany oraz kilka ... obwodu. Wtedy też po raz pierwszy w Korabelnym rejonie miasta zabrzmiały strzeleckie i powstańcze pieśni. Zakładowy chór ludowy, w którym było wielu członków Proświty, również odradzał ojczyste słowo pieśnią. Mistrz wydziału mechanicznego Taras Kryworus, aktywny uczestnik imprez prosvitianskich, po raz pierwszy w Mikołajowie wiosną 1990 r. podczas uroczystego zwodowania nowego statku zamocował na jego rufowym maszcie flagę Ukrainy. W 1990 i 1991 roku oddział brał czynny udział w przygotowaniu i przeprowadzeniu Dni Chwały Kozackiej w obwodach dniepropetrowskim i zaporoskim. Wszyscy członkowie oddziału TUM brali udział w pracy komisji wyborczych w dniu referendum i wyborów prezydenckich 1 grudnia 1991 roku. 2 grudnia przed rozpoczęciem dnia roboczego podnieśli niebiesko-żółtą flagę nad zarządem zakładu. W 1998 r. członkowie Proświty zorganizowali spotkanie pracowników zakładu z Wiaczesławem Czornowołem. Następnego dnia w obwodowym Domu Kultury, podczas spotkania z liderem Ludowego Ruchu Ukrainy i innymi kandydatami na posłów ludowych, mieszkańcy miasta przekazali mu postulat zorganizowania na Ukrainie własnego morskiego towarzystwa klasyfikacyjnego — Rejestru Żeglugi. W. Czornowił powiedział, że uważa to za nakaz poselski i zrobi wszystko dla pozytywnej decyzji. Rejestr Żeglugi Ukrainy dziś z powodzeniem działa. Oddział wspólnie z obwodowym TUM pracował nad odrodzeniem i wprowadzeniem języka ukraińskiego w szkołach, szkołach zawodowych, w zakładzie i innych przedsiębiorstwach rejonu Korabelnego. W szkole nr 40 oddział TUM znalazł zwolenników — dyrektora, nauczycieli. Organizowano wspólne wieczory-koncerty. W szkole nr 33 oddział wraz z zakładowym chórem przeprowadził wieczór poświęcony Łesi Ukraince. Rodzice i uczniowie byli zadowoleni. Kiedy na początku lat 90. z powodu awaryjnego stanu zamknięto szkołę nr 47, a jej uczniom zaproponowano przejście do szkoły nr 40, rodzice wystąpili z protestem. Weszli do budynku Żowtniowego Komitetu Rejonowego KPU i zażądali przekazania go na szkołę. Proswiatanie poparli akcję mieszkańców i szkołę przeniesiono do pomieszczeń komitetu. Wiele spotkań w szkołach rejonu przeprowadził miejscowy regionalista, członek Proświty R. Bohdanowicz, prezentując swoje kolekcje monet, inne własne eksponaty, a co najważniejsze — zaszczepiał miłość do małej ojczyzny. Od 2003 roku szkoły rejonu Korabelnego prenumerują gazetę „Słowo Proświty”. Pod koniec grudnia 2007 roku wśród szkół średnich rejonu członkowie Proświty rozpowszechnili kolędy i materiały o Szewczence wraz z jego utworami na nośnikach elektronicznych. Pojawiły się lub się wyolbrzymiły nowe-stare wyzwania, związane z zwątpieniem, niemal całkowitym brakiem wydawnictw ukraińskojęzycznych w kioskach, bezduchowością prasy, radia, kina, telewizji. A „Proświta” będzie mogła skutecznie z tym walczyć tylko wspólnymi wysiłkami z Państwem Ukraińskim i z organizacjami społecznymi o narodowym profilu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Zasmuć się, trąbito, i to po całym świecie

Smutna wiadomość dotarła do naszego kraju: odszedł do lepszego świata jeden z najwybitniejszych naszych rodaków, urodzony we wsi Żowczów w powiecie rohatyńskim, absolwent 1. ukraińskiej gimnazjum w Stanisławowie dr Roman Smyk, znany przede wszystkim jako mecenas i opiekun twórczego dziedzictwa Bohdana Łepkiego. Przez całe życie interesował się muzealnictwem, począwszy od czasów gimnazjalnych, kiedy to stworzył muzeum etnograficzne w 1. ukraińskim gimnazjum w Stanisławowie. Zorganizował trzy monumentalne pomniki B. Łepkiego oraz kilka tablic pamiątkowych w miejscach, gdzie mieszkał lub bywał B. Łepki i jego bracia Lew i Mykoła. Nie mniejszy wkład wniósł dr Smyk w wydawanie i wznawianie utworów Bohdana Łepkiego, począwszy od dwutomowych wydań, trylogii, zbiorów poezji, materiałów z konferencji naukowych poświęconych twórczości B. Łepkiego. Roman Smyk urodził się 3 października 1918 r. w rodzinie duchownego-prosvitiańskiego ojca Piotra Smyka i Rostysławy Kuzeli — siostry ojca Sylwestra Łepkiego. Po ukończeniu gimnazjum od 1937 r. studiował medycynę w Krakowie, gdzie przez dwa lata mieszkał u stryja Bohdana Łepkiego. Druga wojna światowa przerwała naukę — uniwersytet zamknięto. Studia medyczne ukończył w 1945 r. w Berlinie, gdzie następnie uzyskał stopień doktora nauk medycznych. W 1950 r. wyemigrował z rodziną do USA, w 1953 r. zdał egzaminy nostryfikacyjne w Chicago, po czym otworzył prywatną praktykę w stanie Illinois. Tam pracował jako lekarz rodzinny przez 36 lat. Dr Smyk był wieloletnim członkiem NTSz, „Proświty” oraz kilku innych ukraińskich i amerykańskich stowarzyszeń. Ukraiński rząd wysoko ocenił zasługi dr. Smyka: jest kawalerem Orderu „Za zasługi”, laureatem nagrody im. W. Vynnychenki, braci Bohdana i Lewka Łepkich i innych. Niech ziemia, która stała się jego drugą ojczyzną, będzie mu lekka. Ulana SKALSKA, przewodnicząca zarządu obwodowego Klubu im. B. Łepkiego; Piotr ARSENYCZ, przewodniczący OO WUT „Proświta”; Mychajło RUDKOWSKYJ, odpowiedzialny sekretarz; Wołodymyr KACZKAN, akademik, profesor, kierownik katedry ukrainoznawstwa; Wołodymyr HRABOWECKYJ, akademik, profesor, kierownik katedry historii Ukrainy PU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Pamięci Borysa Spysarenka

…lat poświęcił szlachetnemu zawodowi budowniczego. Jako inżynier budownictwa przemysłowego i cywilnego wznosił obiekty przemysłowe, mieszkalne i użyteczności publicznej w miastach i wsiach Ukrainy. Drugą ipostazą jego szerokiej natury była literatura i twórczość dziennikarska. Już w latach 60. publikował w czasopismach „Ranok” i „Ukraina”. W 1973 roku ukazała się osobną książką jego poema-bajka „Biała Winča”. Nienotowany jak na nasze czasy nakład 120 tysięcy egzemplarzy rozszedł się w księgarniach w ciągu miesiąca. Potem ukazały się książki „Odrośl”, „Wioślarzyk”, „Domek złotej pszczółki”. Niektóre wiersze ze zbiorów poezji dla dzieci zostały przełożone na muzykę. W latach 90. i na początku nowego stulecia ukazały się nowe książki Borysa Spysarenki — wiersze, poematy, powieści artystyczno-dokumentalne. Borys Spysarenko wiele zrobił dla rozwoju ukraińskiej duchowości, pracując jako redaktor działu literatury i sztuki czasopisma „Ranok”, kierownik działu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Owocnie pracował także jako kierownik działu kultury Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Jednym z najbardziej rozległych i najbardziej ukochanych projektów Borysa Spysarenki stało się w 1993 roku założenie Kobzarskiej Świetlicy w Ukraińskim Domu. Przez osiem lat kierował on pracą świetlicy, wiele zrobił dla rozwoju sztuki kobzarskiej. Dwa lata temu Borys Dmytrowycz poważnie zachorował, ale kontynuował aktywną działalność twórczą. Pisał utwory poetyckie, artykuły, redagował książkę swojego druha Borysa Jaceńki o „Słowie o wyprawie Igora”. Odszedł w wieczność, nie zdążywszy zrealizować nowych zamierzeń twórczych. Świetła mu pamięć. Proświtianie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sądu, majątek na chutorze Bohdanka przeszedł całkowicie na własność N. S. Doroszenko (wówczas już Uszyńskiej) od jej braci Jegora, Piotra, Stepana oraz Konstantyna. Od tego czasu K. D. Uszyński w wykazach służbowych wskazywał: “Posiadam w guberni czernihowskiej w powiecie głuchowskim 800 dziesięcin ziemi z osadzonymi na nich 60 duszami chłopów (majątek żony, nabyty)”. Bohdanka stała się penatami pedagoga, tym zakątkiem dzisiejszej Sumszczyzny, gdzie odpoczywał od stołecznego zgiełku, trosk swojego niełatwego, zaiste pełnego cierpień życia; gdzie zbliżał się do chłopów, przenikał ich codzienną egzystencją, poznawał ludowe zwyczaje i obrzędy. Nawet na początku XX wieku ludzie nie zapominali z szacunkiem wspominać jego wizyt na chutorze. Oto jak przekazał to krajoznawca z Woroneża pod Kuliszem I. O. Abramow: “Bywało, przyjdzie do nas do pracy, spróbuje naszych trudów i powie: “Tak, bracia, ciężka wasza praca!”. Czy kosimy siano, bywało, czy drewno piłujemy w lesie naszym, na dziesięcinie, do wszystkiego mu sprawa, wszystkiego spróbuje i powie wciąż to samo: “Tak, bracia, ciężka wasza praca”. K. D. Uszyński szanował pracę rolników, odnosił się do chłopów szczerze i życzliwie. Bohdanka była tym zakątkiem ukraińskiego Polesia, gdzie Uszyński natchnienie i lekko pracował nad utworami. Nieprzypadkowo przecież jego biografowie donosili, że “ukraiński byt guberni czernihowskiej w znacznej mierze odbił się w sławnym “Rodzimym słowie” Uszyńskiego. Tak, na przykład, w niewielkich urywkach “Z dziecięcych wspomnień” autor z artystyczną prostotą i serdecznością opowiada o tym, jak witają u nas Boże Narodzenie, jak chłopcy chodzą po domach “siać” i pozdrawiać gospodarzy z Nowym Rokiem, jak szczodrują, kolędują, jak wypalają świecą krzyże na drzwiach, powróciwszy z cerkwi z Męki Pańskiej”. Uszyński szeroko wykorzystuje w utworach przysłowia, powiedzenia, zagadki, bajki. Niemało z wprowadzonych do podręczników tych błyskotliwych wzorców ustnej twórczości ludowej — jest pochodzenia ukraińskiego. Na przykład w “Rodzimym słowie” Uszyński używa przysłowia “Ciszej jedziesz, dalej będziesz”. Jest ono szczególnie rozpowszechnione w naszym kraju. “Ciszej jedziecie, to dalej staniecie”, — zapisała Marko Wowczok, przejeżdżając w 1857 roku przez miasto Królewiec. Badacze twórczości Uszyńskiego nazywali “Rodzime słowo” sławnym utworem. Takiej Chutor Bohdanka. Staw w majątku K. D. Uszyńskiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

WYBITNI UKRAIŃCY

Wiktor TERLECKI, pisarz, przewodniczący Szostkińskiej miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” W 1851 roku ówczesny urzędnik Departamentu Wyznań Obcych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Imperium Rosyjskiego K. D. Uszynski przebywał w delegacji na Czernihowszczyźnie. Na czym polegało jego zadanie, biografowie nie wiedzą do dziś, ponieważ nie odnaleziono żadnych materiałów o wykonanej przez niego pracy w tym kraju. Jednak nastrój przyszłego pedagoga możemy opisać bezbłędnie. Wystarczy tylko zagłębić się w jego zapis w dzienniku z końca 1849 roku. Z wielką rozpaczą i smutkiem Uszynski pisał: „Urzędniczy proletariat — czyż nie najbardziej smutny, najbardziej ciężki proletariat na świecie, i najbardziej zabójczy… Dusza zatruwa się powoli, życie wyczerpuje się z bólem i po kropli”. Wiele dodają też inne jego wersy: „Czyż naprawdę przyjdzie mi zginąć w tym więzieniu? Jakie nienaturalne jest nasze życie! Czy wiele proszę cię, losie? Najmniejszy kącik pod jasnym niebem wśród pachnących łanów, cienistych gajów, umiarkowaną pracę… Mógłbym jeszcze prosić cię o ukochaną kobietę i dobrych przyjaciół, ale ty jesteś taka skąpa!”. Inni mogli, oczywiście, przystosować się, i przystosowywali się do takiego stanu. Ale dla takiej osobowości jak Uszynski — twórczej, myślącej, wysoko intelektualnej — to była prawdziwa katorga. „O, dlaczego jestem sam? — wykrzykiwał. — Trudno walczyć samemu przeciwko uśpieniu, które zalewa z każdej strony!”. I stało się tak, że na siewierskich ścieżkach Konstanty Dmitrijewicz, jak pisali biografowie, spotkał się z „przyjaciółką swojego dzieciństwa”. Choć i w tym przypadku nie ma bezpośrednich dowodów przyjaźni w tamtych latach. Możemy jedynie, operując pośrednimi faktami, zgodzić się z tym twierdzeniem. …Kiedy około 1835 roku zmarła matka 12-letniego Kostii Uszynskiego, jego ojciec Dmitrij Grigoriewicz po dwóch latach ożenił się powtórnie — z Natalią Wasiliewną, siostrą dowódcy Szostkińskiej fabryki prochu, generała W. W. Gerbela. Kolega szkolny Uszynskiego z nowogrodzko-siewierskiego gimnazjum, pedagog i pisarz M. K. Czałyj, później we wspomnieniach o Konstantym Dmitrijewiczu pisał: „Krąg znajomości Dmitrija Grigoriewicza rozszerzył się, u niego stale bywali goście, w większości wojskowi”. Bez wątpienia Czałyj miał tu na myśli przede wszystkim Gerbelów. U Uszynskiego w mieście nad Desną mógł bywać też Siemion Stiepanowicz Doroszenko (1794—1848), który w stopniu sztabskapitana od początku 1828 roku służył w Szostkińskiej fabryce prochu, a potem zajmował stanowisko głuchowskiego powiatowego ziemskiego sprawnika. Z jego córką Nadzieją, zapewne jeszcze w dzieciństwie poznał się Konstanty Uszynski. Do tego dodam, że i matka jej Aleksandra Gieorgiewna miała pośrednie związki z fabryką prochu w Szostce, wszak tam, w zarządzie, służył jako urzędnik artyleryjski 8. klasy jej ojciec Matwijewski. I właśnie po niej, Aleksandrze Gieorgiewnie, jako posag, dostał się S. S. Doroszence chutor Bohdanka w powiecie głuchowskim. W funduszu 316. oddziału rękopisów Domu Puszkina w Sankt Petersburgu w skórzanej, brązowej oprawie z kłódką przechowywany jest album Nadziei Doroszenko, który przyszło mi badać. Do niego 5 stycznia 1852 roku, w chutorze Bohdanka, Uszynski pisał takie wersy: Nam raznyj put' sud'boj naznaczen strogoj, Wstupiw w żizn', my bystro razoszlis', No newzaczaj, prosiłocznoj dorogoj My wstretilis' i bratski obnialis'. Przez pewien czas uważano, że poezja należała do Konstantego Uszynskiego. Wszak biografowie pedagoga znali wersy nekrologu „Konstanty Dmitrijewicz Uszynski” jego uniwersyteckiego (z Moskwy) przyjaciela J. S. Riechniewskiego: Uszynski „pod koniec roku akademickiego… wyruszał z rodakami w rodzinne strony, na Małorosję, którą namiętnie kochał… Na wsi mniej się zajmował, pisał wiersze”. W rzeczywistości są to nieco zmienione wersy z poezji A. Puszkina. Co więcej, zarówno żona Puszkina Natalia Nikołajewna, jak i żona Uszynskiego Nadzieja Siemionowna — pochodzą z jednego starodawnego ukraińskiego rodu szlacheckiego, który wydał w XVII wieku dwóch hetmanów — Michała i Piotra Doroszenków. Później, w tym samym roku, do albumu Nadziei Doroszenko Konstanty Dmitrijewicz wpisał własny wiersz, co potwierdził podpisem „K. Uszynskij”: Kak czasto ja, moj milyj drug, Smotrieł s toskoj bezotradnoj Na wsie żywuszczieje wokrug, Dobyczu głuposti i skuki żadnoj! Kak czasto ja, ugriumyj, odinokij, Gliadieł na żyzń kak na służen'je Sud'bie i głupoj, i żestokoj. I widieł w niej odno bespłodnoje borien'je. Lecz oto ich nowe spotkanie. I natychmiast zmienił się jego nastrój, stan duszy: Żizń w dusze mojej prosnułas', Prizywu miłomu otkliknułas' ona, Wiesiełjem sierdce wstrienupnułos', I snowa scastjem grud' połna, I niet toski, i ubieżało gorie, I snowa cel' widna W bezbrieżnom morie. Pod wierszem wskazano: „1852 r. Z 15 na 16 września. Nowogród Siewierski”. U góry, po prawej stronie nad tym zapisem Uszynskiego Nadzieja Doroszenko własnoręcznie wyprowadziła: „Ja zgadzam się”. Tak córka S. S. Doroszenki z chutoru Bohdanka została żoną K. D. Uszynskiego. Ich małżeństwo było trwałe, szczęśliwe. Pod koniec 1858 roku, zgodnie z aktem kupna-sprzedaży, zawartym w Sankt-Petersburskiej izbie cywil-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

BOGDANKA — PENATY KONSTANTYNA USZYŃSKIEGO

ż myśli był Michaił Drahomanow: „Z rosyjskiej literatury pedagogicznej uważałbym za bardzo potrzebne przerobić »Родное слово« — co byłoby tym łatwiejsze, że autor — Uszyński — sam jest czernihowianinem, a niektóre bajki i przysłowia itd. są małoruskie”. Podręcznik „Rodnoje słowo” zdobywał wszystkie regiony imperium, wytrzymując nie 25 wydań, jak planował pedagog, lecz 157! Niesłychana, niewidziana w wydawnictwach liczba! Ponad 10 milionów egzemplarzy tego podręcznika wyszło drukiem przed rewolucją. Bogdanka mocno wrosła w duszę Uszyńskiego. Przebywając na przymusowej delegacji za granicą, w Szwajcarii, co, według słów jednego z ideologów anarchizmu P. O. Kropotkina, uratowało go „od losu wielu utalentowanych ludzi tamtego czasu, czyli od zesłania”, on w chwili tęsknoty, smutku za nią wylał z samego serca: Skiталец невольный средь теплых полей, Грущу я по родине хладной моей: По нашим глубоким снегам, По нашим сосновым лесам. Прекрасно здесь море и горы чудесны, И свет здесь прекрасен небесный, Природа ж куда хороша! Но стонет и ноет степная душа! Autorowi udało się odnaleźć w zasobach Sumskiego Archiwum Obwodowego materiały, które poświadczyły, że od pradziadów korzenie rodu Uszyńskiego sięgają Słobożanszczyzny, do powiatów achtyrskiego i łebedyńskiego. Nie zbyt często zdarzało się Konstantynowi Dmitrijewiczowi bywać w bliskiej jego sercu Bogdance. Jednak w żaden sposób nie wolno ograniczać jego pobytów tutaj, jak uczynił Iwan Tarasenko w artykule „Солодкий овоч” na łamach czasopisma „Прапор”, 1970, nr 12: „Po raz pierwszy od 11 lipca 1851 roku do 17 kwietnia 1852 roku, po raz drugi — 1863 roku; po raz trzeci — 1867–1868 roku”. W Instytucie Rękopisów Centralnej Biblioteki Naukowej im. W. I. Wernadskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przechowywane są na przykład listy K. Uszyńskiego, pisane z Bogdanki 6 sierpnia 1866 r., 30 maja 1868 r. A 23 lutego 1870 r. Uszyński donosił pedagogowi M. O. Korfowi: „W zeszłym roku (czyli 1869 — W. T.) bardzo się rozchorowałem i byłem bardzo rad, że dotarłem do swojego chutora w powiecie głuchowskim, guberni czernihowskiej, gdzie przeżyłem całe lato”. Tegoż 1870 roku, 28 maja, radził swojemu adresatowi, by tak do niego pisał: „Do guberni czernihowskiej, powiat głuchowski, Szostieński Zakład Prochowy, a stamtąd — do chutora Bogdanka”. Jeszcze w 1868 roku Uszyński planował na zawsze opuścić Petersburg, gdzie pracował na niwie pedagogicznej (najpierw w Instytucie Sierot w Gatczynie, a potem jako inspektor klas Instytutu Szlachetnych Panien Smolnego), i mieszkać na chutorze. Było to jego dawne marzenie. W dzienniku już w 1849 roku pisał: „Wystarczy jedna lekka aluzja, jedno słowo, od którego powiałoby świeżością wsi, aby skierować wszystkie gorące pragnienia mojej duszy ku przyrodzie, ku życiu spokojnemu, wiejskiemu”. A oto teraz, prawie dwadzieścia lat później, sam sporządził projekt wykorzystania ziemi majątku.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Planując prace w ogrodzie, przewidywał przywieźć do Bohdanki róże i lilie ze Zmitniowa nad Desną. W Bohdance na Konstantyna Dmitrijewicza czyhało wielkie nieszczęście. Latem 1870 roku tragicznie zginął na polowaniu starszy syn Paweł, w którym ojciec pokładał wielkie nadzieje. Będący już wtedy ciężko chory pedagog nie mógł znieść tego bólu. Nie mógł nawet wziąć do ręki pióra. W Bohdance spod jego ręki w ciągu dwóch miesięcy nie wyszedł ani jeden wiersz. Listy do M. O. Korfa, przyjaciela-pedagoga J. P. Pugaczewskiego, zostały napisane już w Kijowie, dokąd przeniósł się z rodziną. „Pod tym ciosem — donosił Uszyński temu ostatniemu — zdrowie moje ostatecznie się załamało”. Pod koniec grudnia tego roku w zasypanej śniegiem Odessie, dokąd pojechał się leczyć, pedagog zmarł. Dopiero po tygodniu jego ciało przewieziono do Kijowa i, zgodnie z testamentem, pochowano w Monasterze Wydubickim. We wspomnieniach o ostatnich dniach ojca córka K. D. Uszyńskiego, Nadzieja, pisała: „Prosił koniecznie zbudować szkołę w jego ukochanej Bohdance i wydał jeszcze inne podobne polecenia”. Swego czasu na Siewierszczyźnie zdarzyło mi się usłyszeć taką legendę-opowieść. W Bohdance, na rozstaju dróg z Putywla, Głuchowa, Królewca na Nowogród Siewierski i Starodub, od dawna stała karczma. Zatrzymywały się tu wozy handlarzy zbożem; wyprzęgano woły o krętych rogach, które ciągnęły wozy z krymską solą, kamieniami itp. W karczmie albo się bawiono, albo zalewano wódką niełatwy czumacki los, a czasem i smutek. Rozdzierały okoliczną ciszę to huczne, żartobliwe, to żałosne pieśni. Dzwoniły dukaty na stole karczmarki, pustoszały kieszenie poszukiwaczy szczęścia. A po wsiach i miasteczkach Czernihowszczyzny płakały nieślubne dzieci handlarzy i czumaków. Usłyszawszy tę opowieść od starożytnych mieszkańców Bohdanki, K. D. Uszyński wykrzyknął: „Na tym miejscu, gdzie płynęły dziecięce łzy, powinny dzwonić ich radosne głosy!”. Chodziło o otwarcie w Bohdance szkoły początkowej dla dzieci chłopskich. Nadzieja Konstantynowna Uszyńska wypełniła testament ojca: w 1894 roku z okazji 25. rocznicy dnia jego śmierci oraz 70. rocznicy dnia urodzin, jak piszą badacze Uszyńskiego, za fundusze rodziny otwarto szkołę. Jednym z pierwszych świadectw jest doniesienie nowogrodzko-siewierskiego korespondenta gazety „Kijewskoje słowo” (1895, 21 grudnia): „Na chutorze Doroszenkowym powiatu głuchowskiego (tak od nazwiska właścicieli często nazywano chutor Bohdankę — W. T.) w odległości 15 wiorst od naszego miasta, spadkobiercom cerkwi we wsi Bohdanówka rejonu szostkińskiego, gdzie niedaleko znajdował się grób Pawła Uszyńskiego. Szkoła w Bohdance działała dość długo. Prawie „dociągnęła” do swojego 100-letniego jubileuszu. Jednak nie dane było go uczcić, ponieważ małokompletny zakład nauczania zamknięto. W 1968 roku przy szkole otwarto izbę pamięci-muzeum K. D. Uszyńskiego. Na podwórzu ustawiono pomnik-popiersie pedagoga dłuta sumskiego rzeźbiarza Jakowa Krasnożona. Lecz po zamknięciu szkoły zlikwidowano również muzeum. W 1998 roku muzeum odnowiono, rozszerzono, wzbogacono o nowe eksponaty i dokumenty, publikacje literackie. Z okazji 175. rocznicy dnia urodzin K. D. Uszyńskiego w tamtym roku przyjeżdżał do Bohdanki profesor, literaturoznawca Anatolij Pohribny. „Jubileusz faktycznie zamknął się na wsi Bohdanka” — pisał później pisarz, naukowiec w książce „Gdybyśmy się uczyli tak, jak trzeba…”. A dalej smucił się: „…dzieci z Bohdanki, gdzie liczy się około 160 domostw, chociaż uczniów jest tylko 16, chodzą do szkoły w sąsiedniej wsi… No, to w żaden sposób nie pasuje — otworzyć szkołę Uszyńskiego w latach caratu i stracić ją już w niepodległej Ukrainie: większej zniewagi dla pamięci pedagoga trudno sobie wyobrazić…”. Jednak jest nadzieja. Pod koniec następnego 2008 roku planują uczcić 300-lecie zapoczątkowania stolicy Hetmanatu w Głuchowie. Omawiają plany godnego uczczenia tego wydarzenia naszej historii. Rektor miejscowego uniwersytetu pedagogicznego O. I. Kurok wyraża chęć wzięcia budynków byłej szkoły im. K. D. Uszyńskiego w Bohdance oraz muzeum pedagoga pod swoją opiekę. Niech więc spełni się wezwanie sławnego rodaka tego kraju Pantelejmona Kulisza: Nuże słowo ratować, Sławę przodków odnawiać! Pomnik K. D. Uszyńskiego przy szkole w Bohdance

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

WYBITNI UKRAIŃCY MĘCZENNIK DANYŁO, KTÓRY NIE WYPARŁ SIĘ UKRAINY

Chutor Bohdanka. Szkoła początkowa im. K. D. Uszynskiego. Mieszkańcy zbudowali w zeszłym roku przepiękną szkołę ludową. Budynek kosztuje nie mniej niż 10 tysięcy. Szkołę utrzymywano z odsetek od 12,5 tysiąca rubli, złożonych na ten cel przez wdowę po pedagogu, N. S. Uszynską. Ciekawa jest historia budowy szkoły. W dziale rękopisów Domu Puszkina (Sankt Petersburg) udało się odnaleźć notatkę N. K. Uszynskiej z 15 stycznia 1893 roku, w której prosiła ona M. M. Snitkinę, kuzynkę Anny Grigoriewny Dostojewskiej (z domu Snitkinej), żony F. M. Dostojewskiego, o zdobycie dla niej planów szkoły im. Dostojewskiego. I wkrótce to życzenie Nadziei Konstantynowny zostało spełnione. Sądząc po datach wspomnianej notatki, a także listu z podziękowaniami do samej A. G. Dostojewskiej z 10 marca 1893 roku, córka Uszynskiego działała energicznie, nie tracąc czasu. I szkoła na Głuchowszczyźnie, według otrzymanych rysunków-planów szkoły im. F. M. Dostojewskiego w mieście Stara Russa w guberni nowogrodzkiej, powstała. Do penatów Konstantina Dmitrijewicza Uszynskiego, szkoły jego imienia, w każdym czasie przyjeżdżali wielbiciele sławnego pedagoga. Pamięć o Uszynskim nie zacierała się wśród miejscowych mieszkańców i co roku chłopi jeździli na grób pedagoga. W okresie powojennym uporządkowaniem i doprowadzeniem grobu Uszynskiego do należytego stanu zajmował się znany poeta, ówczesny minister oświaty Ukrainy Pawło Tyczyna. Płynęły lata. Bohdanka nie zacierała się w pamięci potomków pedagoga. W 1977 roku pisał, wypytywał o nią jego prawnuk, profesor literatury rosyjskiej uniwersytetu im. Rice’a (Houston, USA), również Konstantin Uszynski. A na początku października 2002 roku przyjeżdżał do Bohdanki inny prawnuk — D. W. Pospiełowski (jego matką była wnuczka pedagoga Marianna Uszynska, 1900—1990). Dmitrij Władimirowicz Pospiełowski, profesor historii Rosji z Uniwersytetu Zachodniego Ontario (Kanada), odwiedził Nowogród Siewierski i Głuchów. Ukłonił się grobowi. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Pod koniec listopada minęło 305 lat od daty, która w historii Ukrainy jest skropiona męczeńską krwią i jednocześnie naznaczona najszczerszą służbą Ojczyźnie. Właśnie wtedy, 26 listopada 1702 roku, pośrodku miejskiego rynku w Łucku szlachta torturowała znanego ukraińskiego działacza społecznego, autora zbioru wierszy „Świat rozpatrzony w częściach” Danyła Bratkowskiego, który urodził się we wsi Swyszczów na Rówieńszczyźnie. Torturowała za to, że Bratkowski jako szlachcic województwa wołyńskiego i podczaszy wendeński podczas powstania pod wodzą Semena Palija przeszedł na stronę ukraińskiego ludu prawosławnego i na sądzie nie wyrzekł się swojego wyboru oraz przekonań. „MÓJ BRACIE, DLA LACHÓW STRASZNIEJSZE NIŻ MUSZKIETY SĄ TWOJE WERSY!” Źródeł heroizmu naszego dalekiego przodka należy przede wszystkim szukać w jego rodowodzie, ponieważ Bratkowscy, którzy żyli w województwach bracławskim i wołyńskim w XVII wieku, wyróżniali się tym, że mocno trzymali się wiary prawosławnej i ukraińskiej narodowości. Dokładnej daty urodzenia Danyła Bratkowskiego archiwa nie zachowały. Wiadomo jedynie, że data ta przypada na lata 30.—40. XVII wieku. Głównym miejscem zamieszkania Danyła Bohdanowicza był majątek we wsi Swyszczów (obecnego rejonu młynowskiego na Rówieńszczyźnie). Wykształcenie Danyło zdobywał we Włoszech. Był aktywny w życiu politycznym i społecznym Rzeczypospolitej. W 1697 roku w Krakowie nakładem 4 tysięcy egzemplarzy ukazuje się jego zbiór poetycki „Świat rozpatrzony w częściach”. W większości wierszy brzmi satyra na ówczesne mieszczaństwo Polski, gdzie nie było miejsca dla ubogich, a z ich pracy korzystał każdy, kto choć trochę wybił się na górę. Książka znacznie zaostrzyła stosunki Danyła Bratkowskiego z rządzącymi kręgami społeczeństwa, a poeta kontynuuje walkę przeciwko polskiej i ukraińskiej szlachcie poprzez bezpośredni udział w powstaniu chłopsko-kozackim w latach 1702—1704. Na naradzie w Fastowie Bratkowski nawiązuje ścisłe stosunki z pułkownikami Palijem, Samusiem i Iskrą. Jak wiadomo, w Fastowie podjęto decyzję o wzmożeniu walki przeciwko szlachcie w celu pełnego wyzwolenia Prawobrzeżnej Ukrainy spod władzy Polski. Ruch ten objął Podole i Wołyń. Wtedy Bratkowski napisał odezwę do walki o wolność. Semen Palij, przeczytawszy ją, uśmiechnął się: „I słowo walczy teraz, mój bracie, dla Lachów straszniejsze niż muszkiety są twoje wersy…” ZA SŁOWO UKARALI „NA GARDLE” Właśnie z wezwaniem do wstępowania w oddziały powstańcze oraz innymi ważnymi dokumentami D. Bratkowskiego zatrzymano niedaleko miasteczka Zasław. Więźnia umieszczono w łuckim więzieniu. Torturowano okrutnie — na dybach. Wtedy miał jeszcze możliwość skorzystania z prawa do życia. Wystarczyło tylko okazać skruchę, wyrzec się przekonań i przyjąć unię. Ale męczennik wybrał śmierć. Zrozumiawszy bezskuteczność tortur i to, że oskarżony z powodu podeszłego wieku i nadszarpniętego zdrowia mógł zginąć jeszcze przed rozprawą sądową, 25 listopada sąd wojskowy wydał Bratkowskiemu wyrok — za bezbożne czyny skazać na karę gardła i na natychmiastową publiczną karę śmierci. Następnego ranka go stracono. Zgodnie ze spisanym przed śmiercią testamentem pochowano męczennika w Łuckiej Cerkwi Brackiej. „TRZYMAJCIE SIĘ WIARY, ZA KTÓRĄ UMIERAM…” Ciekawy jest testament Danyła Bratkowskiego, który zachowała wdowa po poecie i w 1707 roku przekazała do wpisania do księgi grodzkiej w Łucku. Ojciec nakazuje „synom i córkom trzymać się tej wiary, za którą umieram, jeśli chcą mieć błogosławieństwo Boże… Szablę — młodszemu synowi oddać”. D. Bratkowski miał sześcioro dzieci: dwie córki z pierwszego małżeństwa oraz dwie córki i dwóch synów z drugiego. O D. Bratkowskim jako osobowości sumiennej i głęboko moralnej, jako prawdziwym patriocie i obrońcy prostego ludu świadczą fakty z jego życia. W szczególności przed powstaniem pod wodzą Semena Palija wypuszcza on chłopów ze Swyszczowa, których posiadał, na wolność, sporządzając wszystkim dokumenty na zwolnienie z poddaństwa. O krok od śmierci poeta wspomina swój bodaj jedyny grzech: w młodości zabrał chłopu ze Swyszczowa konika, który zabłąkał się na teren należący do pana. Później Bratkowski odnalazł poszkodowanego chłopa w sąsiednim Malinie, dawał mu pieniądze za krzywdę, „ale on nie wziął”. Wielkie duchowe, pełne cierpienia życie Danyła Bratkowskiego jest przekonującym świadectwem, jak bardzo ofiarny może być człowiek w imię ideałów, którym służy. „Gdy braci, rodziny i ojczyzny Nie zdradzę ja, to wiary już na wieki!” Takie słowa napisał Danyło Bratkowski na swoim życiowym sztandarze. Słowa, które od trzech stuleci przechodzą z pokolenia na pokolenie i pomagają poznać prawdziwą istotę dobra i wolności.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

lat. I te dekoracyjne ozdoby zostały wspaniale uzupełnione ikonami współczesnych mistrzów ikonopisania: R. Wasyłyka, S. Hordynskiego, A. Demianczuka, Ch. Dochwat, W. Stefuraka, M. Chałaka i innych. Przedmowę do „Ukraińskiego alfabetu chrześcijańskiego” napisał Świątobliwy Patriarcha Filaret. To on pobłogosławił wydanie książki światu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

PRZESTRZEŃ DUCHOWA SŁOWO BOŻE — DLA UCZNIÓW, STUDENTÓW I DOROSŁYCH

Dymitr RUDIUK, arcybiskup perejasławsko-chmielnicki, rektor Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Ukazała się drukiem książka Dmytra Stepowyka „Ukraiński alfabet chrześcijański”. Instytucje świeckie, związane z wyższym i średnim szkolnictwem, często błędnie rozumieją walkę chrześcijan o młodzież. Mówią, że Kościoły czynią tak po to, aby w przyszłości ich świątynie i domy modlitwy były wypełnione ludźmi. Stąd bierze się bierny, a niekiedy i aktywny opór Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, którym do niedawna kierowali socjaliści, wobec wprowadzania etyki chrześcijańskiej. W ponad jednej trzeciej szkół Ukrainy, głównie w obwodach zachodnioukraińskich, etykę chrześcijańską jako przedmiot wprowadzono (nawet przed Ukazem Prezydenta) z inicjatywy samych nauczycieli lub lokalnych wydziałów oświaty. Myślę, że już niedługo w szkołach wprowadzą etykę chrześcijańską. Wszyscy rozumieją, że niemoralności, demoralizacji, agresywności młodzieży trzeba przeciwstawić coś, co jest oparte na miłości. To może wychować i utwierdzić tylko nauka chrześcijańska i prawdziwa wiara chrześcijańska. Oświatoznawcy mówią, jakoby żadnego nowego przedmiotu, w tym etyki chrześcijańskiej, nie warto wprowadzać, bo dzieci są przeciążone. W sprawie wychowania przyszłych pokoleń państwa ukraińskiego bardzo ważne jest unikanie hipokryzji. Jeśli mówić o „przeciążeniu” i „zmęczeniu” dzieci, to pochodzi ono od horrorów i brutalnej erotyki; od dyskotek; od haniebnych przekleństw na przerwach i na ulicach; od narkotyków i wczesnego alkoholizmu; od nieposłuszeństwa. Od tego dzieci i młodzież rzeczywiście się zmęczyły, a nie od nauki miłości i miłosierdzia, które są istotą chrześcijaństwa. W związku z tym ważnym wydaje się wydawanie książek, tworzenie filmów, w których w sposób popularny i zrozumiały dla dziecięco-młodzieżowej percepcji opowiada się o ewangelicznej nauce Pana Jezusa Chrystusa, o istocie i przeznaczeniu Kościoła Chrystusowego w tym świecie. Ukraińskie Towarzystwo Biblijne w czasie swojego istnienia od 1991 roku wydało w dużych nakładach ilustrowane „Opowiadania biblijne”, „Biblię dla dzieci”, „Historie biblijne”, „Jezus i jego życie”. Wszystkie one zostały wyprzedane, dzieci pokochały te wydania. Okazuje się, że nakład 50 i 100 tysięcy egzemplarzy to za mało, aby zaspokoić pragnienie dzieci do duchowości. Ponieważ wydawnictwa Ministerstwa Oświaty i Nauki wycofały się z wydawania podobnych książek (wbrew pragnieniu dzieci, młodzieży, ich rodziców), to naturalnie za tę sprawę biorą się prywatne wydawnictwa. Tak, w 2006 roku kijowskie wydawnictwo „Tomiris” wydało książkę nauczycielki Wiry Nazarczuk „Ukraina duchowa”. W 2007 roku inne prywatne kijowskie wydawnictwo „Grani-T” wydało książkę profesora Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, doktora nauk teologicznych Dmytra Stepowyka „Ukraiński alfabet chrześcijański”. Jest to pierwszy na Ukrainie słownik chrześcijański, przeznaczony dla uczniów. Książka przyda się studentom i dorosłym. Tutaj autor podaje na każdą z 33 liter ukraińskiego alfabetu krótkie, popularne, ale treściwe i pod względem teologicznym poprawne wyjaśnienia słów z Pisma Świętego (Biblii), historii Kościoła, nauki teologicznej. Tak, na literę „A” podano definicje terminów: Adam, Baranek, Aksios, Alleluja, Amen, Anioł, Apostołowie. Na literę „B” — Biblia, Zwiastowanie, Łaska, Błogosławieni, Bóg, Bogurodzica, Nabożeństwo, Księga Rodzaju. I tak na wszystkie litery ukraińskiego alfabetu. Autor jako doświadczony uczony, który od dawna wykłada w duchownej uczelni, od około pięciu lat prowadzi w Radiu Narodowym program „Duchowość ewangeliczna a teraźniejszość” z udziałem Świątobliwego Patriarchy Filareta, wie, jaka terminologia najbardziej interesuje młodzież i dorosłych. Dlatego dobór terminów był bardzo staranny i profesjonalny. Jeszcze jedną pozytywną cechą książki profesora Dmytra Stepowyka jest wspaniały materiał ilustracyjny. Elegancką książkę czynią liczne kolorowe winiety, wzięte z ukraińskich rękopiśmiennych ksiąg z XI—XVII wieku oraz z ukraińskich starodruków z XVI—XVIII wieku. Zreprodukowano, w szczególności, ozdobne litery inicjałowe ze słynnej rękopiśmiennej Ewangeliarza Ostromira z lat 1056—1057. PROSTO Z DRUKU Serhij CUSZKO Przetłumaczył on na ukraiński wiersze Karola Wojtyły (Papieża Jana Pawła II), książkę „Umiał żyć w trudnym czasie” (życie św. Eugeniusza de Mazenod), przygotował trzy słuchowiska radiowe na podstawie nieznanych na Ukrainie utworów fantastycznych polskich autorów. Wskazane wydanie — po „Troszcząc się o sumienie” (o skarbach naszego serca) i „Trzynasty Apostoł” (życie św. Apostoła Pawła) — jest już trzecim, którego autorem jest światowej sławy uczony-teolog, kaznodzieja, oświeceniowiec i nauczyciel nauczycieli, ksiądz Edward Staniek. Profesor Edward Staniek wydał ponad 60 (!) swoich książek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Troszcząc się o sumienie

„Nasze wady i nasze cnoty” — tak nazywa się kolejny twórczy owoc działalności przekładowej Jewhena Gołybarda. książek, co roku powiększając swój dorobek o 2–3 nowe pozycje. Na jego wykłady zbierają się pełne sale, a kazania nagrywa się na dyktafony jako wzorce mądrego słowa. W świecie naukowym E. Stanjek znany jest jako badacz biografii Ojców Kościoła. Szczególną uwagę w swoich badaniach poświęca twórczości św. Jana Chryzostoma i św. Ambrożego (IV w.), św. Augustyna, Pelagiusza, św. Hieronima (V w.), św. Benedykta (VI w.) i św. Grzegorza Wielkiego (VII w.). Dlatego też w kazaniach, pouczeniach i książkach uczony często cytuje wielkich oświeciciele Kościoła, zwłaszcza św. Ambrożego, który pozostawił nam swoisty podręcznik chrześcijańskiego życia, szczególnie podkreślając potrzebę rozwijania cnót sprawiedliwości, odwagi, umiarkowania i roztropności. Książka Edwarda Stanjeka „Nasze wady i nasze cnoty” nie zawiera nudnych pouczeń. Czyta się ją lekko i od razu zachwyca wyjątkową szczerością i prostotą wykładu ważnych pojęć oraz charakterystycznych cech ludzkiej natury. Jej podtytuł wyraźnie wskazuje na treść — książka o kulturze moralności. Już na początku, we Wstępie autora o fałszywych drogowskazach, o. Edward ostro zaznacza swoje stanowisko i główny temat, który następnie rozwija na 162 stronach tego niezwykłego podręcznika przyzwoitości: „Jednym z najpoważniejszych błędów współczesnego świata jest lekkomyślne traktowanie prawdy. Przestała ona być najwyższą wartością. Ale ponieważ nie można było otwarcie ogłosić jej dewaluacji, jednocześnie pragnąc, aby nie docierała do ludzkich serc, zastosowano inną metodę. Nie wiadomo kto, gdzie i kiedy pozamieniał drogowskazy na drogach ludzkiego życia. Jeden z nich miał wskazywać drogę do prawdy. Przez wieki na tym drogowskazie widniał napis: CNOTA, albo — co znaczy to samo — CZYSTOŚĆ. W XX wieku pojawiły się dwa nowe napisy: DYSKUSJA i DIALOG. Doprowadziły one ludzi na bezdroża próżnej gadaniny i beznadziejnego fechtowania językiem i piórem w walce o to, kto ma rację, a nie o to, co jest prawdą. Do prawdy nie dochodzi się drogą dyskusji, do niej trze ...wewnętrznie dojrzewać. Prawdę trzeba pokochać. A to już sprawa serca i czynu, a nie słów. Jedyną drogą, która prowadzi do prawdy, jest doskonalenie serca za pomocą cnoty. Ten, kto chce poznać prawdę, kto dąży do wejścia w jej piękny świat, świat ogromnej siły i dobroci, ma przed sobą tylko jedną drogę — drogę systematycznego doskonalenia swojego życia moralnego. Jest ona tak długa, jak długie jest ludzkie życie. Nie można jej skrócić ani o jedno uderzenie serca. To droga nieustannej walki z tym, co stawia opór cnocie, czyli droga walki z wadami”. Ojciec E. Stanek w ciągu swojej działalności duszpasterskiej wysłuchał ponad dziesięciu tysięcy spowiedzi. Zna nie tylko to, co może gnieździć się na dnie głębokiej studni ludzkiego sumienia i jak można oczyścić sumienie, a także to, jak pokonać własne wady, które kalają sumienie. Dlatego w tej książce autor stosuje metodę kontrastowego zestawienia danej wady z jej przeciwieństwem — cnotą, zaznaczając, że obie rozwijają się z jednego źródła pragnień. W szczególności, szczegółowo omówiwszy treść i przejawy zazdrości jako niebezpiecznej choroby duszy, od razu przedstawia cnotę życzliwości jako podstawę szczęścia serca. Gniewowi, który ma właściwość narastać, autor przeciwstawia łagodność i wyrozumiałość; nienasyconą żądzę seksualną stawia naprzeciw czystej i jasnej miłości; tchórzostwo i zuchwałość — naprzeciw męstwa i poświęcenia. Tłumacz, „konsumując” ten pokarm dla duszy i umysłu, tak długo pracował nad sobą, że proces tłumaczenia książki rozciągnął się na pięć długich lat. Co prawda, w tym czasie J. Gołybard przygotował i wydał sześć innych książek. Wreszcie czytelnik ukraiński otrzymał pięknie ilustrowany przez Nadiję Sawczenko, a zmakietowany i złamany przez Ołeksandra Prychodźkiewo... — noworoczny prezent. Jest to akt dobroczynności trzech nieobojętnych ludzi: autor — ks. prof. Edward Stanek podarował prawo do tłumaczenia i wydania dzieła, tłumacz z własnej inicjatywy wziął na siebie bezpłatną pracę zamiast odpoczynku, deputowany ludowy Ukrainy Witalij Korż na własny koszt zapewnił wydanie w nakładzie 3 000 egzemplarzy. W tym samym duchu dobroczynności potrzebna jest też pouczająca książka, która rozpowszechniana jest przede wszystkim przez sieć bibliotek, w tym szkolnych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wspólnych podręczników i artykułów, organizowania wspólnych międzynarodowych konferencji i seminariów, organizacji praktyk produkcyjnych dla studentów, wspólnego poszukiwania projektów naukowych i edukacyjnych itp. Opowieści o tym towarzyszył pokaz zdjęć i filmu o zabytkach „magicznego Krakowa”. Na zakończenie prezentacji przemówił rektor Narodowego Uniwersytetu Górniczego, akademik Hennadij Piwniak. Serdecznie podziękował kolegium redakcyjnemu i redaktor naczelnej „Sicheslawa” Lesi Stepowyczce za znakomity numer czasopisma, które buduje mosty między Ukrainą a Polską, i obiecał, że czasopismo zostanie zaprezentowane także w Krakowie, w Akademii Górniczo-Hutniczej, gdzie w przyszłym roku odbędzie się międzynarodowy kongres górniczy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

PREZENTACJA «SICZESŁAWA» U GÓRNIKÓW

Mykoła CZABAN, kierownik działu kultury regionalnej gazety „Zorja”, członek kolegium redakcyjnego czasopisma „Sicheslav”. Zdjęcia autora W Narodowym Uniwersytecie Górniczym odbyła się prezentacja świeżego numeru literacko-artystycznego i publicystycznego czasopisma pisarzy Dniepropetrowszczyzny i całej Ukrainy „Sičeslav”. I choć był to trzynasty numer, prezentacja minęła na zdumiewająco udanie. Ten numer czasopisma ukazał się jako wydanie specjalne „Ukraina—Polska”, „Kraków—Sičeslav”. Epigrafem do niego uczyniono wiersz Mychajła Pasicznyka: „Każdy czwarty bocian — Polak”, — mówią w Polsce. Polskę wybrały bociany — To prawda! — A żurawie kochają nasz kraj. Każdy czwarty bocian — Polak, A żuraw każdy drugi — Ukrainiec…” O tym, jak narodziła się idea „polatania nad Wisłą i Dnieprem”, a także jaka jest główna tematyczna dominanta trzynastego numeru „Sičeslava”, opowiedziała podczas spotkania ze studentami i pracownikami uczelni główna redaktor czasopisma, przewodnicząca obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lesia Stepowyczka. Wróciła ona właśnie z Krakowa, dokąd pojechała z misją kulturologiczną na zaproszenie administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. W mieście nad Wisłą odbyła się prezentacja dniepropetrowskiego czasopisma, a także jej ostatniej powieści „Ślub z kuflem pilzneńskiego piwa”, ciekawe spotkania ze studentami i inteligencją. Lesia Stepowyczka podzieliła się wrażeniami o „mieście królów i poetów” i podziękowała profesorowi-ukrainoznawcy Jarosławowi Poliszczukowi (Kraków) oraz generalnemu konsulowi Ukrainy w Polsce panu Brodowyczowi, pod honorowym patronatem którego odbywało się to wydarzenie. Sceptyk powie: „Po co czasopisma, skoro o wszystkim można dowiedzieć się z Internetu?” Ale właśnie w tym rzecz, że w epoce Internetu czasopismo, a „Sičeslav” jest tu dobrym przykładem, — to nie tylko źródło informacji (nota bene „Sičeslav” ma swoją stronę internetową), lecz staje się czymś więcej: klubem literackim dla miłośników pięknego słowa. Przez cztery lata istnienia „Sičeslav” stał się trybuną literacko-artystyczną. Niedawno pojawiła się nowa rubryka — „Nauka”. W związku z tym na miejscu okazało się opowiadanie o kontaktach naszego Narodowego Uniwersytetu Górniczego z wyższymi uczelniami Rzeczypospolitej Polskiej. Stały się regularne wymiany akademickie wykładowców i specjalistów, wydawanie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«DWADZIEŚCIE WCIELEŃ» W WĘDRÓWCE DO SŁOŃCA

Natalia MAFTYN, kandydatka nauk filologicznych, Iwano-Frankiwsk Dziewczyna, która „czasem przypomina motyla”, bywa „podobna do jelonka o wielkich zielonych oczach”, a niekiedy do „przebiegłego łobuziaka”, który „nosi czapkę à la Buratino”. Tak widzą ją ulubieni nauczyciele z gimnazjum. Taka też jest liryczna bohaterka na kartach jej pierwszego tomu poezji o obiecującym tytule „Przeczucie”. Ola Makar, czyli po prostu „Makarola”, swoim pierwszym zbiorem wzbudza w czytelniku przeczucie narodzin prawdziwego Poety. Przeczucie dotknięcia tajemnicy niepowtarzalnego, poznawania świata w sobie. W jej utworach rozbrzmiewa ból Szewczenki i Stusa z powodu Ukrainy, a zarazem własna, już wcale nie dziecięca gorycz: „Tak dziko – własną Ojczyznę / Oddawać cudzoziemcowi w dzierżawę” („Ukraina”). Żyje też święta wiara, że „tylko tutaj można oddychać. / I można naprawdę pozostać żywym”. A jak sakralna, prapierwotna przestrzeń, wszechświat w miniaturze – „imago mundi” – jawi się rodzinny Iwano-Frankiwsk (Stanisławów) i rodzinne Karpaty. Młoda autorka tomiku odczuwa tęsknotę za barwnym światem gimnazjalnej młodości, a zarazem podmuch wiatru, który napinał żagle odkrywców nieznanych kontynentów. Lecz nawet gdy „do gwiazd – pół oddechu”, najważniejszą, najbardziej upragnioną podróżą w jej życiu są „dwadzieścia wcieleń” w rodzinnym Stanisławowie, tym centrum Galaktyki, a może i Wszechświata („Dwadzieścia moich wcieleń”). Wyobrażenie o pierwszym tomie Olgi Makar byłoby niepełne, gdyby pominąć jeden z najważniejszych tematów: bolesny dla ukraińskiej egzystencji temat emigracji. „Moi krewni / wyjeżdżają za granicę, / moi przyjaciele wyjeżdżają. / Wyjeżdżają, zdaje się, wszyscy / (wkrótce nie będzie kogo / odwracać klepsydry, / żeby czas / wciąż płynął)”. W duszach rodaków, którzy w zamorskich wędrówkach szukają nowej ojczyzny, autorka stara się przebudzić genetyczną pamięć rodu, przytłumioną przez wieczny pęd za dobrami materialnymi. Bolą ją granice, które „są zmęczone tym, że co dzień przekreśla je” „taka liczba ludzi, którzy tu nie wrócą”. Dla niej miłość do Ukrainy to wysokie niebo Wolności na Majdanie w pomarańczowym listopadzie. Czytając szczere, po dziecinnemu bezbronne wiersze, łapiesz się na myśli: a może to pokolenie już dorosło — to, które nie zna smaku niewolniczej zupy? Bo wbrew temu, że tu wciąż „oszukują, kłamią i kradną”, ono jest świadome swojego wyboru, by być wiernym Ukrainie w jej najtrudniejszych czasach. Ma arystokratyczne poczucie swojego zakorzenienia. Ołena jest szczera w wyznaniu Iwano-Frankiwsk, i dlatego wszystkie jej marzenia o podróżach dookoła świata i o kosmosie, o wędrówce do słońca, zakończają się w sposób zrozumiały „odnalezieniem” „siebie prawdziwej”, co równa się „palącemu pragnieniu, by posłuchać skrzypiec na stumetrówce” („Jak dobrze, że wszystkie moje marzenia…”). Można powiedzieć, że Ola „przyłącza się” do dobrej poetki urbanistycznej: potrafi słuchać miasta, czuć rytm jego ulic, rozumie pantomimę jego zdarzeń. U młodej poetki jest własna tajemnica wywoływania przeczucia prawdziwego cudu, dlatego słowo (a czasem i szept) ma u niej „zapach złotego ognia”; a poczuć się szczęśliwym można, pokonawszy skostniałe ramy czasu — „gdzieś między dziś a jutrem”. I wie, że nad szczęśliwymi naprawdę czas traci magiczną władzę, a do szczęścia potrzeba tylko „dystansu (…) Choć trochę mistyki i nieba”. Dlatego też eksperymentuje z czasoprzestrzenią, czasem odrzucając czas, bo Wieczność to tylko przestrzeń. Na kartach jej pierwszej książki prześwieca czysty świat dzieciństwa, tu buntuje się przeciw kanonom i stereotypom „świata dorosłych”, tu jest też filozoficzne zagłębienie w najistotniejsze problemy bytu, które wylewa się w aforystycznie-treściwe rozróżnienie prawdziwych i sfałszowanych wartości. Po raz pierwszy zobaczyłam ją na stumetrówce w Stanisławowie. Trzymała biały zeszyt: był to jej tarcza i blanki — a zarazem cząstka serca… Pierwsza książka, świeżo z drukarni. — Olu — mówię w myślach do tej kruchej, jak kwiat przebiśniegu, dziewczynki. — Niech na twojej drodze nigdy nie będzie żadnych zdrad. I niech nam wszystkim lekko się oddycha i radośnie żyje się w naszej Ukrainie. Ołena MAKAR, m. Kołomyja *** Na twoje ramiona znów spada pierwszy śnieg, na wargi, dłonie, na warkocze… Uciekasz… Żeby czas za tobą nie zdążył. Łzy jak rosa stają się na mrozie płatkami śniegu. Niech zatrzyma się czas, niech znikną zegary, niech zatrzyma się odliczanie. To wszystko nie dla nas. Potrzeba nam tylko odległości i kroku, potem biegu. Choć trochę tajemnicy i nieba… A z niego niech powoli i delikatnie spada pierwszy przezroczysty śnieg. *** Chłopcy — to papier. Z nich można robić origami. Ty jesteś moją kartką, moim przyszłym dziełem. A ty — cały świat — w odcieniach i barwach. Jesteś moim arcydziełem. Moim przyszłym cudem. Twój głos, spojrzenie, twoje maniery… Wszystko tworzę. I wszystko — pięknie. Potrzebujesz mojego ołówka. Ja — jestem twoją nieobecnością. Nie pojawiaj się… Namaluję cię w zmierzchu… JA NIE JESTEM DOROSŁA!!! Nie jestem dorosła! Wcale nie jestem dorosła! Jeszcze nie należę do tych ludzi, którzy podporządkowują się kanonom, regułom i stereotypom, którzy nie potrafią naprawdę cieszyć się życiem i dziobią na śmierć białe wrony. Nie jestem taka!.. Spójrzcie — mam jeszcze piegi na nosie, nadal kręcę się na karuzelach i wolę sok wiśniowy od kawy. Nie jestem dorosła! Nawet piżama z wesołym misiem to potwierdza! Dlaczego wszyscy postanowili zapisać mnie do grona ludzi, którzy już nie będą jeździć na rolkach ani biegać boso po brzegu rzeki?.. Dlaczego?!.. Dobrze!.. Wy milczycie, a ja się spieszę — czeka na mnie lody z dżemem truskawkowym i ulubione bajki. To przecież lepsze niż dorastanie, prawda?! *** Kiedy nasze matki kołysały nas w kalinowych kołyskach, splatały w naszych sercach miłość z gronami kaliny… Pod jej gałęziami bawiliśmy się w dzieciństwie, więc może nieumyślnie złamaliśmy gałązkę-grono, która pochyliła się zbyt nisko. Teraz nasze porażki są szczególnie bolesne, gorzkie, palące. …Może to kara za tę złamaną gałąź? *** Moi krewni uciekają za granicę, moi przyjaciele uciekają. Uciekają, zdaje się, wszyscy (wkrótce nie będzie kogo odwracać klepsydry, żeby czas wciąż płynął). Palą swoje paszporty i kupują nowe. Zapominają o swoich przyjaciołach i szukają nowych. I świętują cudze święta. Nawet kochają — inaczej. I przez resztę całego swojego życia w wieczornej modlitwie pytają Boga: „Czy naprawdę tak jest lepiej?” DIALOG — Gdzie zaczyna się świat? — W myślach. — A czy geniusz to zwykły człowiek? — Nie, geniusz to Ptak. — Kim więc był Franko? — Był Orłem. — Czy latał wysoko ponad chmury? — Dotykał Słońca skrzydłem. — Mówisz, dotykał Słońca? — Czerpał od niego natchnienie. — I Słońce go nie spaliło? — Po to właśnie jest Geniuszem! — A czy miał na świecie Ukochaną? — A czy nie powiedziałam? — Czy ona też dotykała Gwiazdy? — Latała zbyt nisko. — Czy kochał tylko raz — i na zawsze? — Kochał trzy razy. — Czy był z nimi razem? — Wyobrażał sobie to we śnie. — Czy kochał coś na świecie mocniej niż Ukrainę? — Nie, tylko serce bolało, bo ona stawała się ruiną. — Czy Poeta walczył o jej suwerenność, o wolność? — Tak, tej walce poświęcił swój los. — Jego nieposłuszeństwo — jak u proroków — natchnione? — Od Ziemi, matki wszystkiego płodnej, Duch, który rwał jego serce do boju i płonął jak ognisko. — Jak umarł? Z honorami? W chwale? W wieczności imienia? — Nie umarł. Po to właśnie jest Geniuszem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, przesycona nostalgią jej autorów — kijowskich artystów, którzy pochodzą z ziemi czerkaskiej. Takie ekspozycje wkrótce będziemy nazywać wystawami znikających, a nawet nieznanych pejzaży. Dlatego też wzrusza się widz na te rzekomo tradycyjne wiejskie krajobrazy, siana i wiatraki, które niosą w sobie jeszcze wrażenie natury, a nie kamuflażu. Bo i w naszych czasach ciosają już kłody na podobieństwo ukraińskiego wiatraka, na którym będzie tabliczka „karczma” czy inna niskiej jakości restauracja. A oto malarz odtworzył ten młyn, który latami gwarzył z wiatrami, namalował grzybienie na łagodnej tafli i nagrzaną słońcem łódź, a wodę z pluskającego strumyka, który zasilał ten zbiornik, można było pić, składając dłonie w łódeczkę. Piszę to niby o innym świecie, jak „fantasy” rodem M. Łychoszwy. Samowar z obwarzankami oszalałego od cywilizacji ludzkości. A od smaku czystego źródła do dzisiejszego bagna nie minął czas nawet jednego pokolenia. Najbardziej domyślni już rozumieją: tracimy nie tylko środowisko, ale i normę, właściwą zdrowemu człowiekowi, cnoty moralne. Spotkanie z prawdziwą oazą i w makro-, i w mikroswiecie wywołuje szczere zdziwienie i zachwyt. Na otwarciu wystawy znany malarz Iwan Pyłypenko opowiedział z wzruszeniem, jak uczył się u Mykoły Petrowycza Łychoszwy, obecnie starszego wykładowcy Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej im. M. Bojczuka, i że ten zawsze pomagał swoim uczniom, broniąc ich przed innymi, a nierzadko zapewniał potrzebne materiały i dzielił się swoją niewielką pensją. Tę serdeczną szczerość czyta się i w malarstwie prawnuka Tarasa Szewczenki, który w wielu pracach odtworzył krajobrazy ziemi Szewczenki: „wieś Moryńce. Chata, w której urodził się T. H. Szewczenko”, „Za jarem jar”, „Łęga”, „Rzeka Wilszanka koło Werbiwki”. Romantyczno-filozoficzny nastrój płócien, swoista autorska technika darują widzom niezapomniane wrażenie z randki z taką Ukrainą — czystych źródeł i apostolskich obrazów. Jak i Mykoła Łychoszwa, który zaprezentowany jest na wystawie nie tylko w gatunku pejzażu, ale i w monumentalnych obrazach historycznych, jeszcze jeden wykładowca Instytutu im. M. Bojczuka Ołeksa Blyzniuk otwiera ekspozycję swoim wielkim monumentalnym płótnem, poświęconym historii Republiki Chołodnojarskiej. Jest on organizatorem corocznych plenerów artystów oraz studenckich plenerów edukacyjnych „Ścieżkami ziemi Szewczenki” oraz „Ścieżkami Chołodnego Jaru”. Energetyczny potencjał jego płócien odczuwa się nie tylko w motywach historycznych, ale i w pejzażach, gdzie każde drzewo ucieleśnia potężną siłę tej ziemi, która rodziła gigantów ducha. Uczestnicy wystawy: M. Łychoszwa, M. Kałasznyk, O. Blyzniuk. Wyrazista malarska stylistyka z impresyjnymi motywami u Mykoły Kałasznyka, wykładowcy Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Artystycznej nr 2. To jego pierwsza wystawa, i artysta przedstawił tylko część swojego znacznego dorobku. Świeżością emocji oddychają jego obrazy, jaskrawe portrety, lekkie i delikatne pejzaże. Być może nieprzypadkowo właśnie w Domu Literata tak serdecznie przyjęli wystawę twórczy bracia artystów, którym bliska jest nostalgia za czystą oazą w mikro- i makroświecie. Bo tylko tam bywa rzadki ptak — Twórczość. I jest to celowe dla przyszłego przetrwania człowieka. Choć tego obecnie nie rozumieją „poruszeni do życia”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

PALETA

Walentyna DAHYDENKO Będziemy opowiadać jak bajkę: “Wtedy śniegi były głębokie i błękitnie pocieniowane pniami potężnych drzew…” Bo rzeczywiście w korycie minionego wieku natura, czy to jeszcze niezmęczona ludzką chciwością, czy też na mocy jakiegoś wyższego nakazu, darowała nam zimy prawdziwe w oddechu i smaku, niestrudzenie wycinając każdą śnieżynkę. A jeśli zgodnie z nową hipotezą o wodzie jako substancji, która wchłania otaczające informacje i odpowiednio odzwierciedla je swoimi kryształami, to może rzeczywiście wtedy było więcej wzajemnej harmonii w sercach, nie zważając nawet na społeczne nieszczęścia. A może takich serc, ufnie i czysto nastawionych na światową harmonię, było więcej. Teraz bowiem wszyscy jakoś żwawo nastawiają się tylko na biznes, jak powiedziałby bohater “Łysej śpiewaczki”: “ruchy do życia”. A śniegów teraz takich nie ma! A jeszcze rzadsze są spotkania z artystami, którzy wspomnienia dawnych lat w tym niemal rajskim kolorycie, i zapachu, i szeleszczeniu koron opowiadają nam, dzisiejszym. Miniaturowe, filigranowo opisane pejzaże i martwe natury Mykoły Łychoszwy odebrałam z tymi samymi odczuciami, co płótna starych Holendrów, lecz odzwierciedlają one Ukrainę, miłą sercu małą ojczyznę — Czerkaszczyznę. Cała wystawa “Rodacy Bohdana i Tarasa”, która przez dwa tygodnie noworoczne eksponowana jest w Nacio- Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce Nieliczne, niestety, publikacje o autorytatywnym ukraińskim historyku sztuki przedrewolucyjnej dekady Kostiantynie Witalijowyczu Szyroćkim (Szerockim) twierdzą, że imię jego nie jest epizodyczne w historii ukraińskiej kultury i edukacji, że to postać pierwszorzędna, nieprzeciętny talent w wielu dziedzinach naszej duchowości. Urodził się przyszły historyk sztuki 26 maja (według starego stylu) 1886 roku na Podolu w rodzinie księdza, który miał parafię we wsi Wilszanka-Berszadzka w powiecie olhopolskim (teraz wieś Wilszanka w rejonie kryżopolskim w obwodzie winnickim). Droga do Uniwersytetu Petersburskiego wiodła przez Tulczyńską szkołę duchowną i Seminarium w Kamieńcu Podolskim. Już w tamtych czasach autora przyszłej syntetycznej pracy z historii sztuki narodu ukraińskiego oczarowała bogata historyczna przeszłość rodzinnego Podola, jego utalentowani mistrzowie ludowi. Zbierając materiały z historii kraju i przygotowując pierwsze rozprawy etnograficzne, Kost Szyroćki stał się najulubieńszym uczniem seminaryjnej ukraińskiej społeczności. Już wtedy zainteresował się ukraińską historią i sztuką ludową rodzinnego Podola, zaczął zbierać materiały do przyszłych badań, napisał pierwsze rozprawy etnograficzne. Współcześni odnotowywali jego łagodność, a jednocześnie śmiałość i zdecydowanie, nieobojętność na interesy uciemiężonych rodaków. Są wiadomości, że Kostiantyn Witalijowycz uczęszczał do szkoły artystyczno-przemysłowej W. Rozwadowskiego. W 1906 roku utalentowany młodzieniec wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Petersburskiego, był aktywnym uczestnikiem “Kółka ukrainoznawstwa”, współpracował w klubie “Hromada”, sekretarzował w Towarzystwie Dobroczynnym pomocy studentom-Ukraińcom im. T. Szewczenki, występował z referata-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ON TORUJĄ DROGĘ HISTORYKOM SZTUKI

mi i referatami o ukraińskiej sztuce plastycznej i dekoracyjnej. Równolegle ze studiami uniwersyteckimi uczęszczał do Instytutu Archeologicznego, po ukończeniu którego w 1911 roku został członkiem zwyczajnym Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego. W 1914 roku otrzymał od uniwersytetu naukową delegację zagraniczną na trzy lata, lecz wojna światowa pozwoliła mu jedynie na trzymiesięczną podróż do Włoch. Po powrocie Kost Witalijowicz zdał egzamin na stopień magistra, a następnie mianowano go docentem prywatnym Uniwersytetu Piotrogrodzkiego. Na uniwersytecie, w katedrze historii sztuki, przez pewien czas wykładał kurs z historii sztuki kijowskiej i halickiej. Badając zdobnictwo ukraińskiej chaty w latach 1909–1910, odwiedził jednego z najwybitniejszych historyków sztuki XX wieku, Jerzego Łukomskiego, nazywanego poetą architektury. Jerzy Kreskentijowicz opublikował szereg fachowych artykułów i książek o dworach guberni charkowskiej, zespole pałacowym w Wyszniwcu, zabytkach Lwowa, Wołynia, Kijowa, Baturyna i Kozelca, dlatego młodego historyka sztuki interesowały rysunki dworów Ukrainy. Miłość do rodzimej przeszłości organicznie łączyła się z zainteresowaniem współczesnym stanem kultury na Ukrainie. Pierwsze prace przyszłego uczonego ukazały się drukiem już w 1904 roku, na dwa lata przed jego wstąpieniem na uniwersytet. Z czasem regularnie publikował swoje rozprawy historycznoartystyczne i etnograficzne w tak poważnych wydawnictwach jak: „Zapiski Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki”, „Prawosławna Podolia”, „Podolskie wiadomości eparchialne”, a później współpracował z kijowskimi, lwowskimi, moskiewskimi i petersburskimi gazetami i czasopismami. Zakres jego zainteresowań był dość szeroki — od artykułów czasopiśmienniczych „Podolskie «kolędki» i «szczedriwki» (ich historyczny rozwój i sens)”, „Cechy starożytnej i wczesnochrześcijańskiej malarstwa w ukraińskich pisankach”, „Z niedawnej przeszłości”, „Malowana pasieka (Notatka archeologiczna)” po badania twórczości Tarasa Szewczenki, Iwana Soszenki, Wasyla Tropinina, Hryhorija Łewyckiego. K. Szyrocki interesował się zniszczonymi zabytkami Bakoty, Pokorszczyny, soborem Sofijskim w Połocku, rodzinnym kościołem w Biłousiwce na Podolu, domem Iwana Kotlarewskiego w Połtawie, nagrobnymi krzyżami i pisankami, ukraińską ornamentyką, artystycznym wyposażeniem dawnego ukraińskiego teatru, średniowiecznym sztuką książki. Jedną z pierwszych książek, która ukazała się w 1914 roku w kijowskiej drukarni S. W. Kulżenki, były „Oczerki po istorii dekoratiwnogo iskusstwa Ukrainy”, a w podtytule czytamy: „1. Chudożestwiennoje ubranstwo doma w proszłom i nastoiaszczem”. Z niej czytelnik dowiaduje się o ciekawych okolicznościach życia codziennego XVI–XVIII wieku z różnych regionów Ukrainy: Podola, Polesia, Słobożańszczyzny, Naddnieprzańszczyzny i innych. Badacz, zaznaczając estetyczne gusty Ukraińców, podaje m.in. opis kijowskich budynków, cytując wypowiedzi współczesnych: dom Razumowskiego, dom Elżbiety Pietrownej i kijowskiego metropolity, magistrat (z herbem na reliefie) i inne. W książce podkreślono głębię sztuki dekoracyjnej, przeanalizowano jej historię, sposób malowania domów bogatych, biednych, kozackich oraz ich wspólne i odmienne cechy. Wspomniano o zdobieniach cerkwi św. Jana Chryzostoma w Chełmie, zamku we Włodzimierzu Wołyńskim, którym zachwycał się król węgierski, oraz o twierdzy Daniela Halickiego pod Chełmem. Dzięki analizom artystycznym szkice Kostiantyna Szyrockiego do dziś nie straciły wartości. W kolejnym roku w Piotrogrodzie ukazały się drukiem „Bukowina i jej przeszłość. Szkic historyczno-geograficzny z 36 rysunkami”, „Ilustrowana historia Galicji w krótkich szkicach. Z 60 rysunkami”. Przyjechawszy wiosną 1917 roku do Kijowa, K. Szyrocki aktywnie włączył się w działalność społeczną i naukową: uczestniczył w tworzeniu Sekretariatu, a następnie Ministerstwa Oświaty, kierował wydziałem artystyczno-przemysłowym i sekcją ochrony zabytków przeszłości i sztuki, wykładał historię sztuki na Kijowskim Ukraińskim Uniwersytecie Ludowym. Zatrzymał się w domu gościnnego W. S. Kulżenki, w którego wydawnictwie ukazał się ilustrowany przewodnik „Kijów”, który mimo przykrych błędów stał się jednym z najciekawszych wydawnictw kijowskich. Przez niego zyskał sobie wielu wrogów i zazdrośników. Co ciekawe, książkę poświęcono Polinie Arkadijewnie Hudałowej, żonie wydawcy. Wraz z M. Żukiem, M. Burackiem, F. Ernstem historyk sztuki drukował się w kijowskiej kronice piśmiennictwa ukraińskiego „Drukar”. W 1918 roku wydano książkę „Starożytna sztuka na Ukrainie”, w której K. Szyrocki wskazuje na znaczny rozwój sztuki na Ukrainie do X–XII wieku, gdy w naszej kulturze dominowały wpływy bizantyjskie. Prawda, wkrótce potem stwierdza, że „Ukraina nawet wpływała kulturalnie na obce ziemie i przekazywała tam swoje wyroby”. Co więcej, przeanalizowawszy tendencje rozwoju ukraińskiej sztuki, historyk sztuki podsumowuje: „Tam, na północ, z czasem popłyną wszystkie bizantyjsko-kijowskie relikwie, nasi artyści, pisarze, metropolici i cała kultura, by stworzyć siłę orientalnej Moskwie. Sama zaś ziemia kijowska, po Tatarach, poddaje się nowym wpływom i tworzy w sobie kulturę typu zachodnioeuropejskiego, którą przekazała naszym czasom”. Ostatnim wybitnym dziełem badacza jest dwutomowa „Historia sztuki ukraińskiej”. Pierwszy tom badacz oddał do druku kijowskiemu wydawnictwu „Drukar”, a drugi znajdował się u jego ojca, we wsi Biłousiwka pod Ładyżynem na Podolu. Ta syntetyczna praca nie zdążyła ukazać się w całości, lecz 144 tablice jako ilustracyjny dodatek pojawiły się w 1918 roku. Kost Witalijowicz kończył ją już ciężko chory. Pełnym wydarzeń dla młodego Państwa Ukraińskiego i dla K. Szyrockiego był rok 1918. Intensywnie pracowała komisja ds. zwrotu na Ukrainę dóbr kulturalno-historycznych narodu ukraińskiego, wywiezionych do Rosji za czasów caratu i krótkotrwałych rządów bolszewików. Dla rozszerzenia jej pracy przewodniczący komisji P. Chołodnyj zalecił zaprosić na posiedzenia znanych historyków sztuki K. Szyrockiego i D. Szczerbakiwskiego. Już 5 czerwca 1918 roku w składzie Komisji Kulturalnej przy Ukraińskiej Delegacji Pokojowej pracowali oni w negocjacjach z Rosją. Jednak 20 czerwca 1918 roku skład komisji był już inny. Latem tego samego roku Kostię Szyrockiego wybrano profesorem Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego. Ostatni rok życia Kost Witalijowicz ciężko chorował i 13 września 1919 roku zmarł u rodziców we wsi Biłousiwka na Winnicczyźnie w wieku Chrystusa. Tak wczesna śmierć wydaje się szczególnie dziwna. Przypomnijmy, że w tym samym roku bolszewicy podle zamordowali wybitnego malarza i pedagoga Ołeksandra Murasz­ka, a później rzekomo popełnił samobójstwo D. Szczerbakiwski; 1920 rok stał się fatalny dla ukraińskich patriotów H. Narbuta, W. Modzalewskiego, a 1922 — kompozytora i działacza społecznego K. Steceńka… Ta lista tylko zapoczątkowała komunistyczno-bolszewicki terror przeciwko prawdziwym ukraińskim patriotom.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Muzeum Historii Kijowa, które już od czterech lat nie posiada własnego lokalu i znajduje się w obliczu zagrożenia likwidacją, nie tylko walczy o swoje istnienie, ale także w pełni pracuje, nie tracąc nadziei na udowodnienie kijowskim władzom potrzeby istnienia muzeum miejskiego w stolicy Ukrainy. Po raz kolejny dajemy o sobie znać, otwierając w naszym oddziale — Historyczno-Memoriałowym Muzeum Mychajła Hruszewskiego wystawę poświęconą świętom Bożego Narodzenia i Nowego Roku. To wydarzenie ma dla nas szczególne znaczenie, ponieważ w ekspozycji zaprezentowano nie tylko eksponaty z kolekcji Muzeum, ale także przedmioty, które na potrzeby tej wystawy przekazali kijowianie, wspierający nas i pomagający nam przetrwać. Na wystawie zaprezentowano ponad dwieście eksponatów z różnych stuleci. Osobna sala poświęcona jest ikonografii św. Mikołaja od XV do XIX wieku. Ozdobą tej części wystawy jest unikatowa dwustronna chorągiew

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ŚWIĄTECZNE DNI

Dla tych, którzy zechcą powrócić do lat 50.—60. — noworoczne i bożonarodzeniowe kartki, zabawki dla dzieci, książki oraz ozdoby choinkowe z tamtego okresu. Każda ozdoba to historia kraju w miniaturze, to pamięć. Pamięć o minionym życiu, o krewnych i bliskich, o dalekim dzieciństwie. Podczas trwania wystawy, przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu „Ukraina 3000”, odbyły się charytatywne spotkania bożonarodzeniowe i koncerty. Gwiazda na choinkę oraz pleciony koszyk mają swoją noworoczną historię, wspomnienie o dalekich latach 30. XX wieku w Kijowie. Opowiada ją właścicielka rodzinnej relikwii z rodziny znanego uczonego, akademika Heorhija Pysarenki. Żona uczonego, Esmeralda Ołeksandriwna Pysarenko, z domu Puhacz, wspomina, że ta zabawka pojawiła się w rodzinie w roku jej urodzenia: „Urodziłam się 26 stycznia 1936 r. w Kijowie. Niedługo przed Nowym Rokiem moja mama Nina Iwaniwna była na aktywie partyjnym, gdzie występował P. P. Postyszew i wyjaśniał, że ponownie zostanie wprowadzone święto noworocznej choinki. Gwiazdę kupiono w 1936 r. Zatem jesteśmy z nią rówieśniczkami. Na pierwszy w moim życiu nowy, 1937 rok, przeszłyśmy z nią pierwszą wspólną próbę. Wtedy nasza rodzina mieszkała przy ulicy Hoholiwskiej 7, m. 10, na antresoli. Miałam prawie 11 miesięcy i choć jeszcze niczego nie rozumiałam, starszy brat Kostyk (w przyszłości znany ukraiński artysta Kostiantyn Fiłatow) zbudował dla mnie pod choinką zimową wioskę — z chatką i śnieżną górką, z której zjeżdżały na sankach zabawki-dzieciaki. Kiedy w naszym niewielkim pokoju wokół choinki zebrali się goście, zapalili zimne ognie. Nagle od iskry zajęła się śnieżna górka z choinką. Wybuchł pożar. Ogarnięci paniką ludzie rzucili się do wyjścia, zapominając o mnie, małej, wypychając mamę z pokoju. Drzwi się zatrzasnęły. I wtedy jakiś śmiałek wybił okno od ulicy, wszedł do pokoju i uratował mnie, a płonącą choinkę wyrzucił przez okno na podwórze. Pozostałam żywa. Gwiazda na choince nie rozbiła się. Kiedy rozpoczęła się Wielka Wojna Ojczyźniana, mama wyjęła kilka desek z podłogi w naszym mieszkaniu, wykopała pod nimi dół i schowała do niego w plecionym koszyku wszystko, co najcenniejsze — fotografie, dokumenty oraz ozdoby choinkowe, wśród nich także gwiazdę. Razem z mamą i ojczymem, Ołeksandrem Hryhorowyczem, całą okupację spędziłam w Kijowie. Rodzice pomagali podziemiu. Po wyzwoleniu miasta, pod koniec 1943 r., mieszkaliśmy już na rogu ulic Pawliwskiej i Turheniewskiej, a w naszym dawnym mieszkaniu mieszkali inni ludzie. Rodzice przyszli do nich i poprosili o pozwolenie na wyciągnięcie spod podłogi „wartościowych rzeczy”, a ci uprzejmie się zgodzili. Potem rodzina mieszkała w domu przy ulicy Striłećkiej 7/6, m. 10; a od 1962 r. gwiazda zdobiła nasze noworoczne choinki przy ulicy Panfiłowciw. Ta gwiazda stała się rodzinną relikwią”. Stronę przygotowały Olha DRUH, Wiktorija WELYCZKO Zdjęcia Mykoły KUCZERENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

ПРИКРАСИ ДЛЯ ЯЛИНКИ

Ретро-ялинка зібрала іграшки кількох поколінь киян, які дбайливо зберігали і передавали з покоління до покоління. В них історія країни, родин. Це переважно іграшки радянського часу, починаючи з кінця 1930-х рр. і закінчуючи серединою 60-х. Сьогодні це вже колекційні примірники, в яких відбився шлях розвитку ялинкової прикраси. Проте вона має свою давню історію. Батьківщиною ялинкових іграшок у сучасному розумінні цього слова вважають Німеччину, невеличке містечко Лауш у Тюрингії, дез 1860 рр. почали виробляти скляні кульки і різноманітні за тематикою прикраси. Тривалий час країна залишалася монополістом на ринку виробництва цього тендітного й вишуканого товару. На початку ХХ ст. в Європі монополію порушили чеські іграшки, які виготовляли у Богемії — традиційному осередку виробництва кольорового скла. До Російської імперії новорічні прикраси переважно імпортували з-за кордону. Так, у Києві цей коштовний у буквальному сенсі слова товар продавали в магазині І. Ф. Кордеса на початку Миколаївської вулиці (тепер вул. Архітектора Городецького). Виробництво ялинкових прикрас у Росії було ще досить незначним. Одними з перших постали дві невеликі фабрики в Петербурзі та Клину. Артілі, що виготовляли скляні іграшки, існували і в інших містах імперії, але за якістю їхній товар значно поступався імпортованому. Висока ціна на іграшки об’єднувала родину напередодні свята: виготовляли саморобні прикраси з кольорового паперу, фольги, вати, картинок тощо. У перші пореволюційні десяти-першої половини XVIII ст. із зображенням Святого Миколая та Святої Катерини (розпис на шовку). Святий Миколай віддавна — найшанованіший в Україні святий, це один із найулюбленіших образів стародавнього мистецтва. На честь Св. Миколая в Україні будували храми. У Києві їх було кілька: величний бароковий Військово-Микільський собор, зведений коштом гетьмана І. Мазепи, церкви Миколи Притиска, Миколи Набережного та Миколи Доброго на Подолі й інші храми, зображення яких відвідувачі зможуть побачити на дореволюційних поштових листівках. Св. Миколай у багатьох країнах був прообразом Діда Мороза, який приносив подарунки під Різдвяну ялинку. Саме з Різдвом Христовим асоціюється ялинка. Раніше Різдво в нашій країні святкували 25 грудня, напередодні Нового року. Майже на всіх різдвяних вітальних листівках початку ХХ ст. — зображення ялинки з подарунками. Прикрашання ялинки до Різдва, виготовлення ялинкових іграшок і подарунків створювало особливу атмосферу домашнього свята, щастя, миру й спокою. Ретро-ялинка зі старовинними прикрасами, зворушливі різдвяні листівки в домашньому затишному інтер’єрі початку ХХ ст., журнали того часу з порадами модницям, як підготуватися до новорічного балу. А чудові зимові пейзажі корифеїв українського живопису з колекції ліття іграшки в СРСР майже не виробляли. Лише з поверненням ялинки 1937 р. почали з’являтися перші радянські ялинкові прикраси, ще не дуже виразні, виготовлені ручним способом з вати, пап’є-маше у невеликих артілях. Тоді ж з’явилися перші скляні іграшки, але з неодмінними атрибутами радянської доби — серп і молот, зірка, кульки з написом “СССР”. Під час війни тематика іграшок відобразила суворі реалії — іграшки-“пістолети”, “собаки-санітари”, парашутисти. А люди, як і багато років до того, майстрували іграшки на ялинку з підручних засобів. Відразу після звільнення Києва 1943 р. у місті відкрили артілі, де працювали переважно інваліди, що виготовляли іграшки, ватних Дідів Морозів та Снігуроньок у кожушках і хустинках, які дуже нагадували сільських дівчат. Були й нечисленні розкішні серії іграшок. Наприклад, до 150-річ- Музею — Сергія Шишка, Миколи Глущенка, Людмили Морозової, Олекси Булавицького — налаштовують на елегійний настрій. Великий інтерес викликають українські різдвяні листівки, видані в Польщі та Німеччині в 1930—40 рр. з українською державною символікою. Викликають захоплення авторські новорічні буклети та листівки 1950—60 рр. відомого українського графіка Георгія Малакова. чя О. С. Пушкіна 1949 р. побачили світ набори ялинкових прикрас із зображенням пушкінських казкових персонажів, менш ліричними були серії з портретами Сталіна та членів Політбюро. Проте для масового споживача виготовляли ті самі кульки з червоними зірками, танки, літаки тощо. Лише з 1950-х рр. іграшки почали виробляти на невеликих спеціалізованих вітчизняних фабриках у Москві, Клину, Ленінграді. В Україні по війні одна з найдавніших фабрик з виробництва прикрас відкрилась у містечку Клавдієве неподалік Києва. За кілька десятиліть вона перетворилась на одного з найпотужніших виробників іграшок, її продукцію знали в усьому колишньому Радянському Союзі. Хрущовська епоха принесла безліч скляної кукурудзи, овочів, Дідів Морозів і Снігуроньок, а на початку 1960-х ще й космонавтів, ракет, супутників. Цікавинкою стали іграшки, виготовлені з пресованої бавовни, — персонажі казок, грибки, тварини тощо. Проте неодмінною прикрасою ялинки залишалися скляні намиста. З другої половини 1960-х виробництво прикрас стало масовим, тому іграшки втратили свою індивідуальність і чарівність. Усе, що випускала вітчизняна промисловість, набувало спрощених і узагальнених форм, а покупець отримував штамповані обличчя. В останні роки можна спостерігати нове життя ялинкових прикрас — знову повертається мода на неповторні індивідуальні екземпляри, які потребують ретельної праці гутників, художників, дизайнерів. А технічний прогрес з новими технологіями і матеріалами відкриває широкий простір для іграшки майбутнього. Саме ця невеличка яскрава дрібничка на ялинці дає змогу знов і знов пережити найкращі моменти свята.
Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

człowiek musi zrozumieć metaforyczny język starotestamentowego proroka, w którym pokorę i gniew tradycyjnie uosabiają określone istoty. A czytając psalm, w którym sprawiedliwego porównuje się do cedru libańskiego, nie jest zbędne zastanowić się, dlaczego właśnie to piękne drzewo, jako symbol wysokich cnót, poruszyło wyobraźnię śpiewaka boskonatchnionej modlitwy. Dlaczego zaś w tekstach biblijnych wspomina się tę czy inną roślinę, zwierzę lub ptaka? Na to pytanie można odpowiedzieć tylko wtedy, gdy zrozumie się miejsce każdej istoty we Wszechświecie, jej obraz w świadomości autorów Pisma Świętego. Symbolika religijna nabrała szczególnego znaczenia już w czasach wczesnego chrześcijaństwa. Jeżeli przedstawienia zwierząt i roślin w kulturze hellenistycznej były realistyczne, plastyczno-cielesne i jedynie odzwierciedlały wyobrażenia o otaczającym świecie, to w tradycji chrześcijańskiej krzyż, winna latorośl, owca, pasterz i jagnię, kotwica i okręt są znakami sakralnych tajemnic, symbolami duchowymi. Na miejsce hellenistycznego myślenia z jego logicznym badaniem otoczenia przychodzi irracjonalny idealizm chrześcijanina, dla którego człowiek to nie „zwierzę społeczne” w systemie Arystotelesa, lecz Boże stworzenie, jak reszta Świata. Relacje człowieka z Bogiem to już nie ślepe poddaństwo, lecz swoiste partnerstwo oparte na duchowych zobowiązaniach. Zamiast antycznego niezmiennego Kosmosu przed nim staje dynamiczny Wszechświat, pełen treści historycznej, rozmyślań nad sensem życia i samoanalizy. Plastyka traci dominującą rolę, a wiodące miejsce wśród sztuk zajmują muzyka, poezja, literatura, pomagając człowiekowi porozumiewać się z Bogiem. Obecnie ceni się nie samą ideę Piękna; wygląd ma znaczenie jedynie jako odbicie wewnętrznych, duchowych cech. Homerowa „Odyseja” nie pretenduje do tego, by uczynić czytelnika uczestnikiem wydarzeń tego eposu. Pozostają one w naszej świado-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Adam nadaje imiona zwierzętom i ptactwu. Bestiariusz (atlas zwierząt) XII w., Anglia Biblia twierdzi, że ptactwo zostało stworzone piątego, a zwierzęta — szóstego dnia. Zatem, kiedy Człowiek po raz pierwszy ujrzał Świat, otaczały go już wszelkie zwierzęta, które żyły w Bożym ogrodzie — Edenie. Pan zażądał, aby Człowiek sam je nazwał. I kiedy do Adama dołączyła Ewa, pierwszy człowiek zdążył już nadać wszystkim ptakom i zwierzętom różne imiona (Księga Rodzaju, 2:19—21). Właściwie od tego właśnie zaczęło się nasze poznawanie Świata Bożego. Obrazując Wszechświat, Księga ksiąg oferuje nam jego całościowy obraz — Uniwersum. Ale jeśli o każdej biblijnej postaci napisano starożytne traktaty i współczesne badania, to rośliny i zwierzęta pozostają poza należytą uwagą, choć bez nich nie tylko nie sposób wyobrazić sobie Świata, ale i trudno pojąć myśli, zamiary oraz czyny postaci Pisma Świętego. Postrzegając proroctwo Izajasza o pokojowym królestwie Mesjasza, gdzie cielątko z lwiątkiem paść się będą razem, współczesna

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

ODKRYJ SIEBIE

Pisarz Andrij Topaczewski jest dobrze znany naszemu czytelnikowi. W latach 1997—98 na łamach „Słowa Proświty” publikowano jego eseje z ukraińskiej etnobotaniki biblijnej — pierwszą część książki z „Bożego ogrodu”. Na wniosek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w 2001 roku autor został uhonorowany nagrodą im. Iwana Ohijenki w kategorii „Ludoznawstwo”. Andrij Ołeksandrowycz Topaczewski nadal pracuje w tej tematyce; kończy drugą część książki poświęconej istotom biblijnym, książki o roli i miejscu w Piśmie Świętym zwierząt, ptaków i innych Bożych stworzeń, które towarzyszą człowiekowi i otaczają go od samego początku jego Bytu. świadomości niczym jasny mit, który zmusza na pewien czas zapomnieć o rzeczywistości, — legendą, która ma cykliczne zakończenie, początek i koniec. Literatura biblijna natomiast nie jest wspomnieniem o dawno minionych wydarzeniach; włącza ona człowieka w uczestnictwo w nieustannym procesie historii. Czas w Piśmie Świętym ma charakter nieodwracalny, a każdy człowiek odnajduje własną gałązkę na historycznym światowym Drzewie. Szczególną uwagę poświęcono stworzeniu Świata i jego początkom, a także moralnym zasadom człowieka, kwestiom wyboru jego życiowej drogi. Pismo Święte pomaga uważnemu czytelnikowi poczuć się wartościową cząstką żywego i duchowo harmonijnego Uniwersum, w którym uczucie do bliźniego swego i do Boga — to nieodzowne składniki powszechnej chrześcijańskiej Miłości do wszystkich stworzeń: „Jeśli ktoś mówi: Miłuję Boga, a brata swego nienawidzi, jest kłamcą, albowiem kto nie miłuje brata swego, którego widzi, nie może miłować Boga, którego nie widzi” (I List św. Jana, 4:20). Wartości estetyczne podporządkowują się wartościom etycznym, co sprzyja rozwojowi myślenia emocjonalno-obrazowego, dzięki któremu zweryfikowano statyczne poglądy antycznych uczonych i filozofów na Wszechświat i nasze miejsce w nim. Aby pełniej poczuć upływ czasu historycznego, porównajmy rośliny i zwierzęta ogrodu Eden z kręgiem istot, które obecnie żyją na Ziemi. Przecież daleko nie wszystkie one, wspomniane w Piśmie Świętym, szczęśliwie dożyły naszych czasów. Wiele z nich znalazło się w Czerwonych księgach faktów (Red data books) jako ginące, a niektóre nawet w tak zwanych Czarnych listach, żył i prorokował Daniel. Zajmując wysokie stanowisko (Księga nazywa go księciem), Daniel wypełniał swoje obowiązki jak najlepiej, gdyż był w nim wysoki duch. Dlatego król miał na myśli ustanowić go nad całym królestwem (6:4). Wywołało to zazdrość innych książąt i satrapów. Nie znajdując żadnego sprawiedliwego punktu zaczepienia, oskarżyli Daniela o to, że trzy razy dziennie modli się do Boga, — a to, rzekomo, zagraża autorytetowi króla i narusza prawo państwowe. Dariusz, choć kochał Daniela, zmuszony był postąpić z nim tak, jak nakazywało prawo, które właśnie zatwierdził na prode figurują znikłe na zawsze. Stało się to w ciągu niepełnych 2000 lat, które minęły od czasu napisania Nowego Testamentu przez uczniów Jezusa Chrystusa. Szczególnie okrutne były dwa ostatnie stulecia, kiedy z rozległych przestrzeni Europy, Azji i Afryki zniknęło niemało suhaków, tarpanów, niedźwiedzi, żurawi, które uważano za zwyczajne za życia naszych pradziadów. Czy nie dlatego realia przyrodnicze coraz rzadziej stają się obiektami twórczości, a ich miejsce w literaturze i sztuce zajmuje „wirtualna rzeczywistość”, znaleziona w pamięci komputerów? Uważając się za cywilizowanego, współczesny człowiek bezlitośnie niszczy własny dom — przyrodę Ziemi z jej mieszkańcami, swoimi sąsiadami, którzy nie mogą się obronić nie tylko dlatego, że nie mają przedstawicieli w parlamentach. Dzisiaj na ukraińskim południu nie spotkacie orła stepowego, tak jak cedru libańskiego — w górach Libanu. Lecz Pismo Święte ratuje od rozpaczy i zwątpienia, broni ono świadomości człowieka przed wszelkim złem, ukazując nam bezkresny Świat, zamieszkany przez różnorodne istoty, z których każda na swój sposób wypełnia wolę Pana. Na ścianach jaskiń Altamira i Lascaux w górach Pirenejskich, sklepieniach Kamiennej Mogiły w stepach zaporoskich oraz w innych sanktuariach naszych dalekich przodków wspaniale zachowały się wizerunki dzikich koni, turów, suhaków, dobrze znanych myśliwym epoki kamienia. Wtedy człowiek nie miał jeszcze groźnej broni, którą z czasem wytępił te zwierzęta, ocalone od Potopu Światowego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

LOS KRÓLA ZWIERZĄT

Gdzież jest legowisko lwów, w którym lwiątka dorastały, w którym przechadzał się lew, lwica i lwiątko, i nikt ich nie płoszył? Prorok Nahum, 2:12. Przepowiadając zniszczenie Niniwy, stolicy państwa asyryjskiego, co wydarzyło się w 612 roku przed Narodzeniem Chrystusa, prorok porównuje jej władców do żarłocznych bestii, które napełniają łupem swoje legowiska i kryjówki. Bohaterowie ksiąg Starego Testamentu, podobnie jak starogrecki Herakles, potwierdzają własną siłę i sławę, zwyciężając lwy. Ale — z Bożą pomocą! Tak uczynił jeszcze młody Samson: I zstąpił na niego Duch Pański, i rozdarł on tego lwiątko, jak rozdziera się koźlę, a w ręku jego nie było niczego. (Księga Sędziów, 14:5.6). W wyobraźni biblijnych autorów lew był tak potężnym zwierzęciem, że pokonać go gołymi rękami nie zdołałby nawet mocarz, zwłaszcza za młodu. Dlatego w przekładach Pisma Świętego we wszystkich językach zachowano termin „lwiątko” lub „młody lew”. Pojedynek Samsona z nim przy winnicy na przestrzeni tysięcy lat nabrał symbolicznego znaczenia i szerokiej popularności. Samson — oznacza silny i mężny. Malowano go jako odzianego w skóry, różowolicego młodzieńca, który rozdziera ciemnoskórego, grzywiastego lwa, chwytając go za paszczę. Czyli powtarza pierwszy z 12 czynów epickiego bohatera starożytnej Grecji, który udusił lwa nemejskiego. Nasuwa się myśl o związku historii Samsona z mitami o Heraklesie. Ten wątek wykorzystywano w heraldyce, znajduje się on w herbach ukraińskiej szlachty. A Plac Kontraktowy, który znajduje się na kijowskim Podolu, od 1748 r. zdobi fontanna „Samson” (architekt I. Hryhorowycz-Barski). Wprawdzie kompozycja rzeźbiarska z Samsonem pojawiła się tam dopiero na początku XIX w., a odnowiono ją wraz z fontanną w 1982 r. W wizji proroka Daniela (7:4) skrzydlaty lew uosabia potęgę i władzę. Właśnie to symbolizują lwy we współczesnej heraldyce, przedstawiono je w godłach państwowych Wielkiej Brytanii, Norwegii, Bułgarii oraz wielu innych krajów. Jako symbol Lwowa i Galicji, wizerunek lwa jest częścią Wielkiego herbu Ukrainy. Lew z mieczem był również symbolem państwa perskiego, które obecnie nosi nazwę Iran. A na dworze perskiego króla Dariusza I Hystaspesa intrygi podstępnych satrapów. I rozkazał wrzucić proroka do jamy z lwami… Nie zmrużywszy oka, o świcie król pospieszył na miejsce egzekucji. Tam żywy i nietknięty Daniel opowiedział królowi, jak Boży anioł go uratował, zamykając paszcze lwom. I straszne drapieżniki ukorzyły się przed wolą Najwyższego… Ostatnie proroctwo Daniela przypada na 519 rok przed Narodzeniem Chrystusa, na 7 lat przed wyprawą Dariusza I w stepy czarnomorskie, na południe współczesnej Ukrainy, przeciwko Scytom, gdzie poniósł on druzgocącą klęskę. Ciekawe, czy prorok zdążył ostrzec perskiego króla przed niebezpieczeństwem ataku na Scytię? Czy Dariusz po prostu zlekceważył tym razem radę Daniela, którego po przypadku z lwami bardzo cenił i szanował? To pozostaje tajemnicą. Zatem lwy w dawnych czasach uważano za bardzo groźne bestie. Ich cechy były miarą siły, okrucieństwa i wyższości; mierzyli się z nimi epiccy i biblijni bohaterowie. Ale, jak twierdzi Pismo Święte, te potężne istoty wypełniały Bożą wolę. Pierwsza Księga Królewska (13:24—26) opowiada o Bożym mężu, czyli proroku, który był nieposłuszny nakazom Pańskim, i Pan wydał go lwu, a ten rozszarpał go… Poeci w różnych czasach wysławiali szlachetne cechy króla zwierząt, którego coraz rzadziej udawało się zobaczyć żywego; gasły nawet wieści o nim. Tymi wyidealizowanymi cechami obdarzano współczesnych: króla Anglii w drugiej połowie XII wieku Ryszarda I przezwano „Lwie Serce”. Jego rywalizacja i układ pokojowy z sułtanem Syrii i Egiptu Saladynem są wyraźnie odzwierciedlone w literaturze i sztuce. Tęskna nuta idealizacji dawnego władcy dziewiczych przestrzeni jest szczególnie zauważalna po tym, jak dzikich lwów ubyło. Dzisiaj nazywamy człowieka lwem, mając na myśli najlepsze cechy: odwagę, skuteczność, talent, szczerość. A w czasach biblijnych, a nawet później, lwy były rozpowszechnione na Bliskim Wschodzie, w Iranie i Indiach. Mało czym różniły się od swoich afrykańskich krewniaków. One, zmęczone ściganiem płochliwych i zwinnych dzikich zwierząt, zuchwale napadały na bydło domowe, a czasem i na ludzi. Ale jeśli dzikie lwy afrykańskie jeszcze się zachowały, przynajmniej w rezerwatach, to w Palestynie ostatniego lwa zabito 750 lat temu, i tylko w głuchych,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mądrym praojcem naszym Noem. Lecz zanim człowiek zastosował przykazanie „nie zabijaj” nie tylko wobec bliźniego swego, uwierzył w chrześcijańskie miłosierdzie, które wyklucza pogardę dla życia i jest niespotykaną cnotą, jakościowym skokiem świadomości myślącej istoty. Zrozumiawszy to, musimy dowieść własnymi czynami, że nie nadaremnie żyjemy w XXI wieku. Słowem „stworzenie” w dawnych czasach nazywano wszystkie istoty, bo pochodzą one od Stwórcy. Jeszcze w XVIII w. u Hryhorija Skoworody słowem „zwierzę” określano stworzoną przez Boga istotę. Jako chrześcijanin, ukraiński filozof szanował każdy przejaw życia, bo dotknął go Najwyższy: „Ta niewidzialna natura, czyli Bóg, całe stworzenie przenika i utrzymuje; wszędzie zawsze był, jest i będzie”. Bestii czy ptakowi często przychodzi dzielić codzienne radości i nieszczęścia człowieka, przyjmując jego los jako własny w otoczeniu. Jarzmo nałożone na zwierzę powinno być humanitarne nie tylko dlatego, że uświadamiamy sobie jego pożytek czy pomoc. Wszak pokrewieństwo zwierzęcia mierzy się nie poziomem jego podporządkowania człowiekowi, a tą długą i pełną dramatyzmu drogą od Ogrodu Eden, którą przebyliśmy razem. Jeśli człowiek jest obdarzony twórczym pierwiastkiem na obraz Boży, to ten niebiański spadek zachęca go do ingerowania w otaczającą rzeczywistość. Lecz my, niestety, nie zawsze rozumnie korzystamy z tego bezcennego daru, posiadanie którego zobowiązuje do najwyższej mądrości. Panując na ziemi, wyhodowaliśmy rasy zwierząt domowych i odmiany roślin uprawnych, niepokoimy wnętrza ziemi dla metali i paliwa. Ale przy tych sprawach, przypominał Hryhorij Sawycz, brakuje nam najważniejszego: uświadomienia, że nie można nadużywać darowanej nam władzy nad przyrodą. Musimy żyć własną pracą, a nie kosztem niszczenia lasów, łąk, rzek i mórz, samej ziemi i jej głębin. Wszak ruina cudownej praojczyzny ludzkości się nasila. Dobro i Zło rosną razem z nami, wszak są z jednej kołyski — Ogrodu Eden. Jak pokonać tę sprzeczność, znaleźć wyjście? — Najłatwiej — pisał H. Skoworoda — ominąć trudną biblijną naukę z jej prawdami, „mignąwszy” do bezbożników. Lecz nie lepiej uczyni i zabobonnik, który unikając kłopotu, ucieknie się do wyświechtanych myśli i pustych słów. Wyrzekając się ateizmu i odrzucając dogmatyzm, wędrowny filozof radzi: „Wypróbuj siebie w Piśmie”, albo jeszcze prościej — „Odkryj siebie”. Wtedy Księga wieczna, Księga Boża, Księga niebiańska, jak nazywał Biblię, odpowie na trudne pytania, które niepokoją człowieka przez całe jego życie, i „w liczne mieszkania Bożego tego labiryntu otworzy się tobie wejście i wyjście”. w oddalonych od ludzkich siedzib miejscach Arabii i Iranu lwy dożyły do XX wieku. Dzisiaj wolnych lwów azjatyckich pozostało około 200, i to tylko w jednym z indyjskich księstw na półwyspie Kathiawar, pod surową oficjalną ochroną. W Europie lwy stały się rzadkością jeszcze za czasów Arystotelesa, który zauważył to w swojej „Historii zwierząt”. A w I wieku po Narodzeniu Chrystusa grecki sofista Dion Chryzostom pisał: „Ich już nie ma, ale wcześniej lwy wiodły się w Macedonii i innych miejscach…” Możliwe, że chodzi o większego i silniejszego od współczesnego lwa jaskiniowego, którego szczątki znaleziono na Krymie i nad Desną, koło wsi Mezyn. Uczeni zoolodzy uważają, że na Ukrainie ten olbrzymi lew jeszcze zdarzał się w III—II wieku przed narodzeniem Jezusa Chrystusa. Lew azjatycki, czyli perski, został wpisany do „Czerwonej Księgi faktów” Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i jej Zasobów. Ta organizacja zbiera informacje o rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunkach zwierząt i roślin, opracowuje rekomendacje dotyczące ich ochrony we wszystkich krajach świata. Więc dzisiaj lwy należą do gatunków ginących… Największe zwierzę z rodziny kotowatych nie wydeptało sobie ścieżki do ludzkiego domostwa, jak zrobił to jego daleki krewny — kot. Rasy domowych lwów też raczej nie wyhodują. Aby znaleźć sobie odpowiednie miejsce i przetrwać w zmiennym świecie, gdzie panuje człowiek ery technogennej, za mało być wielkim i silnym. Przyjdzie, być może, królowi zwierząt zadowolić się rezerwatami i ogrodami zoologicznymi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

UKRAIŃSKIE SYMBOLE ROŚNIJ, ROŚNIJ, BARWINKU...

PREMIERA RUBRYKI Mykoła Dmytrenko BARWINEK — sakralna zielna roślina pnąca o wiecznie zielonych liściach, jaskrawobłękitnych kwiatuszkach (kwitnie w kwietniu-maju), rośnie w lasach całej Ukrainy; sadzony przy chacie, a także na grobach; amulet Ukraińców, symbol życia, nieśmiertelności, pamięci, niezwyciężoności, wytrwałości (odporności), czystości, dziewictwa (dziewiczej cnoty), młodości, piękna, wolności, chłopca (kawalera, kozaka), mężczyzny, miłości, harmonijnych relacji itp. Posiada jeszcze takie specyficzne nazwy: zelenyky, mohylnyk (mohylnycia), barwineć, barwin-zillia. Wielkie znaczenie barwinka w obrzędowości ludowej: w obrzędach weselnych, dożynkowych, pogrzebowych, w magii miłosnej i leczniczej. Barwinek wykorzystywano jako ozdobę potraw rytualnych, przedmiotów — weselnego korowaja i chlebów, weselnego hilcia, przy narodzinach i kąpieli dziecka — aby długo żyło; podczas pogrzebu kładziono do trumny, na wierzch na trumnę, rzucano do grobu, owijano nagrobny krzyż. Na wieniec weselny dla dziewczyny nie wolno było rwać barwinka na cmentarzu, a tylko przy chacie, w ogrodzie razem z miętą i innym zielem. Obrzędy barwinkowe obejmowały szereg czynności obrzędowych, zwyczajów cyklu przedweselnego: zbieranie barwinka, błogosławieństwo matki dla córki-panny młodej i jej druhen na plecenie wieńców oraz pozwolenie na ich zakładanie (ubieranie, noszenie). Jeśli dziewczyna przed ślubem nie była cnotliwa (straciła barwinek), to zabraniano jej zakładać wieniec. Mówiono o niej: „Barwinek swój potuptała”. A o uczciwej dziewczynie mówiono: „Tę wydać — barwinkowy wianek na głowę wziąć”. Jeśli któraś długo nie wychodziła za mąż, zasiedziała się w pannach, to jej nie winiono, uważano, że „barwinek jej jeszcze nie znalazł”. Czasami obraz-symbol barwinka stosowano w złych życzeniach (przekleństwach) wobec młodych kobiet: „Żeby twój barwinek chaty się nie trzymał!”, „A twój żeby świnia wydeptała!”. Pięć płatków kwiatka, według legendy, to pięć rękojmi szczęśliwego życia rodzinnego: pierwszy płatek — piękno, drugi — czułość, trzeci — pamiętliwość, czwarty — zgoda, piąty — wierność. Miejscami wieniec z barwinka splatano także panu młodemu, co poświadcza, w szczególności, zachodniopodolska pieśń weselna: Z czegoż my będziemy dla księcia wieniec pleli? Oj jest w ogrodzie krzyżowy barwinek, Z tego my będziemy wieniec pleli. Chw. Wowk pisał, że wiecznie zielony barwinek, który „pozostaje świeży nawet pod śniegiem, — to symbol pierwszej miłości i małżeństwa. Dlatego na Ukrainie używają go do wieńców weselnych” (Studii, s. 236—237). Obraz-symbol barwinka jako komponent ludowego systemu światopoglądowego jest szeroko znany w folklorze: w legendach, zagadkach, pieśniach różnych gatunków. Zagadki: „Kwitnie na niebiesko, liść zielony kwietnik przyozdabia, choć mróz wszystko pobił — jego nie rusza”, „Wszystko mróz zgłuszył, a mnie nawet nie ruszył”. W wiosennej twórczości obrzędowej słowo barwinek używane jest z określeniem krzyżowy, krzyżowy mały: „Wiosna, dniem piękna” przyniosła „lateczko, zielone żyteczko i krzyżowy barwineczek”. W jednej z wiosenek dziewczyna wylała swój żal: „Zwiłam ja wianek wczoraj wieczorem // z zielonego barwinka // I powiesiłam na kołeczku, // Mamusia wyszła i wianek zdjęła // I nielubemu dała…”. W liryce ludowej obraz barwinka często zastępuje obraz kawalera lub mężczyzny: Oj ty, kozaku, zielony barwinku, Przyjdź do mnie choć w niedzielę. Albo charakterystyczne dialogi między dziewczyną a kawalerem: — Dziewczyno, szara kaczko, Czy swatać prędko? — Kozaczku, barwinku, Choć i w niedzielę! W innej pieśni ciekawy paralelizmy artystyczny: — Czemu ty, barwinku, nie ścielesz się? — Czemu ty, Mykoło, nie żenisz się? — Ja jeszcze zielony — pościelę się; — Ja jeszcze młody — ożenię się. Niepohamowane uczucia, gorącą miłość przekazuje niejedna pieśń, w której rolą barwinka jest ścielić się nisko, symbolicznie nawiązując do pewnych działań między zakochanymi: Wczoraj była niedziela, dzisiaj poniedziałek, Ja chodziłam podlewać zielony barwinek. — Rośnij, rośnij, barwinku, ściel się nisko, A ty, miły czarnobrewy, przysuń się blisko. Barwinku zielony, ściel się jeszcze niżej, A ty, miły czarnobrewy, przysuń się jeszcze bliżej. W popularnej żartobliwej pieśni „Tyś mnie oszukała” całkiem przejrzyście nawiązuje się do pragnienia relacji miłosnych i wyśmiewa się daremne nadzieje mężczyzny: „Ty mówiłaś, w poniedziałek pójdziemy razem po barwinek…”. Iść po barwinek, rwać go, deptać, nocować w barwinku — iść na randkę, kochać się. W pieśniach wydeptany barwinek, zwiędły barwinkowy wieniec oznacza utratę dziewictwa. Stąd też pożądane obrazy miłości: „Koń barwinek wydeptał”; „W zielonym barwinku konia wypasała”; „Zaprosiła kozaczka // Kosić barwinek”. Zmienić wieniec z barwinka na chustkę — wyjść za mąż. Wielka radość, zaszczyt i duma dla rodu i dla samej dziewczyny — zachować dziewictwo do ślubu, o czym mowa w kołomyjce: Oj wianku-barwinku, jedwabny kwiecie, Wczoraj byłam ja dziewczyną, dzisiaj — mężatką. Oj wianku z barwinka, złoty wianku, Już ciebie zamieniłam na chusteczkę. Oj ja ciebie, mój wianku, lubiłam nosić, Przez chłopca młodego muszę cię zostawić. Oj wianku zielony z drobnego barwinka, Uczciwie ciebie donosiłam, złoty wianku! Uczciwie wianek donosiłam, na stół położyłam, I ani sobie, ani mamie hańby nie zrobiłam. Kobiety piekące korowaj przed wypiekiem stroiły się w wieńce z barwinka, symbolicznie życząc młodym siły, zdrowia, szczęśliwego życia małżeńskiego na wiele lat. Korowaj strojono barwinkiem i kaliną. Swoiste symboliczne wypełnienie obrazu barwinka w pieśni rekrutskiej: Oj zerwę ja trzy listki Z zielonego barwinka, Z zielonego barwinka. Jeden zerwę i zagram: Szczęścia-doli ja nie mam. Drugi zerwę i zagram: Do poboru iść muszę. Trzeci zerwę i zagram: Z moskalami żyć muszę… W znanej pieśni „Niesie Halia wodę” obraz barwinka nawiązuje do zaniedbania mężczyzny, braku szacunku do niego, a także — ufności. Halia zaś imituje wierność i pełne szacunku podejście, harmonijne życie bohaterom pieśni nie wyszło: Ściel się, barwinku, Będę podlewać, Wróć się, Iwanku, Będę szanować. — Ile nie ścielił się, Ty nie podlewałaś, Ile nie wracał się, Ty nie szanowałaś. Barwinek wykorzystywano w magii miłosnej. Istniało wierzenie, że wystarczy, by mężczyzna i kobieta wspólnie zjedli kilka listków, a będą się do siebie garnąć z niewiarygodną siłą. Czasami dla narzeczonych wypiekano specjalny niewielki chlebek (w kształcie gołębia) z pokruszonymi liśćmi barwinka, żeby się nigdy nie rozstali (przedawkowanie szkodliwe: może negatywnie wpłynąć na płodność). Wianka z barwinka nie wyrzucano na śmietnik, a tylko na wodę, żeby z pragnienia nie zginął. Jako amulet wieszano barwinkowy wieniec w chacie nad drzwiami, w kątach (lub malowano na ościeżach, ramach), żeby zła siła nie wchodziła, kłótni w rodzinie nie było. Wyszywano go na obrusach, koszulach, ręcznikach: na gościnność, zdrowie i niezwiędłą miłość. Obraz-symbol barwinka odzwierciedlony jest w literaturze ukraińskiej (T. Szewczenko, L. Hlibow, O. Ołeś, Dniprova Czajka, I. Dracz, D. Biłous, W. Nestajko itp.). Przypomnijmy liryczny wiersz Tarasa Szewczenki, w ośmiu wersach którego — cała historia jego uczuć do Lykery Połusmakowej: Barwinek kwitł i zieleniał, Słał się, rozścielał; Lecz niedoświt przed świtem Do ogródka wkradł się. Potuptał wesołe kwiaty, Pobił… Pomroził… Szkoda tego barwinka I niedoświtu szkoda! Dla każdego narodu drogie są te obrazy narodowego bytu, które symbolizują to, co najdroższe. Często mówimy: „Bez wierzby i kaliny nie ma Ukrainy”. Ale co kryje się za tym skrzydlatym powiedzeniem? Dlaczego wierzba, kalina, wiśnia i inne rośliny stały się naszymi symbolami? Otwieramy nową rubrykę, w której nasz wieloletni autor, doktor nauk filologicznych i pisarz Mykoła Dmytrenko, zaproponuje serię artykułów o symbolice roślin i zwierząt, różnorodnych przedmiotów i pojęć, które charakteryzują ukraiński światopogląd na drodze od archaicznych warstw tradycyjnej kultury do współczesnych obrazów-stereotypów. Mamy nadzieję, że wam, szanowni czytelnicy, przydadzą się te pouczające materiały i zachęcą do głębszego oraz pełniejszego poznawania rodzimych obrzędów, zwyczajów, folkloru, literatury i sztuki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

22 STYCZNIA ZAPRASZAMY NA UROCZYSTOŚCI Z OKAZJI 90-LECIA PAŃSTWOWOŚCI UKRAIŃSKIEJ

22 stycznia 1918 roku Centralna Rada ogłosiła na placu Sofijskim w Kijowie IV Uniwersał o państwowej niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej. Z okazji 90-lecia tego ważnego wydarzenia historycznego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wraz z innymi partiami i organizacjami narodowo-demokratycznymi przeprowadza uroczystości na placu Sofijskim. 22 stycznia 2008 roku o godzinie 15.00 przy pomniku Tarasa Szewczenki zbiorą się uczestnicy święta, którzy złożą kwiaty pod pomnikami Kobziarza oraz pierwszego Prezydenta Ukrainy Mychajła Hruszewskiego. Rozpocznie to uroczysty pochód kijowian i gości miasta na plac Sofijski, gdzie o godzinie 16.00 odbędzie się wiec przedstawicieli władz państwowych Ukrainy, partii i organizacji społecznych. Święto zakończy się koncertem zespołów artystycznych. sztuk oraz Kijowskiego Instytutu im. Bojczuka do Baturyna. W rezultacie — szereg wspaniałych dzieł, które mogą stać się ozdobą pałacu Rozumowskiego, którego renowacja zakończy się w tym roku. Wielu artystów nie mogło pominąć także strasznego tematu Hołodomoru lat 1932—1933. To główne, najbardziej bolesne tematy wystawy, która obejmuje wszystkie okresy naszej historii. Rozszerzyliśmy nawet ramy historyczne w porównaniu z poprzednimi wystawami, sięgając czasów Kamiennej Mogiły. Zwiększyła się także liczba uczestników do 120 oraz liczba wybranych dzieł — do 180. Rozszerzamy również zasięg pokazu wystawy. Jeśli poprzednia, podobnie jak ta, otwierała się w stolicy w przeddzień Dnia Zjednoczenia i była przyуроczona temu znamienitemu świętu, to obecną ekspozycję planujemy pokazać, oprócz Kijowa, we Lwowie i Doniecku, aby zademonstrować środkami sztuki nurtu historycznego jedność Ukrainy, nierozerwalność jej ziem, która trwa przez wieki, a nawet tysiąclecia. Ołeksandr MELNYK, kurator wystawy Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWYDENKO 270-55-57 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 REPLIKA W ZWIĄZKU Z sali koncertowej. Z czasem, do końca wieczoru, będzie ona prawie pusta. Gitarzysta, bez wątpienia, wspaniały. Jak wspaniałe są też występy „Płaczu Jeremiji” z „Pikkardijśką tercją” w chórkach. Ale, pyta mnie siostra, która siedzi obok, co oni mają wspólnego z Bożym Narodzeniem? Taras Czubaj śpiewa sercem, śpiewa piosenki prawdziwe, utalentowane, ukraińskie. „Wodohraj”, „Czerwoną rutę” i piosenkę „Wona” sala śpiewa razem z Czubajem. „Zaśpiewana poezja”, jak nazwał Taras Czubaj piosenki do wierszy swojego ojca, które wykonywano przy akompaniamencie orkiestry „Wirtuozi Lwowa”, sprawiają wrażenie, że mimo wszystko istnieje ukraińska muzyka; teksty wypełnione treścią; melodie wypełnione duszą… Cieszyłabym się z każdej innej okazji, by być na koncercie takich, bez przesady, wyjątkowych muzyków. Z każdej innej… Ale nie dzisiaj. Przypomniało mi się, jak rano w tegoroczne Boże Narodzenie do naszego domu zawitała grupa kolędników. Dzieci, które śpiewały naszej rodzinie kolędy, wypełniły dom prawdziwie świątecznym nastrojem, zasiały go nie tylko żytem-pszenicą, ale i szczęściem, światłem, oczekiwaniem na świąteczny cud — narodziny małego Jezusa, Syna Bożego, który uratuje ten świat, by dać nadzieję każdemu z nas… W pół godziny tym dzieciom udało się więcej niż najsłynniejszym kolędnikom przez trzy godziny technologicznie zabezpieczonego i wyreżyserowanego widowiska „pod patronatem”… Jedyną kolędę, która wybrzmiała ze sceny, usłyszałam, gdy z siostrami wychodziłyśmy z sali, żeby nie spóźnić się na ostatni pociąg metra. Pozostawiając jakieś niewysłowione rozczarowanie i smutek, brzmiało: „Śpij, Jezu, śpij… Rączki złóż… Nie pytaj, co dalej będzie, Co gotują ci krzyż ludzie, Śpij, Jezu, śpij, synku, Śpij, Jezu, śpij…” Pawłyna MOWCZAN 10 stycznia, po koncercie w stołecznym Pałacu Sportu Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, wliczając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 0 3 4 820095 780016 TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Zapowiedź

naszą historię ucieleśniono w wysokoartystycznych, prawdziwych dziełach. Dlatego IV Zjazd Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy postanowił organizować taką wystawę co dwa lata. A 20 stycznia 2006 roku, dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, w Centralnym Domu Artysty otwarto ekspozycję 149 dzieł prawie stu artystów ze wszystkich regionów Ukrainy. Oprócz znanych mistrzów: Wasyla Zabaszty, Mykoły Storożenki, Wołodymyra Czepelika, Halyny Sewruk, Anatolija Kuszcza, Mychajły Hujdy, Teodozija Humeniuka, w wystawie wzięli udział także młodzi twórcy. Ministerstwo, na prośbę muzeów i rezerwatów, zakupiło wiele ich dzieł, wśród których znalazły się „Portret I. Mazepy” Andrija Honczara, „Konotop” Mykoły Danczenki, „Bitwa pod Krutami” Ołesia Sołowija. Trzecią wystawę organizatorzy postanowili poświęcić pamięci ofiar tragedii baturyńskiej, której 300-lecie przypada w tym roku. Aby zachęcić jak najwięcej młodych twórców do podjęcia tego tematu, 11 listopada 2007 roku zorganizowano wyjazd 30 studentów-dyplomantów i młodych wykładowców Kijowskiej i Charkowskiej Akademii Redaktor naczelny Liubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Liubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

NASZE… BOŻE NARODZENIE?

“Święto Bożego Narodzenia to ukraińskie święto… Obchodzenie Bożego Narodzenia ma na Ukrainie głębokie tradycje, to święto, które daje poczucie spokoju i zgody. Właśnie to uczucie otrzymają widzowie, którzy przyjdą na koncert „Nasze Boże Narodzenie”. To wydarzenie stanie się najlepszym bożonarodzeniowym widowiskiem…” Pompatyczna kampania reklamowa. Bilety, które wyprzedawano na miesiąc przed wydarzeniem. Intrygujące nazwiska: Taras Czubaj, Ołeksandr Ponomariow, Ołeh Skrypka… Przy wejściu do Pałacu Sportu przed rozpoczęciem koncertu podchodziło do mnie chyba z pięć razy z propozycją kupna moich biletów — chętnych, by stać się uczestnikami widowiska przygotowanego przez reżysera M. Krupijewskiego, było wielu. Nowy projekt artystyczny — długo oczekiwane wydarzenie, które wyobrażano sobie jako prawdziwe święto wielowymiarowych ukraińskich tradycji, święto jedności Ukrainy, święto Kolędy, szopki, Bożego Narodzenia… …Oto już godzinę na scenie znany gitarzysta Al Di Meola z USA. Choć melodie noszą nazwę „Zimowe”, najwyraźniej brzmią one jak echo jakiejś obcej, nie ukraińskiej zimy. Mój sąsiad z lewej czyta gazetę. Niektórzy zaczynają wychodzić z kon- Redaktor dyżurny Walentyna DAWIDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301203 Nakład — 15000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

18—28 stycznia 2008 r. — Kijów 1—25 lutego 2008 r. — Lwów 1—31 marca 2008 r. — Donieck

Wystawę przeprowadza Narodowy Związek Artystów Ukrainy pod egidą Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy w celu odrodzenia obrazu historycznego, a w istocie — stworzenia gatunku historycznego w naszej sztuce. Przecież przy braku państwowości narodu ukraińskiego artyści nie mogli tworzyć wielkich płócien historycznych, które prawdziwie przekazywałyby naszą historię. Czy wiele wspomnimy płócien historycznych, poza riepinowskimi „Kozakami piszącymi list do sułtana tureckiego”? Nawet specjaliści wymieniają jednostki. Na oficjalnych wystawach imperialnych i radzieckich naszych bohaterów często przedstawiano jako bandytów, a wydarzenia historyczne przekręcano. Ale nawet w tamtych warunkach tacy artyści jak Wałentyn Zadorożnyj, Mykoła Storożenko, Hałyna Sewruk, Opanas Załywacha, Feodosij Humeniuk, Ołeksandr Iwachnenko i inni stworzyli niemało wysoce artystycznych dzieł. To one legły u podstaw pierwszej ogólnoukraińskiej wystawy „Ukraina od Trypola do współczesności w obrazach współczesnych artystów”, która przy wsparciu Wiktora Juszczenki, wówczas kandydata na stanowisko prezydenta, otworzyła się 15 października 2004 roku w galerii sztuki Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Kuratorem wystawy ze strony sztabu wyborczego był wówczas Wasyl Wowkun, bez którego aktywnego wsparcia wystawa mogłaby się nie odbyć. Wielkie zainteresowanie widzów przekonało organizatorów o potrzebie przeprowadzania takich wystaw regularnie, aby stymulować doświadczonych i młodych artystów do tworzenia wielkich płócien historycznych, żeby wreszcie całą Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn