Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2005 рік

16 S. · 38 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie z serwisu www. nr 4 (277) 27 stycznia – 2 lutego 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWIATA” im. TARASA SZEWCZENKI Dziś w numerze: Nowy czas polityczny s. 3—4 Kto rozgrywa kartę językową? s. 5—6 Czytelnicy podpowiadają tematy s. 7 Epoka soborności Wiktor JUSZCZENKO: „WIERZCIE W UKRAINĘ, KOCHAJCIE UKRAINĘ, SŁUŻCIE UKRAINIE!” s. 8 „Proświta” na Ługańszczyźnie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

PRZEMÓWIENIE PREZYDENTA UKRAINY WIKTORA JUSZCZENKI DO NARODU UKRAIŃSKIEGO

Mój drogi ukraiński narodzie! Wysoce szanowni goście! Szanowna społeczności! Przyszedłem do was z sali Rady Najwyższej. Tam wypowiedziałem uroczyste słowa przysięgi, zapisane w Konstytucji. Pozostały one niezmienione. Ale inną stała się Ukraina, innymi stalibyśmy się my wszyscy. Zrzuciliśmy z ramion ciężar przeszłości. Nikt już nie ośmieli się wskazywać nam, jak mamy żyć i kogo wybierać. Zostałem Prezydentem z woli narodu ukraińskiego. My wszyscy jesteśmy jego synami i córkami. Chcę dziś mówić, patrząc wam w oczy. Wielkim zaszczytem jest zwracać się do wolnych ludzi, którzy trzymają w swoich rękach los swojego kraju. Chcę w obliczu narodu kontynuować swoją przysięgę. Przysięgam — zmienimy nasze życie. Moje zwycięstwo jest zwycięstwem całego narodu ukraińskiego i każdego obywatela z osobna. Dziękuję za nie Bogu, który dał nam Wiarę, Nadzieję i Miłość. Dzięki nim zwyciężyliśmy. Modlę się, abyśmy zachowali je na zawsze w sercach. Dziękuję narodowi ukraińskiemu za jego wysokie zaufanie. Dziękuję wszystkim i każdemu, kto odpowiedział na moje słowa „Wierzę w Ukrainę. Znam swój obowiązek. Razem zwyciężymy”. Otworzyliście swojemu krajowi drogę w przyszłość. Dziękuję wszystkim i każdemu obywatelowi, na kogokolwiek by nie głosował. Moje zwycięstwo jest zwycięstwem wszystkich. Każdy ma prawo szukać drogi dla kraju. Każdy ma prawo wybierać te barwy polityczne, które są mu bliskie. Ale, drodzy przyjaciele, drodzy Ukraińcy, nasz wspólny wybór – barwy ukraińskiej flagi – jednoczy nas wszystkich, którzy żyjemy na wschodzie, na zachodzie, na północy i na południu. Dziękuję mojemu zespołowi, który pracował na zwycięstwo. Wy, moi drodzy współbracia, byliście niezłomni na drodze, którą przebyliśmy razem. Wierzę, że będziecie niestrudzeni w pracy, która czeka nas w przyszłości. Dziękuję mojej rodzinie, żonie, dzieciom i wnukom. Byliście ze mną w najtrudniejszych dniach. Dziś jesteście ze mną na święcie. Wierzę, że zawsze będziecie mi nadzieją i oparciem. Składam głęboki ukłon za nauki mojemu ojcu, Andrijowi Andrijowyczowi Juszczence, nauczycielowi z małej sumskiej wsi Chorużiwka, więźniowi Oświęcimia, Buchenwaldu, Dachau. Prawda ojca prowadziła mnie drogą życia i doprowadziła do wielkiego zaszczytu stanięcia na czele mojego kraju. Dziękuję mojej mamie – Warwarze Tymofiijiwnie – za miłość i modlitwę, które mnie ustrzegły. Proszę ją o wybaczenie za wszystkie bóle, które musiało znieść jej matczyne serce – a szczególnie w ostatnich czterech miesiącach. Drodzy przyjaciele! Jestem dumny, że stoję razem z wami w tym miejscu! Dwa miesiące temu na ten Majdan, na place i ulice całej Ukrainy wyszły miliony ludzi. Nasi bracia i siostry, ojcowie i dzieci, przyjaciele i sąsiedzi stali za dnia i w nocy, w śniegu i mrozie. Ukraina chwytała każdy ruch i każde słowo wypowiedziane tutaj. Serce Ukrainy biło w tym miejscu. Wolni ludzie z całego świata, nasi rodacy, rozproszeni po dalekich ziemiach, stanęli ramię w ramię z nami. Na Majdanie Niepodległości Ukraińcy stanęli przed światem jako współczesny naród ukraiński. Mężny opór obudził nasze dusze. Wszyscy poczuliśmy się obywatelami Ukrainy. W nas obudziły się godność, szlachetność i miłosierdzie. Uzbrojony jedynie w wiarę i przekonanie, naród odniósł piękne, pokojowe zwycięstwo. To zwycięstwo wolności nad tyranią, prawa nad bezprawiem, przyszłości nad przeszłością. Zwycięzcą stał się każdy obywatel Ukrainy. Osiągnęliśmy uczciwe wybory i 26 grudnia nie minęliśmy się ze swoim przeznaczeniem. Swobodnie wybraliśmy drogę, którą jesteśmy gotowi iść naprzód i w górę. Nasz wybór przygotowała cała nasza historia. Wybraliśmy dostatek, bo nie może bieda poniżać ziemi, która po raz pierwszy w dziejach ludzkości została zaorana pługiem rolnika. Ciąg dalszy na s. 2 s. 9 Paradoksy kina s. 10 Wzywam do muzeum s. 13 Wnuczka Jarosława s. 15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Wiktor JUSZCZENKO: „WIERZCIE W UKRAINĘ, KOCHAJCIE UKRAINĘ, SŁUŻCIE UKRAINIE!”

Ciąg dalszy. Początek na s. 1. Wybraliśmy sprawiedliwość, bo bezprawie nie może stać się normą w państwie, w którym tysiąc lat temu został zawarty kodeks praw — „Ruska Prawda”. Wybraliśmy wolność, bo tyrania nie może panować nad spadkobiercami kozackiej republiki, gdzie jeszcze trzysta lat temu została napisana pierwsza na świecie Konstytucja. Wybraliśmy niepodległość, bo jesteśmy potomkami pokoleń, które wiekami marzyły o ukraińskim państwie, zdobywały wolność potem i krwią. Państwo ukraińskie zaistniało. Nasz wybór to jeszcze raz potwierdził. Nasze zwycięstwo to święto ukraińskiej państwowości. W tym dniu wspomnijmy bohaterów, którzy polegli za Zwycięstwo, męczenników Oświęcimiów i GUŁAG-ów, ofiary Hołodomorów, deportacji i Holokaustu. Oni widzą nas i dzisiaj, z niebios i, jestem przekonany, są z nas dumni! Dokonaliśmy swojego wyboru, bo pamiętamy — kim jesteśmy, czyimi dziećmi i wnukami. Nie w przeszłości mamy szukać odpowiedzi na wyzwania przyszłości. Jednak zawsze będziemy strzec swoich źródeł. Tylko tak pozostaniemy samymi sobą. Tylko tak zawsze będziemy zwycięzcami! Nasz wybór zrodził wysokie oczekiwania. Są one sprawiedliwe. Są one absolutnie realne. Dla sukcesu mamy wszystko. Bogactwa naszej ziemi są niewyczerpane. Talenty naszych rodaków szanuje cały świat. Pracą i wolą osiągniemy wszystko! Jestem Prezydentem całej Ukrainy. Mnie odpowiadać za to, żeby pracowały kopalnie Donbasu i Naddnieprza, porty Morza Czarnego i galicyjskie szlaki handlowe. Zrobię wszystko, żeby rolnik na Słobożanszczyźnie i na Podolu zawsze był z chlebem. Bogactwo Ukrainy to bogactwo jej regionów. Przysięgam je chronić i pomnażać! My, obywatele Ukrainy, staliśmy się jednolitym ukraińskim narodem. Nas nie podzielą ani języki, którymi rozmawiamy, ani wiary, które wyznajemy, ani poglądy polityczne, które wybieramy. Mamy jeden ukraiński los. Mamy jedną ukraińską dumę. Jesteśmy dumni z tego, że jesteśmy Ukraińcami! My z wami już zrobiliśmy nieodwracalny krok ku demokracji. Tylko demokracja chroni to, co najcenniejsze dla człowieka — rodzinę i dzieci, pokój i spokój, pracę oraz dostatek. Tylko w demokratycznym państwie najwyższymi wartościami są ludzka godność, wolność, równość i solidarność. Tylko w demokratycznej Ukrainie jaskrawa paleta języków, kultur i poglądów stanie się bogactwem tego kraju. Przysięgam — każdy będzie mógł uczyć dziecko w języku rodziców. Każdy będzie mógł modlić się w swojej świątyni. Wszystkim będzie zagwarantowane prawo do własnego zdania. Będziemy słyszeć siebie nawzajem, bo będziemy mieli wolność słowa i niezależną prasę. Wszyscy będą równi wobec prawa. Niezależny sąd obroni prawa każdego. Widzę Ukrainę jako państwo kierowane rządami prawa. Stworzymy demokratyczną władzę — uczciwą, profesjonalną i obowiązkowo patriotyczną. Mur, który oddziela urzędnika od ludzi, zostanie zburzony. Odnowiona władza będzie znać swój obowiązek, będzie pracować dla dobra obywatela i kraju. Bycie zarówno we władzy, jak i w opozycji stanie się jednakowo zaszczytne, jeśli służysz swojemu krajowi. Będziemy mieli moralną władzę, zdolną zjednoczyć społeczeństwo. Tylko w jedności i tylko w demokracji rozwiążemy nasze narodowe zadania. Wy na tysiącach spotkań mówiliście mi o tym. Wypełnię waszą wolę. Chcecie mieć pracę i godną pensję, boli was porzucanie rodzin w poszukiwaniu pracy za granicą. Stworzymy miejsca pracy. Każdy, kto chce pracować, otrzyma pracę i godną pensję. Nic nie będzie ograniczać waszej inicjatywy, pragnienia zapewnienia dostatku rodzinom. Będzie wsparty każdy, kto daje pracę innemu. Uczciwa praca będzie w szacunku. Staniemy się zamożnym narodem. Domagacie się sprawiedliwości. Zrobię wszystko, żeby nikt nie pozostał pokrzywdzony. Owoce wzrostu gospodarczego staną się dostępne dla wszystkich. Będziemy iść naprzód, ale nie zostawimy w tyle tych, którzy zachorowali, którzy zmęczyli się u schyłku lat. Rząd będzie oddawał ludziom budżet do ostatniej kopiejki. Stale będą rosły emerytury, zasiłki, zakresy programów socjalnych. Zdrowie człowieka, ochrona matki i dziecka staną się najwyższymi priorytetami. Staniemy się solidarnym narodem. Pragniecie uwolnić się od ciągłych haraczy. Chcecie żyć i pracować uczciwie, legalnie otrzymywać zarobione pieniądze. Zniszczymy system korupcji w kraju, wyprowadzimy gospodarkę z cienia. Podatki zostaną obniżone, ale płacić je będą wszyscy. Biznes będzie oddzielony od władzy. Budżet dla nikogo nie będzie odtąd korytem. Na państwowych posadach pracować będą tylko ci, u których wydatki odpowiadają zadeklarowanym dochodom. Staniemy się uczciwym narodem. Chcecie być gospodarzami tam, gdzie żyjecie. Nie chcecie, żeby za was wszystko rozstrzygano w wysokich gabinetach. Przywrócimy prawa lokalnym wspólnotom. Wspólnota sama zaprowadzi porządek na ulicy, we wsi czy w mieście. Sami wybierzecie sobie kierownika, sami zarobicie pieniądze i sami będziecie je wydawać. Będziemy narodem samorządnych wspólnot. Żądacie ochrony dzieci przed demoralizacją, pragniecie żyć nie samym chlebem. Obronimy nasze duchowe dziedzictwo. Razem z wami będę niestrudzenie pielęgnował ogród ukraińskiej kultury, chronił jego stare i młode drzewa. Nasze korzenie nie dadzą wiatrom historii pognać nas jak turlacz. Nasza kultura zmusi świat do dostrzeżenia naszej niepowtarzalności. Będziemy narodem wysokiej kultury! Będziemy nowoczesnym narodem — w dynamicznym globalnym świecie staniemy się równymi wśród równych. Przyszłość Ukrainy to najlepsza edukacja, wysoka nauka, technologie jutra. Zrobię wszystko, żeby z pełną mocą zadziałał intelekt naszego narodu. Staniemy się pierwszymi, staniemy się najlepszymi! Ukraińcy zajmą godne miejsce we wspólnocie narodów. Ukraina nie będzie ani buforem, ani polem czyichś zmagań. Jesteśmy gotowi szanować interesy innych państw. Ale dla mnie, tak jak i dla was, interesy narodowe Ukrainy są ponad wszystko! Dobrem i szacunkiem witamy wszystkich naszych sąsiadów, zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie. Będę robił wszystko dla rozwoju stabilnej współpracy ze wszystkimi krajami. Ukraina stanie się niezawodnym partnerem w walce ze starymi i nowymi zagrożeniami: tyranią, wojną, biedą, klęskami żywiołowymi i terroryzmem. Wspólne poszukiwanie dróg do bezpieczeństwa i dobrobytu — to także ukraińska odpowiedzialność. Jesteśmy na nią gotowi. Nasza droga w przyszłość to droga, którą idzie Zjednoczona Europa. My z jej narodami należymy do jednej cywilizacji, podzielamy te same wartości. Historia, perspektywy gospodarcze, interesy ludzi dają... wyraźną odpowiedź na pytanie — gdzie mamy szukać swojego losu. Nasze miejsce jest w Unii Europejskiej. Moim celem jest Ukraina w Zjednoczonej Europie. W Europie leży historyczna szansa Ukrainy na rozwinięcie swoich możliwości. Nasza strategia narodowa to dążenie do celu śmiało, prosto i wytrwale. Standardy europejskie staną się normą w życiu społecznym, gospodarce i ukraińskiej polityce. Każdy krok ku Europie to nowe możliwości dla milionów Ukraińców. Jeszcze niedawno wstąpienie do Unii Europejskiej wielu wydawało się bardzo odległą perspektywą. Ale wolne narody europejskie niejednokrotnie przyspieszały czas. Symbolami szybkich zmian stały się odłamki muru berlińskiego, „okrągły stół” w Warszawie i nasz Majdan w Kijowie. Ukraina otwiera historię Europy trzeciego tysiąclecia. Nie jesteśmy już poboczem Europy. Znajdujemy się w centrum Europy. Drodzy przyjaciele! Stawiamy przed sobą ambitne zadania. Jestem do ostatniej komórki przekonany — wkrótce zmienią się one w chwalebne czyny. Zrobię wszystko, aby Ukraińcy, wszyscy bez wyjątku, uwierzyli we własne siły, uwierzyli w swój kraj, uwierzyli w swoją ziemię. Udowodniliśmy już, że potrafimy zarówno śmiało marzyć, jak i wytrwale pracować. Jesteśmy gotowi do poświęceń i zdolni do osiągania sukcesu! Zaczynamy nową stronę ukraińskiej historii. Będzie ona wspaniała. Będzie opowiadać o naszej jedności, o naszej odwadze, o naszej gotowości do wspierania się nawzajem. W naszej historii szczególne miejsce należy do tego kijowskiego Majdanu. Tutaj będziemy mnożyć siły i dzielić się radością. Ten Majdan to symbol wolnego narodu, który wierzy w swoje siły i sam tworzy swoją przyszłość. Nad nami zawsze będzie powiewać narodowa niebiesko-żółta flaga. Nad nami milionami głosów zawsze będzie brzmiał Hymn Narodowy. Wszystko, co zaplanowano, spełni się. Wierzcie w Ukrainę, kochajcie Ukrainę, służcie Ukrainie! Chwała wam, każdemu z osobna, chwała Panu Bogu i chwała Ukrainie! Orędzie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki do narodu ukraińskiego 23 stycznia 2005 roku Majdan Niepodległości, m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

POMARAŃCZOWA APOTEOZA ZWYCIĘSTWA

SPOJRZENIE Dzień 23 stycznia 2005 roku pamięć ukraińskich obywateli — a co za tym idzie, także historia — utrwali nie tylko jako dzień uroczystej ceremonii zaprzysiężenia Głowy państwa Wiktora Juszczenki, ale przede wszystkim jako dzień apoteozy Pomarańczowej rewolucji, jako dzień wyzwolenia Ukrainy od ciężkiego brzemienia przeszłości i zwrotu ku wolności. A licznym zagranicznym gościom (na uroczystości przybyły 64 delegacje) zapadnie w pamięć niespotykane widowisko: pomarańczowe morze na Majdanie Niepodległości i Chreszczatyku wraz z przyległymi ulicami oraz zdumiewające odkrycie obrazu narodu ukraińskiego, który poczuł się narodem państwowym, z nie pozornym, a najprawdziwszym przejawem jedności myśli i ducha. Dzisiejsze uroczystości różnią się od wszystkich poprzednich. O ile Leonid Krawczuk przysięgał tylko w Radzie Najwyższej, a Leonid Kuczma, konfrontując się z deputowanymi, przeniósł uroczystości do Pałacu „Ukraina”, to inauguracja Wiktora Juszczenki odbywała się i w Radzie Najwyższej, i w Narodowym Pałacu „Ukraina”, i na stołecznym Majdanie przed milionami ludzi. I to, że nowo wybrany Prezydent, wysunięty, wybrany i obroniony przez naród, przysięgał przed samym narodem — wielotysięcznym Majdanem i całą Ukrainą, ponieważ uroczystości były transmitowane na żywo przez wszystkie ogólnokrajowe kanały telewizyjne, jest najbardziej znamienną cechą obecnego procesu inauguracyjnego: doprawdy, Juszczenko to LUDOWY Prezydent. Jak przewiduje Konstytucja, inauguracja rozpoczęła się uroczystym posiedzeniem Rady Najwyższej. Deputowani, liczni zagraniczni goście, przedstawiciele wszystkich gałęzi władzy, członkowie odchodzącego w przeszłość rządu — dla wszystkich tych uczestników sala sesyjna okazała się zbyt ciasna i nawet wielu akredytowanym w parlamencie dziennikarzom przyszło zadowolić się kuluarami. W loży rządowej na honorowych miejscach siedzieli pierwszy i drugi Prezydenci nowoczesnej Ukrainy Leonid Krawczuk i Leonid Kuczma. Na twarzach obu trudno było odczytać tę uroczystą wzniosłość, która panowała w sali; pierwszy był podkreślenie skupiony, drugi nie mógł ukryć swojego ponurego nastroju. Można to wyjaśnić świadomością masowego poparcia dla Juszczenki, wielkim zaufaniem do niego, którymi nie mogą pochwalić się ani pierwszy, ani tym bardziej drugi. Po rytuale proceduralnym — takim jak wygłoszenie przez Wiktora Juszczenkę konstytucyjnej przysięgi i wręczenie mu świadectwa o jej przyjęciu, legitymacji Prezydenta Ukrainy oraz prezydenckich insygniów: płaszcza, pieczęci, buławy, zwrócił się on z krótką przemową do obecnych. Nie było to wystąpienie programowe, lecz słowa podziękowania dla wszystkich, niezależnie od tego, kto na kogo głosował, oraz propozycja ręki do współpracy na rzecz państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego dla wszystkich deputowanych, niezależnie od ich przynależności frakcyjnej. A zakończył Prezydent apelem do obecnych, by szli na Majdan, do narodu, gdzie zostanie wygłoszona jego programowa mowa. I została ona wygłoszona przed Majdanem, przed narodem ukraińskim, przed deputowanymi i współpracownikami, przed zagranicznymi gośćmi. Jak w dniach rewolucji, Juszczenko i tym razem był na Majdanie z całą rodziną — żoną, pięciorgiem dzieci i wnukami. Okoliczność ta jedynie podkreślała, że przed narodem stoi człowiek rodzinny, który ceni ród i rodzinę ponad wszystko. I nie tylko swoją rodzinę, ale w ogóle — ukraińską, i jest gotów dla jej spokoju, zamożności i szczęścia pracować, nie szczędząc sił. Taka rodzinna atmosfera wlewała w ludzi wiarę w przyszłość i budziła zaufanie do swojego przywódcy. I myślę, że nie tylko mnie naszła myśl: jaka tragedia byłaby dla Ukrainy, gdyby prezydentem został jego oponent. Juszczenko mówił prosto, przystępnie i zrozumiale. Już pierwsze zwrócenie się „DROGI MÓJ NARODZIE UKRAIŃSKI, GOŚCIE, SZANOWNA SPOŁECZNOŚCI UKRAIŃSKA, SZANOWNY UKRAIŃSKI CHRESZCZATYKU I MAJDANIE!” nadało ton całemu wystąpieniu. Była to mowa dojrzałego męża stanu, przedstawiciela i lidera wielkiego narodu, Ukraińca przez duże „U”. Była to mowa Prezydenta całej Ukrainy, który czuje odpowiedzialność i za kopalnie Donbasu, i za przedsiębiorstwa Naddnieprza, i za porty Morza Czarnego, i za galicyjskie szlaki handlowe, i za rolnictwo na Słobożanszczyźnie i Podolu. „MAMY JEDEN UKRAIŃSKI LOS. MAMY JEDNĄ UKRAIŃSKĄ DUMĘ. JESTEŚMY DUMNI Z TEGO, ŻE JESTEŚMY UKRAIŃCAMI!” Była to mowa człowieka z głęboką pamięcią historyczną, który dobrze zdaje sobie sprawę, „KIM JESTEŚMY, CZYIMI DZIEĆMI I CZYIMI WNUKAMI”, i który zawsze będzie strzegł swoich narodowych źródeł, których początki biorą się „Z REPUBLIKI KOZACKIEJ, GDZIE JESZCZE TRZYSTA LAT TEMU ZOSTAŁA NAPISANA PIERWSZA NA ŚWIECIE KONSTYTUCJA”. Prezydent wyraźnie podkreślił, że dla niego, jak i dla każdego Ukraińca, „INTERESY NARODOWE UKRAINY — PONAD WSZYSTKO!” Widzi on przyszłość swojego państwa i swojego narodu w zjednoczonej Europie, z którą „NALEŻYMY DO TEJ SAMEJ CYWILIZACJI” i gdzie Ukraina ma szansę najpełniej odkryć swoje możliwości jako naród nowoczesny, uczciwy, wysokokulturowy. Na Majdanie nie widać było ani Kuczmy, ani Medwedczuka, ani Janukowycza — i jest to znamienne: dawna złowieszcza władza pozostała w przeszłości. Apoteoza Pomarańczowej rewolucji polega nie tyle na masowości i uroczystości samego momentu inauguracji, co na tym, że po raz pierwszy na Ukrainie pojawiła się nadzieja na rozwiązanie korzennego pytania każdej rewolucji — pytania władzy. W 1991 roku odrodziliśmy niepodległe państwo ukraińskie, ale władza w nim pozostała praktycznie w tych samych rękach, w których była do tej pory. Była to NIEUKRAIŃSKA władza — i w tym główna tragedia Ukrainy oraz przyczyna wszystkich naszych nieszczęść i kłopotów. Władza ukraińska to władza narodowa. Wydaje się, że dopiero teraz, za ukraińskiego Prezydenta, władza stanie się ukraińską. Wiktor Juszczenko podkreślił: „TYLKO W JEDNOŚCI I TYLKO W DEMOKRACJI ROZWIĄŻEMY NASZE ZADANIA NARODOWE… BĘDZIEMY MIELI MORALNĄ WŁADZĘ, ZDOLNĄ ZJEDNOCZYĆ SPOŁECZEŃSTWO… BĘDZIEMY SIĘ NAWZAJEM SŁYSZEĆ, BO BĘDZIEMY MIELI WOLNOŚĆ SŁOWA I NIEZALEŻNĄ PRASĘ. WSZYSCY BĘDĄ RÓWNI WOBEC PRAWA. NIEZALEŻNY SĄD OCHRONI PRAWA KAŻDEGO…”. Właśnie o to walczyły pokolenia Ukraińców. Właśnie ten cel stawiano trzynaście lat temu na Ogólnoukraińskim referendum, na którym naród wypowiedział się za Niepodległością. Właśnie dlatego naród powstał do Pomarańczowej rewolucji i jego zryw był tak potężny, że zachwiał zbrodniczym reżimem, osłabił go i uniemożliwił rozlew krwi. Zaprzysiężenie na urząd Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki stało się tą granicą, która oddzieliła Ukrainę dawną od Ukrainy obecnej. To koniec reżimu Kuczmy—Medwedczuka—Janukowycza i początek nowej ery. Programowa mowa Prezydenta na Majdanie świadczy, że ta era stanie się prawdziwie UKRAIŃSKĄ. Wbrew protestom kilku dziesiątek zwolenników Janukowycza, którzy rozpuścili się w pomarańczowym morzu Majdanu. Na złość takim moskiewskim nieżyczliwym, jak odrażający „syn prawnika” Żyrynowski, który manifestował tego dnia pod naszą ambasadą w Moskwie, dławiąc się bezsilną pianą, że „Kijów to rosyjskie miasto, a Dniepr to rosyjska rzeka…” i że „żadnej Ukrainy nie ma, a w Kijowie, tak jak w Mińsku, powinien siedzieć rosyjski gubernator”. A to już figa z makiem, panie ukrainofobie! Naród ukraiński powiedział swoje słowo i jest ono nieugięte. Jak mówią Kazachowie, szakale wyją, a karawana idzie… I ostatnia rzecz. Niestety, jeszcze do tej pory niektórzy politycy, flirtując z Moskwą, próbują rozgrywać kartę językową. Pojawiła się informacja, że lider socjalistów Ołeksandr Moroz złożył projekt ustawy o nadaniu językowi rosyjskiemu na Ukrainie statusu drugiego języka państwowego lub urzędowego, co wychodzi na to samo. Przykro widzieć taki wątpliwy krok człowieka, który sam posługuje się ukraińskim, nawet wiersze w nim pisze. Czyżby dla wąskopartyjnych interesów, dla iluzorycznego zdobycia rosyjskojęzycznego elektoratu w wyborach parlamentarnych, dla aprobującego skinienia moskiewskich możnowładców — czyżby dla tego wszystkiego można było poświęcać korzenne interesy ukraińskie? Ale to Moroz — być może gdzieś głęboko w jego istocie siedzi jeszcze wirus radziecko-komunistycznego internacjonalizmu. Ale przecież i w otoczeniu Juszczenki niedawno padały głosy o potrzebie otwierania nowych rosyjskich szkół. I to bez żadnego uzasadnienia takiej potrzeby, bez analizy realnej sytuacji językowej, bez powołania się choćby na wyniki spisu ludności z 2001 roku. Wyraźnie leje się woda na moskiewski młyn. Co więcej, mówi się, że przygotowano projekt dekretu „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego i języków innych narodowości Ukrainy”, w którym urzędnicy będą zobowiązani znać język rosyjski. Ale, Boże, zmiłuj się! Oni go i tak znają. A oto zobowiązać wszystkich zarządców do biegłego władania i posługiwania się językiem państwowym — to zadanie pierwszoplanowe i konstytucyjne w państwie ukraińskim. Nie chce się wierzyć, że takie polecenie mógł wydać Wiktor Juszczenko — to stoi w sprzeczności z jego mową inauguracyjną na Majdanie. Przypomina się, jak kandydat władzy, główny rywal Wiktora Juszczenki Wiktor Janukowycz, próbował rozgrywać kartę językową w walce przedwyborczej. Za to jego zwolenników zaczęto nazywać JANUCZARAMI. Wątpliwe, by laury rywala przyciągnęły Wiktora Juszczenkę i by zechciał, aby jego zwolenników na podobieństwo nazywano JUNICZARAMI. Ostatecznie jest to sprzeczne z logiką Pomarańczowej rewolucji: nie o drugi język państwowy walczyły na Majdanie w Kijowie oraz na ulicach i placach całej Ukrainy miliony obywateli. Trzeba mieć nadzieję, że doskonale zdaje sobie z tego sprawę Prezydent Juszczenko. Na Majdanie naród ukraiński przemówił swoim głosem. Nie ma wątpliwości, że musi przemówić — i niechybnie przemówi! — swoim językiem. Z PRASOWEJ SŁUŻBY PREZYDENTA UKRAINY 24 stycznia 2005 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wziął udział w Modlitwie za Ukrainę, którą przeprowadzili zwierzchnicy ukraińskich Kościołów chrześcijańskich w Soborze Sofijskim w Kijowie. Wiktora Juszczenkę błogosławili na prezydenturę Patriarcha Filaret (UKP KP), Metropolita Wołodymyr (UKP), Kardynał Lubomyr Huzar (UKGK), Metropolita Metodij (UAPC), Kardynał Marian Jaworski (RKC), Hryhorij Komendant (WSOECHB), Biskup Mychajło Panoczko (CCHWEU), Wołodymyr Krupski (UUKCASD), Biskup Łeonid Padun (UCHEC), Biskup Wiaczesław Horpynczuk (ULC). Po uroczystej Modlitwie za Ukrainę Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wezwał zwierzchników Kościołów chrześcijańskich Ukrainy do wspólnej pracy na rzecz narodu ukraińskiego. „To nasz wspólny trud — trud na rzecz Ukrainy. Proszę Was, pomagajcie nam swoimi modlitwami i błogosławieństwem” — poprosił Juszczenko świętych ojców i zapewnił ich, że jego zespół „zawsze będzie prosił o Waszą pasterską radę i Waszą pasterską obecność”. Zwycięstwo Pomarańczowej rewolucji Prezydent Ukrainy nazwał „Bożym zamysłem”. „Zwyciężyliśmy, mając jedną kolosalną przewagę — kolosalną wiarę. A wiara daje siły — to jedyne źródło Pomarańczowej rewolucji” — powiedział W. Juszczenko w swoim wystąpieniu. Prezydent wyraził przekonanie o słuszności „proroczych słów, wypowiedzianych dwa tysiące lat temu z kijowskich wzgórz: tutaj będzie żył błogosławiony naród”. Obiecał dołożyć do tego wszelkich starań. Na zakończenie wystąpienia Prezydent podkreślił, że władza w żaden sposób nie będzie ingerować w sprawy Kościoła. „Jesteśmy Europejczykami. Szanujemy każdą wiarę, duchowy wybór człowieka i nikt ze świeckiej władzy palcem nie będzie wskazywał, komu i do jakiego kościoła chodzić. To nie jest sprawa władzy świeckiej” — podkreślił. Przedtem zwierzchnicy Kościołów wystąpili z krótkimi przemówieniami i pobłogosławili W. Juszczenkę na prezydenturę. Prezydent Ukrainy przyjechał na nabożeństwo wraz z żoną i dwiema młodszymi córkami — Chrystyną i Sofijką. W. Juszczenko wszedł na teren Sofii Kijowskiej przez Dzwonnicę. W tym czasie chór wykonał utwór duchowy „Z nami Bóg!”. Razem z Prezydentem byli deputowani ludowi Julia Tymoszenko, Petro Poroszenko, Wiktor Pynzenyk, Ołeh Rybaczuk, Ołeksandr Zinczenko, Anatolij Kinach, Borys Tarasiuk, Jurij Kostenko, Iwan Pluszcz, Pawło Mowczan, Wołodymyr Jaworiwski, a także mer Kijowa Ołeksandr Omelczenko oraz przewodniczący CKW Jarosław Dawydowycz. * * * Przed wizytą w Moskwie Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał pierwsze dekrety o nominacjach kadrowych. Pełniącą obowiązki Premiera Ukrainy Wiktor Juszczenko mianował Julię Tymoszenko. Kolejnym dekretem Prezydent Ukrainy zniósł strukturę Administracji Prezydenta Ukrainy w jej obecnym kształcie i zatwierdził Regulamin utworzenia Sekretariatu Prezydenta Ukrainy. Sekretarzem Stanu Prezydenta Ukrainy mianowano Ołeksandra Zinczenkę. Prezydent Ukrainy mianował sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Petra Poroszenkę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

rejestrowali każdy ruch znanych działaczy społeczno-politycznych i nie zapominali o pogodnych twarzach ludzi, którzy przyszli powitać Juszczenkę. Niedaleko Głównego Urzędu Pocztowego trzy namioty postawiło kilkudziesięciu zwolenników Wiktora Janukowycza. Funkcjonariusze organów ścigania znajdowali się właśnie przy tych namiotach. Gdzie indziej ich nie było. Ludzie na placu byli w podniosłych nastrojach, dlatego sytuacje konfliktowe nie mogły mieć miejsca. Jeśli do „donieckich” próbowali się przedrzeć pijani prowokatorzy, ludzie po prostu ich nie wpuszczali. Później, kiedy Juszczenko zwracał się do Ukraińców, zwolennicy Janukowycza zaczęli głośno skandować „Janukowycz!”, „Precz z Juszczenką!”. Cierpliwość mogła się skończyć, gdyż przez to skandowanie przemówienia Juszczenki praktycznie nie było słychać. Ale „pomarańczowi”, którzy otoczyli biało-błękitnych z każdej strony, w odpowiedzi praktycznie nie reagowali. Czasami z tłumu dobiegały żartobliwe kwestie, które wywoływały ogólny śmiech i poprawiały nastrój. Szczególnie ciekawie było słuchać reakcji ludzi na twarze pojawiające się na ekranach. Oprócz Juszczenki, burzliwe emocje ludzi wywoływali Julia Tymoszenko, rodzina Juszczenki, a także Kuczma i Krawczuk. Podczas uroczystych momentów po prostu zapierało dech w piersiach. Zwłaszcza wtedy, gdy kijowianie i goście stolicy śpiewali hymn swojego państwa. Tego dnia Majdan wykonywał go trzykrotnie. Mimo że ludzi było bardzo dużo, sytuacje paniczne praktycznie nie zostały odnotowane. Czasami ciężko było wziąć pełny oddech. Ale jeśli komuś robiło się słabo, inni natychmiast pomagali. Wydarzenie na Majdanie stało się jaskrawą ilustracją jedności ukraińskiego narodu. NAOCZNY ŚWIADEK Nawet zwolennicy Janukowycza, pomimo niechęci do pomarańczowego Majdanu, poczuli wspólnego ducha i najwyraźniej uświadomili sobie, że ludzie, którzy stali na tym placu, szli do zwycięstwa o sprawiedliwość, a nie o dobra materialne. Świadczył o tym stosunek do „donieckich”. Kijowianie na wszelkie sposoby starali się wyjaśnić swoje stanowisko i zrozumieć stanowisko oponentów. Policyjnych kordonów między zwolennikami obu kandydatów nie było. Byli pojedynczy funkcjonariusze, którzy obserwowali to, co dzieje się wokół. Istniała umowna granica, za którą przechodzili ludzie chcący znaleźć wspólny język. Kilka godzin po inauguracji biało-błękitni zwinęli namioty i pojechali do domu. Pozostał tylko pomarańczowy duch i świadomość tego, że osiągnięcie rewolucji to nie ostateczne zwycięstwo, a jeden z etapów kształtowania się nowej Ukrainy. To tylko sygnał początku postępowego ruchu naprzód. Bohdan HDAL Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ŚWIADKOWIE PRZYSIĘGI

W ceremonii zaprzysiężenia Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, według słów szefa służby prasowej MSZ Markijana Łubkiwskiego, wzięły udział 64 oficjalne delegacje zagraniczne. Prezydenci Łotwy — Vaira Vīķe-Freiberga, Estonii — Arnold Rüütel, Rumunii — Traian Băsescu, Polski — Aleksander Kwaśniewski, Węgier — Ferenc Mádl, Słowacji — Ivan Gašparovič, Mołdawii — Vladimir Voronin. Premierzy Azerbejdżanu Artur Rasizade, Holandii — Jan Peter Balkenende. Dwaj wicepremierzy — Turcji Mehmet Ali Şahin, Uzbekistanu — Muzaffar Usmanov. Gubernator generalna Kanady Adrienne Clarkson. Sekretarz generalny NATO Jaap de Hoop Scheffer, Sekretarz generalny Rady Europy — Terry Davis, zastępca sekretarza generalnego ONZ ds. politycznych Danilo Türk, Przewodniczący komitetu wykonawczego i sekretarz wykonawczy WNP Władimir Ruszajło. Ministrowie spraw zagranicznych Rumunii — Mihai Ungureanu, Węgier — Ferenc Somogyi, Słowacji — Eduard Kukan, Armenii — Vardan Oskanian, Tadżykistanu — Talbak Nazarow, Szwecji — Laila Freivalds, Bułgarii — Solomon Pasi, Szwajcarii — Micheline Calmy-Rey, Serbii i Czarnogóry — Vuk Drašković, Finlandii — Jan-Erik Enestam, zastępca ministra spraw zagranicznych Grecji — Evripidis Stylianidis. Przewodnicząca parlamentu Gruzji — Nino Burdżanadze, przewodniczący Rady Federacji Zgromadzenia Federalnego Rosji — Siergiej Mironow, przewodniczący Zgromadzenia Macedonii — Ljupčo Jordanovski, przewodniczący Senatów Belgii — Anne-Marie Lizin, Czech — Přemysl Sobotka, przewodniczący Sejmu Litwy — Artūras Paulauskas, przewodniczący Mażylisu (izby niższej) parlamentu Kazachstanu — Ural Muchamedżanow. Sekretarz stanu MSZ Danii — Carsten Søndergaard, sekretarz stanu i minister ds. europejskich Portugalii — Santos David, przedstawiciel rządu i przewodniczący stowarzyszenia przyjaźni ukraińsko-japońskiej — Hakuo Yanagisawa, minister sprawiedliwości i obrony Luksemburga Luc Frieden, minister przemysłu Iranu Eshaq Jahangiri, minister ds. integracji europejskiej Chorwacji — Kolinda Grabar-Kitarović, minister spraw wewnętrznych Cypru — Andreas Christou, minister Irlandii ds. zapewnienia praw człowieka i rozwoju międzynarodowego — Leni Han. Minister handlu zagranicznego Francji François Loos, urzędujący przewodniczący Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, minister spraw zagranicznych Słowenii — Dimitrij Rupel, minister ds. Europy, członek parlamentu Wielkiej Brytanii — Denis MacShane, prezydent Bundestagu Niemiec — Wolfgang Thierse, komisarz Komisji Europejskiej ds. stosunków zewnętrznych i europejskiej polityki sąsiedztwa — Benita Ferrero-Waldner, sekretarz stanu USA Colin Powell. Goście byli obecni na oficjalnej inauguracji w Radzie Najwyższej, a następnie udali się na Majdan Niepodległości, gdzie byli świadkami przysięgi Wiktora Juszczenki przed swoim narodem. Sądząc po wyrazie twarzy i emocjach gości, ich wypowiedziach, bardzo pozytywnie odebrali oni zmiany na Ukrainie. Na poprzedniej inauguracji Leonida Kuczmy delegacji było dwukrotnie mniej. Przygotował Bohdan HDAL. W czasie, gdy większość dziennikarzy pracowała w specjalnie wyposażonym centrum prasowym w Ukraińskim Domu, zapragnąłem stać się bezpośrednim uczestnikiem inauguracji. Przez wiele tygodni Pomarańczowej Rewolucji centralny plac stolicy stał się niezwykle bliski i przyciągał do siebie każdego dnia. Z Majdanu zaczęło wiać tym ciepłem, które zawsze czuć na wzgórzach starego miasta: przy soborze św. Michała i św. Zofii, na Andriejewskim Zjeździe czy Podolu. Nawet te „szklarnie”, które kilka lat temu pobudowały władze stolicy, nie wywoływały negatywnych emocji. Bo w świadomości zaczął kojarzyć się nie z formami architektonicznymi, a właśnie z ludźmi, którzy ramię w ramię wywalczali prawdziwą Niepodległość i promieniowali wieloma ciepłymi emocjami. Dzień inauguracji nowego Prezydenta w duszy był nie mniej uroczysty niż Dzień Niepodległości czy inne najważniejsze ukraińskie święta. Poczucie święta towarzyszyło świadomości już od kilku dni. W niedzielę kijowianie znów stali się pomarańczowi. Centrum Kijowa było przepełnione radosnym tłumem. Na Majdanie ustawiono 7 wielkich telebimów, z których ludzie mogli oglądać transmisję inauguracji w Radzie Najwyższej, a potem — publiczną przysięgę na centralnym placu stolicy. Rosyjska gazeta „Izwiestija” później zauważyła, że „małych Ukraińców” do publicznej inauguracji nie dopuszczono. Chociaż jak można było nie zauważyć setek tysięcy uśmiechniętych twarzy — nie wiadomo. Spodobał się przekaz wideo z procesu inauguracji. Organizatorzy starali się pokazać obie strony medalu: oficjalną i świecką. Kamery

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

PIERWSZE WIZYTY NOWEGO PREZYDENTA

Wiktor Juszczenko, jak wiadomo, dotrzymał obietnicy i swoją pierwszą wizytę roboczą 24 stycznia 2005 roku złożył w Moskwie, gdzie spotkał się z prezydentem Federacji Rosyjskiej W. Putinem oraz patriarchą moskiewskim Aleksym II. Tym samym Wiktor Andrijowycz zademonstrował akt dobrej woli i dążenie do zachowania dobrosąsiedzkich stosunków z kierownictwem Rosji. I choć Putin dwukrotnie przyjeżdżał na Ukrainę, aby wesprzeć w naszych wyborach prezydenckich kandydata władzy Wiktora Janukowycza, rosyjska przestrzeń informacyjna, politycy, a nawet w pewnym stopniu finanse działały przeciwko Juszczence, Wiktor Andrijowycz pojechał do Rosji, aby stopniowo rozwiać mity o swojej antyrosyjskości. Z drugiej strony niektórzy analitycy uważają za nieprzypadkowe to, że właśnie w przeddzień odlotu Juszczenki do Moskwy nowy Prezydent Ukrainy podpisał dekret o mianowaniu p.o. Premiera Julię Tymoszenko, którą rosyjski establishment polityczny najmniej chciał widzieć na tym stanowisku, niejednokrotnie otwarcie o tym deklarując (wystarczy wspomnieć, że Prokuratura Generalna Rosji wszczęła przeciwko Julii Wołodymyriwnie sprawę karną). W ten sposób Juszczenko, demonstrując swoją gotowość do wyjścia naprzeciw północnej sąsiadce, wyraźnie pokazał, że nie dopuści do żadnej ingerencji w sprawy wewnętrzne Ukrainy z jej strony i będzie prowadził samodzielną politykę. Jeśli chodzi o treść samego spotkania Juszczenki z Putinem, to rozmowa toczyła się przede wszystkim wokół współpracy gospodarczej obu krajów, o perspektywie swobodnego przepływu ludzi i towarów między oboma państwami. Po rozmowie z Putinem na spotkaniu z rosyjskimi dziennikarzami Juszczenko oświadczył, że dzisiaj pozytywnie patrzy na rewers ropociągu „Odessa—Brody”, gdyż przestój powoduje tylko straty. Jednakże, jeśli w przyszłości pojawi się możliwość wykorzystania ropociągu zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, to kierownictwo Ukrainy wykorzysta go zgodnie z bezpośrednim przeznaczeniem. Na pytanie o swoje otrucie i obecny stan zdrowia, Juszczenko powiedział: „Byłem na to gotowy i mogę odczytać państwu wyciąg z zaświadczenia, datowanego na 20 stycznia 2005 roku i wydanego przez przychodnię, w której się leczyłem: to choroba nieinfekcyjna, Prezydent Juszczenko może wykonywać swoje obowiązki w pełnym wymiarze przy odpowiednim nadzorze lekarskim”. Ogólnie prezydenci Ukrainy i Rosji wyrazili zadowolenie z wyników negocjacji. Putin podziękował „za konstruktywne podejście” i powiedział, że zostaną wydane polecenia rządom, aby przygotowały propozycje dotyczące rozwoju stosunków dwustronnych. Ze swojej strony Juszczenko nie pominął problemu WEP: „W części dotyczącej budowy Wspólnej Przestrzeni Gospodarczej nasze stosunki z Rosją powinny być maksymalnie sformalizowane… Nie odrzucamy WEP, ale chcemy w części merytorycznej zadeklarować, że będziemy kierować się interesami narodowymi. Zadeklarowaliśmy naszym rosyjskim partnerom, że wychodzimy z założenia, aby zasady WEP nie blokowały Ukrainie drogi do zdobywania innych rynków”. Po podróży do Moskwy Prezydent Juszczenko udał się do Strasburga, gdzie odbywa się sesja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. 25 stycznia przy wejściu do Pałacu Europy Juszczenkę powitało około 200 zwolenników W. Juszczenki, głównie Ukraińców, którzy przyjechali z różnych krajów Europy, aby powitać swojego Prezydenta. Następnie Wiktor Juszczenko spotkał się z Sekretarzem Generalnym Rady Europy Terrym Davisem, a także wziął udział w otwarciu wystawy fotograficznej „Rewolucja róż w Gruzji i Pomarańczowa rewolucja na Ukrainie”. O godz. 16 czasu kijowskiego Prezydent Ukrainy wystąpił na posiedzeniu ZPRE z przemówieniem. Co ciekawe, przyjazd Juszczenki do Strasburga wiązał się z zabawnym epizodem. Wiktor Andrijowycz spóźnił się około pół godziny i w tym czasie do Pałacu Europy podjechał prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili. Ludzie, którzy czekali na Juszczenkę, zaczęli grać Hymn Ukrainy i pan Saakaszwili wszedł do Pałacu przy śpiewie „Szcze ne wmerła Ukrajiny”… Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

PRAWO OD POETY I OBYWATELA

Wniósł je Ołeksandr Moroz, lider Partii Socjalistycznej, jeden ze współpracowników W. Juszczenki w czasie niedawnych wyborów prezydenckich. To znaczy, że to w żadnym wypadku nie jest ten wariant, w którym z taką samą inicjatywą po raz kolejny wystąpiłby ktoś od „esdeków” czy „regionalów”, do których językowych spekulacji już przywykliśmy. To jest poważne. Wielu może przekupić to, że O. Moroz wcale nie jest obojętny wobec swojego ojczystego języka: nim, bogatym i soczystym, wszędzie się posługuje, cytuje T. Szewczenkę i innych poetów, sam pisze piękne ukraińskie wiersze… A tu nagle — przesuń się, języku ukraiński! Zbyt już dużą powierzchnię na Ukrainie on, ten kułak-język, zajął, przycisnął rosyjski… A żeby już zdjąć ten dyskomfort dla tego ostatniego, to czemu by nie postąpić radykalnie: zrównać oba języki pod względem oficjalności! Jak wiadomo, język rosyjski jako oficjalny był jednym z głównych koników, dzięki którym na Ukrainie zamiast Prezydenta mógł się utwierdzić prezydent (taki neologizm wyczytałem na Majdanie). To znaczy, że kandydat, który przegrał, eksploatował tego konika z największymi nadziejami na niego. Lecz oto po przegranej konik się zwolnił i nagle widzimy: na nim — O. Moroz. I to, nie sposób nie zwrócić uwagi, w tym samym czasie, kiedy antyukraińską kartą językową solidarnie grają dziś najbardziej reakcyjne siły na Ukrainie. Ileż hałasu czynią politykierzy w Doniecku i Ługańsku, gdzie znów zbierają podpisy w obronie, no, już po prostu do niemożliwości „uciemiężonego” języka rosyjskiego — tak bardzo „uciemiężonego”, że… użycie poza własnym mieszkaniem języka ukraińskiego przez jego nosicieli — świadectwa i dowody na każdym kroku — jest po prostu niebezpieczne: obrażą, zwyzywają, a mogą, wybaczcie, i w twarz uderzyć w tym kraju. No, więc wychodzi na to, że aby uniknąć takiego niebezpieczeństwa, znajdźmy wyjście, które zaproponowano w projekcie ustawy. Mniejsza o to, że historycznie ukraińska ziemia z Bożej łaski urodziła jeden — ukraiński (jak polska ziemia — polski, niemiecka — niemiecki itd.), i mniejsza o to, że wszystkie inne przyjazne nam języki zawsze spotykały się i spotykają z wyjątkowo gościnną podatnością językowej aury naszego kraju. Przy czym, kto nie wie, — tenże język rosyjski szeroko utwierdził się u nas historycznie nie tak znowu dawno — po ugodzie perejasławskiej, w dobie Katarzyny, Piotra i innych carów, chociaż najbardziej masowa jego ekspansja na Ukrainę przypadła już na czasy stalinowsko-chruszczowsko-breżniewowskie, kiedy uruchomiono wszystkie możliwe środki dla jak najszybszego wytworzenia w ZSRR jednojęzycznego rosyjskiego „sowieckiego” narodu. I jak wiadomo, sukcesy zostały osiągnięte: jednojęzyczny „sowiecki człowiek”, w tym z wolnych i niewolnych zrusyfikowanych Ukraińców, pojawił się i obecnie broni prawa do nienaruszalności swojego „jakim byłem, takim pozostałem”, ożywia się, widząc pojawienie się obrońców jego językowej fizjonomii. Kto tu się zrówna chociażby z N. Witrenko! GŁÓWNY JĘZYK KRAJU Wszakże, nie wchodząc w emocje, najpierw odpowiedzmy na pytanie: czym jest język oficjalny w porównaniu z państwowym, czy istnieje między nimi różnica? I czy są podstawy twierdzić, jakoby w porównaniu z oficjalnym język państwowy był ważniejszy, „główniejszy” (domysł, którym przykro może się omamić niemało naszych obywateli). Zatem kategorycznie trzeba zaznaczyć: takich podstaw nie ma. Przeciwnie — niezmiernie szerzej, zwyczajowo używa się w nowoczesnym świecie terminu nie „państwowy”, a „oficjalny” język, który ma takie wyjaśnienie: „główny język kraju”. Zatem „główny język kraju”, oficjalny — to to samo, co „państwowy”. „That same”, jak mówią Anglicy, co zostało odzwierciedlone, nawiasem mówiąc, także w znanym wyjaśnieniu przez Sąd Konstytucyjny 10. artykułu Konstytucji (termin „oficjalny” został użyty przez Sąd w nawiasach po „państwowy”, czyli jako synonimy). Tak to, podkreślę, jest traktowane i można by to wszystko wziąć jedynie „do wiadomości”, gdyby nie ten niuans, że w razie przypisania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, faktycznie staje się on u nas także tym państwowym. To znaczy, dwa języki oficjalne — to całkowicie to samo, co dwa języki państwowe, i maskowanie tego użyciem w projekcie ustawy obu tych terminów jako rzekomo odmiennych jest przynajmniej niestosowne. Taki wyjdzie realny „dorobek” lat naszej Niepodległości: zbudowaliśmy oficjalnie dwujęzyczny kraj i tę jakość danym projektem ustawy pragniemy utrwalić na zawsze. To, że w nim zaakcentowano, oprócz oficjalnego, także państwowy status języka ukraińskiego, jako rzekomo taki, który, ktoś dopuści, nadaje mu jakąś „wyższość”, pierwszorzędność, niestety, wychodząc z treści dokumentu, może być postrzegane chyba tylko jako deklaracja czy nawet po prostu inercyjny dekor. Można prognozować: minie niewiele czasu — i z przyspieszonym utwierdzeniem języka rosyjskiego już jako „głównego języka kraju” (proponowana ustawa tylko zwiększy tę prędkość) z obecnego normalnie-dumnego „język państwowy ukraiński” w praktyce życia nie zostanie nic. Ani nam nic istotnego to nie powie, ani ludziom, tym bardziej, że w to, co oznacza „język państwowy”, świat po prostu nie wnikałby, a właściwie i nie byłoby w co wnikać… Przykro stwierdzać, ale z koniecznością przezwyciężenia rażących deformacji językowych, które mają miejsce w kraju, dany projekt nie ma nic wspólnego. Niemało kto powie: liczmy się z realiami językowymi. Tak, z realiami liczyć się trzeba i, powiedzmy, byłoby dziwne mieć do kogoś zastrzeżenia, żeby w tych punktach Ukrainy, gdzie większość populacji stanowią Rosjanie, obok państwowego ukraińskiego stosowano oficjalnie także rosyjski. Jednakże, kiedy ktoś rozumie te realia tak, że „nie trzeba mieć zastrzeżeń” odnośnie tego, jak z ukraińskim narodem „historycznie się układało” (mówiąc, że co jest, to jest, i od tego „co jest” wychodzić), że trzeba zdać faktycznie na żywioł samą potrzebę narodowo-językowego odrodzenia Ukraińców, to zgodzić się z tym, oczywiście, nie można. Zbyt w okolicznościach, kiedy w głębiach naszego ludu (badam to na pięciuset stronach swojej książki „Zew silnego czynu”, która z podtytułem „Z rozmów o tym, co boli” Zdjęcie O. Ceacury, która właśnie ukazała się w wydawnictwie „Proświta”), ujawnia się tendencja całkowicie przeciwna: rośnie liczba naszych rodaków, którzy nie tylko potwierdzają swoją ukraińską narodowość, ale i uważają język ukraiński za ojczysty (nawet gazeta „Kijewskij tielegraf” skonstatowała wzrost takich osób z 62% w 1992 roku do 63,8% w 2000 roku, a teraz, po pomarańczowej rewolucji, czyż nie jest ich jeszcze więcej?), coraz częstsze są przypadki dokonywania przez zrusyfikowanych Ukraińców wewnętrznej rewolucji językowej, narasta postrzeganie przez etnicznych Rosjan procesów odrodzenia językowego Ukrainy jako zjawiska całkowicie naturalnego i logicznego. „Jeśli chodzi o język ukraiński — pisze do mnie do Radia Narodowego kijowianin Jurij Danyłow, Rosjanin pochodzący z rodziny tkaczy z Iwanowo-Wozniesieńska — to uważam tak, że nawet gdyby wszystkich Ukraińców wysiedlono na Syberię, a wszystkich Rosjan przesiedlono na Ukrainę, to i wtedy ogólnonarodowy język na Ukrainie powinien być jeden — ukraiński. Dlaczego? A dlatego, że to Ukraina — i tym wszystko powiedziano”. Albo też przykład, który zaświadcza, że przybywa u nas i takich Ukraińców, którzy, nawet pozostając rosyjskojęzycznymi (czy nie dlatego, że niemało kto z nich czeka jeszcze na jakieś zachęty, jeszcze na jakieś impulsy, przede wszystkim od państwa, chociaż dotąd otrzymuje co najwyżej coś o innym ukierunkowaniu), pojmują naturalny stan uporządkowania językowego Ukrainy tak, jak, powiedzmy, inny mój korespondent Mykoła Sołoszenko z miasta Popasna w obwodzie ługańskim (również celowo cytuję w języku oryginału): „Jestem kategorycznie za językiem ukraińskim na Ukrainie i dziwi mnie to, że w czasie, gdy wszystkie republiki po rozpadzie ZSRR — a wszystkie znały rosyjski — od razu przeszły na swoje języki narodowe, my, a jeszcze Białoruś, zakonserwowaliśmy dawne porządki. I oto słyszymy teraz od niektórych polityków, że dla konsolidacji społeczeństwa na Ukrainie niezbędna jest dwujęzyczność. Ale przecież to bzdura totalna. Konsolidować społeczeństwo na Ukrainie może tylko język ukraiński, i to wtedy, gdy stanie się on językiem pracy, miejsc publicznych, życia codziennego i po prostu ulicy. Dla osiągnięcia tego trzeba odpowiednio wychowywać młodzież i przygotowywać młode kadry. Ale kto zauważa jakąkolwiek pracę w tym kierunku?”. NAPRAWDĘ — KTO? Zastanawiając się nad tym, co właśnie zacytowano, jak nie skonstatować: w swoim rozumieniu istoty tego totalnego fałszu, który wciąż gromadzi się u nas w sferze językowej, społeczeństwo dawno już zostawiło w tyle tę władczą wierchuszkę, która dopiero teraz schodzi wreszcie z areny. To znaczy, już te dwa listy świadczą, że obecność wśród naszych rosyjskojęzycznych obywateli tej znacznej (jestem pewien — głównej) ich części, którą stanowią oddani Ukrainie ludzie, którzy nie tylko lojalnie, ale i przyjaźnie nastawieni są do historycznie już po prostu przestarzałej potrzeby ukraińskiego odrodzenia językowo-kulturowego — to nie fantazja, a rzeczywistość. Inne pytanie, dlaczego nie czuć, że państwo pewnie i trwale opiera się właśnie na takich rosyjskojęzycznych obywatelach, dlaczego nie mają oni w stosunku do siebie należnego wsparcia i zachęty, dlaczego ich pozycja nie doczekuje się najszerszego i głośnego propagowania? Dlaczego zadanie krok po kroku, jak najrozważniej, jak najbardziej pedagogicznie zwracania Ukraińców (oczywiście tych, którzy są zdolni, oraz tych, którzy chcą) do swoich naturalnych podstaw językowych, tak i nie zostało podniesione do poziomu polityki ogólnopaństwowej? Wręcz przeciwnie — przeważa inna tendencja: powiedzmy, zalegalizujmy obecny stan językowy — i cały wspomniany „sowietyzm” wzmocnijmy, przymykając oczy na to, w wyniku jakich gwałtownych i podstępnych działań rusyfikowano Ukrainę. A jeszcze przeważa jakiś, być może, dziedziczny strach przed rykiem niedźwiedzia, jakieś pasowanie, przyginanie się, przypochlebianie przed politykierami-szowinistami… Tak, ci ostatni to dość hałaśliwa publika. Ale czyż jest ona w większości? Czyż dopuszczalne jest, aby dyktowali swoją wolę naszej ziemi? Czy wraz ze zwycięstwem W. Juszczenki będziemy mieli wreszcie rząd, który to wszystko zrozumie? I kiedy straci swoją aktualność konstatacja M. Winhranowskiego „my na Ukrainie chorujemy na Ukrainę, my na Ukrainie w poszukiwaniu jej”, przecież mamy póki co sytuację, w której praktyczna konieczność znajomości języka ukraińskiego oraz swobodnego i powszechnego porozumiewania się nim, jednocześnie jako językiem głównej masy ludności oraz jako państwowym i urzędowym, przez państwo jeszcze nie została udowodniona, należycie nie została poparta i zachęcona, nie została podniesiona do poziomu prestiżu. Wobec tego, zrzucając obecny stan języka ukraińskiego na jeszcze nieprzezwyciężoną inercję kolonialną w naszym już niby postkolonialnym społeczeństwie, musimy rozumieć: kiedy ją, tę inercję, z całych sił próbują zatrzymać i wzmocnić różni „jednoniedzielimszczycy”, przepełnieni wściekłą nienawiścią do sprawy pełnosilnego odrodzenia językowego Ukraińców, to jest to całkiem zrozumiałe, ale kiedy do utraty przez ukraińskiego człowieka Ciąg dalszy na str. 6 W Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy nr 3410-8 „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy »O językach w Ukraińskiej SRR«”, który reguluje wiodące zasady funkcjonowania języka ukraińskiego i innych języków w kraju. Główna treść dokumentu: język ukraiński jest, tak jak dotychczas, językiem państwowym, ale wprowadza się także status języków oficjalnych, którymi na całym terytorium Ukrainy mają być język ukraiński i rosyjski, a w jednostkach administracyjno-terytorialnych, gdzie szeroko rozpowszechnione są inne języki narodowe, dopuszcza się na podstawie decyzji władz lokalnych używanie jako oficjalnych także tych języków. Projekt ustawy pozwala oficjalnie używać (w pracy, kancelarii itd.) nie tylko jednego z języków oficjalnych i nie tylko języka większości populacji, ale także po prostu – „języka przyjętego dla ludności danego terenu”. To znaczy, należy to rozumieć tak: zdecydowała (z woli przełożonych lub inaczej) przeważająca ukraińska ludność jakiegoś miasta lub rejonu, że przyjętym dla niej jest nie język ukraiński, a rosyjski, i proszę bardzo, oficjalnym może być tutaj język rosyjski. Przewidziano zachowanie ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności paszportów, powrót do dwujęzycznych formularzy, pieczęci, realizację pisania prac doktorskich „w jednym z języków narodowych”, określanie języka drukowanych środków masowego przekazu przez „ich założycieli”, a wykonywanie reklamy – „w języku państwowym lub innym, do wyboru reklamodawcy”. I chociaż w dokumencie zaznaczono, że „środki dotyczące ochrony i rozwoju języków narodowych nie powinny zawężać sfery stosowania języka państwowego”, już z tego, co wskazano, jest jasne: nie, właśnie o nieuchronnym zawężeniu tej sfery mowa. Zadeklarowane w notatce wyjaśniającej do projektu ustawy „prawo do swobodnego wyboru i korzystania z dowolnego języka, uczenia się dowolnego języka i wspierania jego rozwoju”, przy całej swojej demokratyczności, może skłonić język ukraiński chyba tylko do wycofywania się nawet z tych skrajnie skromnych pozycji, które do dziś zdobył. I to, rzecz jasna, na korzyść języka rosyjskiego, którego terytorium oficjalnego funkcjonowania, zważywszy na wszędzie dającą się zauważyć jego „zwartość”, ma się, według tego dokumentu, stać cała Ukraina. Wspomniawszy zaś to, że zgodnie ze spisem powszechnym z 2001 roku Rosjanie na Ukrainie stanowią 17,3% całej populacji, a obywatele wszystkich innych mniejszości narodowych stanowią zaledwie 4,9%, a także wziąwszy pod uwagę, że ludność rosyjskojęzyczna obejmuje także znaczną liczbę zrusyfikowanych przedstawicieli innych narodowości, jak nie dojść do wniosku: przede wszystkim pod interesy i ambicje właśnie tej części naszego społeczeństwa został dostosowany cały ten projekt ustawy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Ale co widzimy w ukraińskiej sytuacji? Właśnie widzimy nieustanne żądania wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności w okolicznościach, gdy język ukraiński dopiero zaczyna się prostować, gdy nawet bez usankcjonowanego statusu rosyjskiego jako oficjalnego, on, ukraiński, musi czuć się miejscami jak pod płotem, w najlepszym razie, powtarzam, jak język mniejszości narodowej. Ale o co w takim razie chodzi? O podniesienie statusu języka rosyjskiego, dla którego ograniczenia na Ukrainie istnieją tylko w wyobraźni politykierów, czy o usankcjonowanie tego żebraczego „pod płotem” dla języka ukraińskiego? To znaczy, że odwiecznemu, prastaremu, autochtonicznemu na tej części planety masywowi ukraińskiego etnosu — narodowi tytularnemu — natarczywie, dokuczliwie narzuca się całkowicie postawiony na głowie porządek językowy, który jest w stanie zademonstrować chyba tylko przejaw żywego i żywotnego w naszych dniach neokolonializmu. Każdemu musi być zrozumiałe, że dopóki ukraińskość i jej język należycie się nie wzmocniły, nawet poruszanie kwestii oficjalnej dwujęzyczności na Ukrainie, rzucanie języka ukraińskiego w okoliczności dzikiej i póki co nierównej konkurencji z rosyjskim, skazywanie obu języków na próby nieuniknionego wypierania jednego przez drugi w różnych sferach — to znaczy okazywać otwartą nieprzyjaźń wobec ukraińskości, ba, nawet okru-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

INICJATYWA USTAWODAWCZA CZY

Dokończenie. Początek na s. 5. Jeśli władza jest obojętna wobec własnego języka, to z jej strony jest to zbrodnia. Tak, nie ma i nie może być sprzeciwów: niech w Ukrainie będą zaspokojone narodowe i obywatelskie prawa wszystkich, którzy ją zamieszkują. Pokój, pełna życzliwość w stosunku do wszystkich języków, którymi mówi Ukraina, — to jest potrzebne. Najbardziej zasadniczy sprzeciw jest tutaj właściwie jeden: sprzeciw wobec tych ludzi i tych sił, które wolą zapominać, że Ukraina to Ukraina i że jej owa najbardziej naturalna aura językowa jest ukraińska. Właściwie na tym właśnie polega świadomy lub nie do końca uświadomiony błąd niemałej części polityków, że dokładają oni swoich starań w rzeczywistości nie do obrony języka rosyjskiego w Ukrainie, którego, jestem przekonany, nie ma przed kim bronić (będzie on i w dalekiej perspektywie w Ukrainie — w rozmiarach, które proporcjonalnie będą w przybliżeniu odpowiadać udziałowi procentowemu etnicznych Rosjan w populacji kraju), a do tego, aby ukraińska w swojej podstawie nasza aura językowa z biegiem czasu utraciła tę swoją ukraińską jakość. Jednak jak nie rozumieć, że jest to wariant bezpośrednio związany z samym istnieniem Ukrainy jako państwa, kiedy, jak to się mówi, — no pasaran. To znaczy, że my, Ukraińcy (wraz z uczciwymi, porządnymi przedstawicielami wszystkich innych etnosów), po prostu na to nie pozwolimy. No, po prostu w ramach elementarnej samoobrony, elementarnego samozachowania jako zrodzonego przez Boga rodu czy gatunku na tej ziemi nie dopuścimy do podobnej antynaturalności w uzupełnieniu do tej, którą, niestety, już mamy. To, w ogólnych zarysach, ten kontekst, w którym należy rozpatrywać projekt ustawy, o którym mowa. Słyszę, oczywiście, sprzeciwy: można „podpierać się” również diametralnie przeciwnymi opiniami rosyjskojęzycznych obywateli. No tak, można — ile dusza zapragnie, w tym nie brakuje i stanowisk o zabarwieniu jaskiniowo-szowinistycznym. Ale, jak powiedziano, patrz w korzeń. Uwzględniać należy cały wachlarz nastrojów i poglądów, lecz państwu, władzy należy wspierać przede wszystkim te, które mają charakter wzmacniający państwo. PODRZUCONA KARTA OD SZACHISTY Nie będę zgadywał odnośnie prawdziwych motywacji tego, dlaczego Ołeksandr Ołeksandrowycz złożył swój projekt ustawy i nie wcześniej, i nie później, a właśnie w tym czasie, kiedy jeszcze nie odbyła się inauguracja Prezydenta (dzięki Bogu — już się odbyła), kiedy jeszcze nie wydał swojego werdyktu Sąd Najwyższy, kiedy w Doniecku podjęto próbę, niech i farsową, zorganizowania namiotowej rewolucji z hasłami federalizacji i nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego, czyli zmiany ustroju konstytucyjnego w Ukrainie. I oto właśnie w tak napiętym momencie — ta niby podrzucona karta, ta inicjatywa ustawodawcza. Jaka jest tutaj ukryta przyczyna, jak i jaka jest tutaj kalkulacja polityka, który wyróżnia się, jak wiemy, niemałymi zdolnościami szachisty w przemyśliwaniu swoich ruchów? W wersje na ten temat, powtarzam, nie będę wchodził (chociaż w żaden sposób nie wezmę na poważnie jego oświadczenia, jakoby dana ustawa miała służyć także temu, by chronić W. Juszczenkę przed bezpodstawnymi oskarżeniami o nacjonalizm), ale za to jeszcze pewne zastrzeżenia co do skrajnego niebezpieczeństwa dla Ukrainy „karty językowej” wyciągniętej przez O. Moroza, której, jestem pewien, nie będzie w stanie zrekompensować nawet jego największa wygrana polityczna, warto jednak wyrazić. Po pierwsze, zapytajmy bezstronnie: czy język rosyjski jest chroniony naszą Konstytucją, którą — wszyscy to pamiętamy — w znacznej mierze właśnie on, O. Moroz, „przepchnął”? Bez wątpienia, i to na tyle, że w szeregu obwodów (faktów — całe Mount Everesty) język ukraiński znalazł się w położeniu dyskryminowanego języka mniejszości. Przypomnę, że w odróżnieniu od języków innych etnosów, język rosyjski jest osobno zaakcentowany w odpowiednim artykule Konstytucji. I po drugie, zapytajmy: to, co przewidziano w projekcie ustawy, wzmocni Ukrainę czy, przeciwnie, — osłabi? Warto przyjrzeć się tutaj praktyce kształtowania polityki językowej największych krajów świata — Federacji Rosyjskiej i USA. W czasie gdy Ukraina jest państwem unitarnym, FR to federacja z wieloma autonomiami narodowymi i okręgami, w której istnieje tendencja do tego, że wkrótce etniczni Rosjanie znajdą się w mniejszości. I oto mimo to, jedynym oficjalnym językiem kraju jest rosyjski. To — świętość; wzmocnienie jego wagi i autorytetu, tak się wydaje, jest ważniejsze dla tego państwa niż jakakolwiek kwestia ekonomiczna. To samo dotyczy takiego konglomeratu etnosów i języków, jak USA, gdzie starannie przestrzegają zasady „jedno państwo — jeden naród (polityczny) — jeden oficjalny język”. Dlaczego? Dlatego, że, jak podkreślają Amerykanie (warto zapoznać się przynajmniej z opublikowanym w 1998 r. projektem Senatu, który odrzucił żądania hiszpańskojęzycznej społeczności w USA, by ustanowić jako oficjalny także język hiszpański), jeden oficjalny język „zbiera naród w całość”, działa na rzecz wzmocnienia jedności, integralności kraju. Inna zaś, przeciwna droga — to droga do dezintegracji, osłabienia integralności, a nawet rozpadu kraju. Nikt nie ma zamiaru deptać amerykańskich różnic językowo-kulturowych, twierdził w ferworze wspomnianych dyskusji w Senacie republikanin Bill Martini, jednak „nasza przyszłość jako narodu zależy od utwierdzenia się w wspólnym języku. Jedyny oficjalny język angielski pomoże nam wspólnie iść naprzód”. Jak nie wspomnieć w tym kontekście o tym, w jaki sposób wchodzą w tak zwane procesy globalizacyjne kraje Europy Zachodniej. Odbywa się to w taki sposób, że wbrew rozpowszechnionej u nas opinii, jakoby działo się to w sposób lekceważenia, niwelowania cech narodowych, w rzeczywistości — w kwestiach zachowania przez każdy z tych krajów swojego języka narodowego i kultury ustępstw nie znajdziemy ani na milimetr. Tak — globalizujemy się, tak — jednoczymy się (ekonomicznie, finansowo — oto euro wprowadzili, wspólną Konstytucję kilka tygodni temu przyjęli), ale język narodowy, kultura narodowa każdego — ani rusz! To — święte, to — dusza każdego z narodów, rozpoznawcza wizytówka państw, z których zdecydowana większość w Europie zbudowana jest na zasadzie narodowej. Wobec tego cecha językowa krajów europejskich jest wyraźna i jednoznaczna: wszędzie, wszędzie brzmi u nich, w tym w komunikacji międzynarodowej, jeden, wspólny dla danego kraju język — ten, który ma status czy to oficjalnego, czy narodowego, czy państwowego. I to — mimo że zarówno mniejszości narodowych, jak i imigrantów jest w większości z tych krajów nie mniej (!), niż jest ich w Ukrainie. PORZUCIĆ JĘZYK OJCZYSTY NA PRZETRWANIE Nietrudno przewidzieć, że w poszukiwaniu argumentów na rzecz zatwierdzenia niniejszego projektu ustawy zwolennicy oficjalnej dwujęzyczności znów będą wskazywać na te kraje, gdzie istnieją dwa lub nawet więcej języków urzędowych — jak na przykład na Belgię, Szwajcarię, Finlandię, Luksemburg, a poza Europą — na Kanadę i tym podobne. Należy jednak wiedzieć, że w ładzie językowym tej samej Europy, na której rzekomo chcemy się wzorować, wszystkie wymienione kraje to właściwie kraje-wyjątki, które tylko podkreślają znaczenie reguły, a wyjątki te są uwarunkowane tym, że istniały dla nich lub istnieją do dziś naprawdę istotne podstawy historyczne, które — wszyscy muszą o tym wiedzieć — w Ukrainie nie występują. Powiedzmy, nie przybyliśmy skądinąd do Ukrainy, jak Francuzi czy Anglicy do Kanady, a wręcz przeciwnie — autochtonicznie, od zarania dziejów żyjemy tutaj, niosąc sztafetę naszego ojczystego ukraińskiego słowa. Albo — historycznie nie dzieliliśmy terytorium swojego państwa (chyba że siłą nas brano) z jakimś innym narodem czy narodami, tak jak od niepamiętnych czasów podzielone jest terytorium Szwajcarii, której główne etnosy, każdy żyjąc w swojej części tego kraju, cywilizowanie umówiły się, że każdy z ich języków jest państwowym i że nienaruszalność terytoriów tych języków będzie przestrzegana najskrupulatniej. Zresztą w ogóle — wspominając o krajach-wyjątkach, dlaczego nasi politycy tak często nie dopowiadają o prawdziwym stanie rzeczy w niektórych z nich? O tym na przykład, że historycznie nabyta oficjalna dwujęzyczność przerodziła się w wielkie zagrożenie dla integralności państwowej Kanady (przypomnijmy: do wyjścia ze składu tego kraju francuskojęzycznej prowincji Quebec zabrakło w 1997 roku zaledwie jednego (!) procenta głosów). Albo o tym, że oficjalna dwujęzyczność (języki flamandzki i francuski) jest nieustannym źródłem napięć międzyjęzykowych w Belgii, przez co władze zmuszone są dokładać niemałych starań dla zapewnienia integralności kraju. Więc co, logicznie zapytać, komuś to kanadyjskie czy belgijskie doświadczenie, które jest niebezpieczne dla tych krajów, już spać nie daje i pragnie on przenieść je do Ukrainy, doprowadzając dla niej wraz z oficjalną dwujęzycznością do ogromnego napięcia międzyetnicznego, które może mieć najbardziej zgubne skutki w rezultacie owej postawy no pasaran, którą ukraiństwo zademonstruje niechybnie? Ach, po co to budzić, po co rozniecać? A jaki, nawiasem mówiąc, pouczający jest przykład Finlandii, która, zdoławszy wyzwolić się od długotrwałego panowania w jej sferze oficjalnej języka szwedzkiego, nadała temu językowi status drugiego państwowego dopiero wtedy, gdy językowi fińskiemu nie mógł on już zagrażać, a mianowicie: w 1919 roku, kiedy to nastąpiło, fiński stał się językiem już ponad osiemdziesięciu procent ludności kraju, chociaż jeszcze w pierwszej połowie XIX w. językiem administracji, edukacji itd. był tutaj szwedzki. I dopiero po osiągnięciu tych osiemdziesięciu procent kwestia statusu państwowego dla języka szwedzkiego mogła przejść do płaszczyzny praktycznej, mniejsza o to, że obecnie jest to język zaledwie sześciu procent ludności kraju. Unikalnie ważne i pouczające jest to doświadczenie! Po raz kolejny dowodzi ono, że jeśli gdzieś, w jakimś kulturalnym kraju, wprowadza się oficjalną dwujęzyczność, to tylko pod warunkiem stuprocentowej gwarancji, że językowi narodu tytularnego w najmniejszym stopniu to nie zaszkodzi. stość, która ma na celu banalne i brutalne wchłonięcie słabszego przez silniejszego lub, co najmniej, wprowadzenie w Ukrainie afrykańskiego wariantu językowego. Narzucając nam ten ostatni, pewne kręgi właściwie dążą do tego, aby językowe oblicze Ukrainy było tego samego rodzaju i typu, co w takich krajach jak Botswana, Kenia, Namibia, Samoa czy Burundi lub Rwanda, gdzie oprócz swoich języków narodowych oficjalnymi są także angielski lub francuski. Ale miejmy na uwadze: w miarę wzmacniania państw narodowych wariant ten odejdzie w przeszłość także w krajach afrykańskich. Więc co wychodzi — ktoś (O. Moroz także) woli „językową Afrykę” ustanowić zamiast tego w Ukrainie? Koniecznie należy liczyć się z jeszcze jedną skrajnie istotną okolicznością — normą, którą zwolennicy tego statusu wolą „nie zauważać”. Jak łatwo zaobserwować, te języki, które w szeregu krajów równolegle funkcjonują jako państwowe (oficjalne), nie są bliskie między sobą, a wystarczająco odległe. Co więcej, są to różne grupy językowe. Tak, z dwóch języków państwowych Kanady język francuski należy do romańskiej grupy języków, podczas gdy angielski — do germańskiej. Te same grupy językowe rozdzielają na znaczną odległość jeden od drugiego także języki państwowe w Belgii i Luksemburgu. A w przypadku Finlandii ta odległość nabiera już zupełnie radykalnego charakteru, ponieważ ujawnia się na poziomie różnych rodzin językowych (język fiński należy do ugrofińskiej rodziny językowej, szwedzki — do germańskiej). Czyli światowe doświadczenie językowe dowodzi unikania przez kraje sytuacji, w której najwyższym statusem obdarzane byłyby języki bliskie, spokrewnione ze sobą. I już zupełnie zrozumiałe jest, czym tłumaczy się to unikanie. Tym, aby uniemożliwić nieuchronną konfrontację bliskich języków w przypadku, gdyby jednocześnie zostały ogłoszone państwowymi (urzędowymi), tym, aby uniknąć nacisku jednego na drugi, nie dopuścić do wyparcia jednego przez drugi. Czy odnotowano w tej kwestii wyjątek? Tak, moi korespondenci podpowiadają mi: to Afganistan, w którym dwa języki urzędowe, spokrewnione ze sobą dari i paszto, należą do jednej — irańskiej grupy języków. Ale co mamy w Afganistanie? To, że ten kraj od dawna rozdzierają sprzeczności, że naród polityczny jest tam rozbity, że tam walczą, zabijają już nawet bez obecności zagranicznych okupantów. Z tego można wyciągnąć wniosek, że nadanie w jednym i tym samym kraju jednakowego statusu spokrewnionym ze sobą językom oraz brak jedności społeczeństwa są ze sobą powiązane. Ktoś chciałby i dla nas takiej sytuacji? Oczywiście, konfrontacja językowa w Afganistanie jest jedną z cząstkowych przyczyn długotrwałego braku pokoju w tym kraju. Wspominać zaś o niej właśnie jako o niczym nieusprawiedliwionym odstępstwie od światowej normy warto dlatego, że język ukraiński i rosyjski, które projekt ustawy oba ogłasza urzędowymi na całym terytorium Ukrainy, też należą do jednej — wschodniosłowiańskiej — grupy języków. Wobec tego naiwnie byłoby uważać, że w przypadku nadania obu im najwyższego statusu ich stosunki mogłyby stać się parytetowe. Gdzie tu mówić o tej parytetowości, jeśli nawet bez wspomnianego statusu przez wszystkie lata reżimu Kuczmy rusyfikatorzy zajmowali dla języka rosyjskiego coraz to nowe przyczółki na Ukrainie, stawiając pod ogromnym zagrożeniem zarówno etniczną, jak i lingwistyczną strukturę naszego społeczeństwa. W końcu, choćby taki skutek wcielenia w życie idei projektu ustawy wymodelujmy: do panującego języka rosyjskiego w sferze nieoficjalnej naszych miast dodaje się (wskutek przyjęcia odpowiedniej ustawy) tenże sam język rosyjski już także w sferze oficjalnej. I co wtedy dzieje się z językiem ukraińskim? Znajduje się on chyba tylko tam, gdzie — po co daleko szukać przykładów? — białoruski na Białorusi, który stał się językiem zaledwie 16 procent populacji, głównie wiejskiej, prawie już wygnany (w znacznej mierze — przez te „baćkowe” lata, czyli odkąd białoruski i rosyjski zostały zrównane w swoim statusie) ze swojej ziemi… My, Ukraińcy, nie dopuścimy do takiej sytuacji? Oczywiście, nie dopuścimy, tym bardziej że po niedawnym Majdanie już dokładnie wiemy, że „jesteśmy razem, jest nas wielu i nas nie pokonać”. A jednak o zagrożeniu pamiętać warto. Oto bowiem jak napisał mi jeden z moich słuchaczy radiowych: „Kiedy na antypaństwowym wiecu w Eupatorii zapytałem jednego z organizatorów: „A czy przy równym statusie języków krymski urzędnik odpowie po ukraińsku, jeśli się do niego w tym języku zwrócą?” — to odpowiedź usłyszałem taką: „Jeśli nam uda się добиться dla rosyjskiego języka statusu oficjalnego, to wtedy na ichnią cholerną mowę my i będziemy pluć oficjalnie”. O, jestem przekonany: istnieje niebezpieczeństwo, że nie tylko w Eupatorii zrobi tak urzędnik. I nie tylko w Doniecku — w Kijowie także. A nawet we Lwowie… Dlatego też niezbędne są nam takie projekty ustaw językowych, które zamiast rozniecania waśni narodowościowych, służyłyby jedynie porozumieniu w społeczeństwie, które służyłyby temu, abyśmy wszyscy wreszcie nie tylko widzieli, ale i pełnobrzmiąco słyszeli Ukrainę na Ukrainie. Anatolij POHRIBNYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Z DONBASU

Wśród naszych czytelników i korespondentów w ostatnim czasie największą (a co najważniejsze — merytoryczną) aktywność wykazują panowie Serhij Melnyczuk z Ługańska oraz Wiktor Kobzar ze wsi Switłohirśke w obwodzie dniepropetrowskim. Komuś może się wydawać, że zajmują się drobnostkami. A czyż nie z takich „drobnostek” składa się szacunek do samego siebie Narodu? Ich praktyczne doświadczenie bez wątpienia warte jest szerszego zastosowania i mogłoby stać się jednym ze stałych kierunków pracy lokalnych oddziałów „Proświty”. Technologia nieodpowiedzialności urzędników państwowych zazwyczaj opiera się, w najlepszym razie, na ich obywatelskiej obojętności i całkowitym braku patriotyzmu, a w najgorszym — na antyukraińskich przekonaniach. Odróżnić i oddzielić jedno od drugiego jest niemożliwe. Jednak fakty, jak wiadomo, to rzecz uparta. 01.03.2004 nr 3—5/21'1897 Szanowny Panie Wiktorze Kobzar! W Państwowym Komitecie ds. Technicznych Regulacji i Polityki Konsumenckiej Ukrainy rozpatrzono Pana pismo. Ustawą (…) określono, że „oznakowanie towarów, etykiety na towarach, instrukcje dotyczące korzystania z towarów, wyprodukowanych w Ukraińskiej SRR, wykonywane są w języku ukraińskim”. …na dołączonej do Pana listu części pudełka do pakowania pasty do zębów „DeoMINT” brak jest informacji (…) przy czym informację o towarze podano w języku rosyjskim. Biorąc pod uwagę powyższe, obowiązujące ustawodawstwo Ukrainy (…) nie zostało naruszone. Jednocześnie informujemy, że kwestia państwowej rejestracji towarów należy do kompetencji Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy. Pierwszy Zastępca Przewodniczącego (podpis) D. STEPANIUK Ale taka odpowiedź urzędnika z „przerzuceniem odpowiedzialności” na inny resort nie zadowoliła pana Wiktora Kobzara, zwłaszcza dlatego, że „MONDIAL” produkcji bułgarskiej nie wykryto. Przy okazji informujemy, że dla towarów importowanych dokumenty normatywne, w tym warunki techniczne, nie są opracowywane (…) No i masz! Co bracia Bułgarzy, nie zwracaj-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

„RUSKA WÓDKA” CZY „CZORNOBRYWCI”?

Dlaczego ukraińscy artyści nie przyjeżdżają przynajmniej raz w miesiącu do dużych i małych miasteczek rejonowych w Donbasie? Razem z nimi mogliby przyjeżdżać pisarze, deputowani ludowi, dziennikarze. Chciałoby się, aby na Dzień Górnika na przepełnionym miejskim stadionie naszego 150-tysięcznego Jenakijewa występowała nie Wika Cyganowa z piosenką „Russkaja wodka”, a żeby ludzie, którzy jako młodzi przyjechali z ukraińskojęzycznych obwodów odbudowywać Donbas, chociaż na starość ucieszyli się takimi pieśniami jak „Dwa kolory”, „Czornobrywci”, „Mamina wisznia”. Potężne prorosyjskie nastroje w Donbasie istnieją dlatego, że tutaj pro-ukraińskie siły są zbyt pasywne. Moim zdaniem obecni kierownicy donieckiej obwodowej „Proświty” nie czują odpowiedzialności za powierzoną sprawę, a noszą swoje stanowisko jak order. Zresztą kierownicy prawicowych partii i „Proświty”, w tym Pawło Mowczan, również powinni być samokrytyczni. Czyżby prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko miał pozostawić stare kadry w miejskich komitetach wykonawczych, w szczególności w wydziałach kultury, i za kilka lat znów będzie „mamy to, co mamy”? Wydaje mi się, że w Polsce już się śmieją: jak to z tak bogatej Ukrainy ludzie jadą do nich na zarobek. W stolicy urzędnicy nagradzają się nawzajem orderami, podczas gdy tutaj młodzież utrzymuje się z handlu na bazarze i zbierania złomu. Być może, aby obecnie uratować wieś, trzeba tworzyć państwowe agroprzedsiębiorstwa, jeśli w konkretnym miejscu nie ma rolnika. Znani specjaliści rolnictwa nie powinni odsiedzieć się w stołecznych gabinetach, a powinni być delegowani na wieś, aby uporządkować sprawę nowoczesnego gospodarowania na ziemi. Dzisiaj ważne jest wychowywanie uczciwości, zwłaszcza u takich specjalistów jak pracownicy podatkowi, sędziowie, milicjanci, urzędnicy państwowi. Na wschodzie Ukrainy trzeba koniecznie tworzyć ukraińskie centra kulturalne. Stepan SAPELIAK, m. Jenakijewe, obwód doniecki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NIE O PAŚCIE DO ZĘBÓW CHODZI-

że on, jako patriota Ukrainy i praworządny obywatel, dostrzegł oczywistość: oznakowanie i napisy na towarach oraz opakowaniach wykonano w języku innego państwa! Wtedy pan Kobzar ponownie zwraca się do odpowiedniej instytucji. I znów otrzymuje odpowiedź: 06.04.2004 nr 3—5/21'3031 Szanowny Panie Kobzar! W Państwowym Komitecie Standaryzacji Ukrainy rozpatrzono Pana wniosek (…). Naruszeń obowiązującego ustawodawstwa w części dotyczącej oznakowania pasty do zębów uderzając w uczucia narodowe Ukraińców, przysyłają nam towary z informacją w języku rosyjskim (podczas gdy nawet Ł. Kuczma twierdzi, że „Ukraina — to nie Rosja”), to nie ich DOŚWIADCZENIE PROŚWIECIARZA wina, bo właśnie tak obojętnie sporządzany jest kontrakt na dostawę (i nie wykluczone, że również przez rosyjskiego nabywcę w Bułgarii dla Ukrainy). Natomiast dlaczego to „dla importowanych towarów dokumenty normatywne (…) nie są opracowywane”!? I znów Wiktor Kobzar pisze do już znanego urzędu. I znów odpowiada mu pierwszy zastępca Przewodniczącego D. P. Stepaniuk: 24.12.2004 nr 11770'3'6/16 W Państwowym Komitecie Ukrainy ds. regulacji technicznej i polityki konsumenckiej rozpatrzono Pana wniosek dotyczący oznakowania pasty do zębów „GABROVO” (…) Szczegółowe wyjaśnienie w kwestiach oznakowania (…) zostało udzielone Panu w pismach (…), które załącza się. Gest urzędnika jest dość banalny: oto Panu, panie korespondencie, wszystkie nasze poprzednie urzędnicze odpowiedzi wymijające i nie zawracaj nam głowy. Pardon, panowie urzędnicy państwowi! Żyjąc na Ukrainie, a zatem kupując w ukraińskim sklepie jakikolwiek towar, mamy prawo otrzymać informację o nim w języku ukraińskim. Bo jesteśmy u siebie w domu! My — ukraińscy konsumenci. Co więcej, mamy nadzieję, że również urzędnik D. P. Stepaniuk, który ma bezpośredni związek z polityką konsumencką, powinien być zainteresowany tym, abyśmy czuli się szanowanymi Ukraińcami. Niestety, pan urzędnik państwowy Stepaniuk na razie odesłał jedynie wyjaśnienia, z których wyciągamy wniosek, że takie nieetyczne i antykonstytucyjne podejście do praw konsumentów-Ukraińców na Ukrainie jest całkowicie normalne, a zatem świadomie lub nieświadomie sprzyja rusyfikacji świadomości obywateli Ukrainy. Dlatego doświadczenie pana Wiktora Kobzara, który uparcie walczy o poszanowanie godności narodowej Ukraińców, zasługuje na wsparcie i rozpowszechnienie. z Jewhen HOLYBARD Coraz więcej obywateli Ukrainy przyłącza się do oddolnego ruchu na rzecz ochrony godności narodowej Ukraińców, w szczególności w zakresie przestrzegania przez urzędników państwowych konstytucyjnych praw obywateli do stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

ROSYJSKI ŚLAD W UKRAIŃSKIM WYCHOWANIU

Jak już informowaliśmy, nasz młody sympatyk (i ta sympatia jest wzajemna) Bohdan Blendjuk wraz ze swoim listem przesłał do redakcji czasopismo dla dzieci, które, zdaniem dziecka, nieprzyjemnie odróżnia się od zwykłych produktów przeznaczonych dla dzieci. Chodzi o czasopismo o dziwnej nazwie „Multi Bulti”, na które już dawno dorośli, zwłaszcza rodzice i pedagodzy, powinni zwrócić uwagę. Na dołączonej do swojego listu kserokopii tego czasopisma (nr 8 z 2004 roku) Bohdan poczynił odpowiednie uwagi: „Moim zdaniem obrazek na s. 2 jest ładny, ale nie dla czasopisma dla dzieci. W tekście dialogu pod obrazkiem czytamy zwrot: „Mama, mama!”. Podczas gdy po ukraińsku powinno być: „Mamo, mamo!”. A obok wydrukowano „papa” zamiast „tato”. Zamiast napisać, jak należy po ukraińsku, gdy dotyczy to żądania: „prypyniť” (przestańcie), napisano kalką z rosyjskiego — „prypynjajte”. Na innej stronie napisano: „Papa prynis kwity. Jula nalyła wody u wazu i postawyła u wodu buket”. Po pierwsze, nie „papa”, a tato; a po drugie, czy trzeba uczyć dzieci stawiać bukiet do wody razem z opakowaniem, jak to jest sugerowane na rysunku? Dalej czytamy (w nawiasach zaznaczam, jak należało wydrukować po ukraińsku): „Mama (mamo), a ty dasy swoji sereżky? Bo usi diwczynky (diwczatka) harni, a ja ni…”. Uważnie przyjrzeliśmy się zarówno uwagom Bohdana Blendjuka, jak i samemu czasopismu oraz przeanalizowaliśmy to doprawdy swoiste narzędzie wychowawczego oddziaływania na dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Zwróciliśmy uwagę także na ten ciekawy wzorzec wychowania i przykład do naśladowania: mała dziewczynka wybiera się do szkoły na pierwszą lekcję i bez maminych kolczyków jakość szkolnej wiedzy, widocznie, nie osiągnie odpowiedniego poziomu. Takiej nieskromności nie ma w ukraińskiej tradycji. Czytamy dalej: „Koly usich (usi) ljahły staty, Wadym tycho probrawsja (prokrawsja, kradkomą proslyznuw) u wełyku kimnatu”. Dalej — więcej: „…burczaw papa (tato), zbyrajuczy hancziркою (szmatą) kaljużci wody”. W ogóle, zebrać całą kałużę wody po ukraińsku oznacza coś zupełnie przeciwnego do tego, o czym, widocznie, chciał napisać autor tego dość unikalnego utworu; jeśli zaś trzeba sprzątać rozlane lub nalane, wtedy koniecznie trzeba wybierać wodę. Swoją drogą, szmatką (hancziркою) trudno to zrobić, bo hancziрка — to mały kawałeczek, którym raczej nie da się szybko uporać z kałużą; do tego używa się dużej szmaty (szmaty). Co prawda, mama z okazji tej kałużowej tragedii nie burczy, ale także używa w ukraińskich zdaniach rosyjskich słów: „… wypereмо i wyhładyмо” — czyli wyprasujemy. Między innymi, główną tematyką tego numeru dziecięcego (!) czasopisma jest kłótnia w rodzinie. Chociaż nie tylko tego, bo i następny nr 9 „Multi Bulti”, który jest anonsowany pod koniec 8-go, także nie jest lepszej treści. „…odnoho razu Kostja poswarywsja z Leroju..,” — czytamy pod anonsowym rysunkiem, na którym nadymuje policzki dziewczynka i odwraca się od niej chłopiec. Kto zatem produkuje to wątpliwe czytadło do rozniecania negatywnych emocji w dziecięcej świadomości? Czytamy dane wydawnicze: Założyciel czasopisma — Moczałow O. W. Redaktor naczelny — Ołeksandr Moczałow. Autor opowiadań — Ołeksandr Moczałow. Autor rysunków — Ołeksandr Moczałow. Makieta — Moczałow O. W. Więc jak myślicie, kto ma odpowiadać za taką „wychowawczą” pracę: zarówno w sferze deformowania dziecięcej psychiki, jak i za niszczenie języka ukraińskiego nieukowym kalkowaniem z rosyjskiego? Do ograniczonej liczby „specjalistów” tego czasopisma, obok pana Moczałowa O. W., warto także dołączyć (z uwagi na stanowisko) i redaktorkę literacką (ona też korektorka) panią Katerynę Afanasjewą. Czasopismo wychodzi 11 razy w roku w nakładzie 4000 egzemplarzy, zarejestrowane pod koniec 2003 roku, rozpowszechniane w bibliotekach obwodowych i rejonowych, a zatem ma poważne pretensje na rynku informacyjnym co do wpływu na młode pokolenie. Widocznie, dla większej pompy, autor czasopisma informuje: „Wszelkie prawa zastrzeżone. Częściowe lub pełne powielanie w jakikolwiek sposób materiałów opublikowanych w niniejszym wydaniu lub ich fragmentów jest zabronione”. Wydaje się, że raczej nie jest celowe rozwodzenie się o prawach tam, gdzie z gracją słonia w składzie porcelany odbywa się ingerencja w delikatną sferę dziecięcej psychiki za pomocą wątpliwych intermezzo i wprowadzania surżyku do dziecięcej leksyki. A zatem nasuwa się logiczne pytanie: jaką kulturę kultywuje to wydanie? Na to pytanie oczekujemy odpowiedzi nie tylko od naszych czytelników, ale i od urzędników, którzy państwowymi świadectwami rejestracyjnymi KW nr 7981 z 13.10.2003 oraz DK nr 1749 z 17.09.2003 pobłogosławili wyjście wydania, które, delikatnie mówiąc, swoiście traktuje swoje funkcje w narodowej przestrzeni informacyjno-edukacyjnej i kulturoznawczej Ukrainy. Stefan KOSTKA na podstawie materiałów, które przesłał Bohdan BLENDJUK z m. Iwano-Frankiwsk

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

SOBORNOŚĆ — TO SILNE, ZJEDNOCZONE PAŃSTWO

22 stycznia, w Dniu Soborności Ukrainy, zwróciliśmy się na Majdanie Niepodległości w Kijowie do ludzi w różnym wieku z pytaniami: Czy wiedzą Państwo, jakie dziś jest święto? Jak rozumieją Państwo pojęcie „soborność”? Jakie wspólne i odmienne cechy mają Ukraińcy z różnych regionów, czy różnice regionalne utrudniają komunikację i wzajemne zrozumienie między nimi? Walerij, emeryt: — Dzień Soborności. To silne państwo pod każdym względem. Nowy Prezydent — to pierwszy krok do takiego państwa. Jednym z zadań nowej władzy jest osiągnięcie wzajemnego zrozumienia wschodu i zachodu, tej właśnie soborności. Na razie jej nie ma. Pochodzę z obwodu winnickiego, mieszkałem przez długi okres w Krzywym Rogu, dwa lata mieszkałem w obwodzie zakarpackim. Komunikowałem się normalnie zarówno z jednymi, jak i z drugimi. Różnica między ludźmi nie przeszkadza ogólnoukraińskiej jedności. Ludzie z zachodu są bardziej świadomi politycznie, bo żyli pod władzą radziecką dwa razy krócej. Na wschodzie był głód, zaganiano do kołchozów, rozstrzeliwano inteligencję i chłopów. Olga, księgowa, m. Połtawa: — Dziś Dzień Soborności. W tym dniu doszło do zjednoczenia zachodniej i wschodniej Ukrainy. Soborność — to zjednoczona Ukraina. Tak, jak teraz. Na Majdanie jest wielu ludzi z różnych regionów, zjednoczyliśmy się i wybraliśmy, wywalczyliśmy naszego Prezydenta. Pochodzę z Kijowa, obecnie pracuję w Połtawie, rozmawiałam z ludźmi ze Lwowa. Wszędzie ludzie myślą tak samo, chociaż istnieje jakaś mentalna różnica. Wika, uczennica Liceum Technologicznego, Kijów: — Wiem, że jutro jest inauguracja Juszczenki, a dzisiaj — nie wiem. — Dzień Soborności. Czy wiesz, co to jest „soborność”? — Nie. Pierwszy raz słyszę… Jeśli chodzi o różnicę między Ukraińcami, to takiej nie odczuwam. Ukraina jest jedna. Jesteśmy przyjaźni. Zebraliśmy się i zrobiliśmy Pomarańczową rewolucję. Serhij Wasylowycz, dyrektor spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, Kijów: — Dzień Soborności Ukrainy. Wydaje się, że w 1919 roku wschodnia i zachodnia Ukraina zjednoczyły się. Dzisiaj słowo „soborność” prawie nie jest używane. To, moim zdaniem, coś o wspólnocie, jedności. Każdy człowiek wkłada w to swój sens. Myślę, że w niedalekiej przyszłości będzie zjednoczona Ukraina. Nieporozumienie wynikło z niedostatecznej ilości informacji. Po Pomarańczowej rewolucji, mam nadzieję, informacja będzie docierać do każdego. Uważam, że separatyzm nie zagraża Ukrainie. W ogóle nie odczuwam różnicy między ludźmi z różnych regionów. Jeśli ludzie zajmują się jedną sprawą, nie mają problemów. Jeśli chodzi o wspólne cechy, to trochę zajmowałem się astrologią i wiem, że Ukraina jest pod znakiem Byka. Przejawiło się to w tym roku. Ludzie cierpią, cierpią, a potem wstają i zrzucają wszystko, co im przeszkadza. To jest najbardziej wyrazista wspólna cecha. Olena, studentka Kijowskiego Instytutu Politechnicznego, Kijów: — Nie wiem, a jakie to święto?.. Soborność? A co to jest? Jedność? Cóż, w mojej grupie są ludzie z różnych regionów — i z zachodu, i ze wschodu. Jedyne, czym mogą się różnić, to to, że jedni mówią po ukraińsku, inni — po rosyjsku. Chociaż w zasadzie komunikuję się z kijowianami. Kiedy byłam na obozach letnich, to też różnicy nie zauważyłam, a oto Rosjanie od nas się różnią. My jesteśmy bardziej dobrotliwi. Wydaje mi się, że na zachodniej Ukrainie ludzie są bardziej pozytywni, radośni. O. S. Zdjęcie Hanny Oborskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

WSCHÓD I ZACHÓD RAZEM!

DYSKURS Soborność. Piękne, nieco archaiczne dla młodzieży słowo. Słowo, za urzeczywistnienie którego przelano wiele krwi. Ono zawsze powiewało — jak sztandar, jak ideał. Problem jedności Ukraińców i całości państwa jest dziś, jak widzimy, niezwykle aktualny. Brak godności i odwagi, by uznać swoją porażkę polityczną, zmuszają pewne osoby do rozgrywania karty federalizmu, separatyzmu na wschodzie, słychać wezwania do przyłączenia ukraińskich regionów do innego państwa. Przypominają się wojny międzyksiążęce w Rusi Kijowskiej, podział Ukrainy między Litwę, Polskę i Węgry, ordę tatarsko-mongolską. Przypomina się poważny krok ku podziałowi religijno-światopoglądowemu Ukrainy — unia brzeska 1596 roku… Pierwszym politykiem i wojownikiem, który po kilkusetletnim upadku zasiał wśród Ukraińców wszystkich ziem ideę zjednoczenia w jednym państwie, stał się, oczywiście, Bohdan Chmielnicki. Ruina i rozejm andruszowski między Moskowią a Polską na długo utrwaliły podział Ukrainy na Prawobrzeżną i Lewobrzeżną, na zachodniaków i wschodniaków. Rewolucja lat 1917—1920 i stworzenie dwóch państw Ukraińców — URL i ZURL — znów stworzyły warunki do urzeczywistnienia idei soborności. 1 grudnia 1918 r. w Fastowie między ZURL a URL podpisano „umowę przedwstępną”. W szczególności w pierwszym punkcie dokumentu mowa była o tym, że „Zachodnioukraińska Republika Ludowa oświadczyła niniejszym niezłomny zamiar zlania się w najkrótszym czasie w jedno państwo z Ukraińską Republiką Ludową”. 16 stycznia 1919 r. delegacja na czele z L. Baczyńskim i S. Wytwyckim wyjechała ze Stanisławowa do Kijowa. W oficjalnej delegacji znajdowało się 36 delegatów z Galicji, Bukowiny Północnej i Zakarpacia. Uroczysta ceremonia Zjednoczenia odbyła się 22 stycznia 1919 r. na placu św. Zofii w obecności dziesiątek tysięcy kijowian. Niestety, ten Akt Zjednoczenia tak i nie zrealizował się przez interwencję wojskową bolszewików, białogwardzistów i armii polskiej. Polska w końcu okupowała Galicję, bolszewicka Rosja — resztę Ukrainy. I chociaż w 1939 roku Armia Czerwona przyłączyła do USRR Galicję, „zachodniacy” nie odczuli w pełni „soborności”, bo większość inteligencji została rozstrzelana przez „wrogą świadomość”… Nawet rozpad ZSRR w 1990 roku i stworzenie de iure niepodległej Ukrainy nie zrealizowało do końca idei soborności, chociaż „żywy łańcuch” ze Lwowa do Kijowa zaświadczył o wysokich dążeniach ludzi i stał się jeszcze jedną historyczną datą. Zdaniem wielu, Pomarańczowa rewolucja, która zakończyła się właśnie w dniach świętowania Dnia Soborności, stała się początkiem nowej epoki soborności Ukraińców. Miliony ludzi ze wschodu i zachodu przeszły przez Majdan i stały się uczestnikami rewolucji. Głównym jest to, że Ukraińcy w końcu poczuli smak zwycięstwa, smak jedności całej Ukrainy. Żyjemy w zupełnie innym Kijowie, w zupełnie innej Ukrainie. Właśnie o nowej fali soborności mówili uczestnicy nadzwyczaj pięknego wieczoru, zorganizowanego przez „Proświtę” imienia Tarasa Szewczenki w przeddzień Dnia Soborności. Poseł ludowy Pawło Mowczan, otwierając wieczór, zaznaczył: „Nasi przodkowie dali przykład mądrości właśnie w tych chwilach, kiedy wszyscy zrozumieli, że Ukraina jest historycznie uformowana, zbliżona wiekami, wytworzywszy całe warstwy-pokłady kulturowe. Ukrainę szarpano, oddalano, przeciwstawiano i myślano, że tak to się usankcjonuje… Ale my wszyscy jesteśmy Ukraińcami, którzy wykazali po raz kolejny w trzecim tysiącleciu fantastyczną jedność, kiedy wyrosła tak potężna opozycja wobec ukraińskiej sprawy, wobec ukraińskiej idei. Moskwa myślała, że już ostatecznie zwyciężyła, przeprowadzając kolosalne operacje demograficzne, kiedy przesiedlała ludność z Ukrainy, wymorzywszy ją głodomorami. Myślała, że wszystko — kropka. Przypominam sobie, jak w 1995 roku Kuczma, po zwycięstwie w wyborach, zaprosił z Moskwy morze ludzi. Ja ich nie będę wymieniał, my później sporządzimy listę — wielu z nich chodzi dzisiaj z pomarańczowymi kolorami. My zaś chcemy wielkiej, zjednoczonej Ukrainy. I my zwyciężyliśmy. Witam wszystkich was ze zwycięstwem! Ze zwycięstwem wielkiego narodu, zjednoczonej Ukrainy, która nie dzieli się na sympatyków czy antypatyków… I ostatnie. My chcemy uwiecznić rewolucję, której uczestnikami wszyscy byliśmy, pomnikami — „bębnami”. My chcemy, żeby te bębny, w które dzień i noc bito, stanęły na granitowej platformie, i jeśli coś nie tak będzie robił ten czy inny urzędnik — będziemy mieli możliwość przyjść i przypomnieć o sobie nowej władzy”. A przewodniczący iwanofrankiwskiej „Proświty” Stepan Wołkoweckyj przypomniał, jak w 1994, 1995 i 1996 roku oni, kierownicy zachodnich i wschodnich regionów, umówili się, że musi istnieć ogólnoukraiński program narodowy zbliżenia ukraińskich regionów. Odbyła się sesja rady obwodowej w Iwano-Frankiwsku i taka koncepcja została zatwierdzona i skierowana do Administracji Prezydenta, którą kierował wtedy Jewhen Kuszniariow, znany dzisiaj ze swoich separatystycznych dążeń. „Ale, najwyraźniej, ówczesnemu kierownictwu kraju nie była potrzebna koncepcja zjednoczonej Ukrainy. Dzisiaj, jestem przekonany, ten program — być może w formie odrębnej koncepcji czy ogólnopaństwowej ideologii — powinien obejmować wszystkie dziedziny życia gospodarczego, społecznego i politycznego” — zaznaczył pan Wołkoweckyj. Poseł ludowy i przewodniczący połtawskiej „Proświty” Mykoła Kulczynśkyj wspomniał swojego ojca, który „przeszedł 10 lat Workuty i później, co roku, 22 stycznia stawiał świece i modlił się za bohaterów, którzy zginęli za Ukrainę, nie bojąc się, że ktoś zobaczy. Na tych ideałach wyrastaliśmy, one są głęboko w naszych duszach i są gwarancją sukcesów”. Wśród twórczych uczestników wieczoru szczególnie poruszył publiczność chór kameralny „Kijów” (kierownictwo artystyczne Pawło Mowczan oraz Stepan Wołkoweckyj „kowa fantazja” i „Czerwona ruta”. Teatralizowany folklor podarowała „Berehynia”, współczesną piosenkę estradową — Natalia Buczynśka, a Chór Ludowy Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki pod kierownictwem Stanisława Pawluczenki postawił uroczystą kropkę nad proświtańskim wydarzeniem. Po wieczorze o soborności wypowiedzieli się inni znani działacze. Ołeksandr Ponomariow: Soborność… Dla mnie jedno z największych świąt narodu ukraińskiego. Bo naród ukraiński w ciągu swojej tragicznej historii był rozrzucony między różnymi państwami, ale zawsze dążył do jedności. I to święto, Dzień Soborności, jest symbolem jednoczenia naszego narodu, kiedy te dążenia do jedności się spełniły… — Ludzie z różnych regionów Ukrainy ziem, różnią się czy nie? — Pochodzę z południowego wschodu Ukrainy, z terenów przygranicznych współczesnej Ukrainy, ponieważ urodziłem się i wychowałem w mieście Taganrog, które wraz z okolicznymi wsiami zostało przekazane w skład Federacji Rosyjskiej jeszcze w 1928 roku, a ukraińskie szkoły były tam do 1932 roku. Zamknięto je przed moim urodzeniem, ale we wsiach ludzie rozmawiali po ukraińsku — taką dobrą polszczyzną, że jednym ze źródeł słownika języka ukraińskiego Hrinczenki był powiat miuski, a ja dorastałem na brzegu rzeki Mius. Być może jestem jakimś wyjątkiem, ale od dzieciństwa kochałem błękitny i żółty kolor, bo były to kolory nieba, Morza Azowskiego i stepu. Mentalność oczywiście się różni i tak jest nie tylko na Ukrainie. Jest Słobożanszczyzna, Siewierszczyzna, Galicja, Podole, Pokucie. Ale ponieważ nasz naród w osobach swoich najwybitniejszych synów i córek zawsze dążył do jedności, więc istnieje mentalność lokalna i ogólnoukraińska, które wzajemnie się uzupełniają. Wszędzie są praktycznie takie same tradycje. Pieśni są takie same — śpiewają je zarówno na Doniecczyźnie, jak i w Galicji. W szczególności „Rozprjahajte, chlopci, konej”, „Nicz jaka misiaczna” i tak dalej. Nawet my w dzieciństwie uczyliśmy się od starszych ukraińskich pieśni — „Stojit hora wysokaja” i tym podobnych. Jewhen Swerstiuk: Myślę, że są idee, które unoszą się w powietrzu, które być może są głosem Nieba i nie wszyscy współcześni to rozumieją. Niektórzy współcześni odczytują to jako iluzje, ale idee istnieją i są o wiele silniejsze niż rozumienie współczesnych. Te idee wypływają na wielkich falach historii podczas wielkich duchowych wybuchów — i wtedy na wielkim ekranie nieba całe pokolenia je odczytują. Odczytaliśmy je ponownie i staliśmy się współczesnymi wielkiej epoki w naszej historii. Epoka odrodzenia narodowego, narodowej samoświadomości jest jednocześnie epoką soborowości. Wielkie duchowe przebudzenie jednoczy naród i zaczyna integrować ponad barierami. Kiedy w latach 60. zebraliśmy się z różnych regionów, między innymi przeważał region doniecki (Dziuba, Switłyczny, Nadijka Switłyczna, Rudenko), z Wołynia byłem sam, Czerkaszczyznę reprezentował Wasyl Symonenko. Ałła Horska — Bóg wie skąd: urodziła się w Jałcie, mieszkała w Leningradzie, ale była to osoba z Ukrainy. Nie odczuwaliśmy różnicy między sobą. Byliśmy idealistami, pokrewnymi duchem. Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

NA ETAPIE WALKI POLITYCZNEJ

STANOWISKO Zdjęcie G. Oborskiej TRADYCJE — Panie Wołodymyrze, czym żyła ługańska „Proświta” w minionym roku? — Działalność kulturalno-oświatowa Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” ściśle splotła się z polityczną. Na przykład opiekujemy się rejonem swatowskim. Jest tam niewielka wieś Swystuniwka, której społeczność postanowiła stworzyć muzeum-rezerwat Tarasa Szewczenki i robi wszystko, by wychowywać dzieci na ideach Kobziarza. Społeczność wygrała konkurs i otrzymała grant od rządu brytyjskiego — środki, które umożliwiają tę pracę. Napisaliśmy list do Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki w Chicago, liczymy na ich pomoc. Chcemy stworzyć tu bibliotekę szewczenkowską, zebrać wszystkie dzieła, które napisał Taras Szewczenko, w szczególności jako mistrz pędzla. Znamienne, że w wyborach 40 procent wsi głosowało na Wiktora Juszczenkę, za niepodległym państwem ukraińskim — i to przy tym, że władze lokalne wywierały dużą presję. W Ługańsku działa Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum „Widrodżennia” („Odrodzenie”), a jest to jednocześnie centrum „Proświty”. Tutaj przyjmowaliśmy asystentów ambasadora Kanady Andrew Robinsona, obserwatorów z Kanady, odwiedził nas także Borys Wsiażynski — jeden z fundatorów centrum i deputowany parlamentu federalnego w Ottawie. Również na bazie centrum przeprowadziliśmy posiedzenie obserwatorów OBWE. Przyjeżdżała nasza ziomkini Nadija Switłyczna. Zorganizowaliśmy spotkania z nią w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia T. Szewczenki, podarowała kilkaset książek dla biblioteki „Proświty” i ukraińsko-kanadyjskiego centrum „Widrodżennia”. Przebywał u nas Dmytro Stus, który aktywnie występował na Ługańszczyźnie. Tradycyjnie przeprowadzamy spotkania z deputowanymi ludowymi, działaczami państwowymi, ciekawymi ludźmi twórczymi. Działają u nas historyczny klub dyskusyjny „Dialog” oraz klub „Zdrowie”. Przygotowujemy wydarzenia z okazji uczczenia pamięci Borysa Hrinczenki, Mykoły Rudenki, co roku przeprowadzamy konkurs referatów poświęconych Symonowi Petlurze, Mychajłowi Hruszewskiemu, Tarasowi Szewczence. W wyborach „Proświta” w obwodzie ługańskim zadziałała jak nigdy. Ogólnie nie było komisji, gdzie członkami komisji, albo przewodniczącymi, sekretarzami nie byliby nasi proświcianie. Trzeba było dużo jeździć, rozmawiać, wiele zobaczyć. Na przykład takie nieprzyjemne rzeczy, jak to, że ludzie pili za pieniądze, za które władza kupowała ich głosy. Chociaż byli i tacy, którzy świadomie wybierali Janukowycza. Wszystkie hasła, kroki janukowcy przejęli od nas. Studenci w biało-niebieskich szalikach śpiewali: „Nas wielu — nas nie pokonać”, agresywnie oskarżali: „Wy kłamiecie!”. I tutaj bardzo dobrze zadziałali ludzie, którzy byli na Majdanie w Kijowie, przyjechali i występowali na wiecach, przed kolektywami. W centrum „Widrodżennia” urządziliśmy telelektorium o ostatnich wydarzeniach, demonstrowaliśmy wszystko, co działo się na Ukrainie. I kiedy ludzie patrzyli, to zaczynali postrzegać wszystko inaczej. Zwłaszcza wtedy, kiedy widzieli, jak demolowali sztab Juszczenki w Ługańsku, jak przelała się krew. I pytali — dlaczego wy nam wcześniej o tym nie mówiliście, tego nie pokazywaliście!? A sytuacja w Donbasie jest zakonserwowana taką, jaką była w ostatnich latach władzy radzieckiej: przeważająca większość pragnie taniej kiełbasy, taniej wódki. — Jakie były stosunki z władzą? — Powiedzieć, że władza wywierała presję, to nic nie powiedzieć. O tym, co działo się na Ługańszczyźnie, dzisiaj już wiedzą wszyscy: pobicia aktywu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”, poszczególnych prośwician na terytorium obwodu. Takie wydarzenia miały miejsce w Perwomajsku, silna presja była w rejonie nowopskowskim, grożono i wyrzucano z pracy naszych aktywistów w rejonie antrazytowskim… Ale to, przeciwnie, skonsolidowało ługańską „Proświtę”. Oprócz spotkań, wieczorów, organizowaliśmy manifestacje, pikietowanie, wystąpienia na wiecach, gdzie po raz pierwszy potężnie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

ŚWIĘTA NA PRZYKARPACIU

Licznie świętowali Boże Narodzenie członkowie Proświty w obwodzie iwanofrankiwskim. Przewodniczący Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Stepan Wołkowecki za pośrednictwem środków masowego przekazu podziękował członkom Proświty regionu za istotny dorobek materialny i duchowy. W foyer obwodowego domu „Proświty” wystawiono wielki dorobek członków Proświty — 23 książki wydane w minionym roku. Większość z nich wydano własnym sumptem lub za środki zebrane przez wspólnoty wsi i parafii. Członkowie Proświty tradycyjnie przyjmowali gości (głównie uczniów i studentów) ze wschodniej Ukrainy. U parafian cerkwi Narodzenia Pańskiego gościło 20 dzieci z Kijowa, a łącznie na Przykarpaciu było ich ponad 1,5 tysiąca. W cerkwiach Zmartwychwstania Pańskiego i Narodzenia Pańskiego dzieci ze Wschodu otrzymały błogosławieństwo od Nuncjusza Papieskiego w Kijowie. Dzieci wypoczywały i zapoznawały się z galicyjską tradycją obchodzenia Bożego Narodzenia w rodzinach. Wiele z nich nie jest na Przykarpaciu po raz pierwszy i bardzo zmieniły się na lepsze w porównaniu z pierwszym przyjazdem, stały się bardziej uduchowione, wiele z nich przyjęło chrzest, uwierzyło w Boga. Niektórzy z gości byli na wydarzeniach Proświty w obwodowym domu „Proświty”, na „Bożonarodzeniowej feerii”. Uczniowie z klubu uzdolnionych dzieci, który działa przy „Proświcie”, obdarowywali gości kolędami, szczedriwkami i winszowaniami. Kierownik artystyczny klubu Borys Danyłyszyn poświęcił Bożemu Narodzeniu nową pieśń i ułożył winszowanie dla wszystkich odwiedzających. Ten klub ma kilku laureatów konkursów obwodowych i ogólnoukraińskich, nasza „Młoda Proświta” ma czym zadziwić widza, ponieważ kunszt wykonawczy młodych śpiewaków jest na wysokim poziomie. Męska kapela chóralna „Czerwona Kalina” obwodowego towarzystwa „Proświta” pod dyrekcją Iwana Hnatiuka wykonała kolędy i szczedriwki w opracowaniu ukraińskich klasyków. Stepan BOJKO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zaprasza! 28 stycznia 2005 roku w pomieszczeniu Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” (ul. Serafymowycza 3a) odbędzie się uroczysty wieczór poświęcony 50-leciu działalności twórczej i 65-leciu urodzin znanego pisarza-etnografa, redaktora naczelnego czasopisma „Berehynia” Wasyla Skuratiwskiego. Początek o godz. 17.00. 29 stycznia — dzień pamięci Bohaterów Krut, poświęcony 87. rocznicy czynu ukraińskiej młodzieży: 12.00—12.30 — pochód żałobny od stacji metra „Arsenalna” do Mogiły Askolda; 12.30—14.00 — panichida, wiec oraz oddanie honorów wojskowych młodym bohaterom; 16.00—17.30 — wieczór pamięci w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy (ul. Hruszewskiego 30/1).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Dzisiaj gościem strony proświtańskiej jest przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr SEMYSTIAHA.

rozbrzmiał język ukraiński. Ukraińska inteligencja wyszła na place i otwarcie mówiła o wspólnych problemach. Prześladowania ze strony władz były różnorodne. Z polecenia kierownictwa obwodu ługańskiego zajmowały się tym organy milicji. W „Proświcie” były rewizje, konfiskowano dokumenty, nie wpuszczano do pomieszczeń, blokowano telefony… Ale my nie przerwaliśmy działalności. Ludzie nas wspierali: „Proświto! — wierzymy wam”, „Jesteśmy z wami! Róbcie coś, bo tak dłużej być nie może!”. Władza prowokowała nas, wystawiła przeciwko nam uczniów, którzy przyszli z nauczycielami, otoczyli nas na placu, krzyczeli, gwizdali. Albo przyprowadzili dzieci z przedszkola — 3—5-letnie — z chorągiewkami za Janukowyczem… Władza odepchnęła nas od pomnika Szewczenki, tradycyjnego miejsca naszych zgromadzeń. Podciągnęli tam sprzęt, a młodzież z niebiesko-białą symboliką zalała całą przestrzeń wokół placu. Razem z tym są też porządni ludzie w administracji i kierownicy szeregu instytucji. Chcę wyróżnić rektora Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesora Witalija Kuryłę. On jest proświtańcem, na uniwersytecie pracuje proświtańskie jądro, tutaj, na radzie naukowej, przyjęto wyważone oświadczenie w sprawie sytuacji. Tutaj nie prześladowano studentów — w odróżnieniu od niektórych innych uczelni, na przykład Rolniczego Narodowego i Wschodnio-Ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu, gdzie studentów usuwano nawet z 5 roku za poglądy polityczne. Z uniwersytetu pedagogicznego wysłaliśmy ponad 200 młodych proświtańców, którzy znajdowali się na Majdanie Niepodległości. Zebraliśmy 300 kompletów bielizny, koce. Nie każdy wie, że miód, którym częstowano na Majdanie, jest z Ługańska. Wielu ługańców wspierało uczestników Pomarańczowej Rewolucji. Jeśli chodzi o ideę separatyzmu, to jest ona zakorzeniona jeszcze w 1918 roku, kiedy utworzono Doniecko-Krzyworoską Republikę. Dzisiaj robi się to, aby ukryć źródła dochodu. W rejonie kremińskim, gdzie mimo tego, że w niektórych wsiach po 40% głosowało na Juszczenkę, podjęto decyzję o utworzeniu autonomicznego rejonu w składzie „Autonomicznego Obwodu Ługańskiego”. — Czy udaje się Państwu przebić do mediów? — Pomimo tego, że nas blokowano, jednak znaleźliśmy możliwości, by wystąpić. Przebiłem się na antenę, aby poinformować, że nie otrzymujemy pieniędzy od żadnego kraju, a po prostu ludzie chcą dokonać swojego wyboru. Bo dziwna jest sytuacja, kiedy obdarci, głodni ludzie — wiadomo, jak żyje robotnik w Donbasie — pod naciskiem władzy i aktywnej propagandy wykrzykują „Nasz prezydent — Janukowycz!”. Przebić się na strony gazet w Ługańsku było niemożliwe — były całkowicie kontrolowane. I tam takie rzeczy pisali! Nawet w gazecie rady miejskiej: występował blok rosyjski, drukowano kłamliwe artykuły o ukraińskiej historii. Bez wątpienia w radzie miejskiej są ludzie prorosyjsko nastawieni i będą czynić wszystko możliwe, aby kontynuować swoją pracę. Tutaj właśnie wypływają nasze błędy i potwierdza się konieczność aktywniejszej pracy w Donbasie oraz szczególnej uwagi dla tego regionu. Przede wszystkim w sferze informacyjnej. Bo jeśli miasto mniej więcej otrzymuje informacje z prasy, telewizji, czasami nawet można oglądać 5 kanał czy TRK „Era”, to wieś jest tego pozbawiona. Ma ona albo lokalną gazetę, albo tylko to, co wychodzi z administracji. To pełna blokada. Czego warta była reklama polityczna, gdzie pokazywano, jak „patriota” Janukowycz robi wszystko dla podniesienia Donbasu. I obok — idą faszyści, były wmontowane twarze niektórych deputowanych, na przykład Lesia Taniuka, biją ludzi, w tym samym momencie podnoszą flagę ze swastyką itd. Ludziom narzucano myśl, że Juszczenko to faszysta. Niektóre gazety, na przykład „Rakurs”, „Nowyj rakurs” — to czysta antyukraińskość. W stworzonej specjalnie pod wybory gazecie „Izwiestija Ługanszczyny” bardzo „brudne” materiały drukowała obwodowa administracja. Wydawano gazetę w milionowych nakładach, rozprowadzano bezpłatnie. Należy zmienić samą koncepcję informacji dotyczącej Donbasu. W Ługańsku nie ma ani jednej ukraińskojęzycznej gazety. Uważam, że „Proświta” powinna postawić pytanie przed rządem, aby specjalnie dla Donbasu wydawano ukraińskojęzyczną gazetę. Przecież w Donbasie większość ludzi to Ukraińcy, oni rzetelnie płacą pieniądze do państwowego skarbca, a zamiast tego otrzymują figę z makiem. Tutaj trudno kupić „Literaturną Ukrainę”, nigdzie w wolnej sprzedaży nie ma „Słowa Proświty”, „Wilnej Ukrainy”… Tylko bulwarowa prasa. Podnosiliśmy kwestię i przed radą obwodową, i przed obwodową administracją państwową — ale wszystko rozbija się o pieniądze. Zrozumiałe, że na to lokalna antyukraińska władza pieniędzy nie da. A sponsorów-Ukraińców w Donbasie jest bardzo mało. — Co można powiedzieć o współpracy z innymi siłami politycznymi? — Społeczeństwo się skonsolidowało i dzisiaj „Proświta” występuje nie sama, razem z nami jest partia socjalistyczna, niezależne związki zawodowe, partie narodowo-patriotyczne. Niestety, nie wyszła nam współpraca z technicznym sztabem Juszczenki. Mieli własną wizję tego, co się dzieje, od początku odrzucali wszystkie narodowo-patriotyczne siły. — Czym to się tłumaczy? — Są ludzie, którzy próbowali i próbują zająć w obwodzie pierwsze stanowiska… I jeśli zwycięstwo — to zwycięstwo ich, jeśli porażka — to porażka wszystkich. — Jak Pan zareagował? — Stworzyliśmy własną strukturę, zduplikowaliśmy sztab Juszczenki i, nie mając ani kopiejki, zrobiliśmy więcej niż ci, którzy pracowali za pieniądze. Kiedy stworzyliśmy komitet obrony rewolucji, kierownik tego sztabu, były mer Danyłow, znów próbował przeciągnąć kołdrę na siebie. Skończyło się na tym, że stworzyliśmy jeszcze jeden komitet, który działa i dzisiaj, dokąd weszli przedstawiciele sił patriotycznych, i ten komitet będzie pracował aż do wyborów 2006 roku — będziemy wspólnie robić wszystko możliwe, aby demokratyczne procesy na Ługańszczyźnie się odbyły. Dzisiaj zaś tutaj trzeba zmienić wszystkie struktury władzy, bo to skorumpowana, kompradorska, antynarodowa, antydemokratyczna władza — należy się jej pozbyć. Szczególnie na wsi. Bo na wsi przewodniczący administracji państwowej czuje się jak „książę w włościach”, robi wszystko, co mu się podoba. A obecnie w obwodzie ługańskim na stanowisko przewodniczącego obwodowej administracji państwowej pretenduje 40 osób, w tym ci, którzy podczas wyborów pracowali przeciwko Juszczence. Są bardzo odrażające figury, które reprezentują różne klany. — Jakimi widzi Pan proświtańskie perspektywy na Ługańszczyźnie? — Uważam, że warunki dla naszej pracy są najbardziej sprzyjające. Dzisiaj do „Proświty” poszli ludzie. Aktywizuje pracę „Mołoda Proświta”. I nawet ci, którzy nigdy nie byli naszymi sympatykami, przychodzą do nas. I stoję na tym stanowisku, że niech rozmawiają po rosyjsku — jednak rozumieją, czym jest idea narodowa, czym jest niepodległa Ukraina i że o nią trzeba walczyć. To bardzo dobrze. Poruszyliśmy kwestię, aby w Ługańsku był Ukraiński Dom. Obwodowa administracja decyduje się przyznać pomieszczenie 40 kulturalno-oświatowym towarzystwom narodowym i nam mówią: idźcie tam. Uważają nas za mniejszość narodową?! Czy to polityka państwowa?! Odnośnie władzy, to „Proświta” w Ługańsku jest gotowa objąć cały blok humanitarny, zaczynając od zastępcy przewodniczącego administracji, a kończąc na radach osiedlowych. Mamy ludzi, by proponować ich na te stanowiska, a gdzie brakuje proświtańców, to są fachowcy z innych narodowo-patriotycznych organizacji. Musimy zrobić wszystko, aby pokonać tych, którzy dzisiaj chowają się za mandatami deputowanych i wyczekują. Trzeba otwarcie o tym mówić, niech nowa władza zwraca uwagę. Dlaczego nasze niepowodzenia ciągną się od 1991 roku? Dlatego że wtedy uwierzyliśmy słowotokowi byłych sterników, a oni jak byli lewicowi, tak lewicowi pozostali. I dzisiaj Wiktor Tichonow, który jest przewodniczącym rady obwodowej w Ługańsku, a wtedy był deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, oświadcza: „Ja znaju ichnieje gniłoje nutro: oni obmanuli mienia w 1991 godu…” I czym oszukali? A tym, rzekomo, że rozwalili Związek. Dlatego i teraz on występuje nie za konsolidacją Ukrainy, a próbuje rozwalić Ukrainę i przyłączyć ją do Rosji. Dlatego też brał aktywny udział w tworzeniu Południowo-Wschodniej Ukraińskiej Autonomicznej Republiki. I minusem będzie dla naszej władzy, jeśli Prokuratura Generalna na te działania odpowiednio nie zareaguje. Inauguracja Wiktora Juszczenki przypadła na czas obchodów jedności Ukrainy. Aktywnie świętujemy tę datę, przeprowadzamy wiec, składamy kwiaty pod pomnikiem T. Szewczenki, przygotowujemy numery artystyczne, dzieci piszą wypracowania o historycznym akcie zjednoczenia, przeprowadzane są konferencje naukowo-teoretyczne. 22 stycznia 1919 roku, kiedy ratyfikowano dokument między Zachodnioukraińską Republiką Ludową a Ukraińską Republiką Ludową, lewica nie wstała, a kiedy ich wygwizdano, podnieśli się. Lecz pozostali siedzieć dwaj komuniści, bolszewicy. Dzisiejsze zachowanie niektórych liderów politycznych skłania do przeprowadzania paraleli. Rozmowę prowadziła Łesia TKACZ z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Kiedy pada pytanie: „Jak mamy ratować kino?” — dziwi mnie to, że odpowiedź jest w rzeczywistości od dawna znana naukowcom, dziennikarzom, urzędnikom, reżyserom, krytykom, specjalistom i wszystkim, którzy z przyzwyczajenia interesują się prasą. Tajemnicę ratunku nieustannie ogłaszają z różnych trybun, z gazet, z bezpośrednich i „krzywych” anten autorytatywni i znani ludzie. Specjaliści znaleźli odpowiedź na tę zagadkę niedługo po pierwszej próbie Hollywood, by podporządkować sobie wszystkie ekrany świata, niespecjaliści znają odpowiedź: (choćby na przykładzie Rosji) w ciągu kilku ostatnich lat. Trzynaście lat szukali odpowiedzi nasi urzędnicy i dwóch naszych prezydentów. Nie znaleźli. Nie będę powielać znanych recept, o których niedawno przypomniał reżyser filmowy Jurij Illenko w „Słowie Proświty”, ale dzisiaj proponuję do rozważenia, jako uzupełnienie, to, co uważam za adekwatne właśnie do naszej narodowej katastrofy, do osobliwości naszego narodowego pogromu w dziedzinie kina. Nalegam na tym, że chodzi o dług państwa wobec Kultury, ale przy tym należy uznać, że wysiłki państwowe to tylko połowa budowania Kultury. Druga połowa — nasz adekwatny wkład twórczy — nasze scenariusze, nasi ekranowi bohaterowie, nasze współczesne ukraińskie filmy. Te dwie połowy mogą być zrealizowane tylko w parze — jak klucz i zamek. Osobno nie zostaną zrealizowane. Najpierw — kilka ogólnych pozycji. Wychodząc z tego, że rozbudowa i funkcjonowanie złożonego systemu, który ma żartobliwą nazwę „eter”, w ciągu kilku dziesięcioleci wymagało połączenia wszystkich sił państwa i każdego jego płatnego obywatela poprzez podatki; a także biorąc pod uwagę skalę wpływu eteru, uświadamiając sobie niebezpieczeństwo tendencyjnego manipulowania eterem, należy na poziomie ustawodawczym nadać eterowi status Narodowego Strategicznego Funduszu Eterycznego. Rozpatrywać końcowy produkt Narodowego Strategicznego Funduszu Eterycznego (łączny ekran) jako Narodowy Ekran Państwowy, pewna część którego musi należeć do Narodowej kinematografii Ukrainy. Wychodząc z ostrego sztucznego niedoboru (braku) własnego filmu fabularnego i telewizyjnego, połączyć wysiłki firm telewizyjnych z działaniami producenta produktu filmowego poprzez wspólną produkcję na warunkach: studia produkcyjne wytwarzają produkt filmowy dla dystrybucji kinowej i eterowej, firmy telewizyjne wytwarzają produkt reklamowy, który towarzyszy tworzeniu produkcji filmowej w ramach obowiązkowego limitu produkcji własnego produktu narodowego. Ten wkład może pozbawić firmę telewizyjną konieczności kręcenia własnego kina fabularnego, ponieważ film fabularny (telewizyjny), stworzony według tego schematu, uważany jest za produkt wspólnej produkcji. Zacząć napełnianie rynku narodowego własną produkcją, w pierwszej kolejności, poprzez bardziej dostępne (w tym również finansowo) kanały telewizyjne i technologię telewizyjną z zaangażowaniem absolwentów narodowych uczelni wyższych, którzy dzisiaj są pozbawieni pracy twórczej. Zacząć napełnianie Narodowego Strategicznego Funduszu Eterycznego ukraińskimi filmami, które były blokowane w ciągu dziesięciolecia, w tym — filmami studenckimi. Biorąc pod uwagę całkowitą, sztucznie stworzoną nieznajomość ukraińskiego widza z faktem istnienia narodowego kina Ukrainy, zadbać o środki skierowane na powrót do widza „obiektów” bojkotu — imion, tytułów, osiągnięć narodowego kina w celu odtworzenia normalnego balansu między produkcją krajową a importowaną. Sfinansować renowację. Przyczyna: Tak jest korzystniej dla firm telewizyjnych. Finansowanie uczelni wyższych, które przygotowują specjalistów przeznaczonych do uzupełnienia składu kadrowego Narodowego Strategicznego Funduszu Eterycznego, powierzone jest Ministerstwu Kultury i Sztuki Ukrainy, które jest całkowicie oddzielone od telewizji, a przy okazji nie ma wielkiej chęci finansować kształcenia przyszłych specjalistów. Ministerstwo wydziela na filmy kursowe, przeddyplomowe, dyplomowe 20—30 % niezbędnego finansowania, na odnowienie aparatury — jeszcze mniej. Paradoks trzeci. Finansując produkcję studenckich filmów kursowych, przeddyplomowych i dyplomowych, państwo nie przewidziało mechanizmów zwrotu pieniędzy poprzez dystrybucję. I nigdy nie podejmowało prób potraktowania kina studenckiego jako produktu, który może zwrócić chociaż 20, 10, 5, niech będzie 2 % wydatków. To nie tylko pomoże kupić dziesięć lub tysiąc kaset wideo dla procesu nauczania, ale pozycjonuje studenta w kontekście relacji prawnych w sferze produkcji. Przyczyna: Tak przywykli. Paradoks czwarty. Wszystkie środki stabilizacji sytuacji (nawet najbardziej perspektywiczne i sprawdzone) mogą zostać zniszczone przez pryncypialne stanowisko państwa, które nalega na tym, że na Ukrainie za pracę w kinie należy płacić honoraria i wynagrodzenie 5—10—20 razy mniejsze niż w innych krajach. To

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

OSOBLIWOŚCI POLOWANIA NA KINEMATOGRAFIĘ UKRAINY

najbardziej zauważalnych (nieznanych) ukraińskich filmów w technologii „Dolby” dla przyszłej dystrybucji. Dobrze rozumiem, że proponowany przeze mnie punkt widzenia na problem nie jest zwyczajny, ale spróbuję dalej przeanalizować sytuację w branży kino-telewizyjnej nie z punktu widzenia prywatnych firm telewizyjnych, ale z pozycji istnienia Narodowego Strategicznego Funduszu Emisyjnego i Narodowego Państwowego Ekranu Ukrainy. Nawet jeśli oskarżą mnie o prawny romantyzm. Do tej pory, za każdym razem, gdy proponowałem rozpatrzenie problemów właśnie pod tym kątem, słyszałem w odpowiedzi: „Niemożliwe!” To treściwe i uzasadnione stwierdzenie, niczym rezolucja, utrwalało strategię zawłaszczania przestrzeni informacyjnej za pomocą eteru, który nie ma koloru i zapachu, i w pełni odpowiadało interesom tych sił, które dokonywały okupacji przestrzeni informacyjnej Ukrainy. Paradoks pierwszy. Państwo inwestuje w każdego dyplomowanego reżysera filmowego lub operatora filmowego co najmniej 100—150 tysięcy hrywien. Cena dyplomu innych specjalistów kina jest mniejsza, ale też całkiem konkretna i wystarczająco duża. Studenci niestacjonarnej formy opłacania inwestują w swoje dyplomy własne pieniądze — znacznie mniejsze niż państwowe, ponieważ nikt z nich nie może pozwolić sobie na wysokokosztową technologię KINO i w większości ograniczają się do technologii WIDEO. Pieniądze zainwestowane w dyplom — w tym pieniądze studentów/płatników — państwo wyrzuca w błoto. Przyczyna: Roztrwonienie przez państwo Narodowego Strategicznego Funduszu Emisyjnego, utrata przez państwo praw do niego. Dzisiaj dyplom państwowy w branży nie jest certyfikatem, który daje przewagę nad niedyplomowanym kandydatem. Jeśli chirurg lub kierowca trolejbusu nie może otrzymać pracy bez certyfikatu ustalonego wzoru, reżyser — może. Państwo nie chroni absolwentów budżetowych i oszukuje niestacjonarnych: „Ja (państwo) przez pięć lat inwestowałam w ciebie pieniądze ludowe lub przerabiałam twoje (też pieniądze ludowe), a dalej — to nie mój problem”. Wielu naszych studentów zmuszonych jest rozwiązywać ten problem, oferując siebie na zagranicznym rynku pracy. W szczególności w Rosji naszych lubią. Po pierwsze — dobrze przygotowani, po drugie — można im płacić mniej niż swoim. Nasze państwo konsekwentnie i w dużych ilościach inwestuje pieniądze ludowe i przygotowuje specjalistów dla zagranicznego producenta, nie otrzymując za to żadnej rekompensaty. Imion absolwentów nie wymieniam, żeby nie brzmiało to jak wyrzut. Wyrzucać im nie ma podstaw: własne państwo nie zapewnia pracy — szukają pracy za granicą. Paradoks drugi. Sytuacja, która zaistniała na państwowym rynku pracy, dzieli absolwentów na cztery kategorie: — większość pracuje w różnych firmach telewizyjnych Ukrainy; — inni szukają pracy w pokrewnych lub odległych sferach; — część absolwentów pracuje w zawodzie, ale nie na Ukrainie; — jednostki znajdują twórczą (autorską) pracę w telewizji lub w kinie Ukrainy. Większa część naszych absolwentów chętnie wykorzystywana jest na licznych telewizyjnych taśmach produkcyjnych, ale telewizja ani jedną kopiejką nie finansuje szkolnictwa wyższego. przekonanie urzędników doprowadziło do tego, że nie tylko absolwenci, ale i znani specjaliści ze stażem pracują teraz dla rosyjskiego kina lub idą do zagranicznych grup do prac pomocniczych. Jeszcze raz NIE WYRZUCAM naszym kinematografom i nie cytuję listy imion — wyrzucam państwu, które nie ceni kinematografów, którzy tworzyli historię naszego kina. Przyczyna: Póki co niezakorzeniona w Konstytucji, ale tradycyjna pogarda dla własnego producenta. Paradoks piąty. Końcowy wynik długiego łańcucha, który zaczyna się na uczelni, — produkt profesjonalnej działalności, — gotowy do eksploatacji w eterze lub na ekranie kinowym film, całkowicie oddziela się od autorów, którzy go stworzyli. Przyczyna: Tak wygodniej dokonywać rozdzielczego podziału łupów i „bezprawia”. W tym także wtedy, gdy producentem występuje państwo. Film kinowy lub inny gotowy produkt eksploatowany jest w wolnym trybie komercyjnym wbrew wszystkim cywilizowanym normatywom bez najmniejszego procenta odszkodowań dla jego autorów. Albo jest bezpiecznie ukrywany. Jeśli ukraiński film kinowy przypadkowo trafia do eteru, to on, jak i zagraniczne filmy, rozpatrywany jest jako płot, na którym każda firma telewizyjna może naklejać swoje ogłoszenia (reklamę telewizyjną) bez rekompensaty pieniężnej dla posiadaczy praw autorskich. Przy tym oficjalnie istnieje wiele podustawowych możliwości dla niszczenia integralności utworu. Paradoksy, na których się zatrzymałem, świadczą o tym, że dzisiaj wszystkie ośrodki nerwowe narodowej produkcji kino-telewizyjnej porażone są przerzutami, począwszy od edukacji — aż po eksploatację gotowego produktu. Produkcja współczesnego narodowego produktu kino-wideo trzyma się na osobistym instynkcie autorskim lub nawet fanatyzmie. Sposoby leczenia przerzutów: Państwo powinno nakreślić wykaz zawodów w branży kino-telewizyjnej, które podlegają certyfikacji. W celu zapobiegania zbędnej formalizacji relacji w delikatnej sferze twórczej, należy pozostawić wybór dla każdej struktury produkcyjnej: albo oferować certyfikowane stanowisko dyplomowanemu specjaliście, albo, dając szansę samorodnemu talentowi, zapraszać niedyplomowanego. Z ulicy. Ale przy tym rekompensować państwu za miejsce pracy, o które ubiegał się dyplomowany specjalista. Rozmiary rekompensaty powinny uwzględniać kompensację dla dyplomowanego specjalisty za wymuszone bezrobocie. Całkiem logiczne dla firm telewizyjnych, które zapraszają do pracy absolwentów naszych uczelni, jest częściowe rekompensowanie wydatków państwa (płatnych studentów) na naukę — na przykład, zapewnić studentom niestacjonarnym sprzęt wideo (możliwe inne warianty). Zrobić wreszcie próbę potraktowania studenckiego kina jak produktu komercyjnego po tym, jak zasłużyło na swoje oceny na egzaminach. Uwolnić honoraria i wynagrodzenia od „prehistorycznej” siatki taryfowej w sferze produkcji, przejść na umowny system relacji. Przyłączyć się do odpowiednich międzynarodowych norm prawnych, które gwarantują rekompensatę posiadaczom praw autorskich za eksploatację ich scenariuszy, muzyki, filmów itp. Mechanizmy rozwiązania: Tworzenie profesjonalnych gildii dyplomowanych absolwentów, które chronią ich prawa — w szczególności ustalają dolną granicę wynagrodzenia za pracę dla wszystkich kategorii pracowników, a także chronią inne prawa poprzez odpowiednie mechanizmy prawne zatwierdzone przez państwo. Tworzenie Gildii studentów szkolnictwa wyższego w branży narodowej produkcji kino-telewizyjnej, której celem jest kontrolowanie źródeł i wielkości finansowania oraz ochrona autorskich (produkcyjno-finansowych) praw studentów. Tworzenie centrów producenckich przy uczelniach wyższych, których celem jest wykorzystanie potencjału komercyjnego prac kursowych, przeddyplomowych i dyplomowych studentów poprzez odpowiednie mechanizmy prawne zatwierdzone przez państwo. KONTYNUACJA ROZMOWY Koordynacja wysiłków między agencjami ds. ochrony praw autorskich a gildiami pracowników (studentów) oraz kontrola ich wykonania poprzez odpowiednie mechanizmy prawne zatwierdzone przez państwo. Ustanowienie zależności między licencjonowaniem struktur produkcyjnych a przestrzeganiem zatwierdzonych przez państwo norm prawnych. Należy na szczeblu państwowym zdjąć piętno skazania z twierdzenia o niemożności zmian w przestrzeni informacyjnej Ukrainy. „Niemożliwe!” — to potwierdzenie tego, że zmiana istniejących „kanonów” zagraża wielkim redystrybucją kapitałów i sfer wpływów informacyjnych. „Niemożliwe!” — oznacza: „Ja, właściciel firmy telewizyjnej (oligarh, polityk), ogrodziłem płotem swoją osobistą-własną-prywatną część Narodowego Strategicznego Funduszu Emisyjnego i nigdy nie oddam jej żadnemu państwu, żadnym studentom, żadnym absolwentom ani tak zwanym „mistrzom” tak zwanego „narodowego kina Ukrainy”. Każdą próbę zmniejszenia mojej części zysków z eksploatacji Narodowego Strategicznego Funduszu Emisyjnego za pomocą odliczeń lub za pomocą ustawy państwowej będę uważał za zamach państwa na moją kieszeń”. Kim są ci właściciele? Dlaczego właśnie im państwo powierzyło najpotężniejszą broń — eter? Prawdziwi autorzy produktu telewizyjnego są w głębokim cieniu: — Czyj to kanał? — Pinczuka... — Czyż nie Medwedczuka? — Ależ skąd! Surkisa! Do kogo naprawdę należy wieczorna salwa telewizyjna? Na wojnie jak na wojnie. Dość paradoksów, teraz trochę aktualności. Nie zauważywszy ostrej krytyki ze strony Związku Kinematografistów Ukrainy dotyczącej nowej Koncepcji reformowania Narodowej Studii Filmowej im. O. Dowżenki, Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy w liście skierowanym do Związku (23.11.2004) przedstawiło swoją pozytywną ocenę planów dyrektora studii. Przy tym zauważyło: „Ponieważ Koncepcja nie zawiera uzasadnienia ekonomicznego oraz prognoz dotyczących oczekiwanych rezultatów reformowania Narodowej Studii Filmów Fabularnych im. Ołeksandra Dowżenki, dyrektorowi generalnemu studii filmowej W. Prychodce polecono określić się co do przyszłego statusu studii filmowej jako podmiotu gospodarczego”. Jako członek Rady Nadzorczej studii filmowej im. O. Dowżenki jestem całkowicie odizolowany od informacji i nie wiem, co dzieje się w studii. Tym bardziej nie wiem, co odpowiedział Ministerstwu W. Prychodko na pytanie o przyszły status Narodowej Studii, ale opublikowane tezy dyrektora są znane wszystkim: „...nasze kino (chodzi o kino ukraińskie) — to nawet nie jest amatorszczyzna. To coś pomiędzy wiejskimi wieczornicami a klubem twórczości ludowej. I kiedy pojawiają się rozmowy, że niby mamy tutaj tak wielki naród, ja od razu pytam — a pokażcie samochód, który wasz naród wyprodukował, a pokażcie kino, które wasz naród nakręcił... I od razu staje się jasne, z jakim narodem masz do czynienia”. Dzisiaj najbardziej aktualnym pytaniem naszego kina pozostaje: czy przetrwają nieruchomości i moce produkcyjne ukraińskiej kinematografii, jaka jest baza do rozwiązania jej problemów? Czy znajdzie się dla narodowego ekranu miejsce w państwie po wcieleniu w życie koncepcji reformowania, które „nie zawierają uzasadnienia ekonomicznego”? Czy będzie istniało nasze kino, nasze studie filmowe i kina w wyniku szturmu prywatyzacyjnego, który zintensyfikował się po drugiej turze wyborów? Mychajło ILLJENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

SŁOWNIKI TO OKNO NA PRZYSZŁOŚĆ

Wydawnictwo „Proświta” zaprezentowało studentom, uczniom, nauczycielom i wszystkim zainteresowanym Ukraińcom wspaniałe słowniki. Przede wszystkim jest to KRÓTKI SŁOWNIK WYJAŚNIAJĄCY — udoskonalone wydanie, którego redaktorem naukowym jest doktor nauk filologicznych O. D. Ponomariw. Cieszy fakt, że wreszcie ukazał się taki słownik, bo sytuacja ze słownikami wyjaśniającymi na Ukrainie jest dość skomplikowana. Co więcej — komiczna. W jednym z takich wydań znajduje się nawet słowo „nosky” (skarpetki). Autor tego artykułu nie cierpi na separatyzm, ale od takich słów są słowniki rosyjskie. Kolejne wydanie to SŁOWNIK ROSYJSKO-UKRAIŃSKI. LEKSYKA TERMINOLOGICZNA, którego autorką jest Nina Szyło. Ten słownik przyda się zarówno politykom, jak i przedsiębiorcom. Niektórym warto nawet trzymać go w kieszeni, wtedy nie dochodziłoby do gaf podczas wystąpień publicznych. Słownik-informator językowo-krajoznawczy UKRAINA W SŁOWACH to unikalne wydanie, które nie ma obecnie odpowiedników. Informator jest ilustrowany ciekawymi fotografiami, a zaglądając do niego, można przypomnieć sobie zarówno geografię, jak i historię rodzinnego kraju. Słownik podzielono na dwanaście rozdziałów tematycznych: „Nasze państwo — Ukraina”, „Ze stron historii Ukrainy”, „Miasto. Wieś. Budynki użyteczności publicznej. Instytucje. Środki łączności”, „Chata. Zagroda”, „Sprzęty domowe”, „Potrawy i napoje”, „Sztuka ukraińska. Folklor”, „Najdawniejsze wierzenia”, „Wyznania chrześcijańskie i święta”, „Strój ludowy”, „Świat roślin”, „Świat zwierząt”. Każdy rozdział ma swoją treść — oryginalną i ciekawą. Na przykład w rozdziale „Chata. Zagroda” znajdujemy wyjaśnienia wielu słów. Ale to nie są zwykłe wyjaśnienia. Tak, o oknie autorzy książki piszą: „Ukraińcy uważają, że „okna” to oczy chaty. Dlatego powinny wychodzić na ulicę. Tradycyjnie w chacie było nie mniej niż trzy okna. Nasi przodkowie chronili się przed złymi siłami, które ich zdaniem mogły dostać się do domu przez okna i drzwi. Dlatego nad nimi rysowano kredą krzyżyki, wieszano czosnek i różne zioła. Talizmanami były też ręczniki, którymi ozdabiano okna. Na noc okna od wewnątrz zasłaniano zasłonami, a na zewnątrz w niektórych regionach zamykano okiennicami… „Okno” w kulturze ukraińskiej to symbol otworu, przez który realizuje się łączność człowieka ze światem, znak nadziei i oczekiwania”. Właśnie takim oknem mają stać się słowniki wydane przez „Proświtę”. Ponadto to dopiero początek — wydawnictwo planuje wydać większy słownik wyjaśniający oraz inne wydania informacyjne. W czasie, gdy Ukraińcy zdołali udowodnić, że są narodem, trzeba wreszcie zwrócić uwagę na język tego narodu. Jak powiedział poeta: „Nie bójcie się zaglądać do słownika”. M. K.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

WASYL KŁICZAK: «KAŻDE MOJE OSIĄGNIĘCIE TO TYLKO STOPIEŃ DO NOWEGO»

Wasyl KŁICZAK jest dobrze znany naszym czytelnikom. Trudno byłoby przedstawiać dyrektora Wydawniczego Centrum «Proświta», pisarza i po prostu ciekawego rozmówcę, który właśnie skończył… Ale nie trzeba o wieku, lepiej o tym, że na urodziny solenizant otrzymał dwa prezenty: został laureatem nagrody imienia Ołeksy Hirnyka oraz nagrody bukowińskiego czasopisma «Kniaź rosy» imienia Tarasa Melnyczuka. Pan Wasyl zgodził się podzielić z nami swoimi wrażeniami z tych i innych darów losu. OSOBOWOŚĆ — Panie Wasylu, spośród nagród, którymi Pana wyróżniano, która była najprzyjemniejsza? I jak Pan przyjął nagrodzenie nagrodą imienia O. Hirnyka? — Nagród nie było aż tak wiele. A jeśli chodzi o tę ostatnią — to bardzo zaszczytne. Nawet się nie spodziewałem i o swoim laureactwie dowiedziałem się od przyjaciół. Wydaliśmy książkę Mychajła Iszczenki o O. Hirnyku, którą do tej pory jestem poruszony. Chodzi o desperacki czyn! Badana jest przyczyna samospalenia bohatera, do którego popchnęła go duszna atmosfera społeczna. I to, co zrobił Ołeksa Hirnyk, to, co zrobił Wasyl Stus — to wyczyn. O tym powinna wiedzieć nasza młodzież. Potrzebuje ona takich przykładów. Uczniowie, nawet ci, którzy nie interesują się literaturą, obecnie znają i kochają Stusa. Nawet nie przez poezję, bo nie wszyscy ją rozumieją, a przez to, co zrobił. Młodzież szanuje takie rzeczy. — Kiedy zaczynał Pan pisać, marzył Pan o nagrodach? — Nie marzyłem. Wtedy o tym nie myślałem. — Obecnie WC «Proświta» realizuje bardzo ciekawe projekty, wśród których są słowniki. Dlaczego akurat słowniki? — Wydaliśmy Krótki słownik wyjaśniający, udoskonalając stare wydanie. Taki słownik jest bardzo potrzebny — i nauczycielom, i uczniom, i studentom. Planujemy wydać bardziej treściwy słownik. Są słowniki wydane przez literaturoznawców, ale prawdziwy słownik wyjaśniający mogą stworzyć tylko językoznawcy. Ciekawy jest projekt «Ukraina w słowach» (słownik językoznawczy-informator), prawda, wydawać go było trudno — autorzy cały czas coś zmieniali, trzy razy go składaliśmy. — Słowniki to jedne z najdroższych książek. Czy Pańskie będą dostępne dla kupujących? — Na razie ten nakład jest tylko dla bibliotek i placówek oświatowych. Jeśli wydawnictwo będzie miało własne pieniądze, wtedy będziemy mogli wydać dla szerokiego kręgu kupujących. Myślę, że drogie nasze słowniki i wtedy nie będą. — Książki wydawniczego centrum «Proświta» niejednokrotnie zdobywały NAGRODA WOWK Iryna, poetka, m. Lwów — za książkę «I wse ż neopalema» («A jednak nieopalona»), wysunięta przez radę Lwowskiej organizacji NSPU, kolektywy Lwowskiego muzeum historii i religii, wydawnictwa «Logos». HNATIUK Wołodymyr, pedagog, oświeceniowiec, m. Kijów — za zasługi w rozwoju Szkoły Narodowej na Ukrainie; czasopisma «Trojeszczynśka Sicz», wysunięty przez Desniański rejonowy wydział oświaty, m. Kijów. DZIUBA Serhij, poeta, kierownik społecznego klubu medialnego, m. Czernihów — za działalność społeczno-polityczną, wysunięty przez Czernihowską obwodową administrację państwową, radę związku zawodowego «Czernihowszczyzna», centrum służb dla młodzieży, centralną bibliotekę miejską. ZINCZENKO Ołeksandr, TYMOSZENKO Julia, JUSZCZENKO Wiktor, znani działacze społeczni i państwowi, m. Kijów — za osobisty wkład w konsolidację narodu, podniesienie autorytetu władzy ukraińskiej, wysunięci przez redakcję czasopisma «Koseń», m. Żytomierz. ZINCZUK Stanisław, pisarz, publicysta, m. Kijów — za utwory ostatnich lat, w szczególności z historii ukraińskiego szistdesiatnyctwa (pokolenia lat 60.), jako zjawiska wieku XX, książkę «Ekran pamjati» («Ekran pamięci»), wysunięty przez sekretariat Kijowskiej organizacji NSPU. KOBEC Wasyl, pisarz, działacz społeczny, m. Winnica — za książki «Ne ostannja ljubow, ne ostannja» («Nie ostatnia miłość, nie ostatnia»), «Pid znakom skorpiona» («Pod znakiem skorpiona») i działalność społeczną, wysunięty przez Winnicką obwodową administrację państwową, organizację nagrody i miejsca w różnorodnych konkursach… — Tak, Worobjow, Naływajko. Z Naływajkiem bardzo chcielibyśmy kontynuować współpracę, ma bardzo ciekawe utwory. Chcielibyśmy teraz wydać w osobnym tomie coś z dorobku twórczego Mykoły Łukasza. Wydaliśmy nawet encyklopedię medyczną. — A z młodych nikogo nie chcecie wydać? — Chciałoby się. Bardzo spodobała mi się «Sołodka Darusja» («Słodka Darusia») Marii Matios. Ale znani pisarze teraz sami wybierają wydawnictwa. I to jest prawidłowe. Chociaż jest wielu ciekawych ludzi, których chciałoby się wydać. — Z jakimi ciekawymi ludźmi Pan się spotykał? Jakich ludzi uważa Pan za swoich nauczycieli, przyjaciół? — Mogą czegoś nauczyć i starsi ludzie, a mogą i rówieśnicy. Tak, w akademiku mieszkałem z Antonem Morhowskim. Uważam za przyjaciela Wasyla Herasymjuka, z którym teraz nie tak często się spotykam, chociaż znamy się od dziesiątej klasy. Jeszcze w latach studenckich poznałem Wołodymyra Kulinycza, który wywarł na mnie ogromne wrażenie. Mieliśmy wtedy blokadę informacyjną, a Wołodymyr opowiadał mi bardzo dużo o literaturze, o polityce. Za te poglądy sam zapłacił — został wykluczony z uniwersytetu. Wołodymyr wtedy dokonał czynu. Nie każdy jest zdolny do czynu, a on to zrobił. Wtedy był sekretarzem komitetu partyjnego i 22 maja w wyszywance poszedł z kwiatami do pomnika Szewczenki. Ale Wołodymyr nadal przychodził do przyjaciół do akademika i opowiadał wiele ciekawych rzeczy. Cieszę się z przyjaźni z moim ziomkiem Jewhenem Żowtiakiem. Jest bardzo porządny. Często bywał u mnie w gościach, przyjeżdżał do mnie jego ojciec. Ojciec zawsze mu nakazywał: «Żebyś poszedł do Wasyla na Wigilię — skosztować kutii». Moja żona jest z obwodu lwowskiego, dlatego zawsze świętowaliśmy. — A dlaczego wybrał Pan Kijów na naukę? — Chciało się studiować właśnie w Kijowie. Tutaj jest ciekawiej. Zresztą rodzice byli zadowoleni. — Rodzice nie protestowali przeciwko temu, że zostaje Pan w stolicy? — Chcieli, żebym został z nimi. Ale z drugiej strony cieszyli się z mojego powodu. Oprócz tego była z nimi siostra. Rodzice rozumieli, że utalentowanemu dziecku na wsi (pochodzę z Przedkarpacia) jest dość ciężko. Ja, kiedy zacząłem się uczyć, kupiłem w kiosku czasopismo, moskiewski, na okładce był Iwan Mykołajczuk. W tym czasopiśmie był wywiad z Mykołajczukiem, z którego zapamiętałem jedno zdanie: “Człowiek urodził się i wokół niego — opór materiałów”. Całe życie pamiętam, że trzeba pokonywać ten opór. Czasami dziecko ma jakiś talent, a rodzice tego nie rozumieją albo rozumieją jednostronnie. Często i od bliskich, i od otoczenia można usłyszeć zdanie: “Po co ci to”. Ten opór trzeba łamać, inaczej niczego nie osiągniesz. — Czy często bywa Pan teraz w rodzinnych stronach? — Nie, rodzice zmarli. Dom stoi pusty, nie ma do kogo jeździć. — Z okazji swoich urodzin otrzymał Pan dwie nagrody. Nie uważa Pan tego za znak? Jak w ogóle postrzega Pan dzień urodzin — jako próg? Coś Pan planuje? Coś Pan zostawia? — Pewnie jest jakiś próg. To dla tego, kto wierzy. Jak mawiał jeden mój znajomy, najważniejsze, żeby było wypełnienie, wtedy wszystko przyjmować łatwiej. A jeśli chodzi o znak — pewnie nie było takich urodzin, żeby nie przyszedł ktoś niezaproszony. I tak jakoś się złożyło, że z wieloma z tych ludzi marzyłem się poznać. — Pana największe osiągnięcie? — Jeśli chodzi o pracę, jestem konserwatystą. Z wiekiem przekonujesz się, że prawdziwe wartości to to, co masz. Mam wspaniałą rodzinę: dobrą żonę, mądre córki — starsza pracuje jako prawnik, młodsza się uczy. One cały czas pragną nauczyć się czegoś nowego. Cieszy mnie to, że mam dla kogo pracować, że moje doświadczenie, profesjonalizm są potrzebne ludziom. Każde moje osiągnięcie to tylko stopień do nowego. Pytała Maria KRYISZTOPA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

PREMIA IM. OHIJENKA 2005 ROKU. Do otrzymania nagrody dopuszczeni zostali następujący kandydaci:

Kongresu Inteligencji Ukraińskiej. KOSSEJ Jurij, historyk-teolog, kantor użhorodzkiej katedry, Użhorod, — za znaczący wkład w rozwój kultury narodowej, zgodę międzywyznaniową na Ukrainie. ŁUCENKO Iwan, BRATUSZ Iwan, naukowcy, Kijów, — za książkę „Taras Szewczenko i Osetia” (przyczynki do ukraińskich wzajemnych związków literackich), — zgłoszeni przez akademika Iwana Dziubę. NIEŻYWYJ Ołeksij, pedagog, działacz społeczny, — za wielostronną działalność organizatorską, naukową i literacką na niwie odrodzenia narodowo-kulturalnego, — zgłoszony przez zarząd Ługańskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. PAWLIUK Ihor, poeta, Lwów — za tomy liryki „Żywioł”, „Męskie wróżenie”, — zgłoszony przez radę lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. PASZCZENKO Wołodymyr, naukowiec, członek Proświty, Połtawa, — za pracę „Prawosławie w najnowszej historii Ukrainy”, — zgłoszony przez radę naukową Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Korolenki. PANTUS Anatolij, poeta, Iršansk na Żytomierszczyźnie, — za tom wierszy „Kwiaty dla Jezusa”, — zgłoszony przez Wołodarsko-Wołyńską Radę Rejonową, wydawnictwo „Polissia”. POLISZCZUK Jarosław, naukowiec, m. Równe, — za działalność społeczno-kulturalną, prace „Mitologiczny horyzont ukraińskiego modernizmu” i „Równe: wędrówka przez wieki” — zgłoszony przez Wydział ds. narodowości Równieńskiej obwodowej administracji państwowej, organizacje NSP Ukrainy, Ukraińską Fundację Kultury. PRYCHODKO Oleh, artysta malarz, m. Mikołajów, — za twórczość ostatnich lat — zgłoszony przez komitet wykonawczy rady miejskiej Mikołajowa, Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki, Zarząd Kultury Mikołajowskiej obwodowej administracji państwowej. RŻEPECKI Pawło, członek Proświty, m. Mikołajów, — za działalność proświtiańską i pedagogiczną, szkice z etnopedagogiki, podręczniki metodyczne — zgłoszony przez zespół ZAT „Nowitech”, AT Linia lotnicza „Antanik-Awia”, Obwodową Dziecięcą Biblioteką im. W. Laginа, Miejską Biblioteką Pedagogiczną, Miejskim Domem Nauczyciela, Mikołajowską Obwodową Państwową Telewizją i Radiofonią oraz Obwodowym Muzeum Krajoznawczym. CZEMERYS Walentyn, pisarz, m. Kijów, — za dzieła artystyczno-dokumentalne „Golgota ukraińskiego prawosławia”, „Niech się święci imię Twoje, czyli bomba dla patriarchy” — zgłoszony przez patriarchę Kijowskiego i całej Ukrainy-Rusi Filareta. SZAPOSZNYK Mykoła, kierownik artystyczny zespołu pieśni kozackiej „Kozak Mamaj”, m. Czerkasy, — za cykl „Pieśni kozaka Mamaja”, — zgłoszony przez walne zebranie czerkaskiej organizacji NSPU. SZELUDCZENKO Bohdan, naukowiec, matematyk, z Żytomierza, — za rozwój kierunków inżynierskiej, ekonomicznej i agrotechnicznej mechaniki gruntów, — zgłoszony przez Żytomierski oddział Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem, Poleską Młodzieżową Akademią Nauk. SZCZERBAŃ Petro, pedagog, naukowiec, z Kijowa, — za prace „Wychowanie narodowe w rodzinie”, „Wieczory rodzinne”, popularyzację pedagogicznego i duchowego dziedzictwa Iwana Ohijenki, — zgłoszony przez radę naukową Instytutu Szkolnictwa Wyższego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przez przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury B. I. Olijnyka. JASZCZUK Petro, lekarz, działacz społeczny, z Poniniki obwodu chmielnickiego, — za wybitną pracę historyczno-badawczą i oświatowo-duchową, dylogię „Portret ciemności” (świadectwa, dokumenty i materiały), — zgłoszony przez walne zebranie Połońskiego Towarzystwa Kultury Polskiej Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie, rejonowe rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, „Memoriał”. O. Je. OPANASIUK, zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Nagrody im. Iwana Ohijenki, W. S. BALIURKO, odpowiedzialny sekretarz z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

bardziej kochałem Pablo Nerudę. Widziałem go i miałem szczęście być tam, gdzie jest pochowany. Kiedy napisałem poemat („Gwiazda i śmierć Pablo Nerudy” — L. H.), nigdy nie myślałem, że tam będę! To była podróż do Argentyny, Brazylii i Chile w składzie delegacji państwowej. I kiedy przyjechałem do Chile — zdumiewająca rzecz! — podszedłem do naszego ambasadora i mówię: muszę dostać się do Isla Negra, do Pablo Nerudy, gdzie leży jego żona Matilde, gdzie jest pochowany — chcę tam być. A ambasador mówi mi: co pan! To daleko, to wyspa Isla Negra, tysiąc mil stąd… Ten ambasador po prostu nie wiedział, gdzie to jest i co to jest… I wyobraźcie sobie, jaki on jest, ten los: w sztuce napisałem o kapitanie tajnej policji, który śledzi wszystko… I oto siedzę przy stole. A moim sąsiadem okazuje się generał, który kieruje tajną policją w Chile! I ja, jak bezczelny człowiek, mówię mu: panie generale, jestem poetą i kocham waszego poetę Pablo Nerudę. Ten zgadza się: „O, ja też go kocham!”. Kontynuuję: muszę pojechać do Isla Negra… „O czym mowa?! — mówi generał. — Daję panu samochód, daję kapitana…”. Kor.: Kapitana tajnej policji? I. D.: Był tam ze mną mój przyjaciel Jurko Iwannyk z Buenos Aires, przewodniczący wspólnoty Ukraińców Argentyny — i we dwóch oraz ten kapitan jedziemy do muzeum Pablo Nerudy — droga tam zajęła 2,5 godziny. Oto tak, jakby wydarzyła się kontynuacja mojej sztuki „Gwiazda i śmierć Pablo Nerudy”. Przyjechałem do Isla Negra. I wszystko okazało się bardziej przyziemne, prostsze, niż sobie wyobrażałem: ogromna skała, w którą uderza ocean… A tam wszystko było bardziej przyziemne, bardziej ludzkie, przyzwoitsze i, koniec końców, porządniejsze niż u mnie w sztuce. To znaczy, w tym aspekcie moje marzenia się spełniały. Marzyłem o krainie Leonarda da Vinci, kiedy pisałem „Ostatnią wieczerzę” — byłem w Mediolanie. Czasami boję się nawet o czymś marzyć, bo wszystko to się spełnia. Oto taka historia — byłem tam, gdzie marzyłem — na naszej planecie. Kor.: Ma Pan jakieś przesądy, zastrzeżenia i tabu? A zdarzało się Panu przewidywać? I. D.: Boję się siebie i boję się zadawać sobie pytania, bo odpowiedzi bywają czasem bardzo okrutne. Wolę się przeżegnać i nie pytać siebie, do czego to zmierza… Kor.: Jaki sen najbardziej zapadł Panu w pamięć? I. D.: Kiedyś przyśniło mi się, że prowadzą mnie na rozstrzelanie. I kopię sobie dół — zmuszają mnie do tego. Kopię i przejmuję się tym, żeby wykopać go tak, że zapominam o strachu. Rozsypuję glinę, jest tak jasna, że bez strachu ją rozsypuję. Oglądam się za strażą — nie ma straży! I tą gliną zaczynam wysypywać sobie drogę, która staje się jasna jak tęcza. I zamiast dołu kopię sobie drogę. Kor.: A o wnuku Iwanie jeszcze nie rozmawialiśmy… I. D.: Pisałem o Dmytro Pawłyczce i napisałem, że jest zrobiony z tego ciasta, z którego robi się Bonaparte. I wspomniałem o naszych wnukach. Dmytro ma Danyłę, ja mam Iwana. Nasi wnukowie to się godzą, to kłócą, to biją, to rozmawiają. I swoje historie mój Iwan opowiada babci: oto spójrz, babciu, to pomnik pana Lenina, który zgubił milion dzieci, zabił cara, jego żonę carycę, kotka i dwa pieski. Oto takie są teraz dzieci. A babcia, która jest przekonana, że w rodzinie ojciec musi dominować — ona ciągle wychwala dziadka. Iwan myśli krytycznie: „Musisz być dobrym, wesołym dziadkiem”. Cóż, skoro muszę — takim będę. A on u nas jest wojownikiem. Cóż, może i trzeba, żeby już wyrastali wojownicy. Rozmowę zapisała Lubow HOŁOTA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

KRZESNE, SZABELNE, OJCOWSKIE POCZĄTKI powinny być obecne w wychowaniu osobowości — tak uważa znany poeta i obywatel Iwan Dracz.

Kor.: Redakcję tygodnika „Słowo Proświty” oraz wielu naszych czytelników zachwyciła idea „Wspólnoty Kobiet”: podnoszenie roli ojca na Ukrainie, a nawet ustanowienie święta państwowego — Dnia Ojca. Jak Pan rozumie rolę ojca? I. D.: Nie wiem, może będę mówił zbyt ostro, ale wydaje mi się, że wielkim nieszczęściem naszej historii i naszej cywilizacji społecznej jest właśnie to, że jest ona wychowana głównie przez kobiety. Brakowało krzesnego, szabelnego, ojcowskiego początku na przełomowych etapach naszego życia. Brakowało ojcowskiego początku w domu… Przeważnie wszystkie ukraińskie pieśni to pieśni kobiece, oprócz dum. Możliwe, że to również bardzo wpłynęło na nasze charaktery... Kor.: A Pana ojciec — jak wpłynął na Pana charakter? I. D.: Ojciec mój… Dopiero teraz próbuję go zrozumieć i pojąć. Nie akceptował tego systemu, był jego wrogiem, ale nie szedł na otwartą wojnę z nim… Był instruktorem Czarnomorskiej szkoły minerskiej od 1908 do 1918 roku, potem wrócił, już jako trzydziestoletni kawaler ożenił się z moją matką — potem urodziło się troje dzieci, a on gdzieś się tułał — aż do wielkiego głodu, a podczas głodu zabrał rodzinę na Kaukaz. W ten sposób moja rodzina uratowała się od głodu, jeszcze przed moim narodzeniem. Jestem produktem Kaukazu — rodzina wróciła na Ukrainę i ja tutaj urodziłem się w 1936 roku. Ale mną też nie bardzo się przejmował… Mój starszy brat opowiadał później, że kiedy w naszej wsi znaleziono broń, to mój ojciec prawdopodobnie był w to również zamieszany i czekał, że po niego przyjdą. Położył siekierę za drzwiami, powiedział do matki: „Cóż, dwóch-trzech rozstrzygnę, a wtedy niech już zabierają…” Kor.: Otóż to — nie zebrał tobołka i siedzi, czeka, a za siekierę się chwycił… I. D.: Ale… widać, nie wydali. Słowem, obeszło się to wszystko bokiem. Dożył swoich lat i zmarł śmiercią naturalną. Stale wyrażał niechęć do tego systemu. Powiedzmy, od niego usłyszałem: „To nie jest nasz kościół”. A ja pytam — bo wtedy jeszcze nic nie wiedziałem! — „A jakiż jest nasz?!” „Nasz jeszcze w trzydziestym roku zlikwidowali”. Chodziło o Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. To wszystko w nim było… I kiedy zaistniałem jako poeta, kiedy pojawił się artykuł Maksyma Rylskiego „Ojcowie i dzieci”, tam u Maksyma Tadejowicza był taki komentarz do mojego wersu „zakalaste błoto rodzinnej wsi” — i gdzie to nasz poeta znalazł zakalaste błoto w radzieckiej wsi? Przeczytawszy to w gazecie, przyszedł do rodziców nauczyciel, który odsiedział swoje. Zrobił głośne czytanie przed matką, która krzątała się przy piecu, przed ojcem, któremu powiedział, że, powiedzmy, pilnujcie syna, bo on to pisze, więc wy mu powiedzcie, że los mu świeci taki, jak mój. A ten nauczyciel z dziesięć lat był na zesłaniu w Karelii. Ale matka nie przyjęła tej krytyki — wyciągnęła garnek z barszczem, trzasnęła nim i powiedziała: „Zabieraj się z domu, bo skoro ty mojemu synowi takie rzeczy prorokujesz, to żeby cię tu więcej nie było!” Oto taka krzesna była natura, a ojciec był bardziej umiarkowany, ja chyba jestem do niego bardziej podobny. Ale domu się nie trzymał! Dopiero starość go przytrzymała po 60. roku życia, starość go posadziła i w ten sposób go znam. Ale uwaga, szacunek i dystans zawsze miałem do niego. Zawsze to zachowywałem i zawsze go szanowałem. Z matką mogłem się spierać i dostać ścierką za to, a on nigdy mi grubego słowa nie powiedział! Raz my z chłopakami — to było w szóstej czy siódmej klasie — poszliśmy na wieczornice do dziewcząt, coś tam uczyliśmy się, w karty graliśmy, a ktoś szedł drogą i zamknął nas! Wyobrażacie sobie — w szóstej klasie nie nocuję w domu! A rano szły dojarki i nas otworzyły. Piąta godzina rano, a ja wracam do domu! Ojciec, matka nie śpią, ja czekam, co będzie. A ojciec popatrzył na mnie i mówi: „Oj, Iwanie, Iwanie, wcześnie zaczynasz!” Nic więcej nie powiedział, a ja gotów byłem pod ziemię się zapaść ze wstydu. To znaczy, u nas w rodzinie był szacunek do ojca, to zostało zachowane. I u nas w rodzinie też — moja żona Maria cały czas stara się ten kult podtrzymywać… Kor.: Wspominam Pana wiersz o rodzinie… I. D.: „Czemu my nędzni tacy Pestalozzi? Czemu ja łkam, łza kipi w oku? Czemu do pasa się ciągnę ratunkowego — choć wiem — o jak to potwornie i nędznie! Czego to na kawałki lecą talerze? I u Boga ktoś niby ukradł spod ręki i ciska na ziemię latające spodki — czy tam rewolucja, czy tam ewolucja? Idzie w pedagogice szkwalem reforma i kosmos rozkołysują szkwały i sztormy… My syci wiedzą, drukowani bardzo — czegoż ty krzyczysz, kochany mój druhu, na to niebieskookie twoje, niebiosa, co mądrości chce — nie wrzasku od ciebie?! W kościelnej parafii skończywszy szkołę, twój ojciec jadł chleb przeraźliwie grubego przemiału a głosem cichym — bywało, tylko spojrzy: — patrz mi w oczy, oj Iwanie, Iwanie…” Kor.: Iwanie Fedorowyczu, chciałabym, aby Pan odpowiedział na proste, ale dla wszystkich ciekawe pytania. Oto, powiedzmy, co Pan najbardziej lubi? Porę roku, miejsce na Ukrainie? I. D.: Najbardziej lubię jesień, jestem jesienny. Jesień to najbardziej szczera pora: co jest — to jest, a czego nie ma — tego nie ma. Ona nie oszukuje, nie obiecuje wiele, jak wiosna… Kor.: Miejsce jakie? I. D.: Telżyńce. Jakieś tam dziwne rzeczy się dzieją, szczególne, niewiarygodne. Nawet nie wiem — czy od tego, że to mój rodzinny kraj, ale jak na energetyczne ładowanie tam przyjeżdżam. To dziwny kraj, stare antyczne miejsce — grecka polis. Ciekawe, że u nas część wsi była polska, część — ukraińska. Ze swojej chaty patrzyłem wcześniej na tamtą, ich stronę, gdzie zresztą nie osiedlali się — mówili: tam polski cmentarz. A teraz już zaczęli się osiedlać… Najciekawsze, że tak samo było we wsi Iwana Semenowycza Kozłowskiego, w Marianówce: jedna część wsi ukraińska, a druga — polska. Najpierw cięli się chłopcy, krew płynęła rzeką, a potem — chłopcy do dziewcząt zaczęli przepływać przez rzekę. Zaczęli się żenić, wszystko to przekipiało, przekręciło się… i wyszedł Iwan Semenowycz Kozłowski, ukraińsko-polskiego rodu… U nas tam wiele takich wsi, podobnych… I Telżyńce — też taka wieś. Kor.: Jakie jest Pana ulubione zjawisko meteorologiczne? I. D.: Grzmot i błyskawica. Kor.: Drzewo? I. D.: Według horoskopu druidów mam być klonem. Ale ja lubię bardziej ukraińskie — kalinę, wierzbę, dąb. Kor.: Jakiej potrawie daje Pan pierwszeństwo? I. D.: Ja nie tyle potrawy lubię, co lubię je gotować. Kiedy mi bardzo źle, markotno — muszę coś gotować. Lubię gotować barszcz i bardzo się denerwuję, kiedy nie wystarcza składników — od fasoli do kapusty, od mięsnej kostki… Sam proces gotowania lubię — najlepsze nerwowe odprężenie. Kor.: Jaka historia zapadła w pamięć z dzieciństwa najbardziej? Co otworzyło Pana pamięć? I. D.: Najbardziej pamiętliwe — głód. Głód 1933 roku — opowieści o nim, które żyły we wsi, charakteryzowały ludzi. Kiedy mnie matka niosła na rękach do baby Mykytychychy, to ja wiedziałem, że to ta baba, która położyła swojego dziadka na wóz i odwiozła go na cmentarz. A dziadek ożył tam, przypełzł do domu i nabił babę Mykytychychę… A szliśmy z matką do baby dlatego, że Mykytychycha miała uszyć mi spodnie, zdejmując miarę. Druga historia: koszula. Czerwoną koszulę mi uszyli jako chłopcu! Ja z tej radości pobiegłem do sąsiedzkiego Szaryka — bo ja swojego psa nie miałem — a Szaryk nie zrozumiał mojej radości i pokąsał mnie, żebym nie nosił czerwonej koszuli! (Śmieje się). Taki mi znak był! I biegłem przez całą wieś do felczera, żeby mi zastrzyk zrobił, opatrzył ranę — do tej pory na ręce mam znak od ugryzienia Szaryka. Oto wam takie spodnie i koszula, takie początki. Potem, kiedy chodziłem do szkoły — a chodziłem uliczką i tam, w ogrodzie u Tyta płot był z krzyży. To mi zapadło w pamięć na wieki! On wyłamywał krzyż i robił płot. Cmentarz był nieogrodzony i — oto taka degradacja ludzkiej osoby! — kradli krzyże na płot. I ja przechodziłem obok tego płotu, a obok niego stała FIGURA — wielki taki krzyż. I wiedziałem, że tam przechodzić w nocy nie można, bo po figurze łazi naga wiedźma do góry nogami. I bałem się. Kor.: Podróż, która najbardziej zapadła w pamięć, miejsce, które przypadło do duszy… I. D.: Najbardziej poruszające miejsce — planeta Ziemia. Jestem szczęśliwy tym, że pojeździłem wiele, byłem w tych krajach, które chciałem zobaczyć: w Japonii, w Hiszpanii. Mam taki japoński przechył — w stosunku do świata, do drobiazgów życia… Z żyjących poetów najbardziej Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Mykoła Żulynski — deputowani i

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

CZEGO SZUKAJĄ STUDENCI W MUZEUM HETMANATU

MUZEA UKRAIŃSKIE Galina Iwaniwna Jarowa, dyrektor Muzeum Hetmanatu, uważa, że miniony rok jest dla nich osobiście znaczący jako rok przyjazdu Ołeny Ott-Skoropadskiej — córki Pawła Skoropadskiego. 85-letnia pani przyjechała po to, aby podarować muzeum 8 dzieł sztuki. Wśród nich są portrety hetmanów i żon starszyzny kozackiej. Są portrety Nasti Skoropadskiej i Natalii Rozumichy, matki Ołeksija i Kyryła Rozumowskich, Bohdana Chmielnickiego, Danyła Apostoła, Pawła Połubotka. Zostały one namalowane na pamiątkę tych obrazów, które wisiały w majątku w Trostiańcu u ojca Pawła Skoropadskiego, ale budynek spłonął i ojciec postanowił je odtworzyć, zamawiając je u Olgi Mordwinowej, która była przyjaciółką jego żony Olgi Skoropadskiej. W 1980 roku pani Ołena przekazała obrazy do Filadelfii do Instytutu Wiaczesława Łypynskiego. Wreszcie, na jej polecenie, zostały one przesłane na Ukrainę. Obrazy dotarły pod koniec kwietnia 2004 roku i czekały na przyjazd O. Ott-Skoropadskiej. Ale wręczenie obrazów nie było jedynym celem przyjazdu pani Ołeny na Ukrainę. Prezentowała ona w Domu Naukowców swoje „Wspomnienia”. Książkę wydano nakładem wydawnictwa Uniwersytetu Lwowskiego w niewielkim nakładzie. Od 1993 roku Ołena przekazała Muzeum Hetmanatu około 90 przedmiotów. Oprócz tego podarowała niektóre rzeczy Muzeum Sił Zbrojnych Ukrainy, a część Muzeum Wiaczesława Łypynskiego koło Łucka, a także przekazała Ukrainie ogromne archiwa. Muzeum w ciągu 10 lat stało się centrum informacyjnym dla wielu struktur Ukrainy: wydawnictwo „Marka Ukrainy”, Mennica i Narodowy Bank Ukrainy zwracają się do pracowników muzeum jako do konsultantów. Nowe znaczki i monety, które są związane z epoką Kozaczyzny, nie pojawiają się bez potwierdzenia specjalistów. Wielkie znaczenie dla popularyzacji Muzeum ma audycja na kanale radiowym „Kultura” „Nasz rodowód”, która jest emitowana w każdą środę. Muzeum utrzymuje kontakt z Połtawskim Muzeum Krajoznawczym. Często trzeba wyszukiwać informacje dla badań kolegów. Z czasem wymieniamy się wydaną literaturą. Jesteśmy w dobrych stosunkach z Muzeum Bitwy Połtawskiej, Dniepropietrowskim Muzeum Historycznym, Muzeum w Brzeżanach w obwodzie tarnopolskim, Czernihowskim Muzeum Historycznym, Baturyńskim i Białocerkiewskim muzeami krajoznawczymi. W Kijowskim Muzeum Historycznym zachowane są rzeczy Bohdana Chmielnickiego, krzyż Petra Sahajdacznego, niektóre klejnoty, portret Iwana Mazepy, bardzo ciekawy portret Bajdy Wiśniowieckiego. Jak zauważyli pracownicy, kadeci MSW i SBU przychodzą w kwietniu, kiedy studiują działalność Pawła Skoropadskiego. Studentów Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki najbardziej interesują listy Iwana Mazepy do Motri, a „studenci” Akademii Kijowsko-Mohylańskiej często pracują w zbiorach. Indywidualnie najczęściej odwiedzają muzeum ludzie starsi, jednak z czasem przyprowadzają wnuki, a potem przychodzi cała klasa. Wśród zwiedzających jest wielu obcokrajowców. Główny zbiór muzeum liczy do 5 000 eksponatów, a pomocniczy — do 4 000. Za najciekawsze i najcenniejsze eksponaty w planie historycznym dyrektor uważa: pieczęć hetmana Pawła Skoropadskiego, koszulki jego córek Ołeny i Jelyzawety oraz paszporty żony i córki Symona Petlury do podróży zagranicznych. Formując kolekcję, muzeum kupuje współczesne monety, znaczki, koperty. W 2004 roku zrealizowano wydanie trzech książek z serii „Genealogia ukraińskiego kozactwa” zastępcy dyrektora muzeum Wołodymyra Krywoszei. To pierwszy tom „Zarysów historii pułków kozackich”, „Pułk perejasławski” oraz „Pułk białocerkiewski”. W sumie w serii zaplanowano wydać jeszcze 19 książek autora. W muzeum stale działają wystawy artystyczne. Mnie osobiście udało się zobaczyć wernisaże: „Sztuka opalona ogniem”, gdzie przedstawiono prace dziecięcych kółek garncarskich, oraz wystawę współczesnego ikonografa Ołeksandra Ochapkina. Murovani Kuryliwci… Najbardziej prowincjonalna prowincja południowo-zachodniej części obwodu winnickiego, typowe podolskie miasteczko, które rozłożyło się na malowniczych wzgórzach po obu stronach brzegów śpiewnej rzeczki Żwan, centrum rejonu, który bezpośrednio graniczy z obwodem chmielnickim i czerniowieckim. Rajski zakątek… Tak nazwał to miejsce znany rosyjski poeta Wasilij Mamniew, odwiedziwszy je ćwierć wieku temu. Stał na wzniesieniu obok pozostałości muru, wzniesionego rękami kozaka Czuryły, wdychał upajający aromat rozkwitłych sadów, wsłuchiwał się w melodię Żwanu, a z ust wyrywało się zachwycone: — Nieziemska piękność! Ten raj stworzony jest po to, aby rodzili się w nim artyści i poeci. Mamniew miał rację. Tak, to w tym kraju, we wsi Płoskie, gdzie ponad wszystko kochają pracę i pieśń, urodziła się i wyrosła żurawka z podolskiego żyta, wybitna poetka współczesności Hanna Czubacz. Pracuje ona w literaturze ukraińskiej cztery dekady. Stworzyła w tym czasie niemało prawdziwych pereł liryki, którym pisany był godny pozazdroszczenia los budzenia żywego echa w duszach wielbicieli jej poezji. A jest ich — miliony! To tutaj, gdzie rzeczka Żwan wpada do szeroko płynącego Dniestru, we wsi Żwan zrobił pierwsze kroki w swoim życiu utalentowany poeta i reżyser filmowy, pierwszy laureat nagrody imienia Wasyla Symonenki Stanisław Czernilewski. To o nim Dmytro „...obdarzył Bóg tego wspaniałego człowieka”, i autor tych wierszy. My z Wasylem nie urodziliśmy się tutaj, przybyliśmy tutaj w całkiem dojrzałym wieku, ale sercem i duszą przyrośliśmy do tej ubogiej w gleby, ale niezwykle bogatej w talenty ziemi (Jeszcze by brakowało: w której niegdyś na tym podwórzu zrzucał rosę ze rdestu mały Fedko. Bogata w talenty ziemia… Napisałem te słowa — i zrobiło się przykro na duszy: kto dzisiaj z młodych wie o tych talentach? Zainteresowałem się kiedyś u absolwentki-prymuski jednej zapominają opowiadać na lekcjach o pisarzach-ziomkach, nie interesują się ich twórczością. Oto fakt. Cztery lata temu my z Wasylem Harwasiukiem w celu popularyzacji i propagandy twórczości pisarzy-ziomków wydaliśmy książkę szkiców „Oni z Naddniestrza”. Niestety, mało kto zainteresował się nią. Chociaż jeszcze lat dziesięć temu o takiej książce mówiono niemal na wszystkich naradach pedagogów rejonu. Niewiarygodne. Ale, jak wyraził się znany polityk, mamy to, co mamy. Są i inne, zbyt ważne, przyczyny tego, dlaczego nie tylko uczniowie, ale i ludzie bardziej solidnego wieku nie czytają utworów ziomków. I wśród nich — rozpad państwowych wydawnictw. To on zablokował pisarzom drogę do czytelnika, w efekcie nowa książka poezji Wasyla Harwasiuka „Pora przemyśleń” ujrzała światło dzienne po 15-letnim „zastoju”, a moja „Przypowieść o kożuchu” — po 13-letnim. Radość trzymania w rękach tych zbiorów podarowali nam darczyńcy, którzy mieszkają tysiące kilometrów od Murovanych Kurylowiec. Przeczytawszy te wiersze, niektórzy z czytelników ze zdziwieniem zapytali: „Czyż nie można w domu znaleźć sponsorów?” Znajdziecie… My z Wasy- Wnętrze sali P. Skoropadskiego Ekspozycję oglądała i pracowników wypytywała Julia NIEKRASOWA ledwie spróbowaliśmy. Jak od much w święto Przemienienia Pańskiego, opędzali się od nas bazarowi biznesmeni-spekulanci. Nie pomogli nam deputowani ludowi Ołeksandr Szpak i Wołodymyr Majstryszyn, nie pomogły rejonowa administracja państwowa i rada rejonowa, do których wielokrotnie się zwracaliśmy. …Zarastają ścieżki do bibliotek. Zresztą po co do nich iść — na półkach kurzą się tylko tomy socrealizmu. A jednak: bogata w talenty jest ziemia murowanokuryłowiecka. Dorastają nowe pokolenia poetów, muzyków, artystów. Wybierzcie się na wystawy, koncerty twórców, uważnie przejrzyjcie strony weekendowe w gazecie rejonowej „Nasze Naddniestrze”, a przekonacie się o tym. Zatem precz ze smutnymi myślami! Wierzę: będziemy jeszcze na prawdziwych świętach miłośników książek. Jeszcze ciekawszych, bardziej treściwych i wspanialszych od tych, które odbywały się dziesięć—piętnaście lat temu. Utalentowana ziemia nie znosi obojętności. Tym bardziej — w rajskim zakątku. Nykanor DUBYCKI, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, obwód winnicki, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce. Muzeum Hetmaństwa, które znajduje się przy ulicy Spaskiej w zabytkowym, eleganckim budynku z końca XVII — początku XVIII wieku, znane jest w Kijowie jako „Dom hetmana Mazepy”. Mazepa wzniósł na Podolu sobór Objawienia Pańskiego w Monasterze Brackim, rozbudowywał Akademię Kijowsko-Mohylańską, a dla siebie postawił parterowy domek (drugie piętro dobudowano później). Wewnątrz budynku jakby zanurzasz się z głową w tamte odległe czasy... Dzięki byłemu merowi Kijowa Iwanowi Salijowi budynek został przekazany na potrzeby muzeum. Przed rewolucją był własnością kijowskich rodzin kupieckich, a później został przeznaczony na mieszkania komunalne. W 1992 roku przy wsparciu fundacji Iwana Mazepy budynek odrestaurowano, a w marcu 1993 roku utworzono muzeum. Niezwykle dużą rolę odegrała w tym ukraińska diaspora, w szczególności Marian Koc. W muzeum działają stałe ekspozycje „Hetman Iwan Mazepa” oraz „Pawło Skoropadski i Państwo Ukraińskie 1918 roku”. Szeroko przedstawiona jest działalność ukraińskiego męża stanu Symona Petlury. Pieczęć hetmana P. Skoropadskiego. Lata 20. XX w. Dar O. Ott-Skoropadskiej. 1999 r. Fragment mapy Ukrainy Johanna Baptista Homanna (kopia). Norymberga, Niemcy. 1716 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Rajski kącik

Pawliczko pisał: „Dobrze, że pojawił się tak płomienny talent. Dano mu ukazywać nie tylko piętno obsesji, „pierwszych męczenników za wolność”, ale też promienne oblicze demokratyzmu, prawdomównej przekonania”. Ziemia Murowanokuryłowiecka wykołysała znanych na Ukrainie prozaików Wołodymyra Melnyka, Wadyma Symakowycza, Mykołę Szpakowatego, poetów Oksanę Szałak i Iwana Hontara. Każdy ma swój los, ich życie potoczyło się różnie, ale wszystkim im przypadło jedno dążenie: uczciwie służyć swojemu narodowi i rodzinnej literaturze. Obecnie w Murowanych Kuryłowcach żyją i owocnie pracują na niwie literackiej członkowie NSPU — oryginalny poeta Wasyl Harwasiuk, o którym poeta Serafim Popow powiedział kiedyś: „W tak wielkim, a zarazem niewielkim rejonie — 10 członków NSPU!). I rzeczywiście, bogatym. Przecież to u nas, w Popelucha, tworzył swoje arcydzieła wybitny malarz Mykoła Ge. W jego cudem ocalałym tutejszym dworze zachował się kominek, przy którym malarz zimą grzał ręce, siedząc przy sztalugach. W odległości dwudziestu pięciu kilometrów od centrum rejonu leży pozornie niepozorna wieś Jagidne. Ale o niej wiedzą daleko poza granicami Winnicczyzny. To tutaj prawie sto lat temu wykonał swój pierwszy rysunek na skrawku pożółkłej gazety znany malarz, przyjaciel Iwana Iżakewycza Fedir Konowalniuk. Przykre, że krajanie nie zdołali zachować chaty, w której urodził się i spędził młode lata Fedir Zotykowycz. Jeden jedyny napis na kamieniu świadczy, z członkami szkół rejonu. Dziewczyna długo marszczyła czoło, czegoś szukała wzrokiem na suficie. W końcu sobie przypomniała, że rok temu odwiedziła ich Hanna Czubacz. Czytała wiersze. O ternowej chustce, zdaje się. — A jeszcze kogoś znasz? — zapytałem. — Może kogoś z prozaików albo malarzy? Dziewczyna zarumieniła się ze wstydu i spuściła wzrok. I nic dziwnego: minęły te błogosławione czasy, kiedy całe brygady pisarzy dość często odwiedzały uczniów, kolektywy pracownicze w rejonie. I zbierały liczne audytoria. Spotkania z mistrzami pięknego piśmiennictwa przemieniały się w prawdziwe święta miłośników książki. Szkoda, że to wszystko stało się dziś tylko dobrym wspomnieniem. Co dziwne, ale i nauczyciele-poloniści bardzo często

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

ŚWIĘTO MUZYKI W KRĘGU PRZYJACIÓŁ

KLASYKA Niedawno, naturalnie wpisując się w obfity szereg świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, w Białej Sali Kijowskiego Domu Naukowców odbył się jubileuszowy, dziesiąty koncert pod tytułem „Walerij Kozłow w kręgu przyjaciół”. Te zimowe koncerty, znane jako „Wieczory Bożonarodzeniowe Walerija Kozłowa”, wywołują niezmienną i życzliwą uwagę publiczności, wszak nazwisko profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Czajkowskiego, zasłużonego artysty Ukrainy W. Kozłowa jest dobrze znane w Ojczyźnie i poza jej granicami dzięki jego nadzwyczaj udanej działalności pedagogicznej i wykonawczej. Właściwie koncert klasy tego czy innego wykładowcy to tradycyjne zjawisko w środowisku muzyków. Najczęściej jest to moment roboczy: sprawozdanie z osiągnięć twórczych i zawodowych; w najlepszym wypadku (czyli gdy wykładowca jest uznanym mistrzem, a jego uczniowie doświadczonymi i wyrazistymi wykonawcami) — całkiem ciekawy koncert na solidnej estradzie. Do wad takiego standardowego koncertu klasowego należy zaliczyć instrumentalną, a w konsekwencji repertuarową jednostajność: wszak brzmi czysto fortepianowa (lub skrzypcowa, czy inna, zależnie od specjalizacji wykładowcy) muzyka, z reguły w granicach klasycznego repertuaru akademickiego (czyli stworzona do połowy XX w.). Ponadto maniera pedagoga najczęściej jest bardzo wyraźnie zaznaczona w grze jego uczniów: to również kieruje cały koncert w określoną stronę stylistyczną. Jednak Walerij Kozłow wraz z tegoroczną organizatorką koncertu — Marią Kozłową (nieprzeciętną pianistką i wykładowczynią fortepianu) złamali stereotyp: w „Wieczorach Bożonarodzeniowych” zazwyczaj biorą udział zarówno pianiści z klasy Kozłowa, jak i inni instrumentaliści oraz wokaliści. Wśród nich jest młodzież, która jeszcze doskonali swój kunszt wykonawczy w tej czy innej uczelni muzycznej, oraz dojrzali muzycy, którzy zawdzięczają popularność i sukcesy doskonałemu kunsztowi zawodowemu i talentowi. Sam profesor występuje na tych koncertach w różnorodnych rolach — czy to solisty, czy to akompaniatora i tym podobne. Obowiązki konferansjera, czy nawet wykładowcy, Walerij Olegowicz również zazwyczaj wypełnia sam. I tutaj rzuca się w oczy jeszcze jedna różnica tych koncertów: honorowanie nie wykładowcy czy kompozytora-autora wykonywanych utworów, a uczestników — przy czym zarówno zaproszonych znanych artystów, jak i najmłodszych uczniów. Aby scharakteryzować i jednocześnie dodać otuchy przed występem każdemu z nich, inspirator i prowadzący koncert W. Kozłow znalazł szczególne i miłe słowa. Trzeba powiedzieć, że swobodna komunikacja z przepełnioną salą widzów wymaga nie lada kunsztu oratorskiego i przygotowania muzykologicznego. Jeśli chodzi o osobiste wrażenia, Walerij Olegowicz to rozmówca, którego towarzystwo podnosi poziom intelektualny; utalentowany, błyskotliwie wykształcony człowiek, którego inteligencja nie ukrywa jego promiennej radości życia; prawdziwy profesor z nienagannymi manierami i szlachetnym petersburskim sznytem (wszak profesjonalne wykształcenie muzyczne W. Kozłow zdobywał przede wszystkim w Petersburgu, a także w Moskwie i Kijowie). To minimum słów, którymi można scharakteryzować tego nieprzeciętnego muzyka. I wróćmy znów do osobliwości tego koncertu. Rzadkością jest, by pedagog, którego uczniowie występują, siedział na scenie: zazwyczaj znajduje się wśród słuchaczy, ukrywając swoje wzruszenie, nadzieje i możliwe rozczarowania. Istnieje nawet „cechowy” żart: podczas zbiorowego koncertu akademickiego zawsze można określić, czyj uczeń jest na scenie — wszak jego mentor wybija rytm, wzdryga się od błędów, podśpiewuje i na wszelkie sposoby współodczuwa z wykonawcą. Ale na tym koncercie wykładowca otwarcie delektował się muzyką, która brzmiała. Druga część koncertu, jak sprawiedliwie ostrzegł prowadzący, była naznaczona rozrywkowością, a także udziałem uznanych mistrzów sztuki muzycznej, posiadaczy różnorodnych tytułów i nagród: gośćmi koncertu byli Jurij Kot, Iryna Ołeksijczuk, Natalija Nikołajyszyn, Anatolij Iljin i inni. Pod koniec dość rozbudowanego koncertu w improwizowanym duecie W. Kozłowa z jego studentem S. Kruczenyckim zabrzmiało „Libertango” Astora Piazzolli. Oprócz tego, w, że tak powiem, lekko teatralizowanej wersji wykonano 6 części ze słynnego „Karnawału zwierząt” Saint-Saënsa. Publiczność była zachwycona tym, jak młodzi wykonawcy odtworzyli zamysł kompozytora: wszak instrumentalne naśladownictwo dźwięków gdzieniegdzie zostało zmienione na deklamacyjne (poważne „kuku”, które od czasu do czasu wygłaszali uczestnicy zespołu w odpowiedniej części cyklu, miało nadzwyczajny rezonans u wdzięcznych słuchaczy). Elementy teatru spotykały się także w innych numerach programu: „Kołomyjki” Iryny Ołeksijczuk, jak zaznaczono w ich nazwie, przewidują udział nie tylko instrumentów i muzyków, ale także „części ich ciał”. Ten dowcipny, wirtuozowski i, trzeba powiedzieć, półakrobatyczny numer pozbawiony jest zarówno konserwatywnego akademizmu, jak i formalnej oraz nadmiernej dziwaczności przeważającej większości współczesnych koncertów. Jego wesoła oryginalność podarowała pstremu programowi tego wieczoru jeszcze jedną — neofolklorystyczną — barwę. Szczególną cechą tych świątecznych koncertów jest nie po prostu przyjacielska, a niemal rodzinna atmosfera, uroczysta świąteczność bez oficjałki. Oprócz obiektywnych czynników (wielu uczestników święta jest powiązanych więzami rodzinnymi), sprzyja temu ścisła przyjaźń lub wieloletnia współpraca uczestników i widzów, ich życzliwa uwaga wobec sukcesów innych. Repliki z sali nie były tutaj odbierane jako osobista obraza; przeciwnie — komunikacja z publicznością była organicznym elementem tego muzyczno-teatralizowanego święta. Zarówno publiczności, jak i muzykom pozwalano na wszystko: codzienne ubranie, choinkowe girlandy lub pomarańczowe wstążki zamiast krawatów... Zatem, oprócz katolickiego i prawosławnego Bożego Narodzenia, kijowianie mają jeszcze jedno — muzyczne. Ono tak samo rozgrzewa i raduje. I także darzy świątecznym nastrojem i nadzieją. Olena ŻUKOWA WIECZORY „PROŚWITY” Święta Bożego Narodzenia i Nowego Roku to jedne z najbardziej ulubionych. Przepełnione zdumiewająco jasnym nastrojem, oczekiwaniami prawdziwego cudu, nadziejami na dobry rok… Zawsze żal rozstawać się z nimi i wracać do zwykłych dni powszednich. Chce się chociaż na kilka dni zatrzymać te cudowne chwile, zachować ducha święta. Dlatego bardzo stosownym stał się wieczór literacko-artystyczny „Nowa radość nastała” (postscriptum do świąt), zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, który odbył się w Ukraińskim Domu. Liczni widzowie mieli okazję nacieszyć się bożonarodzeniowymi życzeniami, kolędami, szczedriwkami, pięknymi pieśniami i lirycznymi poezjami w wykonaniu czołowych mistrzów sceny. Świętowanie Bożego Narodzenia i innych zimowych świąt trudno sobie wyobrazić poza granicami rodziny. Wszak tradycyjnie na świąteczną wieczerzę powinna zebrać się cała rodzina. Właśnie dlatego reżyser-inscenizator i prowadzący widowisko Serhij Archypczuk uczynił ten wieczór bardzo kameralnym i dusznym — takim, jakim zazwyczaj jest Boże Narodzenie w rodzinnym kręgu. Oprawa sceny — lakoniczna i wyrazista. W niej Lesia Horowa i dziecięcy zespół „Switanok” FESYIWAL

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

KINO-KONTAKT

Na Ukrainie rodzi się nowy konkurs filmowy — Międzynarodowy Festiwal Kina Niefabularnego „Kontakt”. Ma się on odbyć pod koniec maja, ale już teraz organizatorzy, członkowie komitetu organizacyjnego i inspiratorzy tego wydarzenia (wśród nich — prezes nowego festiwalu O. Rodniański, wiceminister kultury T. Kohan, sekretarz NSKU S. Trymbacz, dyrektor MFF „Młodość” A. Chalpachczi) postanowili podzielić się planami i refleksjami na temat kina niefabularnego na konferencji prasowej. Nowo powstały festiwal powinien zrealizować kilka podstawowych zadań, a mianowicie: 1) analizę wiodących kierunków kina niefabularnego na całym świecie; 2) nawiązanie i poszerzanie twórczych kontaktów ukraińskich filmowców z kolegami zajmującymi się kinem niefabularnym na świecie; 3) odkrywanie nowych nazwisk we współczesnej sztuce filmowej; 4) integrację ukraińskiej kinematografii ze światowym procesem rozwoju kina niefabularnego; 5) integrację z międzynarodowym procesem kinowym. To są fragmenty regulaminu festiwalu. Z pierwszej ręki udało się usłyszeć także o innych cechach festiwalu. Ma on stać się platformą, na której koniecznie powinny odbywać się dyskusje. Wtedy powstaje pewne środowisko, sprzyjające ocaleniu kultury, jej tworzeniu i odtwarzaniu. Nie należy traktować kina niefabularnego, a zwłaszcza dokumentalnego, jako czegoś peryferyjnego. Ukraińskie kino dokumentalne ma swoje dobre tradycje i swojego widza, nie straciło swojego potencjału, dlatego ważne jest, aby nadal żyło i się rozwijało. Festiwal ma także sprzyjać zapoznawaniu się z nowymi osiągnięciami w ukraińskim kinie niefabularnym. Ponadto kino niefabularne może odnosić sukcesy komercyjne — warto wspomnieć o zwycięstwie na Festiwalu Filmowym w Cannes filmu dokumentalnego „Fahrenheit 9/11” lub o wielkim sukcesie widowniowym francuskiego filmu „Ptaki”. Zatem takie kino może wyprzedzać kino fabularne pomysłami i ma szanse trafić na ekrany kin. Dlatego organizatorzy festiwalu będą czekać na zgłoszenia do udziału. Planuje się, że ukraińskie kino będą reprezentować filmy stworzone przez stacje telewizyjne lub dla stacji telewizyjnych (tu od razu pojawia się pytanie: a jak z filmami o Pomarańczowej Rewolucji lub taśmami — dokumentalnymi śledztwami?). Na otwarciu najprawdopodobniej zostanie pokazany fragment filmu dokumentalnego Jerzego Hoffmana „Ukraina” (który obecnie jest montowany). W całości planuje się pokazać go na festiwalu „Młodość”. Program festiwalu przewiduje także część pozakonkursową — panoramę ukraińskiego kina 2004—2005, retrospektywy wybitnych filmowców, wydarzenia specjalne. Uczestnicy festiwalu będą rywalizować o Grand Prix (w wysokości 5 tys. dolarów), nagrodę za najlepszy film w każdej kategorii, dyplom jury oraz nagrodę sympatii widzów. z K. T.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ECHO ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA

Wykorzystane przedmioty — wymowne znaki świąt zimowych — gwiazdy betlejemskie, zimowe kożuchy, maski kolędników, starodawne dywany i tym podobne. Muzyczno-wokalna oprawa koncertu — całkowicie bożonarodzeniowa, czyli jednocześnie świąteczna, wzruszająca, rodzinna i ciepła. Noworoczne i bożonarodzeniowe pieśni wykonały znane piosenkarki Żanna Bodnaruk i Łesia Horowa. Dziecięcy zespół pieśni i tańca „Switanok” wraz z Teatrem na szczudłach odtworzyli nastrój zimowych świąt, tradycyjnego kolędowania i szczedrowania w kompozycji wokalno-choreograficznej „Koladnycia”. A czymże jest Boże Narodzenie bez szopki? Dlatego przedstawienia tradycyjnej szopki lalkowej zaprezentował człowiek-teatr Wołodymyr Zawalniuk. Poezję bożonarodzeniową (utwory Wiry Wowk, Wasyla Machny, Łeonida Mosendza) czytali Łidija Poryćka i Jewhen Nyszczuk, a własne humoreski wykonywał Jewhen Dudar. Wesołe ukraińskie pieśni zaśpiewał amatorski zespół „Oktawa”. Prawdziwej uroczystości artystycznemu świętu nadał występ Narodowej Akademickiej Państwowej Kapeli Chóralnej im. L. Rewuckiego pod dyrekcją artysty ludowego Ukrainy Bohdana Antkiwa. Zabrzmiały starodawne kolędy „Oj, tri sławni cari”, „Z namy Boh”, „Radujsia”… Z powitalnym słowem do widzów — miłośników ukraińskiej kultury — zwrócił się Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. A zakończyło się świąteczne widowisko Bożonarodzeniową pomarańczową pieśnią w wykonaniu wszystkich uczestników koncertu. Niech więc świąteczna atmosfera, którą odtworzył i przekazał widzom ten artystyczny wieczór, rozgrzewa nas także w dni powszednie. Zdjęcie H. Oborśkiej. Wołodymyr Zawalniuk z szopką. Kateryna TARCZEWSKA.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

31 stycznia 2005 roku w Domu Pisarzy (ul. Bankowa 2) odbędzie się wieczór twórczy i prezentacja nowych utworów prozatorskich „Skaz” oraz „Urwane struny” znanego pisarza i działacza społecznego Wasyla Folwarocznego. Początek o godz. 18.00.

„MIŁOŚCI NAJSKRYTSZA” — tak nazywa się wieczór twórczy zasłużonej artystki Ukrainy, laureatki pięciu ukraińskich i międzynarodowych nagród artystycznych i literackich Larysy NEDIN. 1 lutego o godz. 19.00 znana autorka i prowadząca audycji radiowej „Wieczorny klub aktorki Larysy” wystąpi na scenie stołecznego Domu Aktora z cyklem wokalnym „Współczesny ukraiński romans”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Tysiące mądrych i utalentowanych Ukraińców rozproszyło los po całym świecie. Bardzo chciałoby się wiedzieć o ich działalności, bo wszystko, co zrobili dla dobra ludzkości, nie wykreśla ich z ukraińskiej rodziny. Przeciwnie, daje nam możliwość uświadomienia sobie znaczenia naszego narodu, państwa. Ale historia jest przebiegłą złodziejką, czasem przez tysiąclecia chowa przyjemne niespodzianki. Wielu rodaków się zdziwi, dowiedziawszy się, że na bawarskiej ziemi uznano i ogłoszono błogosławioną wnuczkę Jarosława Mądrego. Imię jej brzmi Edigna, co w tłumaczeniu znaczy „niezwykle godna”. Studiując na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Monachium, miałem szczęście odwiedzić wieś Puch, oddaloną o 30 km od Monachium. Tam mieszkała i tam została pochowana święta. O historii życia Edigny napisał książkę Franz Bauer „Zbiór materiałów o Edignie z Puch”. Po ukraińsku przełożył ją dawny rektor UWU Iwan Hoj, który serdecznie przejmował się losem tej historii. Zatem zajrzyjmy w przeszłość… Będziemy obserwować historię i jej dziwne przejście ku historiozofii z elementami mistyki. Na przykład u Platona czy Arystotelesa filozofii historii nie ma. Pojawia się ona w starożytnym Izraelu w objawieniach Boga w historii, w świadomości proroków, w Księdze Daniela. M. Bierdiajew twierdzi, że ostateczne ukształtowanie światopoglądu historiozoficznego jest możliwe tylko w chrześcijaństwie. Świadomie wstępując na drogę mitotwórczych przemian, pojawia się misternie utkana przestrzeń sakralna. W tej sieci wyróżniamy duchowe aspekty istnienia, wyżyny, jakie osiągnęli święci dzięki surowym postom, umartwianiu ciała i modlitwom — szczególnemu związkowi z transcendencją, Boskością. Czynili oni cuda i uzdrawiali, wypraszali ludzkie grzechy, zdejmowali negatywną energię, która gromadzi się w duchu. Podobna praktyka stworzyła galerię świętych, do których należą nasi przodkowie. Tak uczczono chrzcicieli Rusi Kijowskiej, księżnę Olgę i Włodzimierza Wielkiego, których wizerunki znajdują się w największej chrześcijańskiej świątyni świata — bazylice św. Piotra w Rzymie. Kijowskiej metropolii od Konstantynopola. Metropolitą kijowskim został wybrany Ilarion Peczerski, pochodzenia nie greckiego. Wielkie znaczenie dla rozwoju Cerkwi oraz utrwalenia chrześcijańskiego światopoglądu w społeczeństwie miały działania eklezjologiczne Jarosława, na zasadach których po raz pierwszy wprowadzono kanonizację narodowych świętych: przede wszystkim Włodzimierza, a następnie jego synów Borysa i Gleba. Ufundowane przez Jarosława Z tej grupy interesuje nas los jednej z córek księcia — Anny Jarosławówny. Wiadomo, że do Francji Anna przybyła z gruntownym wykształceniem, swobodnie władała kilkoma językami, w tym staro-cerkiewno-słowiańskim, greckim, łaciną. I to jest zrozumiałe, bo jej dzieciństwo upłynęło w atmosferze wielkiego rozkwitu Państwa Kijowskiego. Oczytaność, mądrość i wysoka kultura pozwoliły jej wyróżnić się wśród otoczenia i pozostać w historii nie tylko dzięki wysokiemu stanowisku królowej-małżonki. Badacze przypuszczają, że młodą piękną dziewczynę chciano wydać za mąż, w ten sposób załatwiając sprawy państwowe. Ona jednak, nie chcąc tego małżeństwa, postanowiła uciec do Kijowa, który od lat dziecinnych pobudzał jej wyobraźnię. Tak w 1074 roku w Niemczech, w Fürstenfeldbruck, pojawiła się dziewczyna. Szlachetnego wyglądu, pobożna i małomówna, zmierzała na Wschód. Ze sobą miała tylko niewielki dzwonek na pamiątkę matki. Do naszych czasów przetrwał dar uzdrawiania i jasnowidzenia, które otworzyła ona dla wiary Chrystusowej. Wszystkim ludziom, starym i młodym, prostego i szlachetnego rodu, pomagała w chorobach i w nieszczęściach. Mając doskonałe wykształcenie, uczyła ich czytać, pisać i modlić się. Z czasem we wsi i w okolicy ta bogomólka zyskała status kaznodziejki Ewangelicznego szczęścia, opiekunki i obrończyni. Z niepodważalną sławą świętości Edigna odeszła do wieczności 26 lutego 1109 roku. Pogłoski o szlachetnym pochodzeniu potwierdziły się już po jej śmierci. Po wielu powojennych latach, grabieżach kościoła, relikwie Błogosławionej przeniesiono do srebrnej skrzynki i obecnie znajdują się pod obrazem Edigny w bocznym lewym ołtarzu kościoła. Monumentalna jest drewniana figura Głównego ołtarza z czasów baroku. Przedstawia ona kobietę-królową z koroną i berłem. Tam, w kościele, znajduje się także dzwonek — jedna z osobistych rzeczy Błogosławionej. We wsi Puch istnieje stowarzyszenie „Edigna”, które pielęgnuje pamięć o swojej Błogosławionej wschodnio-zachodniego pochodzenia. Co druga dziewczyna we wsi nosi imię Edigna. W latach kończących się cyfrą 9 odbywają się jubileuszowe przedstawienia o życiu i działalności Błogosławionej. A co roku 26 lutego wierni czczą jej pamięć: do niej na pielgrzymkę zewsząd przyjeżdżają chrześcijanie, by pod tysiącletnią lipą i w małym wiejskim kościele oddać cześć „córce Wschodu i Zachodu”. Stosowne tu są słowa monsignora Albrechta Raucha z Instytutu Wschodniego Kościoła w Ratyzbonie: „Edigna — obraz, który łączy Wschód i Zachód. Ona jest symbolicznym obrazem tego, co dziś nas porusza i wzrusza… Rzeczywiście, dzięki miłosierdziu, życiu pełnemu bólu, mistyce i jej ludzkiej dobroci, Edigna stała się przykładem prawdziwej chrześcijanki”. Wierni Bawarczycy z wsi Puch w modlitwach proszą dobrodziejkę o odnalezienie zagubionych rzeczy. A my, Ukraińcy, poprosimy zmarłą córkę ukraińsko-francuskich książąt, aby pomogła przywrócić wiarę w siebie. Niech pod twoją tysiącletnią lipą Wschód i Zachód znajdą pokój i spokój. z Oksana BOJKO, magister filozofii, m. Monachium, Bawaria, Niemcy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

CÓRKA WSCHODU I ZACHODU (Wnuczka Jarosława Mądrego — Błogosławiona święta Bawarii)

A my, wędrując przez stulecia, powróćmy od Rzymu do Kijowa, w kwitnącą Ruś… Wielki książę kijowski Jarosław Mądry, syn Włodzimierza Światosławowicza, świętego Rusi Kijowskiej, w 1036 roku został władcą państwa. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa na staroruskich ziemiach rozpoczął się nowy etap historycznego, społecznego i kulturowego postępu. Dynastia Włodzimierza weszła do kręgu chrześcijańskich władców, ustanowiła ścisłe więzi z wpływowym domem bizantyjskich cesarzy. Tak chrześcijaństwo stało się źródłem oświaty Rusi Kijowskiej, a Jarosław bardziej niż wszyscy inni książęta pozostawił po sobie pamięć w historii państwa. Przede wszystkim wzmocnił południowe granice, rozgromił dawnych i strasznych wrogów Rusi — Pieczyngów, rozszerzył granice swoich posiadłości. Według słów M. Kostomarowa, książę Jarosław miał prawdziwą pasję do budownictwa, o czym świadczą świątynie. Tylko w Kijowie działało za jego panowania 400 cerkwi, a wśród nich nowo wybudowany sobór św. Zofii, na wzór świątyni Zofii w Konstantynopolu. I “zaczęła wiara chrześcijańska mnożyć się i szerzyć”. Książę wprowadził Statut Cerkiewny, którym określano status prawny Cerkwi w systemie rządów państwowych. Jarosław doprowadził do niezależności, klasztory przekształciły się w ośrodki kultury i oświaty. W Zofii kijowskiej książę założył pierwszą na Rusi bibliotekę i skryptorium. W miastach zakładał szkoły i oddawał dzieci, by “uczyły się ksiąg”. Ale największą zasługą Wielkiego Księcia jest działalność prawodawcza, znana nam jako słynna “Ruska Prawda”. Testament polityczny — zbiór norm staroruskiego prawa, według którego normowano życie ówczesnego społeczeństwa, który dotarł do nas w składzie “Powieści minionych lat”. Na wschodzie Europy uformowało się wielkie słowiańskie państwo z potężną armią, wysokim poziomem kultury, szerokimi gospodarczymi i politycznymi więzami ze światem. W latach panowania księcia Ruś Kijowska utrzymywała ścisłe kontakty z Bizancjum, Polską, Francją, Niemcami, krajami skandynawskimi. A z niektórymi z nich — Francją, Norwegią, Polską i Węgrami — stosunki zostały wzmocnione małżeństwami dynastycznymi, będącymi elementem polityki dyplomatycznej. Sam Jarosław był żonaty z córką szwedzkiego króla Olafa, córka Elżbieta była w związku małżeńskim z norweskim królem Haraldem Srogim. Druga córka, Anna, — z francuskim królem Henrykiem I, a trzecia, Anastazja, — z węgierskim królem Andrzejem. Polski król Kazimierz ożenił się z siostrą Jarosława Marią. Jarosława Mądrego nazwano “europejskim swatami” — taka polityka prowadziła do wzrostu autorytetu i międzynarodowego szacunku. roli. Nie na darmo po śmierci Henryka I Anna faktycznie wypełniała obowiązki władczyni europejskiego kraju. Podpisywała dokumenty państwowe razem ze swoim małoletnim synem, królem Francji Filipem (“Anna Regina”) i czyniła napisy w ojczystym języku, nie zapominając o swoim pochodzeniu. Życie Anny we Francji było niełatwe i pełne niepokojów. Francuscy badacze cytują takie wersy z jej listu do ojca w Kijowie: “W jaki barbarzyński kraj mnie posłałeś, tutaj mieszkania ponure, cerkwie szkaradne i zwyczaje straszne”. Więc nie dziwi, że kiedy urodziły się dzieci, Anna wychowywała je w miłości do swojej Ojczyzny, opowiadając o pięknie złotogłowego Kijowa. Wpoiła pełne szacunku podejście do książek, chrześcijańskiej moralności. Według świadectw samych Francuzów, Anna przyniosła na galijską ziemię książki, miłość do wiedzy. Po niej jeszcze siedem stuleci królowie Francji, nawet nie podejrzewając o jego pochodzenie, przysięgali na Ewangelii z Reims, którą przywiozła Anna z Kijowa do Paryża jako posag. Anna Jarosławna miała kilkoro dzieci: Filipa, Roberta, Hugona oraz córkę, urodzoną w 1055 roku. czasów zachowała się legenda, że królewskiej córce podczas odpoczynku w drodze przyśnił się sen. Głos nakazał jej pozostać tam, gdzie zadzwoni dzwoneczek, zaśpiewa kogut i ona będzie jechać na wozie. Tak się stało, że na podejściach do osady Puch litościwy wieśniak zaproponował podwiezienie młodej podróżniczki. Wieśniak zmierzał z jarmarku wozem zaprzężonym w woły, wiózł podarki i koguta. Kiedy mijali cerkiew we wsi, nagle zadzwoniły dzwony i głośno zaśpiewał kogut. Dziewczyna podziękowała i postanowiła zostać. Zamieszkała w dziupli olbrzymiej lipy, która rosła przy cerkwi. Tę piękną legendę potwierdzają obrazy, które zdobią współczesną budowlę cerkwi. Około 35 lat żyła cudzoziemka w pniu lipy. Modliła się i medytowała, żywiła się tylko pokarmem roślinnym, w samotności prowadziła pobożne życie. Kaznodzieja ponad pół roku temu gazeta “Słowo Proświty” poinformowała o prezentacji w Czerniowcach filmu “Żelazna sotnia”. W szczególności mowa była o tym, że właśnie ten film, stworzony na podstawie książki J. Borcia, był kręcony na Lwowszczyźnie. Pozwólcie doprecyzować: film był kręcony nie tylko na Lwowszczyźnie. Zdjęcia odbywały się także w rejonach kosowskim i dolińskim na Iwano-Frankowszczyźnie. W szczególności w rejonie dolińskim do zdjęć wybrano teren wspaniałych Skał Dowbusza, które położone są 3 km od wsi Bubniszcze. Nawiasem mówiąc, w zdjęciach brał udział uczeń 11 klasy szkoły we wsi Polanica w rejonie dolińskim R. Kamiański. Jeśli chodzi o Jurija Borcia, to przede mną jeszcze jedna jego książka “Za Ukrainę, za jej wolność”. To solidne wydanie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

FILM KRĘCIŁ SIĘ TEŻ U NAS

o objętości 218 stron, w której opisano bohaterską walkę narodu ukraińskiego w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Książka składa się z trzech rozdziałów: „Zmagania o wolność Ukrainy”, „Karby pamięci”, „Z bólem i wiarą”. Rozdziały z kolei złożone są z kunsztownie napisanych szkiców. Wydarzenia opisane w książce rozgrywają się przede wszystkim na terenie Karpackiego Kraju w okręgu wojskowym UPA „Howerla”. Niektóre szkice podpisane są przez autorów, którzy świadczą o swojej wyjątkowej, a nawet nieoczekiwanej roli w życiu UPA (mam na myśli szkice zamieszczone na końcu książki, a także artykuły i refleksje dość nieoczekiwanych ludzi — tych, którzy w tamtych dalekich czasach walczyli przeciwko UPA). Wydanie zawiera również ciekawe dokumentalne fotografie z życia żołnierzy UPA, są też dwie fotografie autorstwa Ju. Borca. Wydawcą jest Naukowy Wydział Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN—UPA, a książkę wydrukowano w wydawnictwie „Świat poligrafii” (TzOV „Knyhodruk”, 1998). Wydaje się, że i to wydanie jeszcze znajdzie swojego reżysera. z Nadija DYCZKA, m. Dolina, obw. iwanofrankiwski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

UKRAIŃCÓW

Za wybitne zasługi osobiste dla państwa ukraińskiego w rozwoju sportu, wyjątkowe osiągnięcia sportowe, podniesienie międzynarodowego prestiżu rodzimego boksu, mistrzowi świata wagi ciężkiej federacji WBC Witalijowi Kliczce nadano tytuł Bohatera Ukrainy wraz z wręczeniem Orderu Państwa. Zdobywca orderu i tytułu mistrzowskiego prawie nie ma czasu na odpoczynek. Ostatnio w środkach masowego przekazu zaczęto aktywnie omawiać doniesienia, jakoby znany adwokat i menedżer boksu zawodowego Shelly Finkel prowadził negocjacje z Donem Kingiem w sprawie organizacji pojedynku, w którym Witalij Kliczko będzie bronił tytułu mistrza wagi ciężkiej federacji WBC przeciwko 32-letniemu Hasimowi Rahmanowi. Pojedynek z udziałem Witalija Kliczki powinien odbyć się 14 maja. Miejsce przeprowadzenia — Nowy Jork lub Las Vegas. Witalij na razie potwierdził jedynie fakt prowadzenia negocjacji, które w jego imieniu prowadzi Shelly Finkel, a także to, że kierownictwo kanału telewizyjnego HBO wyznaczyło datę spotkania — w maju. Nam, kibicom, pozostaje jedynie z niecierpliwością czekać na kolejną walkę z udziałem naszego wybitnego rodaka. * * * Jak stało się wiadomo z niektórych źródeł zagranicznych, londyński klub „Chelsea” rosyjskiego miliardera Romana Abramowicza oraz madrycki „Real” nie straciły jeszcze szans na kupno Andrija Szewczenki. Roman Abramowicz na różne sposoby próbuje zdobyć zaufanie napastnika. Dzwonił do piłkarza osobiście, aby złożyć mu życzenia urodzinowe. Abramowicz był jednym z pierwszych, którzy pogratulowali Andrijowi zdobycia „Złotej Piłki”. Nie mniejsze pragnienie zobaczenia w swoich szeregach ukraińskiej gwiazdy ma królewski klub „Real”. Propozycja madryckiego klubu jest dość imponująca. Prezydent klubu Florentino Perez jest gotów wyłożyć za Andrija 50 milionów euro. Ostatecznie to tylko negocjacje. Ostatnie słowo należy do samego WZLOT Uwaga Ukraińców będzie przykuta do piłkarskich mistrzostw Niemiec, a dokładniej do ukraińskiej „gwiazdy” drużyny z Leverkusen — Andrija WORONINA. A jest na co popatrzeć. Po zakończeniu pierwszej rundy Andrij wszedł do ósemki najlepszych strzelców mistrzostw, zdobył z drużyną przepustkę do kolejnej fazy Ligi Mistrzów, a i ukraińscy kibice niejednokrotnie mogli podziwiać grę Andrija w reprezentacji narodowej. Andrij przyznał, że interesują się nim już niektóre europejskie kluby, ale mówić o tym jeszcze za wcześnie, gdyż przed nami druga runda mistrzostw. miejsca w tabeli ligowej, co najmniej trzecie miejsce, które pozwoliłoby nam występować w Lidze Mistrzów. Pod względem poziomu i potencjału drużyna będzie w stanie to osiągnąć. I już w niedzielę, kiedy odbędzie się pierwszy mecz drugiej rundy, planujemy rozpocząć zwycięską serię i w takim samym duchu dążyć do postawionych przed nami zadań. — Czy można obecnie mówić, że w drugiej rundzie zobaczymy już inny „Bayer”? — Mam taką nadzieję. Drużyna i ja osobiście zrobimy wszystko, aby tak właśnie było. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ŁUŻNY NA CZELE „VENTY”

— Andrzeju, czy udało Ci się w okresie urlopu wypocząć i dobrze przygotować do dalszej piłkarskiej walki? — Przerwa w mistrzostwach nie była zbyt długa, dlatego nie straciliśmy aż tak wiele w przygotowaniu fizycznym i praktyce meczowej. Co więcej, ostatnie trzy tygodnie zespół na zgrupowaniu aktywnie przygotowywał się do drugiej rundy. We wszystkich spotkaniach towarzyskich świętowaliśmy zwycięstwa, sporo bramek nastrzelaliśmy, choć i traciliśmy ich wiele. Ale ogólnie jestem pewien, że zespół do drugiej rundy podchodzi w dobrej formie. — Jak spędziłeś urlop? — Ja oraz Anatolij Tymoszczuk, wraz z żonami, pojechaliśmy do Ameryki, gdzie podczas rejsu statkiem nieźle spędziliśmy dwa tygodnie. — W Ukrainie nie udało się pobyć? — Czemuż by nie, Nowy Rok wraz z żoną świętowaliśmy w domu. Ale na długo w Ukrainie zatrzymać się nie udało — Boże Narodzenie spotykałem na zgrupowaniu w Hiszpanii. — Czym zapamiętał Ci się miniony rok piłkarski? — Udało mi się zostać graczem podstawowego składu „Bayeru”. Do tego celu długo szedłem przez wyczerpujące treningi i dążyłem do tego, by być podstawowym zawodnikiem w drużynie. W Lidze Mistrzów udało nam się zająć pierwsze miejsce w tabeli turniejowej i wyjść do 1/8 finału. W mistrzostwach wyróżniłem się ośmioma strzelonymi bramkami oraz dwiema w Lidze Mistrzów. Tak więc uważam, że pierwsza połowa mistrzostw mi się udała, więc i z wyniku jestem zadowolony. — Jednak pod względem osiągnięć turniejowych „Bayer” obecnie nie jest na wiodących miejscach… — „Bayer” zasługuje na zupełnie inny wynik i miejsce w tabeli turniejowej. Ale w pierwszej rundzie mieliśmy ogromną liczbę meczów. To — i mistrzostwa, i Liga Mistrzów, oraz wielu „reprezentantów” w naszym zespole. Wszystkie te czynniki wpływały na grę drużyny, dlatego odczuwało się niestabilność. Przed zespołem stoi zadanie, które otrzymaliśmy jeszcze na początku mistrzostw, — zająć GODNY WYBÓR Eks-obrońcę kijowskiego „Dynama”, londyńskiego „Arsenalu” i reprezentacji Ukrainy Ołeha Łużnego mianowano głównym trenerem łotewskiego klubu „Venta” — debiutanta wyższej ligi mistrzostw Łotwy. Podpisanie umowy odbyło się w Rydze na specjalnej konferencji prasowej, w której oprócz Łużnego brali udział prezydent „Venty” Janis Fridrihbergs i generalny menedżer klubu Ross Akmens. Zaraz po podpisaniu umowy Łużnemu podarowano koszulkę „Venty” z drugim numerem. „Jesteśmy bardzo zadowoleni, że tak znana w europejskim futbolu osoba została głównym trenerem naszego klubu — zaznaczył Akmens. — W kontrakcie zaznaczono, że Ołeh sam może wychodzić na boisko. Jestem pewien, że Ołeh ma jeszcze wiele sił i jego gra stanie się wielką lekcją dla naszych piłkarzy”. Łużny nie ukrywał zadowolenia: „Jeszcze kiedy byłem piłkarzem »Dynama« i »Arsenalu«, marzyłem, by kiedyś pograć na Łotwie. Ale nikt mnie, niestety, nie zapraszał. Teraz otrzymałem propozycję, niech będzie nieco innego planu, ale z radością ją przyjąłem. Przyzwyczaiłem się dawać z siebie sto procent, dlatego zadanie »Venty« — już w debiutanckim sezonie walczyć o pierwsze miejsce”. Łużny uważa, że przyda mu się doświadczenie pracy z takimi słynnymi specjalistami, jak Wałerij Łobanowski i Arsène Wenger, trener londyńskiego „Arsenalu”. „Uważam tych dwóch trenerów za jednych z najbardziej utalentowanych w światowym futbolu. Mają oni oczywiście różne spojrzenia na futbol, ale to dobrze. Moim głównym zadaniem jest wziąć od nich to, co najlepsze, i zademonstrować to w pracy z »Ventą«, dodając coś od siebie”. Pomagać Łużnemu będzie ukraiński specjalista Wołodymyr Żurawczyk, który występował jeszcze w czasach ZSRR w charkowskim „Metalist” i „Kubaniu”. Odpowiedzialnym za selekcję mianowano Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Oksana Petryczenko. — Jak uważasz, miejsce w podstawowym składzie jest dla Ciebie zarezerwowane? — Prawo do miejsca w „podstawie” trzeba nieustannie udowadniać grą i aktywnością na treningach. Mam nadzieję, że drugą połowę mistrzostw rozegram nie gorzej niż w pierwszej rundzie. — Za kilka tygodni — mecz reprezentacji Ukrainy przeciwko Albańczykom. Czy zdążysz nabrać optymalnej formy? — Ja szybciej nabiorę formy fizycznej i zdobędę praktykę meczową niż przeważająca większość graczy znanego łotewskiego specjalisty Wiktora Nesterenki, który w minionym sezonie pracował jako mentor białoruskiego klubu „Dynamo”. Jako gracz Łużny zostawał mistrzem ZSRR (1990), Ukrainy (1993—1999) i Anglii (2002), po kilka razy wygrywał Puchary tych trzech krajów. Z „Dynamem” w 1999 roku dotarł do półfinału Ligi Mistrzów UEFA. W reprezentacji Ukrainy Łużny rozegrał 52 mecze i jeszcze 8 rozegrał w drużynie narodowej ZSRR. Materiały przygotował Ołeksandr TRAWJANKA reprezentacji, gdyż mistrzostwa w Ukrainie jeszcze się nie rozpoczną. A w Europie ja, Szewczenko i reszta ukraińskich legionistów do tego czasu już nabierzemy tempa. Tak więc jestem pewien, że do tego meczu podejdę ze stuprocentową gotowością. — I na koniec — czego oczekujesz od tego roku piłkarskiego? — Po pierwsze, pozostawać zdrowym i grać bez kontuzji. Po drugie, strzelać bramki i rozwiązywać postawione przed zespołem zadania. A moim najskrytszym marzeniem jest trafić na mistrzostwa świata w składzie naszej ukraińskiej reprezentacji. BOKS Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie Redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Lewis wraca?

Niedawno były mistrz świata w wadze superciężkiej, Brytyjczyk Lennox Lewis, poinformował, że zamierza wrócić na ring, aby stoczyć jeszcze jedną walkę na zawodowej arenie. „W tym roku wrócę na ring – cytuje słowa Lewisa brytyjska gazeta „Sunday Mirror” – zaproponowano mi około 21 milionów funtów za walkę i po prostu nie mogę odmówić. Zamierzam rozpocząć treningi”. Lennox nie podał nazwiska swojego przeciwnika, ale tak dużą sumę mogą mu zaproponować tylko za walkę z Witalijem Kliczką. Następnie Lewis zdementował informację o możliwości walki z Ukraińcem. Obecnie nie wiadomo, czy Lewis wróci na ring, ale mistrz świata według WBC Witalij Kliczko pozytywnie przyjął wiadomość o powrocie Lewisa i nie z

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn