Seite · S. 7Originalseite ↗
Ożyje sława o Marku Bojesławie
Слово Просвіти, №08 за 2012 рік
Taras SALYHA
Mychajło Diaczenko (Bojesław) urodził się 25 marca 1910 r. na Iwano-Frankowszczyźnie (Stanisławowszczyźnie), we wsi Bodnarów w rejonie kałuskim. W dzieciństwie został sierotą. Natura obdarzyła go talentem poetyckim, który dostrzegł starszy brat Mykoła. To on zadbał o to, by Mychajło zdobył wykształcenie gimnazjalne w Stanisławowie i kontynuował naukę we Lwowie, gdzie studiował prawo. Istnieją świadectwa, że Mykoła Diaczenko studiował w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach (wówczas Czechosłowacja), której studentami byli internowani żołnierze armii Ukraińskiej Republiki Ludowej spod sztandaru Symona Petlury. Stamtąd przywoził dla Mychajła literaturę, pod wpływem której kształtował się jego światopogląd. „Lektura podiebradzka” (są podstawy, by tak uważać) postawiła ostateczny akcent na jego życiowym wyborze. W 1930 r. Mychajło Diaczenko zostaje referentem propagandy Prowodu OUN Kraju Karpackiego. Przed nim praca społeczno-polityczna, pedagogiczna i dziennikarska na Stanisławowszczyźnie i Chełmszczyźnie. Aresztowania, więzienia… Wraz z powstaniem w lipcu 1944 r. Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) zostaje jej członkiem. Bycie członkiem UHWR oznaczało posiadanie doświadczenia w pracy podziemnej, niezłomność narodową, wyszkolenie na doświadczeniach ideowo-duchowych poprzedników i heroicznych współczesnych. W końcu dla Mychajła Diaczenki nigdy nie było to egzaminem, był to stan jego duszy, obywatelska potrzeba syna ojczystej ziemi, ukraińskiego patrioty. Nawet w strasznych dla Zachodniej Ukrainy latach powojennych, kiedy wagony towarowe z „zapadeńcami” toczyły się jeden za drugim na Sybir, a nocami płonęły chutory i wsie, bo enkawudziści szukali „banderowców”. Jeszcze wczoraj rozbrzmiewały bojowe, pełne optymizmu marsze, które układali poeci UPA: „Z gór Karpat niesie się gwar wolności, // Z gór Karpat niesie się wolności zew, // Tam niebiesko-żółte łopoczą sztandary — // Tam już zagrała ukraińska krew”. A zaraz po wyzwoleniu ukraińskich ziem od niemieckiego faszyzmu lud zaczął układać swoje, najczęściej kołomyjkowe, strofy: „Bije się UPA długie lata, // A moskale ze wszystkich stron… // Jak szarańcza emgiebiści, // Chcą Ukrainę zniszczyć”. W tym czasie Mychajło Diaczenko (Bojesław) wydaje podziemny magazyn „Czarny las” (1947—1950). Był również redaktorem gazety UPA „Szlak zwycięstwa”. W latach młodości Diaczenką kierowało niezgaszone pragnienie pisarskiego rozwoju. Gorzkie objęcia sieroctwa już od najmłodszych lat budziły w nim potrzebę przeciwstawienia się codzienności, szukania wyjścia ze skomplikowanych sytuacji. Jakieś głęboko ukryte wewnętrzne odczucie przebijało się z duszy, podpowiadając, że takim ratunkiem może stać się dla niego poetycka Muza, słowo, które będzie go ogrzewać w najstraszniejszych bezwyjściach; słowo, które doda mu sił, wiary, które będzie go wołać i podnosić innych na „krwawy bankiet” o ukraińską państwowość… Słowo „oczyszczające, wzmacniające, ogniste…”. „Gdy jeszcze mały byłem w pieluchach, // Gdy anioł Boży stanął nade mną, // Jak rycerz z mieczem groźnym w rękach, // I ze złotogłosą trąbą. // I uśmiechnąwszy się miło, dał mi // Surmę, i Bożą iskrę w duszę wdmuchnął, // A potem zasiał w niebieskim ogniu — // I popłynęły, jak śpiew po wieszczych strunach, // Święte słowa: // — Jak wyrośniesz, idź między swój lud // I graj mu, budź, niech rwie kajdany! // Surmij, śpiewaj, choć w szponach przeszkód, // Niech Ukraina z martwych dumnie wstanie!” W dziale rękopisów Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukrainy docent Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Iryna Jaremczuk natrafiła na autografy czterech listów Mychajła Diaczenki do redakcji „Dażboha”. Jeden z nich znajduje się w funduszu Jewhena-Julija Pełeńskiego, a trzy — w funduszu Bohdana-Ihora Antonycza. Są datowane na 1934 rok. Młoda badaczka doszła do wniosku, że zwrócenie się nikomu nieznanego w tamtym czasie młodzieńca z Podkarpacia M. Diaczenki właśnie do młodzieżowego czasopisma „Dażboh” nie było przypadkowe. Wykształcony młodzieniec już dobrze orientował się w galicyjskim życiu politycznym i procesie literackim. Właśnie w tym czasie z inicjatywy Jewhena-Julija Pełeńskiego, członka grupy literackiej „Listopad”, redaktora czasopisma dla ukraińskiej młodzieży „Wohni”, współpracownika wydawnictw Doncowa, otwarto „Dażboh” — wydanie, które „miało przerwać milczenie, spowodowane letargiem LNW”, oraz, jak pisano we wstępie skierowanym do czytelników, „zjednoczyć przy czasopiśmie poetów młodej generacji, nacjonalistów…” W pierwszym liście, komentuje badaczka, jest prośba młodego autora o prenumeratę „Dażboha”, a także o ocenę jego prób poetyckich — wierszy „Zagrajcie, gromy!” oraz „W 15 rocznicę 22 stycznia 1919 r.”. Następny list również jest zaadresowany do redakcji. Z uwagi na to, że jest przechowywany w funduszu B.-I. Antonycza, bezsprzecznie, słusznie uważa autorka, że przekazano go B.-I. Antonyczowi jako współredaktorowi czasopisma. Nawiasem mówiąc, redakcja czasopisma „Dażboh” zwróciła się do czytelników z prośbą o wyrażenie opinii na temat ogólnego stanu rozwoju ukraińskiej literatury. Przypominam ten fakt tylko dlatego, że młody bodnarowski proświcianin od razu odpowiedział na propozycję redakcji. Oczywiste jest, że w tym przypadku, w którym doszukujemy się diaczenkowskiej pobudki do pisania wierszy, chyba nie jest tak ważne akcentowanie tego, jaki był jego przesłany referat, choć sam Diaczenko w liście do redakcji tak stawiał sprawę. Oczywiste jest, że młodzieniec, mając już wykształcenie gimnazjalne, mógł napisać profesjonalne opracowanie. Wszak jakie krytyczne i naukowo-literaturoznawcze „cuda” w jego wieku tworzył żołnierz-ususu Mykoła Ewshan-Fediuszko z Wojniłowa, który jest o jakieś dwadzieścia kilometrów od Bodnarowa. Diaczenkę choć interesuje ocena jego referatu, ale nie jest ona dla niego najważniejsza. Bardziej troszczy się o swoje próby poetyckie: „Jaka jest opinia o moich wierszach?”. Lecz z „literackiej poradni” czasopisma „Dażboh” nie przychodziły takie odpowiedzi, na jakie czekał początkujący poeta. A on mimo wszystko obstawał przy swoim: „Wysyłam świeże swoje próby i dotąd będę wysyłał, dopóki nie będą dobre! Proszę łaskawie i o nich nieco powiedzieć”. Wkrótce
M. Diaczenko prześle do redakcji „Dażboha” także rękopis swojego pierwszego zbioru. Wyobrażając sobie jego ukazanie się światu, pragnie, aby był on podobny do zbioru Bohdana Krawciwa „Sonety i strofy” — w formacie „szesnastki”, w nakładzie podzielonym w równych częściach na lepszym i gorszym papierze. Może pojawić się pytanie: dlaczego M. Diaczenko — rekrut poetyckiej Euterpe — tak bardzo „wzorował się” na Bohdanie Krawciwie? Odpowiedź jest prosta i ciekawa. Po pierwsze, pochodzą z tego samego pokolenia (B. Krawciw jest zaledwie o niecałe pięć lat starszy). Ponadto, to ziomkowie. Z rodzinnej wsi Bodnarów, w której urodził się M. Diaczenko, do Łopianiec, gdzie upłynęło dzieciństwo B. Krawciwa, jeśli nie jest rzut beretem, to przynajmniej blisko. A po drugie, dociekliwy uczeń gimnazjum w Stanisławowie i płastun M. Diaczenko nie mógł nie znać poety Hałajdy (pseudonim B. Krawciwa), który właśnie w tym czasie drukował swoje wiersze w młodzieżowym biuletynie „Ukraiński Płast”, wychodzącym w Stanisławowie. W 1929 roku B. Krawciw wydał swój pierwszy zbiór „Droga”, a rok później — zbiór „Promienie”. Zbiór „Sonety i strofy”, który tak imponował Diaczence, ukazał się w 1933 r. we Lwowie nakładem Bohdana Dorockiego w drukarni Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki. W światopoglądowo-wizualnym polu M. Diaczenki, który tak wytrwale szukał własnej drogi do literatury, była oczywiście poezja strzelców siczowych, którą wówczas deklamowano w galicyjskich czytelniach, domach ludowych, na festynach itp. Tym bardziej, że autorami takiej poezji nierzadko byli bliscy mu ziomkowie, którzy brali bezpośredni udział w zmaganiach wyzwoleńczych jako żołnierze Legionu Strzelców. Powiedzmy, Ołeś Babij, autor zbiorów poetyckich „Nienawiść i miłość”, „Za szczęście omamione”, „Pożniwie” oraz wielkiego poematu „Huculski kureń” — bliski jego krajan (pochodził spod Wojniłowa, wieś Serednie). Jakże mógł go nie znać młody bodnarowski proświcianin?! On nie tylko znał, ale i propagował jego twórczość. Zachwycał się Diaczenko także twórczością Jury Szkrumelaka (słynnego Sorokatego), bodaj najpopularniejszego wówczas w Galicji pisarza, którego utwory drukowano w rozmaitych kalendarzach i czytankach proświciańskich. Jego poemat „Sen Hali- 21 lutego w Babim Jarze przy Krzyżu, symbolicznej mogile rozstrzelanych bohaterów, odbyło się złożenie kwiatów i panichida pamięci Ołeny i Mychajła Telihów oraz ich towarzyszy broni, którzy oddali życie za wolną Ukrainę. W wiecu-requiem wzięli udział: zastępczyni przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy, zasłużona artystka Ukrainy Switłana Myrwoda, honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy, deputowana ludowa Ukrainy IV kadencji Olha Kobec, dyrektor generalny Fundacji im. Ołeha Olżycza, kandydat nauk historycznych, pracownik naukowy Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Serhij Kot, przywódca kijowskiej miejskiej OUN Bohdan Czerwak, przewodniczący OSM „Zarewo” Wiktor Heneraliuk, uczniowie i nauczyciele kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 97 im. Ołeny Telihy oraz młodzież studencka. Przypomnijmy, że 70 lat temu, 21 lutego 1942 roku, w Babim Jarze hitlerowcy rozstrzelali znaną pisarkę Ołenę Telihę wraz z mężem i współpracownikami — członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zdjęcie Jewhena BUKETA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
