Zdjęcie Ołeksandra Klymenki
Około setki studentów wyszło w poniedziałek na pikietę protestacyjną pod budynek Rady Najwyższej. Protestowali przeciwko nowej ustawie o oświacie, a także przeciwko zamiarowi zmniejszenia w szkołach liczby godzin przeznaczonych na nauczanie języka ukraińskiego. Protestujący po raz kolejny domagali się dymisji ministra oświaty Dmytra Tabacznyka.
Maschinelle Übersetzung
Tych dni media poinformowały o kolejnej antyukraińskiej machinacji ozloblionego ministra edukacji, członka Partii Regionów Dmytra Tabacznyka. W kierowanym przez niego resorcie przygotowuje się nowe programy szkolne i przewiduje się w nich dla starszych klas znaczne ograniczenie godzin przeznaczonych na nauczanie języka ukraińskiego i literatury, a przedmiot „Historia Ukrainy” chcą w ogóle usunąć z programu szkolnego, „wtapiając” historię Ukrainy w jakiś „zintegrowany” kurs historii powszechnej. Dzieje się tak mimo to, że historię Ukrainy jako odrębny przedmiot szkolny wykładano nawet w Związku Radzieckim.
Wkrótce pojawiły się wyjaśnienia samego ministra. Tabaczник zaprzecza tej informacji, przynajmniej oświadcza, że ostateczna decyzja jeszcze nie zapadła: co do przedmiotu „Historia Ukrainy” — w ogóle nie będzie on usunięty z programów szkolnych, a co do propozycji dotyczących skrócenia lekcji języka i literatury w Ministerstwie wciąż się zastanawiają. Ale stawiać kropki jeszcze za wcześnie, nie ma dymu bez ognia. Podobne projekty jednak są opracowywane, choć Tabaczник oświadczył, że nie w ich Ministerstwie: „Ten projekt opracowuje grupa uczonych Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych, a potem, po zakończeniu jego przygotowania, zostanie przekazany do Ministerstwa i wystawiony do dyskusji”. Mówiąc o skróceniu liczby lekcji języka ukraińskiego i literatury, Tabaczник wyjaśnił, że takie propozycje rzeczywiście będą rozpatrywane: „Nie pamiętam konkretnych liczb, ale skrócenia są możliwe, między innymi mogą dotyczyć języka ukraińskiego i historii. Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, aby zaoszczędzić jedną lekcję tygodniowo na pogłębione nauczanie informatyki. Drugi powód to plany wprowadzenia lekcji jeszcze jednego języka obcego… Na informatykę i drugi język obcy potrzebne są dodatkowe godziny, ale dodanie 9—10 lekcji tygodniowo nie pozwalają na to normy fizjologiczne. Dlatego w pewnych skróceniach Ministerstwo być może pójdzie”. Zatem zamiar ograniczenia nauki państwowego języka ukraińskiego i literatury, ograniczenia, a nawet usunięcia historii Ukrainy jako odrębnego przedmiotu, wciąż jest rozważany. Przykro, że przy tym maczała palce Narodowa Akademia Nauk Pedagogicznych, a w Ministerstwie chętnie podejmują dyskusję nad tymi wymysłami. I jeśli już rozszerzać naukę informatyki i języków obcych, to dlaczego kosztem języka ukraińskiego i historii? Tym bardziej, że jednocześnie pojawiła się informacja, iż Ministerstwo Oświaty, mimo „norm fizjologicznych”, planuje jednak zwiększyć ogólną liczbę godzin nauki dla uczniów starszych klas. Czy zatem może znaleźć się miejsce dla informatyki i języków obcych bez uszczuplania języka ojczystego i historii? Oto jak tę prowokację Akademii i Ministerstwa skomentowali znani naukowcy.
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki:
„O nauczaniu języka ojczystego na Ukrainie nie można mówić tak, jak w innych krajach. Przecież ani we Francji, ani w Anglii, ani w Niemczech nie ma żadnych problemów z posługiwaniem się językiem państwowym i jego używaniem. Na Ukrainie do dziś w pełnym zakresie nie jest wykonywana ustawa o państwowym statusie języka ukraińskiego. Języku ukraińskiemu nie przywrócono do dziś tych funkcji, których pozbawiono go w dawnym Związku Radzieckim. W Radzie Najwyższej, a także w lokalnych radach, zwłaszcza na wschodzie i południu Ukrainy, rozzuchwaliły się antyukraińskie siły, które dążą do jeszcze większego zawężenia zakresu używania języka ukraińskiego. Oświadczenie ministra oświaty i nauki Dmytra Tabacznyka jest kontynuacją tej antyukraińskiej polityki. Języki obce oczywiście trzeba uczyć, ale nie kosztem języka ukraińskiego”.
Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy: „Cokolwiek robi człowiek, stawia przed sobą jakiś cel. Niedawno stało się wiadome, że minister oświaty D. Tabacznyk podpisał projekt rozporządzenia dotyczącego nowych typowych planów nauczania w szkole średniej. Liczba lekcji języka ukraińskiego, zgodnie z tym rozporządzeniem, została zredukowana do dwóch tygodniowo, zmniejszono liczbę godzin na naukę literatury ukraińskiej. W szkole podstawowej zrobiono to już wcześniej. Dlaczego, w jakim celu? Czy nauka o słowności nagle stała się drugorzędna w systemie oświaty? Wielki pedagog K. Uszynski uważał, że «spośród innych przedmiotów nauczanie
Maschinelle Übersetzung
Na Łotwie podsumowano referendum w sprawie statusu języka rosyjskiego w kraju. Prawie 75 % wyborców zagłosowało przeciw temu, aby rosyjski stał się drugim językiem państwowym na Łotwie. „Dziękuję wszystkim, którzy stanęli w obronie języka państwowego i Łotwy jako jedynego kraju na świecie, gdzie język łotewski, tradycje ludowe i wszystko, co łotewskie, może istnieć, rozwijać się i jednoczyć wszystkich, którzy są prawdziwymi patriotami tego kraju — powiedział prezydent Łotwy Andris Bērziņš. — Dziękuję wszystkim, którzy zdołali zachować w rozgrzanej atmosferze referendum chłodną krew i tolerancję, nie ulegli prowokacjom i podsycaniu wrogości. Jednocześnie musimy pamiętać, że referendum niczego nie kończy. Wszyscy, którzy chcą tutaj żyć w warunkach wzajemnego szacunku i zrozumienia, powinni niezwłocznie rozpocząć dyskusję, dialog o tym, jak przezwyciężyć podejrzenia, urazy i nieporozumienia”.
Maschinelle Übersetzung
«Tylko język ożywia» Zakończenie. Początek na str. 1 Dla nas, Ukraińców, Dzień Języka Ojczystego to codzienność, 365 dni w roku, a w przestępnym, jak obecnie, nawet o dzień więcej. Właśnie dlatego musimy tworzyć nie tylko Dzień Języka Ojczystego, lecz czas, okres. Czym jest język ojczysty? W interpretacji Ohijenki to poczucie przynależności do wielkiego rodu. Czym są więzi rodowe? Oznacza to, że nie pojawiłeś się na tym świecie sam z siebie, że dzięki rodowi i określonym genom jesteś taki, jaki jesteś, one cię ukształtowały. A w związku z tym, że (co poświadczył Humboldt, a Potebnia potwierdza) aparat językowy kształtuje się jeszcze w łonie matki, jesteśmy ukształtowani, by być nosicielami języka ojczystego. Inna sprawa, jak udaje nam się lub nie udaje zrealizować to swoje jestestwo, swoją naturę. Język ojczysty to głębia wieków, zanurzenie we wszystkich czasach, cały bagaż informacyjny, który posiadamy i który przekazywany jest poprzez strukturę genową. On zobowiązuje nas do bycia tym, kim zostaliśmy objawieni przez Boga. Zatem jest to Pańska kosmiczna program, a ten, kto odstępuje, okrada samego siebie. Bo tylko w języku ojczystym człowiek realizuje się jako twórcza osobowość. Tylko w pełni środowiska językowego człowiek ujawnia wszystkie swoje pozytywne cechy. Może osiągnąć niesłychane twórcze wyżyny właśnie w języku ojczystym. Dlatego język to nie tylko środek komunikacji, lecz znacznie więcej. To program bycia sobą i realizowania siebie. A jeśli tego nie ma, jeśli nas ograniczają, to ograniczają nasze możliwości, parametry twórcze, energię twórczą. Ograniczenie to jest niezwykle szkodliwe i dlatego wielu wśród Ukraińców jest nosicielami tego kompleksu niższości. Wywodzi się on z ułomności językowej. Aby tego uniknąć, prowadzono ciągłą walkę o swoje prawo do języka, o swoje terytorium. Bo słowo i krajobraz są ze sobą powiązane, tworzą nierozerwalną jedność — kosmologos. Słowo nakłada się na krajobraz, na niebo, na wszystko. Dlatego cała ta przestrzeń, wszystkie te parametry świata były oswajane przez Ukraińca długo i konsekwentnie, nazywając trawę rdestem czy tatarakiem, gwiazdozbiory Wozem czy Wołosożarem. To znaczy, że mikro- i makrokosmos był oswajany poprzez słowo i on istnieje, on jest ukształtowany, musimy go przywracać. Jeśli zaś będziemy zapożyczeni, to będziemy cały czas w najmie — cudzego słowa, cudzej ideologii, cudzego ducha. Bo tylko słowo ożywia. I właśnie taka walka toczy się przeciwko naszemu językowi ukraińskiemu, naszemu Kościołowi ojczystemu. Język ojczysty to właśnie i wiara, i słowo, i Pan Bóg, i Jego program, i nasz obowiązek. Czy dotrze to do tych, którzy Ukrainę przekształcają tylko w terytorium zysku, biznesu? Korzystają z cudzego języka i uważają, że zdobywając wielkie kapitały, zdobywają też kapitały duchowe. Wszystko to zostaje obalone. Świadczy o tym burzliwość świata afrykańskiego, który mówi, że dziś nie ma ustalonych norm. Uważano, że Egipt, Arabowie — to naród, który żyje wyłącznie według prawa zwyczajowego i wszyscy powinni szanować władzę, ale oni pokazali, że nie! Wywracają się wszystkie pojęcia. I ten, kto myślał, że mając majątek, będzie dyktował absolutnej większości swoją wolę, myli się. I myli się dzisiejsza władza. Nie utrzyma się, ani złotymi sedesami, ani złotymi poręczami nie wesprze się. I żaden bagnet ich nie wesprze, bo jest bezsilny, jak pokazał czas, wobec programu kosmicznego. Podłączam teraz takie kategorie jak Kosmos, Bóg, tylko dlatego, że naprawdę, kto może przeciwdziałać, jeśli to projekt Pański, jeśli to projekt wszechświatowy — bycie Ukraińcem. Ci, którzy stawiają opór, rozumieją, że wtedy stajemy się gospodarzami na swojej ziemi, wtedy nie jesteśmy ułomni, jesteśmy konkurencyjni, twórczy, będziemy ich wszędzie zwyciężać, jesteśmy samowystarczalni we wszystkich płaszczyznach — ekonomicznych, duchowych. A samowystarczalność to Bogorówność, czyli odpowiedzialność przed najwyższą siłą. I dlatego dla mnie są to prawdy, które nie podlegają ani rewizji, ani jakimkolwiek kompromisom. Poprawność polityczna w rozmowie o języku jest niecelowa. Polietniczność i wielokulturowość umarły w Brytanii, kiedy w zeszłym roku były bunty, jeszcze wcześniej umarły we Francji. A co do naszej historii ukraińskiej, którą chcą „ukryć”? To ciągłe próby człowieka, który bez wątpienia wykonuje polecenia Moskwy. Człowieka, który wciąż chce kształtować z Ukraińca homo sovieticus, który z ramienia partii komunistycznej był deputowanym i wydaje się, że pozostaje nim na Krymie. W ogóle absurdalnie jest mówić o tej postaci. Naród musi się bronić. A obrona to obrona własnej perspektywy, godności, honoru, historii, języka ojczystego, przywiązania do rodu. nie ma niczego w takim stopniu zdolnego rozwinąć człowieka, jak nauka języka”. I literatury, nawiasem mówiąc, też. „Nauczanie języka — pisał wielki pedagog W. Suchomłynski w artykule „Słowo języka ojczystego” — to mistrzostwo tworzenia ludzkiej duszy, bo jest ono najdelikatniejszym, najsubtelniejszym dotknięciem serca dziecka. Nauczanie języka to znawstwo człowieka, bo w słowie łączą się myśl, uczucie, stosunek dzieci do całego otaczającego świata. Nauczanie języka to także nauka o społeczeństwie, bo w słowie zapisane są wieki życia i walki narodu, jego męstwo i sława, nadzieje i oczekiwania”. Minister edukacji D. Tabacznik nie jest aż takim ignorantem, żeby tego nie rozumieć. Przeciwnie, dobrze to rozumie i dlatego stara się poniżyć język ukraiński, rozprawić się z nim, żeby zdebilizować Ukraińców. To jego stały cel. Ale ani Piotrowi I, ani Katarzynie II, ani żandarmowi Wałujewowi, ani Susłowowi z kompanią nie udało się zadeptać, zniszczyć ukraińskiego słowa i dążenia Ukraińców do bycia samymi sobą, bycia Ukraińcami. Nie uda się to też podesłanemu panu Tabacznikowi. To duch, którego „ani popowskie tortury, ani więzienne carskie mury, ani wojska musztrowane, ani armaty ładowane, ani szpiegowskie rzemiosło do grobu jeszcze nie sprowadziło” (I. Franko). I nie sprowadzi go nigdy. Witalij DONCZYK, akademik: „Być może te zamysły ministra i regionalnych wiążą się ze zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi. Regionalni rozumieją, że wielu wyborców pod żadnym pozorem i tak nie będzie na nich głosować, dlatego chcą skupić się na wyborczej może”. Ale od Donu do Wisły w tamtych odległych latach słyszano ten język, z którym wyrosła, jak z matczynego, obecna moskiewska, która przyszła po chrzcie Rusi-Ukrainy po trzystu z górą latach na rzekę Moskwę. Nie szanujemy swoich, a przez to nie szanujemy i gardzimy samymi sobą. Modlimy się do Boga nie w swojej, a w cudzej cerkwi. Słuchamy szusterów i kisielowów, ale w wątpliwość bierzemy to, co mówią swoi. Słuchamy tych, którzy żyją z Ukrainy, ale nie słuchamy tych, którzy żyją Ukrainą. Mówimy, że pomnik Lenina nie prosi o jeść i niech stoi. A pomnik Stepana Rudanśkiego, którego współtwórczyni naszego kraju, bibliotekarka Julia Grosz wyciągnęła z błota, umyła i postawiła na piedestale w Chomutyńcach, jutro będzie prosić kogoś z nas o jeść?! Wszyscy będziemy prosić o jeść, kiedy po raz kolejny okupują Ukrainę. Będziemy prosić o jeść tych, którzy jutro przyjdą i będą składać wieńce i kwiaty temu katu narodu ukraińskiego, który swoją barbarzyńską ideologią przyniósł na Ukrainę głodomory z niesłychanym na planecie kanibalizmem — matki jadły swoje dzieci w latach 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947. Zapomniano, jak za prawo sprzedaży butów czy mamy chustki, wygnania na wesele czy chrzciny trochę samogonu, wtrącano do więzienia.
tych, którzy zawsze ich wspierali, przede wszystkim w Donbasie. Rachuba jest taka: to rzekomo zrusyfikowany region, a wyborcy tutaj jest obojętne, że trwa kolejny atak na język ukraiński, dlatego po takich krokach nie stracą elektoratu. Ale regionaliści bardzo się mylą. Dla wyborców Donbasu obecnie na pierwszym planie są nie problemy językowe, a socjalne. Są one tutaj bardzo ostre, wyborcy są krytycznie nastawieni do władzy, a spekulacje wokół kwestii językowej nie przysporzą głosów nawet tutaj”. Opozycja proponuje zwolnić Tabacznyka Frakcje opozycji będą rekomendować prezydentowi zwolnienie ministra oświaty Dmytra Tabacznyka. O rejestracji odpowiedniej uchwały ze strony frakcji BJuT oraz NU-NS poinformował w poniedziałek wiceprzewodniczący parlamentu Mykoła Tomenko. “Uchwała będzie dotyczyć rekomendacji w sprawie zwolnienia ministra oświaty Dmytra Tabacznyka za systemową antyukraińską działalność. Chociaż moi koledzy mówią, że nagromadziło się tam już tyle spraw korupcyjnych, że można by było wszcząć nawet sprawę karną” — zaznaczył. Ponadto opozycjoniści będą żądać od rządu wycofania jego projektu ustawy o oświacie, ponieważ “jest on skierowany jedynie na to, aby Ministerstwo mogło zarządzać uczelniami wyższymi i brać łapówki za określone decyzje”. Według słów Tomenki, deputowani będą proponować rządowi wniesienie alternatywnego projektu ustawy o oświacie, opracowanego nie przez urzędników Ministerstwa, a przez specjalistów z branży oświatowej. Przygotowali Petro ANTONENKO, Nadija KYRIJAN
Maschinelle Übersetzung
Ołeh CZORNOHUZ, m. Kijów. Zwolennicy mojej twórczości przysłali niedawno z rodzinnej Kalinówki gazetę, w której „ptaszkiem” zaznaczyli informację pod nagłówkiem „Kalinowscy nacjonaliści żądają zdemontowania Lenina i postawienia pomnika sławnemu rodakowi Stepanowi Rudanskiemu”. Rada miejska rzekomo kategorycznie występuje przeciwko temu. Co mogę odpowiedzieć na to swoim rodakom? Aksjomat, dlaczego jesteśmy biedni, bo głupi — to już wiadomo. Takimi pozostaniemy, dopóki nie będziemy szanować samych siebie, a tylko obcych. Teraz chcę powiedzieć jako człowiek, który objechał pół świata, że nie ma żadnego kraju (oprócz najbardziej zacofanych krajów Afryki i Ukrainy), gdzie tak obficie stałyby pomniki okupantów. A na Ukrainie w 21. roku niepodległości stawiają pomniki okupantom lub chronią ich symbole lepiej niż własne mieszkania. Lenin (jeśli już dzisiaj Patriarchat Moskiewski przez ukraińską metropolię buduje na Ukrainie „ruski mir”) w 1922 roku rozpoczął na Ukrainie „czerwony terror”. Chciałbym, aby parafianie Patriarchatu Moskiewskiego, którzy chodzą do moskiewskich cerkwi na mojej ziemi, wzięli ołówki do rąk i zapisali co nieco z niedawnej historii. Wierni leninowcy dokładnie wykonali wskazówkę swojego wodza Uljanowa-Lenina. Cały święty synod na czele z Patriarchą Moskiewskim aresztowano w maju 1922 roku, a majątek rozgrabiono. Petersburskiego metropolitę Beniamina nagiego wyprowadzili na mróz, oblali wodą i zostawili, by stał jako pomnik na petersburskim placu. Kiedy metropolita zaczął tajać, wrzucili go do Newy, przywiązując mu do nóg kamienny krzyż. Tobolskiego biskupa Hermogena porąbali na drobne kawałeczki, przywiązując jego ciało do jednostki pływającej, której koła poszarpały go na „szaszłyk” przy oklaskach upojonej publiczności od tak zwanego „opium dla ludu”. Dodam, że takich w niczym niewinnych było 28 osób. I to tylko biskupi i metropolici. Można jeszcze przytoczyć niemało krwawych wyczynów kopii tego, co straszy na kalinowskim placu. Najkrwawszy jego Dekret — o „czerwonym terrorze”. („Dekret o czerwonym terrorze”, podpisany przez Uljanowa-Lenina 5 marca 1918 roku. Oto morze krwi popłynęło!!!). Rozpoczął od żon i dzieci carskich oficerów Imperium Moskiewskiego. Ponieważ ci oficerowie nie zdążyli wsiąść na francuskie okręty w Sewastopolu, aby wyjechać za granicę, żony oficerów z dziećmi postanowiły obronić swoich mężów i wyszły naprzeciw leninowcom, święcie pamiętając, że w żadnej armii świata nie podniesie się ręka, by rozstrzeliwać kobiety i dzieci. Pomyliły się. Lenin wydał rozkaz rozstrzelania wszystkich. Tak zaczął się w Kraju Rad czerwony terror. Ale to w Moskwie. To zupełnie inne państwo. I niech tam oni rozliczają się ze swoimi synami: kogo kanonizować, a kogo kłaść w mauzoleach. A co do tego ma Ukraina, w której ten wódz, nawiasem mówiąc, ani razu nie był i, dzięki Bogu, nawet nie dotknął naszej ziemi. Za to dotykała nas wszystkich jego krwawa ideologia. Ona i teraz działa. My zaś nie stawiamy pomnika synowi swojego narodu, a bronimy z pianą na ustach rudymentu wczorajszego dnia i wczorajszego okupanta. Zaprawdę, jak pisze Pismo Święte, „nie ma proroka we własnej ojczyźnie”. My nawet nie chcemy słuchać o swoim wybitnym rodaku Stepanie Rudanskim, który podniósł głos w języku ukraińskim, kiedy główny żandarm imperium Wałujew zabronił go, podkreślając, że żadnego „ukraińskiego języka nigdy nie było, nie ma i być nie może”. Zapomniano też o prawie o 5 kłosach. Zapomniano, że ja, urodzony na wsi, nie miałem prawa mieszkać w mieście, jak nie miałem prawa do paszportu, emerytury, zameldowania i byłem na poziomie niewolnika?! Dopiero z chruszczowowską odwilżą dano nam paszporty i choć jakieś emerytury. Cóż, niech straszą obce bożki na naszej ziemi, skoro w nas nie budzi się w sercu miłość do Ojczyzny i my ją tak szanujemy, jak szanują ją wrogowie nasi, zdobywcy i okupanci. Oto dlaczego nasza ziemia, fabryki, zakłady i zasoby naturalne do nas nie należą. Bo my jeszcze do tego modlimy się w obcych nam cerkwiach, zbudowanych za nasze pieniądze, uważając swój język za niekanoniczny na polecenie tej samej Moskwy. Ot tylko Bułgarzy nie wierzą, że ich język jest niekanoniczny, jak Słoweńcy, Gruzini, Ormianie, Rumuni, Polacy, Czesi i inni Słowianie, bo oni święcie pamiętają słowa apostoła Pawła: „Ten, kto zwraca się do Boga w języku ojczystym, ten jest bliżej Boga”. A my oddalamy się i biegamy po domach, zbieramy po ostatniej hrywnie, żeby zanieść do patriarchatu moskiewskiego i zbudować na swojej Ukraińskiej ziemi „ruski mir”, a przy okazji i więzienie „ruskiego miru” dla siebie i na zawsze oddać swoje terytorium, bo tam, „gdzie ruska mowa, tam nasza (aut. ich) terytorium”. Przynajmniej właśnie tak wypowiada się obecnie Władimir Putin.
Maschinelle Übersetzung
Mieszkańcy Sewastopola i goście miasta przez lata podziwiali dwie starożytne armaty, które wydobyto z dna morza i ustawiono w Zatoce Artyleryjskiej na nabrzeżu miasta. Kiedy w nocy 25 listopada 2010 roku zniknęły, lokalne media podniosły alarm, a poszukiwaniami armat zajęło się SBU. Jednak w ostatnich dniach starożytne armaty nie tylko odnalazły się na prywatnym terenie bazy wypoczynkowej na przylądku Aja, ale też ogłuszająco wystrzeliły, rykoszetem uderzając w reputację naszej głowy państwa. I posypały się publikacje z oszałamiającymi nagłówkami: „W bazie Janukowycza znaleziono skradzione armaty”, „W kradzież zamieszane otoczenie Janukowycza”, „Od czapek do armat”… Czy są zatem podstawy do tak poważnych zarzutów wobec naszego prezydenta, którego nierzadko nazywa się dwukrotnie niekaranym ulicznym „czapkołapem”? Serhij SŁOBOŻANSKYJ. Dopiero teraz wyjaśniło się, że armaty z okresu wojny krymskiej 1854—1856 lat, które tak podobały się mieszkańcom Sewastopola, okazały się niczyje. Jako znaleziska archeologiczne, zgodnie z prawem, powinny należeć do państwa. Dlatego wszyscy nie bezpodstawnie uważali armaty za własność miasta, a kierownictwo portu w Sewastopolu z jakiegoś powodu było przekonane, że to mienie przystani. Korzyść zaś z nich czerpała prywatna restauracja w Sewastopolu „Rybackij stan”. Była to atrakcja jej letniego ogródka, ponieważ stoliki ustawiano tuż przy historycznych relikwiach. O posiadaniu tak rzadkich eksponatów marzyły też muzea miasta. Wszystko zaczęło się od tego, że port w październiku 2010 roku zażądał od restauracji usunięcia z przystani armat, które sam zresztą instalował. Rzekomo z powodu dużego obciążenia niszczyło to nabrzeże, które należało wyremontować dla lepszej obsługi statków pasażerskich. „Rybackij stan” poinformował o tym kierowników prywatnego muzeum „Michajłowskij rawielin”. Kiedy jednak muzealnicy, otrzymawszy wszystkie niezbędne pozwolenia, zebrali się już, by załadować armaty, niespodziewanie pojawili się funkcjonariusze organów ścigania i oświadczyli, że miejski zarząd SBU jest przeciwny przekazaniu historycznych wartości prywatnemu muzeum, ponieważ są one dobrem narodowym. Logiczne. Ale po tym armaty bez śladu zniknęły. Dziennikarze zwrócili się do Sewastopolskiego Portu Morskiego z prośbą o wyjaśnienia. Tam poinformowano, że armaty przeszkadzały statkom i niszczyły nabrzeże, dlatego je zdemontowano i przekazano Muzeum Heroicznej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola. Ale w muzeum armat nie było. Dzień przed ich zniknięciem muzealnicy otrzymali list z portu z propozycją samodzielnego odebrania starożytnych armat, ale ktoś ich ubiegł. Dlatego bardzo ucieszyła wiadomość z 3 lutego tego roku na stronie subiektywnego dziennikarstwa lb.ua o tym, że udało się odnaleźć armaty. Na zamieszczonym tam zdjęciu widzimy owinięte w polietylen dwie duże lufy, leżące pod sosną na terenie prywatnej bazy wypoczynkowej „Przylądek Aja”, która znajduje się niedaleko Sewastopola. Jak zaznaczono w publikacji, baza ta została sprywatyzowana w 2007 roku, w tym samym czasie, kiedy wywłaszczano państwową rezydencję „Międzygórze”, w której obecnie mieszka Wiktor Janukowycz. I co najważniejsze — prywatyzację dwóch obiektów (rezydencji „Międzygórze” oraz bazy „Przylądek Aja”) przeprowadzały te same osoby fizyczne i prawne. Akcentując właśnie na tych słowach, większość mediów rozpowszechniła sensacyjną wieść, a w nagłówkach faktycznie bezpodstawnie wysunięto dość gniewne, a nawet obraźliwe zarzuty pod adresem naszego gwaranta. Tylko najbardziej dociekliwi dziennikarze poznali szczegóły kradzieży armat i rzucili światło na działania osób zamieszanych w bazę wypoczynkową „Przylądek Aja”. Dość ciekawą notatkę na ten temat opublikowało wydanie „Argument”. Według jego danych, baza „Przylądek Aja” została sprywatyzowana przez Fundusz Mienia Państwowego w 2007 roku, kiedy Janukowycz był premierem. Za 800 tys. dolarów kontrolę nad 14 tys. ha między zatoką Laspi a Bałakławą otrzymało LLC „Arktur-Krym”. Założycielami firmy są Władysław Weriowka i LLC „Ukkijwresurs”. Ta ostatnia jest zarejestrowana na Mychajła Dobniewa, który jest znany jako współzałożyciel firmy „Vesprom”. Na nią swego czasu była zarejestrowana jacht Ołeksandra Janukowycza „Centurion”. Drugi założyciel „Vespromu” — Ołeksandr Kolesnyk, bezpośredni partner starszego syna prezydenta. W kapitale zakładowym LLC „Ukraiński Związek Inwestycyjny”, który buduje jacht-klub, kompleks rekreacyjny i odrestaurowuje historyczne budynki na nabrzeżu Bałakławy, udział Kolesnyka wynosi 5 tysięcy dolarów, a Ołeksandra Janukowycza — 500 tysięcy dolarów. Kolesnyk jest założycielem firmy ochroniarskiej „Dellit”, która patroluje „Międzygórze” i lasy pod Suchołuczem. Pod tym samym adresem co „Ukkijwresurs” zarejestrowana jest też firma „Dim lisnyka”, która sprywatyzowała Suchołucze, a także firmy, które sprywatyzowały „Międzygórze”. Oto takie szydło wyszło z worka. Trudno sobie wyobrazić, że o wszystkich tych machinacjach nasz gwarant nie ma zielonego pojęcia. A teraz jeszcze kilka słów o tych, których sewastopolscy dziennikarze nazywają złodziejami armat. Dyrektor prywatnej bazy wypoczynkowej na przylądku Aja, gdzie znalazły się historyczne relikwie, Wołodymyr Łoszakow na pytania reporterów odpowiada, że wyraził zgodę swojemu dawnemu przyjacielowi na przechowanie na swoim terenie armat, na które wielu się łakomiło, dopóki nie wyjaśni się ich dalszy los. Wersję o kradzieży odrzuca i, nie wymieniając konkretnego nazwiska, zapewnia, że przyjaciel to porządny człowiek. Dziennikarze wkrótce ustalili, że armaty przywiózł jeszcze przed dwoma laty do bazy dyrektor restauracji „Rybackij stan” Wołodymyr Owaniesow. Rzekomo zdemontował i ukrył je u przyjaciela, aby historycznych relikwii nie ukradli przebiegli kolekcjonerzy. Jego zdaniem to szlachetny gest, a znamion przestępstwa nie znajdują w tym nawet prawnicy, ponieważ armaty nigdzie nie figurowały w ewidencji. Oto tak! Jeśli chodzi o udział w tej historii Wiktora Janukowycza, to raczej nie miał on zamiaru ustawiać takich armat przy wjeździe do „Międzygórza”. A oto jego nienasycony starszy potomek Sasza, który lubi chwalić się swoimi jachtami, a nawet biznesowymi skandalami, wygląda na to, że miał zamiar popisywać się przed przyjaciółmi jeszcze takimi zabawkami. Na zdjęciach: te armaty były ozdobą sewastopolskiej przystani; skradzione armaty na prywatnym terenie bazy wypoczynkowej przylądek Aja. Zdjęcia ze strony lb.ua. wybierać będzie naród. My za prezydentury Juszczenki przeżyliśmy już pierwsze niebezpieczeństwo wprowadzenia rządów parlamentarnych. Wtedy nie wyszło, ale jeśli silni tego świata są tym bardzo zainteresowani, to z pewnością będzie druga próba i nieważne, kto stanie się przewodnikiem tej idei teraz. A przy okazji będą próbowali wprowadzić drugi język państwowy i wiele rzeczy, które uniemożliwią jednolite społeczeństwo obywatelskie. Dlatego dla nas bardzo ważne jest, aby urząd prezydenta był zawsze, a wcześniej czy później los powoła lepszych wybrańców narodu. Silne narody już zaczęły wzmacniać własne piony władzy i rolę przywódcy. Przed zagrożeniem upadku źle skrojonej Unii Europejskiej gwałtownie rośnie nacjonalizm europejskich narodów. Mówiąc nam o liberalizmie, silni tego świata we własnym interesie działają jak konsekwentni nacjonaliści. My dopiero zaczynamy to rozumieć i żeby nas nie wyprowadzili na manowce, zmieniać porządek władzy warto tylko wtedy, gdy do tego dojrzeje społeczeństwo. Wskazane jest robić to nie teraz, a za lat pięć-dziesięć rękami polityków, autorytetów narodowych i ekspertów nowego pokolenia.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Prezydent uruchomił proces zmiany Konstytucji. Niebezpieczeństwo polega na tym, że dopóki proces dojrzeje, głowa państwa może stracić nad nim kontrolę. Co gorsza, zdrowe siły społeczeństwa mogą znaleźć się na uboczu tego procesu, a wszystko będzie odbywać się według scenariusza maksymalnego osłabienia państwa. Nie warto zapominać, że nasze społeczeństwo wobec świata zewnętrznego znajduje się w stanie porażki informacyjnej. Nie pozwala przywrócić bezpieczeństwa informacyjnego nieudana polityka humanitarna władz, a edukacja nie potrafi poradzić sobie z funkcją odtwarzania obywatelskości w młodym pokoleniu. Zatem sił obronnych społeczeństwa władza nie mobilizuje, a w gospodarce, zważywszy na nowy etap światowego kryzysu, sukcesów oczekiwać próżno. Władza nie dostrzega całej powagi światowych wyzwań, nie potrafi sama się zreformować i nie pozwala na to narodowi za pomocą demokratycznych środków. Nowa ustawa o wyborach stwarza znikome możliwości dostania się do parlamentu prawdziwym aktywnym obywatelom. Parlament jest niestabilny wobec wpływów zewnętrznych i faktycznie nieodpowiedzialny przed wyborcami. Partie opozycyjne przygotowują nam po wyborach nie jakościową zmianę, a „przyjście do władzy zamiast władzy, a potem zobaczymy…”. My też jesteśmy wrażliwi, elektorat jest zdenerwowany i na niego można również wpływać z zewnątrz. Zatem do dokonywania poważnych zmian naród jeszcze nie jest gotowy, dokładniej – nie jest gotowy robić tego z obecną elitą polityczną. A Rosja nie straci szansy, by w pełni skorzystać z przewag w sferze gazowej i nie tylko. W czym interes wieloliciej siły zewnętrznej? W osłabieniu Ukrainy jako konkurenta. Jak najłatwiej to zrobić? Wystarczy sprzyjać takim zmianom systemu władzy, przy których zarządzanie nie będzie spersonalizowane. Pozwoli to lepiej manipulować władzą niejasnej, niekonkretnej odpowiedzialności, wpływając na jej personalia za pomocą pokusy korupcji. Bez wątpienia będą nam próbować pomagać „budować demokrację” przede wszystkim poprzez wpływ na życie partyjne, kształtowanie ustawodawstwa wyborczego w celu dostania się do władzy ludzi o nieuczciwych zamiarach (potencjalnych adeptów wpływu). My z jakiegoś powodu nie wierzymy, że demokracji nikt za nas nie stworzy, i każdy naród ma swoją własną. Władza i społeczeństwo są teraz bardzo wrażliwe, a w czasie przedwyborczym tym bardziej. I w tym momencie ktoś doradził prezydentowi stworzenie zgromadzenia konstytucyjnego dla kolejnego reformowania Konstytucji. Bezsprzecznie Konstytucja wymaga zmian, ale nie teraz i nie w takim składzie zgromadzenia konstytucyjnego, który się zbierze. Dlatego istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że wszystko zakończy się nie tak, jak planowano i nie na korzyść obywateli. Już opublikowano poważne krytyczne uwagi i obawy. Na przykład nowy tekst Konstytucji, którego jeszcze nikt nie widział, zniszczy pozostałości systemu socjalnego na korzyść bogatych „rodzin”. Plus nieprzyjemne dla przeciętnych mieszkańców reformy rządowe. Już pojawiła się informacja, że prezydenta będzie wybierał parlament, a opozycjoniści radośnie chwycili się tego pomysłu, mając na myśli znienawidzonego przez nich prezydenta Janukowycza. Jeśli tak, to w nowym parlamencie nowy PRiBIUT będzie mógł zrealizować właśnie takie zmiany Konstytucji, obalając później wybór Janukowycza przez parlament. Ale rzecz wcale nie w osobie prezydenta. Przecież w pośpiechu mogą przyjąć być może najsłabszy i najbardziej wrażliwy w warunkach Ukrainy system władzy, faktycznie bez prezydenta. Politykom jest obojętne, że po Janukowyczu może być ktoś inny, kto będzie miał lepsze zdolności i możliwości kierowania krajem. Są zajęci doraźnym problemem zdobycia władzy nad nami. Jednak nam, obywatelom, nie jest wszystko jedno, jaka będzie władza na Ukrainie. Chcemy władzy konkretnej, odpowiedzialnej, która będzie miała siłę przeciwstawić się wpływom świata i bronić naszych żywotnych interesów. Wybrany w parlamencie prezydent tego nie potrafi. A jaka jest odpowiedzialność 450 deputowanych, mało widocznych za plecami szefów partii? Na próżno Janukowycz zapewnia nas, że prezydenta
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
8. Czy zgodnie z prawem kościelnym Kościoła katolickiego w państwie europejskim może istnieć kilka lokalnych Kościołów greckokatolickich? I czy nie jest to kazus dla Kościoła powszechnego? 9. A może nadszedł czas, aby zrealizować projekt Watykanu z 1994 r. dotyczący utworzenia na Zakarpaciu metropolii greckokatolickiej, która stałaby się częścią Kościoła greckokatolickiego w Ukrainie, a który (UGKC) posiada obecnie już siedem metropolii? Odpowiedzi na pytania zostały znalezione w Kodeksie kanonów Kościołów wschodnich (KKKW) (wydanie z 1993 r.) oraz Katechizmie Kościoła katolickiego (KKK) (wydanie z 2001 r.). Wymienione książki nie są dla wszystkich dostępne, dlatego w razie potrzeby można je przeczytać w Internecie. Porządek wspominania hierarchii w liturgii regulują kanony 161, 162 KKKW. Zatem zakaz wspominania przez księży zwierzchnika Kościoła greckokatolickiego, który w ostatnich latach wychodzi od kierownictwa Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej, nie wynika, jak uważają wierni, z miłości, lecz z pychy. Jedną z zasadniczo doniosłych decyzji Soboru Watykańskiego II było zezwolenie wszystkim wiernym Kościoła katolickiego na modlitwę w języku ojczystym, narodowym. Jeśli chodzi o zwyczaje („tradycję”) eparchii mukaczewskiej dotyczące modlitwy w języku cerkiewnosłowiańskim, to należy z nich zrezygnować (zgadzamy się, że proces ten powinien być stopniowy i dobrowolny — realizowany tam, gdzie proszą o to wierni, jednak nie powinien być celowo
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Utworzenie w ubiegłym roku Zakarpackiego Związku Greckokatolickiego imienia władyki Iwana Marhitycza kierownictwo Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej przyjęło skrajnie nieprzychylnie. Chociaż związek był nastawiony na porozumienie i współpracę z nim, gdyż korzyść z tego dla Kościoła jest oczywista. Szczególne niezadowolenie wywołała inicjatywa „Aby wszyscy byli jedno”, skierowana na stopniowe zjednoczenie wszystkich grekokatolików naszego państwa, połączenie Mukaczewskiej Eparchii i UKGK, a także idea rozpowszechnienia praktyki nabożeństw w żywym, zrozumiałym, a nie „martwym” języku cerkiewnosłowiańskim (w istocie — starobułgarskim). Kategorycznie nie przyjęli oni również idei, którą przychylnie powitali ludzie — zezwolenia księżom na wspominanie podczas nabożeństw Wielkiego Arcybiskupa Światosława jako głowy Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie. Dziwne, ale z jakiegoś powodu o założenie związku oskarżono księży „orientacji ukraińskiej”. W rzeczywistości zainicjowała go ukraińska inteligencja greckokatolicka regionu. Mimo to kierownictwo eparchii zaczęło „stronić” i nawet karać tych księży, którzy stoją po stronie swoich wiernych (absolutna większość z nich to Ukraińcy), proszących o prowadzenie mszy świętej w języku ukraińskim. Stanowisko kierownictwa eparchii, które karze księży za miłość do swoich wiernych i swojego narodu oraz dążenie do jedności, to już nie tylko nieporozumienie. Odnosi się wrażenie, że następuje powrót do praktyk z czasów, gdy eparchią kierował jawny separatysta, ukrainofob i madziaron Iwan Semedij, za którego patrioci naszego narodu, w tym księża, wraz z śp. biskupem Iwanem Marhityczem, niesprawiedliwie doświadczali dyskryminacji, a wszystko co ukraińskie było postrzegane skrajnie wrogo. Jest to bardzo skostniała i niepostępowa tendencja — mówi się w apelu — która sprzeczna jest nie tylko z rozwojem eparchii, ale i z wymogami XXI wieku. Argumenty konsystorza: jakoby wspólnota greckokatolicka nie miała prawa inicjować zmian, bo to sprzeczne z „tradycją” eparchii, są co najmniej dziwne. Aby wyjaśnić, czy wspomniane zarzuty mają podstawy, wspólnota zwróciła się do specjalistów z zakresu historii Kościoła i Prawa Kanonicznego z pytaniami: 1. Jakie prawa kościelne naruszyli wierni — grekokatolicy, tworząc organizację społeczną — Zakarpacki Związek Greckokatolicki im. władyki Iwana Marhitycza? 2. Czy istniała w Mukaczewskiej Eparchii tradycja i praktyka wspominania głowy UKGK w czasach represji Kościoła oraz w latach jego odrodzenia w niepodległej Ukrainie? 3. Jakie kanony Prawa Kościelnego naruszają duchowni ojcowie Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej, wspominając Wielkiego Arcybiskupa Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie? 4. Dlaczego wiernym-Ukraińcom odmawia się zwracania do Pana Boga w ich ojczystym języku ukraińskim, stale narzucając cerkiewnosłowiański, choć wiernym-Węgrom, Rumunom itp. wolno modlić się w językach ojczystych? 5. Czy odpowiada prawdzie twierdzenie kierownictwa Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej (biskupa i członków konsystorza), że praktykowanie języka ukraińskiego w nabożeństwach jest „naruszeniem” Prawa Kościelnego i „tradycji”, której eparchia nie może naruszać? 6. Na jakiej podstawie i czy z zachowaniem ustawodawstwa kościelnego z 1992 r. biskup I. Semedij i jego najbliższe otoczenie otrzymali status „sui juris” („swojego prawa”) dla Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej? 7. Wspomniany wyżej status określano jako „tymczasowy”. Co oznacza „tymczasowość”? Może 20 lat na „tymczasowość” to już wystarczająco? Ludowy biskup Iwan Marhitycz. Zatem, zgodnie z kanonem 18 KKKW: „Wierni mają pełne prawo zakładać stowarzyszenia i kierować nimi w celach miłości lub pobożności, albo krzewienia chrześcijańskiego powołania w świecie, a także zwoływać zebrania dla wspólnego osiągania tych celów”. W ten sposób wyjaśniono, że wspólnota miała pełne prawo zakładać związek imienia władyki Iwana Marhitycza! Odpowiedzi na pytanie, czy mamy prawo wyrażać swoje propozycje i życzenia w imieniu związku, dają § 2 i § 3 kanonu 15. „§ 2: Wierni mogą swobodnie przedstawiać Pasterzom Kościoła swoje potrzeby, zwłaszcza duchowe, a także swoje życzenia”; „§ 3: Stosownie do posiadanej wiedzy, kompetencji i zdolności, którymi się wyróżniają, mają prawo, a niekiedy nawet obowiązek, przedstawiać Pasterzom Kościoła swoje zdanie w sprawach dotyczących dobra Kościoła oraz, zachowując nienaruszalność wiary i obyczajów oraz szacunek dla Pasterzy, a także mając na uwadze wspólne dobro i godność osób, zaznajamiać z nim innych wiernych”. W ten sposób wspólnota ma nie tylko prawo, ale w razie potrzeby „nawet obowiązek” do takiego działania. Dlatego zaprzeczanie takim prawom (a nawet obowiązkowi), nieżyczliwy stosunek do nich ze strony kierownictwa MEGK sprzeciwia się Kodeksowi Kanonów Kościołów Wschodnich. Dotyczy to propozycji dotyczących dążenia do jedności Kościoła Greckokatolickiego w Ukrainie. Bo jak może być kwalifikowane dążenie do jedności grekokatolików w naszym państwie — jako niemal herezja?! (nie powinno być zabraniane), tak jak zrobiono to w innych kościołach greckokatolickich, gdzie przeszli na języki ojczyste. Bo po pierwsze, zmieniać takie zwyczaje i tradycje daje prawo Katechizm Kościoła Katolickiego, który Ojciec Święty Jan Paweł II nazwał „Konstytucją Kościoła”. Jego art. 83 jasno wyjaśnia różnicę między Tradycją Apostolską a tradycjami kościelnymi. Wskazano w nim, że w odróżnieniu od Tradycji Apostolskiej, „tradycje” teologiczne, dyscyplinarne, liturgiczne czy duchowe, zrodzone na przestrzeni wieków w Kościołach lokalnych… są szczególnymi formami, za pomocą których wielka Tradycja wyraża się tak, jak jest to właściwie przyjęte dla tego miejsca i tej epoki… mogą być zachowywane, zmieniane lub też znoszone”. A art. 1204 zaznacza: „Sprawowanie liturgii powinno odpowiadać duchowi i kulturze różnych narodów (Por. II Sobór Watykański, Konst. „Sacrosanctum Concilium”, 37—40). Aby misterium Chrystusa zostało „ogłoszone wszystkim narodom, aby doszły do wiary posłusznej” (Rz 16, 26), powinno być głoszone, sprawowane i przeżywane we wszystkich kulturach tak, aby misterium Chrystusa nie usuwało ich, lecz służyło ich uświęceniu i dopełnieniu (Por. Jan Paweł II, Adhort. apost. „Catechesi tradendae”, 53). Właśnie ze swoją własną ludzką kulturą (i przez nią), przyjętą i przemienioną przez Chrystusa, mnóstwo Bożych dzieci ma dostęp do Ojca, aby Go wielbić w jednym Duchu”.
W art. 1206 czytamy: „...Dostosowanie do kultur wymaga nawrócenia serca i nawet, jeśli to konieczne, zerwania z pradziadowskimi zwyczajami, jeśli są one niekompatybilne z wiarą katolicką” (Jan Paweł II, Adhort. apost. „Vicesimus quintus annus”, 16). Zatem ten artykuł przekonująco świadczy o tym, że od przeżytych zwyczajów i „tradycji” (dotyczących obowiązkowego cerkiewnosłowiańskojęzycznego charakteru nabożeństw) w rzeczywistości nie tylko można, ale i trzeba odchodzić. Przejściu na język ukraiński przeszkadzają jeszcze dwa czynniki, sztucznie wywołane „polityką” kierownictwa diecezjalnego: 1) brak odpowiednich umiejętności u księży, których w seminarium celowo przygotowuje się tak, aby mogli służyć jedynie w języku cerkiewnosłowiańskim (starobułgarskim), który jest niezrozumiały lub mało zrozumiały dla ludu. Nie posiadając umiejętności służenia po ukraińsku, młodzi ojcowie odmawiają wiernym prośbie o prowadzenie nabożeństwa po ukraińsku. Dotyczy to szkół katechetyczno-kantorskich; 2) zwlekanie z wydaniem w języku ukraińskim „Wielkiego Izbornika” oraz „Irmologionu Eparchii Mukaczewskiej”. Zatem władyce Milanowi warto jak najszybciej „nawrócić serca” ku Ukraińcom, którzy stanowią absolutną większość wiernych eparchii, ku ich kulturze i prawom duchowym! A nie lekceważyć ich. Świadectwem takiego nawrócenia stałby się kurs na prestiżowe wprowadzenie do nabożeństw języka ukraińskiego jako języka ojczystego absolutnej większości ludności Zakarpacia i wiernych Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej (w tym celu również — wprowadzenie nauczania przygotowującego przyszłych duszpasterzy do nabożeństw po ukraińsku w seminarium, tłumaczenie i wydanie w języku ukraińskim wyżej wymienionych ksiąg) oraz wspieranie procesu jedności Kościoła Greckokatolickiego w państwie ukraińskim (rozpocząć ten proces można chociażby od stałych wspomnień podczas nabożeństw jego Wielkiego Arcybiskupa). Jeśli chodzi o „status „sui juris” („swojego prawa”) Eparchii Mukaczewskiej, to Instytut Historii Kościoła (Lwów) jeszcze w latach 90. ubiegłego wieku przeprowadził badania historii „sui juris” w Eparchii Mukaczewskiej. Wykryto, że w 1991 r., kiedy komunistyczna nomenklatura i KGB zorganizowały wybuch separatyzmu na Zakarpaciu, władyka I. Semedij i jego najbliższe otoczenie sfałszowali dokument o rzekomym pragnieniu „większości” księży co do potrzeby „szczególnego” statusu dla Eparchii Mukaczewskiej. Oraz „potrzebie” tego, jakoby większość wiernych grekokatolików na Zakarpaciu stanowili nie Ukraińcy, a jacyś „Rusini”. W rzeczywistości była to gruba fałszerstwo, ponieważ zgodnie z danymi Wszechukraińskiego spisu ludności (2001 r.), na Zakarpaciu mieszka ponad 1 mln Ukraińców i około 10 tys. osób, które wyodrębniają się jako „Rusini”. Realizując wyniki wyrażenia woli grekokatolików eparchii, w 1994 r. Stolica Apostolska opracowała projekt utworzenia Metropolii Zakarpackiej w jedności z Wielkim Arcybiskupem Kościoła Greckokatolickiego Ukrainy, uzgodniony ze wszystkimi i podpisany przez ówczesnych biskupów Eparchii Mukaczewskiej — Iwana Semedija, Iwana Margitycza i Josypa Hołowacza. Dopiero po jakimś czasie dwóch z nich (I. Semedij i J. Hołowacz) oświadczyło o „wycofaniu” swoich podpisów pod porozumieniem. W ten sposób idea została zablokowana. Zatem wspólnota greckokatolicka poprosiła Przewielebnego władykę Milana o zainicjowanie odblokowania tej idei Watykanu dotyczącej utworzenia Metropolii Zakarpackiej w jedności z UKGK. Tym bardziej, że status „sui juris” został nadany jako tymczasowy, czyli krótkotrwały. Trzeba zaprzestać hamowania naturalnego dążenia grekokatolików Zakarpacia do jedności ze wszystkimi grekokatolikami Ukrainy w jednym Kościele Lokalnym Greckokatolickim. Alternatywy dla tego procesu nie ma. Przecież absolutna większość wiernych greckokatolickich Zakarpacia to Ukraińcy, a Zakarpacie jest i zawsze będzie częścią składową państwa ukraińskiego. W Użhorodzkim Uniwersytecie Narodowym odbyło się zebranie społeczności, poświęcone 91. rocznicy urodzin wybitnego działacza kościelnego, społeczno-politycznego, więźnia sumienia reżimów Horthyego i sowieckiego, wielkiego patrioty Ukrainy Iwana Margitycza. Zorganizowały je organizacje obwodowe WUT „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Zakarpacki Związek im. władyki Iwana Margitycza. Oddać hołd pamięci ludowemu biskupowi przybyło wielu świeckich, duchownych ojców Zakarpacia. Uroczystości w sposób naturalny przeszły do dyskusji nad tematem, którym przez całe życie przejmował się władyka Iwan — potrzeba jedności Eparchii Mukaczewskiej z UKGK, swobodne używanie języka ukraińskiego w nabożeństwach. W podsumowaniu dyskusji przyjęto dwa apele. Przedstawiamy jeden z nich (w skrócie), adresowany do Jego Świątobliwości Benedykta XVI, Papieża Rzymskiego i, odpowiednio, rządzącego biskupa Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej Milana Szaszika.
Maschinelle Übersetzung
Nadia KYRIAN Zdjęcia autorki
“W wyobraźni moich kolegów Hermanówka to krajoznawczy wulkan, który nieustannie coś wyrzuca z siebie, nie ten pył, który gdzieś osiada i zasłania słońce, a nowe badania nad historią miejscowości, jej bohaterskich ludzi” — powiedział profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Hryhorij Sawczenko, występując na wieczorze “Bądź dumna, Hermanówko, z synów”, poświęconym 80-leciu obwodu kijowskiego. “Drzewo rośnie dalej, bo ma mocne korzenie, a ludzie żyją i tworzą historię, bo mają skąd czerpać natchnienie” — tymi słowami przewodnicząca rady wiejskiej Ludmyła Jołkina otworzyła wieczór pamięci. Sala wypełniona współmieszkańcami — od staruszków po najmłodszych. Hermanowianie szczycą się tym, że w ich wsi mieszkała Dniprova Czajka, wybitna ukraińska pisarka, badaczka folkloru i etnografii; Leonid Kowalenko (1922—1983) — ukraiński literaturoznawca, krytyk literacki, kandydat nauk filologicznych; Marko Trochymenko, zasłużony artysta ZSRR… “Hermanówka ma deputowanego Dumy Państwowej, deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy, czterech doktorów nauk, 19 kandydatów nauk, dwóch generałów armii, około dwunastu pułkowników. Nasza Ołena Borysivna Kowalczuk została odznaczona czterema medalami “Za zasługi bojowe” — opowiada deputowany rady obwodowej, znany krajoznawca Anatolij Safarenko, rodowity mieszkaniec tej historycznej wsi. — Nie zliczyć wszystkich, którzy odlecieli w niebo jak żurawie! Ich głos z nieba do nas woła i oni zawsze są z nami… Hetmany, Wojtenki, Paliji, Krasjuki, Lozenki, Dzułaji, Kowalenki, co szable kuli, Kozacy, co wolność zdobywali, Mazurenki, Mołodidy, Łewsziiji, Kud-
Switłana ZELYK
Niedługo mieszkańcy rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego będą obchodzić 75-lecie jego utworzenia. Zbliża się 80-lecie obwodu kijowskiego. Wśród działań poświęconych godnemu uczczeniu tych jubileuszy, w planie pracy biblioteki wiejskiej w Lyczance ważne miejsce zajmują spotkania z wybitnymi rodakami. Niedawno kierowniczka biblioteki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zinaida Dehtiarenko, z okazałym, pachnącym ukraińskim korowajem, ozdobionym kiściami kaliny, na wyszywanym ręczniku, powitała na progu swojej placówki członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, mieszkańca sąsiedniego Wysznery, Safarenki i Suszki, Sokoły, co jak sokoły latały, Kuszniry, co skóry wyprawiali, Dawydenki, Hordijenki, Droboty, Titarenki, Beryki i Korduny, Łuhowi z Łuhu, zza góry Zahorni, i Hordony, pracowici i dumni, gdziekolwiek byśmy nie byli, w jakim kraju, wspominamy Hermanówkę swoją, i jej ścieżki cierniste, i sławę, i dzwony świątyni św. Mikołaja — w ciszy brzmi młody głos prowadzącej wydarzenie. Bez wątpienia wybitni ludzie są w każdej miejscowości. Ale nie wszędzie tak, jak tutaj, wspomina się ich i szanuje, bada się ich życiorysy. I nie ma znaczenia, gdzie żyli, pracowali, dokonywali czynów bohaterskich — w rodzinnej wsi, w rodzinnych stronach czy też za granicą — pamięć o nich żyje tutaj, w Hermanówce. Każdy człowiek ma swoją pamięć, indywidualną, ale w każdym człowieku krystalizuje się to, co stanowi naszą pamięć zbiorową — wspólnoty, narodu, państwa. Dopóki żyje ta pamięć, dopóty jesteśmy wielkim narodem o prastarych korzeniach, ogromnych osiągnięciach. Wspólnota Hermanówki doskonale zdaje sobie z tego sprawę. Dlatego we wsi, w której mieszka tylko około dwóch tysięcy mieszkańców, zachowano, odrestaurowano i pomnożono wartości historyczne. W budynku dawnej przytułku, zbudowanego w 1908 roku za fundusze ziemian Sewriuków z sąsiedniej wsi Sutany (architekt W. M. Nikołajew), obecnie działa szkoła ogólnokształcąca; w dawnym sklepie (zbudowanym w 1902 roku) mieści się hermanowska galeria obrazów. Wystawione są w niej prace artystów, których życie związane jest z Hermanówką, a także wyroby artystyczne miejscowych mieszkańców; dwuklasowa szkoła, zbudowana w 1883 roku przez architekta W. M. Nikołajewa — obecnie gimnazjum rejonowe, na terenie którego ustawiono pierwszy na Ukrainie pomnik hetmana Iwana Wyhowskiego; Muzeum Kozaczyzny mieści się w budynku wzniesionym w 1904 roku jako sklep manufakturowy (muzeum naświetla historyczne oraz społeczno-polityczne procesy rozwoju wsi Hermanówka w kontekście ogólnej historii Ukrainy poprzez starożytności archeologiczne i etnograficzne od epoki brązu do czasów współczesnych); pomnik krzyż-opiekun Hermanówki ustawiono na prawym brzegu rzeki Krasnej na wysokości 187,5 m n.p.m. obok znaku pamięci ofiar najazdu janczarów na miasteczko Hermanówka 7 kwietnia 1711 r.; pomnik “Koło czasu” (rzeźbiarz W. Kuzniecow, 1996 r.), ustawiony na cześć 900-lecia Hermanówki. Oprócz szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia i słynnego w całym rejonie gimnazjum, we wsi znajduje się Szkoła Sztuk Pięknych, biblioteka, szpital. Prawdopodobnie unikalny przypadek na Ukrainie: szkoła ogólnokształcąca tej wsi nosi imię dziennikarzy — braci Hetmanów, Mychajła i Iwana. Wspominając ich, cała szkoła wzięła udział w wydarzeniu. Dzieci opowiedziały o twórczości braci, ich życiu, poświęciły wiersze. Powitano ich krewnych — siostrę Wirę Iwaniwnę, żonę Mychajła Hałynę Ołeksandriwnę, córkę Juliję Mychajliwnę.
Przyjemnie było i mnie — jakbym wróciła do czasów swojej młodości, wszak uczyłam się w tym samym czasie (choć nie na tym samym roku) z Iwanem Hetmanem. Pamiętam, z jakim szacunkiem odnosili się do niego studenci za jego zdolności, pracowitość, dobroć. Wspomniał o nich, przyjaciołach z dzieciństwa, Anatolij Safarenko: “Bracia wyrośli w bardzo biednej rodzinie. Kiedy miałem osiem lat, pamiętam, ich matka Tekla wynosiła miskę ziemniaków w mundurkach z kapustą, jedliśmy razem, jaka to była radość, jaki był wesoły śmiech! Ukończyć uniwersytet Szewczenki z wyróżnieniem w tamtym czasie nie było tak łatwo, do tego trzeba było mieć wielki rozum i staranność. Jeszcze wtedy pasaliśmy krowy, spoglądaliśmy na te krajobrazy Hermanówki i myśleliśmy: “Jaka dawna i sławna historia naszej wsi”. W tym, że Hermanówka tak starannie zachowuje swoje dziedzictwo kulturowe, wielka zasługa Anatolija Mykołajowycza. Kiedy ukończył instytut, jeszcze w czasach radzieckich, wysłano go do pracy na Syberię (nawiasem mówiąc, taka była ówczesna polityka “przesiedlenia narodów”, skierowana na zniszczenie pamięci narodowej). Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy postanowił wrócić tutaj, aby odnowić prawdziwą historię rodzinnej wsi. “Otrzymałem drugie życie — opowiada Anatolij Safarenko. — Przygotowaliśmy i po raz pierwszy w naszym państwie gazeta rejonowa na 900-lecie wydała książkę “Miasteczko Hermanówka”, obecnie takich książek jest już 14. W tym czasie co miesiąc odbywały się u nas 3—4 wydarzenia o charakterze historycznym z okazji uczczenia wybitnych osobistości naszego państwa i naszej Hermanówki, gdzie otwarto 19 pomników, 28 tablic pamiątkowych. Taką
Występuje Julia Hetman, taką ilość dziedzictwa historycznego mają nie wszystkie ośrodki obwodowe. Ogromną pracę wykonano przy odnowieniu cerkwi św. Mikołaja. Było wiele czynów społecznych, prawie 70 tysięcy cegieł wyładowano ręcznie i podano na wysokość 30 metrów. Robiono to bezpłatnie. Było wielkie pragnienie i wielka wola. Teraz jest to najlepsza świątynia w rejonie obuchowskim, posiada 1200 metrów kwadratowych malowideł. Wspominając o zmarłych, dajemy im życie. Więc wspomnijmy wszystkich, którzy byli przed nami, i być może przyjdzie czas, kiedy i nas wspomną”. Przyjemną wiadomość przekazał zastępca dyrektora Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, dyrektor wykonawczy Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów Serhij Halczenko — przywiózł mieszkańcom Hermanówki wspaniały prezent — książkę prac Leonida Mykołajowycza Kowalenki i wspomnień o nim. Obiecał również w przyszłości darować książki miejscowym szkołom, bibliotekom i muzeom. Hryhorij Sawczenko od redakcji gazety „Oswita”, która corocznie wyróżnia najlepszych edukatorów, poinformował, że w 2011 roku w nominacji „Naród mój zawsze będzie” wyróżniony został Anatolij Safarenko za poświęcenie w organizacji utworzenia w Hermanówce Muzeum Oświaty oraz wzniesienie pomników epoki kozackiej. Szczerze pogratulował mieszkańcom Hermanówki za ich pracę „żywa legenda”, wnuk Iwana Franki, p.o. przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Funduszu Odrodzenia Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. Olesia Honczara, dyplomata, naukowiec i działacz społeczny Roland Franko, krajoznawca Mykoła Chomenko. Zaznaczyli oni, że przykład wspólnoty z Hermanówki jest godny naśladowania. mistrzostwem zespołu „Weselka”, z wdzięcznością za ciepłe przyjęcie do gospodarzy zwrócił się Wasyl Zajeć. Przypominając o niedawno obchodzonym 200-leciu urodzin wybitnego ukraińskiego poety Jewhena Hrebinki, przeczytał swój wiersz „Różne losy”, w którym mowa o wyjątkowej roli w losach narodu ukraińskiego współczesnego Hrebince Tarasa Szewczenki: bez „Pochowajcie i wstawajcie!” Kobziarza dzisiaj nie mielibyśmy niepodległego państwa! Radę, by pielęgnować w swojej duszy aktywność narodową, gość dał młodej poetce Anastasiji Orłenko, która zapoznała go ze swoim dorobkiem poetyckim. Wieczór zakończył się pieśnią „Jechali kozacy”, którą razem z „Weselką” śpiewali wszyscy obecni. Roland Franko, Hryhorij Sawczenko, Anatolij Safarenko w muzeum
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...wego Wasyla Zajcia, który przybył na wieczór literacko-artystyczny poświęcony jemu. W czytelni uwagę odwiedzających od razu przyciągał stół z wystawą książek „Kolorowe życie Wasyla Zajcia”, z wycinkami poświęconych mu publikacji gazetowych i czasopiśmiennictwa. „W falach jasnych marzeń i dobrych czynów” — pod takim hasłem Zinaida Dehtiarenko przeprowadziła przegląd literatury poświęconej życiu i twórczości gościa. Dominantą twórczego myślenia poety stała się wyjątkowa wrażliwość na cudzą biedę, nieprzejednany stosunek do zła, miłość do życia we wszystkich jego przejawach, głęboki szacunek dla ojczystego słowa.
Aktywna postawa obywatelska autora, pragnienie, by nigdy nie pozostawać z boku walki dobra i zła, wyraźnie ujawniły się w książkach wierszy lirycznych i publicystycznych „Grzmiąca studnia”, „Pieśń pomarańczowego miasteczka”, „Wstążka pomarańczowa, pomarańczowy kwiat”, „Powstańcze wiśnie”, „Katrusia”, „Rozmowa z córką”, „Chleb od brata”. Przypadły do gustu czytelnikom także zbiory wierszy dla dzieci „Bobrowe nowe mieszkanie”, „Len zasiała kukułka”, „Niebieski dzwonek”, „A ty, żabko, nie siedź!”, „Latarnie dzikiej róży”, „Siedmiobarwny dywanik”, „Płatki pachną miodem”, „Skrzypce na kośbie”, „Posłaniec od słoneczka”.
Wiele wierszy Wasyl Zaniec poświęcił swojej matce Lubie Artemiwnie, która była dla niego wzorem godności narodowej, sprawiedliwego stosunku zarówno do ludzi, jak i do „naszych młodszych braci”. Od matki Wasylowi przeszła wielka miłość do ojczystej pieśni. Na znak szacunku dla najdroższej w życiu poety osoby ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Wesełka” wykonał jego ulubioną pieśń „Ой, у полі вітер віє”. „Jak u nas na Ukrainie”, „A koszula mamy” — te arcydzieła pieśniarskie podarowały słuchaczom starszoklasistki Diana Polos i Inna Lisowa. Ze słowami zachwytu maj-
Maschinelle Übersetzung
W swojej fundamentalnej pracy „Masowy terror jako środek zarządzania państwem w ZSRR” (Kijów 1999) doktor nauk historycznych Serhij Biłokiń przytoczył dane o komisji śledczej, która została wysłana w 1930 roku z Moskwy do obozu sołowieckiego w celu sprawdzenia faktów stosowania przez strażników i personel medyczny tortur wobec więźniów. Jednak komisja śledcza wcale nie była zainteresowana ujawnieniem samych zbrodni, a wręcz przeciwnie, działała, aby ukryć i zniszczyć zarówno dowody, jak i samych świadków.
Oleksij WOŁYNEĆ, biolog-fizjolog Wiadomo, że rok wcześniej przebywała tam amerykańska komisja w celu zapoznania się z warunkami przetrzymywania więźniów. W przeddzień do kiosków obozowych przywieziono biały chleb, którego zresztą nie sprzedawano, a na czysto pościelonych łóżkach leżeli dobrze odżywieni komsomolcy. To samo obserwowano podczas wizyty w obozie delegacji pisarzy ZSRR na czele z Maksymem Gorkim. Cel tej ostatniej akcji: pokazać opinii publicznej, jak dobrze żyje się więźniom na Sołowkach. Tortury czy kary, które stosowano na Sołowkach, w literaturze nie stały się odrębnym przedmiotem analizy, dlatego ich charakter i specyfika wymagają dalszych badań. Istnieje utarty pogląd, że tylko strachem i torturami można było powstrzymać przed powstaniem wielotysięczne masy więźniów (zob. A. Sołżenicyn „Archipelag GUŁAG”). Z taką opinią łatwo się zgodzić, jednak zauważmy, że nie wszystko jest takie proste. Podajmy przykład: po co konwojentom potrzebne było wielokrotne wciąganie związanej osoby na dzwonnicę w górę i opuszczanie na dół? Na dzwonnicy związany leżał nieruchomo przez 8 godzin, a potem znoszono go na dół do ciepłego pomieszczenia, kładziono zaledwie na 5 minut do dobrze nagrzanego pieca, przy tym badano pracę serca, organów oddechowych itp., a potem znów wciągano w górę na srogi mróz i wiatr. I tak sześć razy w ciągu 48 godzin! Podobnie było, gdy rozebranych więźniów zmuszano do siedzenia nieruchomo przez 18 godzin na cienkich żerdziach w pomieszczeniu, które było przewiewane na wylot zimnym wiatrem. Praktykowano także grupowe noclegi pod śniegiem, długotrwałe zanurzanie w zimnym błocie, bieg na mrozie bez ubrania, długotrwałe nieruchome stanie więźnia nago na mokrym kamieniu czy pniu pod komarami. Więźniów zrzucano z wysokości 365 stopni z przywiązaną do pleców kłodą. Albo: do nóg więźnia przywiązywano dyszle, w które zaprzęgano konia, na którego okrakiem siadał konwojent i z całej siły poganiał zwierzę, wlekąc przywiązanego po wyrębie leśnym czy kamienistym polu. Urządzano masowe „wycieczki” do dołów, w których leżały rozszarpane ciała więźniów. Człowiek przeżywał szok od tego, co zobaczył! Czyż nie nasuwa to myśli, że za tym wszystkim kryje się okrutne wypróbowywanie człowieka na przetrwanie? I. Reznikowa w książce „Prawosławie na Sołowkach” potwierdza, że „w latach 1927–1930 (gabinet kryminologiczny) prowadził badania socjologiczne oraz neuro-psychopatologiczne wśród więźniów, zajmował się statystycznym opracowaniem materiałów”. Zatem możemy wyciągnąć pewien wniosek o szeroko praktykowanym na Sołowkach wypróbowywaniu więźniów w warunkach maksymalnie zbliżonych do frontowych, czyli o przeprowadzaniu na ludziach straszliwych doświadczeń biologicznych w celach wojskowych. Nauka biologiczna pomagała komunistycznej dyktaturze tworzyć uniwersalnego radzieckiego żołnierza, który mógłby długi czas siedzieć nieruchomo w zasadzce na gałęzi drzewa, w górskim wąwozie czy bagnie, w które bogata jest Skandynawia, i przy tym pozostawać niezauważonym dla przeciwnika i, co najważniejsze, nie tracić zdolności do kontynuowania walki z wrogiem. Uciekinierzy z obozu, którym udało się dotrzeć na terytorium sąsiedniej Finlandii, opisują te tortury dość szczegółowo (nawiasem mówiąc, takie ucieczki stały się możliwe tylko dlatego, że tam więźniowie budowali dwie sekretne drogi w kierunku Finlandii). Kogo wysyłano na te męki? W „Sołowieckiej katordze” L. Czykałenki czytamy: „...większość podejrzanych ludzi po ucieczce, którzy są wykształceni i kto służył w białych armiach oraz w ogóle, kto jest przeciwko nim duchem”. Powodem „zesłania” na Sekirkę (blok karny) było także niewykonywanie „lekcji” (norm). Uciekinierzy zgodnie twierdzą, że od 1928 roku codziennie przybywał eszelon głównie z Ukraińcami, Kubańczykami, Dońcami, Kaukazami (Żydów, Rosjan prawie nie było). Pod pozorem kar dokonywano tutaj bolszewickiej satanistycznej selekcji. Intensywnie prowadzono poszukiwania takich jednostek, które zdolne były wytrzymać nieludzkie obciążenia. Wśród setek czy tysięcy poddawanych doświadczeniom osób mogło jakimś cudem przeżyć kilka. Wtedy stawały się one obiektem dla dalszych doświadczeń biologicznych. Ważne było uzyskanie od ocalałych ludzi materiału genetycznego w celu nie tylko badania, ale i praktycznego zastosowania. Ale przede wszystkim przypomnijmy czytelnikom nieco z historii nauki genetycznej, która gwałtownie rozwijała się od początku XX wieku. Dyskusje na tematy genetyki w większości prowadzone były pod hasłem: „Kto włada eugeniką, ten włada światem!”. Tymi kwestiami w Rosji gruntownie zajmował się Instytut Biologii Eksperymentalnej, któremu przewodniczył M. Kolcow. W 1920 roku założył on „Rosyjskie Towarzystwo Eugeniczne”. W Moskwie wydawano czasopismo „Rosyjski Przegląd Eugeniczny”. (Nawiasem mówiąc, Kolcowowi przypisuje się znane powiedzenie: „Eugenika — religia przyszłości, i ona czeka na swoich proroków”). Nauka wtedy już władała metodami sztucznego zapłodnienia zwierząt. Dobrze znany w tamtym czasie antropogenetyk Aleksandr Sieriebrowski propagował prowadzenie takiej praktyki również na ludziach. Przekonany marksista, w 1929 r. opublikował artykuł w „Medyczno-Biologicznym Czasopiśmie” pod tytułem „Antropogenetyka i eugenika w społeczeństwie socjalistycznym”, w którym prognozował stworzenie w najbliższych latach banków spermy, pobranej od wybitnych mężczyzn w celu przeprowadzania sztucznego zapłodnienia kobiet. Nawet pojawił się termin naukowy: plan selekcyjny itd. Cel był konkretny: hodowla w specjalnych szkółkach dzieci o określonych cechach psychofizycznych. Rozwiązanie tej kwestii uważano za możliwe tylko pod warunkiem zniszczenia rodziny jako podstawy społeczeństwa, ponieważ, zdaniem Sieriebrowskiego, rodzenie dzieci w socjalizmie powinno stać się sprawą państwową, a nie prywatną.
„Rozwiązanie kwestii organizacji selekcji w społeczeństwie ludzkim bez wątpienia będzie możliwe tylko w socjalizmie po ostatecznym zniszczeniu rodziny, przejściu do wychowania socjalistycznego i oddzieleniu miłości od prokreacji…” Nalegał on na konieczność zastosowania pewnych środków nacisku wobec tych kobiet, które być może odmawiałyby roli „maszyny inkubatorowej” do rodzenia „państwowych” dzieci. Podobne plany prowadzenia badań biologicznych nad ludźmi snuli nie tylko niektórzy naukowcy, ale przede wszystkim partyjni wodzowie. L. Trocki wypowiadał się tak: „Rodzaj ludzki… ponownie podda się radykalnemu przerobieniu i stanie się obiektem najbardziej skomplikowanych metod sztucznej selekcji i psychofizycznego treningu”. O tym marzyli M. Bucharin, A. Łunaczarski. Do poszukiwań „nowych form człowieka” rzucono potężne siły naukowców. Zoolog Ilja Iwanow próbował skrzyżować człowieka z małpą, na co wydano znaczne środki na zakup szympansów w Afryce. Do badań zaangażowano także laureata Nagrody Nobla, profesora Wojskowej Akademii Medycznej, fizjologa Iwana Pawłowa. I choć osobiście odnosił się on krytycznie do eksperymentów bolszewików, na polecenie Lenina otrzymał od władz wszystko, co niezbędne do swoich badań. Pawłow musiał znaleźć naukowe podejścia do utrwalenia i przekazywania drogą dziedziczną odruchów warunkowych, czyli cech nabytych. Zatem Szarikow z „Psiego serca” nie powstał w chorej wyobraźni Bułhakowa. W 1922 roku na Wyspach Sołowieckich stworzono bazę eksperymentalną — obozy specjalnego przeznaczenia (skrócona nazwa „SŁON” — Siewiernyje łagieria osobogo naznaczenija), dokąd dostarczano tysiące mężczyzn i kobiet o krzepkiej budowie ciała lub posiadających wyszkolenie wojskowe. Według świadectw zaczerpniętych z almanachu „Zwienja” (nr 1, 1991 r.) moskiewskiego oddziału „Memoriału”, na wyspach Anzer i Zajaczym zbudowano cały kompleks, w skład którego wchodziły baraki kobiece i dziecięce, szpital, w którym leżeli całkowicie zdrowi ludzie, była ferma mleczna, szklarnie itp. Na Sołowkach było także wielu utalentowanych artystów, naukowców, byłych działaczy państwowych i społecznych. Oni również podlegali selekcji w imię zwycięstwa w przyszłej wojnie światowej. Jesienią 1939 roku ZSRR dokonał napaści na Finlandię, do której przygotowywał się z wyprzedzeniem. „Wojna będzie błyskawiczna, małą krwią i na obcym terytorium” — takie było popularne hasło Moskwy. Jednak dzielni Finowie, będąc w mniejszości, dali godny odpór agresorowi. Heroicznymi wysiłkami obronili swój kraj w warunkach srogiej zimy (poniżej 40 stopni C) i głębokich śniegów. Wojna zakończyła się wiosną następnego roku. Straty ZSRR — do 272 tysięcy żołnierzy, podczas gdy Finowie stracili w całym okresie kampanii 23 tysiące (wraz ze stratami wśród ludności cywilnej). Niepowodzenie poniosła także ta część genetyków, która planowała dokonać przewrotu w genetyce człowieka. Nic sensownego nie wyszło również z ludzkich wylęgarni. Swoich tajemnic przyroda nie chciała odkrywać i rozwijać się według wskazań komunistycznych (czy nazistowskich) awanturników. Jednak niebezpieczeństwo nie zniknęło, istnieje ono do dziś. W ostatnim okresie nauka genetyczna wzbogaciła się o najnowsze osiągnięcia. Szeroko wdrażane są w praktykę genetycznie modyfikowane gatunki roślin, pojawiły się pierwsze żywe klony zwierząt. W przeważającej mierze rozszyfrowano genom człowieka, działają placówki medyczne, gdzie „surogatkom” podsadza się sztucznie zapłodnioną komórkę jajową w celu donoszenia nie swojego dziecka. W ciężkich warunkach ekonomicznych, sprowokowanych także przez nasze władze, każda ukraińska kobieta, która rodzi cudze dziecko dla zarobku, może stać się „żywą maszyną”, pozbawiając się rodzinnego szczęścia. Oprócz kwestii moralno-etycznych istnieje problem bezpieczeństwa dla przyszłości ludzkości. Praktyki z strukturami genowymi mogą wykorzystać przestępcy polityczni do swoich mizantropijnych celów. Czy są gwarancje, że pewne technologie nie zostaną wykorzystane do zniszczenia niektórych grup ludności ze względów etnicznych czy innych? Zapewne nie. Zatem ludzkość musi być czujna!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ча”, liryczno-publicystyczna powieść „Pociąg umarłych”, zbiór wierszy „Ofiara Awlewa” i inne utwory były lekturą w organizacjach harcerskich i wszędzie tam, gdzie odbywały się jakiekolwiek masowe imprezy kulturalno-oświatowe. W okresie twórczego dojrzewania w poetyckiej palecie Diaczenki zobaczymy wpływy Iwana Franki, Jewhena Małaniuka, Wołodymyra Sosiury, „stylistyczne barwy” poetów tzw. poezji „frontowej”. W tym ujęciu, to znaczy w rozmowie o pasji Diaczenki do wiedzy i jego nieustannym poszukiwaniu twórczym, trudno nie poświęcić choćby krótkiego ekskursu losom twórczym poety-upowca Myrosława Kuszniry, który podobny jest do losu Diaczenki nawet w szczegółach biograficznych. Myhajło Diaczenko wychowywał się jako sierota, Myrosław Kusznir — jako półsierota; obaj mieli starszych braci, notabene obu zwano Mykołą. Każdy z nich wziął na swoje barki obowiązki ojca, nie tylko ratując braci przed głodowym sieroctwem, ale też troszcząc się o ich solidne wykształcenie. W przyszłości M. Kusznir poświęci swojemu dobremu i kochanemu opiekunowi opowiadanie-szkic „Brat”, a Myhajło Diaczenko swojemu — poemat „Wspomnienie”. „Dawno (jeszcze chłopcem byłem) // Obdarty chodziłem po drogach. // (Rodzice moi odeszli do Boga). // Sierotą spotkałem srogą dobę. // Jak węże, moje dni pełzły, wlokły się, // Syczały wściekle, boleśnie kąsały. // Wydawało się — dróg nie ma, tylko skały. // Cóż, nie płakałem ja, mały. // Tak to los drapał, jak ryś — // Ani serca ciepłego u ludzi, ani współczucia, — // Lecz słowo szczere usłyszałem: — // Walcz! // Walcz! — kołatało w duszy… // A ja byłem dzieckiem Durnym. // Lecz w sercu słowo stało się stalą — // I uparcie z nim wszedłem w życie”. Owo sakramentalne „walcz!” stawało się w sercach stalą dla młodego ówczesnego pokolenia, które można nazwać „ukrzyżowanym”. Dwudziestotrzyletni, otoczony przez moskiewskich karaczów (1945 r., na obrzeżach wsi Dibcza), M. Kusznir wysadził się granatem, by nie oddać się żywym obcym. Przed tym napisał wiersz: Pozostał tylko jeden jedyny granat, A wróg nie strzelał, chciał wziąć żywym, Lecz kto umie żyć — umie też umierać Pożegnaniem broni, ostrym i stalowym. Jeszcze siedem lat po zakończeniu Drugiej wojny światowej M. Diaczenko (Bojesław) nie złoży broni wobec moskiewskich okupantów. 23 lutego 1952 roku we wsi Dzwyniacz w rejonie bohorodczańskim na Iwano-Frankowszczyźnie nyszporki-enkawedyści wytropią jego kryjówkę i wraz z sześcioma pobratymcami nie podda się. Wszyscy wysadzili się granatami. Pięć lat przed tym tragicznym dniem, właśnie w świąteczne dni Bożego Narodzenia 1947 r., M. Bojesław napisał balladę, którą nazwał „Pieśń o przyjacielu Mykole N.-Wartowym” (8. I. 1947 r.). Opisano w niej upowski bój na Pokuciu pod Śniatynem przeciwko bolszewickim obławiaczom, który rozegrał się na Nowy 1947 rok. Marko Bojesław wiedział i z każdą chwilą był gotów, że podobne może spotkać także jego. I spotkało… Padli wszyscy przyjaciele, pozostał Mykoła, W pistolecie jeden jedyny nabój. Nie ma czym strzelać — kaci dookoła — Żegnaj, Ojczyzno Ukochana Moja!
Związali Mykołę, do wsi zawlekli,
A z rana zagnali wszystkich z chat. — Pokaj się, bandyto! — żeby wszyscy to usłyszeli —
Szepnął, wściekając się, kat.
Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Taras SALYHA
Mychajło Diaczenko (Bojesław) urodził się 25 marca 1910 r. na Iwano-Frankowszczyźnie (Stanisławowszczyźnie), we wsi Bodnarów w rejonie kałuskim. W dzieciństwie został sierotą. Natura obdarzyła go talentem poetyckim, który dostrzegł starszy brat Mykoła. To on zadbał o to, by Mychajło zdobył wykształcenie gimnazjalne w Stanisławowie i kontynuował naukę we Lwowie, gdzie studiował prawo. Istnieją świadectwa, że Mykoła Diaczenko studiował w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach (wówczas Czechosłowacja), której studentami byli internowani żołnierze armii Ukraińskiej Republiki Ludowej spod sztandaru Symona Petlury. Stamtąd przywoził dla Mychajła literaturę, pod wpływem której kształtował się jego światopogląd. „Lektura podiebradzka” (są podstawy, by tak uważać) postawiła ostateczny akcent na jego życiowym wyborze. W 1930 r. Mychajło Diaczenko zostaje referentem propagandy Prowodu OUN Kraju Karpackiego. Przed nim praca społeczno-polityczna, pedagogiczna i dziennikarska na Stanisławowszczyźnie i Chełmszczyźnie. Aresztowania, więzienia… Wraz z powstaniem w lipcu 1944 r. Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) zostaje jej członkiem. Bycie członkiem UHWR oznaczało posiadanie doświadczenia w pracy podziemnej, niezłomność narodową, wyszkolenie na doświadczeniach ideowo-duchowych poprzedników i heroicznych współczesnych. W końcu dla Mychajła Diaczenki nigdy nie było to egzaminem, był to stan jego duszy, obywatelska potrzeba syna ojczystej ziemi, ukraińskiego patrioty. Nawet w strasznych dla Zachodniej Ukrainy latach powojennych, kiedy wagony towarowe z „zapadeńcami” toczyły się jeden za drugim na Sybir, a nocami płonęły chutory i wsie, bo enkawudziści szukali „banderowców”. Jeszcze wczoraj rozbrzmiewały bojowe, pełne optymizmu marsze, które układali poeci UPA: „Z gór Karpat niesie się gwar wolności, // Z gór Karpat niesie się wolności zew, // Tam niebiesko-żółte łopoczą sztandary — // Tam już zagrała ukraińska krew”. A zaraz po wyzwoleniu ukraińskich ziem od niemieckiego faszyzmu lud zaczął układać swoje, najczęściej kołomyjkowe, strofy: „Bije się UPA długie lata, // A moskale ze wszystkich stron… // Jak szarańcza emgiebiści, // Chcą Ukrainę zniszczyć”. W tym czasie Mychajło Diaczenko (Bojesław) wydaje podziemny magazyn „Czarny las” (1947—1950). Był również redaktorem gazety UPA „Szlak zwycięstwa”. W latach młodości Diaczenką kierowało niezgaszone pragnienie pisarskiego rozwoju. Gorzkie objęcia sieroctwa już od najmłodszych lat budziły w nim potrzebę przeciwstawienia się codzienności, szukania wyjścia ze skomplikowanych sytuacji. Jakieś głęboko ukryte wewnętrzne odczucie przebijało się z duszy, podpowiadając, że takim ratunkiem może stać się dla niego poetycka Muza, słowo, które będzie go ogrzewać w najstraszniejszych bezwyjściach; słowo, które doda mu sił, wiary, które będzie go wołać i podnosić innych na „krwawy bankiet” o ukraińską państwowość… Słowo „oczyszczające, wzmacniające, ogniste…”. „Gdy jeszcze mały byłem w pieluchach, // Gdy anioł Boży stanął nade mną, // Jak rycerz z mieczem groźnym w rękach, // I ze złotogłosą trąbą. // I uśmiechnąwszy się miło, dał mi // Surmę, i Bożą iskrę w duszę wdmuchnął, // A potem zasiał w niebieskim ogniu — // I popłynęły, jak śpiew po wieszczych strunach, // Święte słowa: // — Jak wyrośniesz, idź między swój lud // I graj mu, budź, niech rwie kajdany! // Surmij, śpiewaj, choć w szponach przeszkód, // Niech Ukraina z martwych dumnie wstanie!” W dziale rękopisów Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukrainy docent Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Iryna Jaremczuk natrafiła na autografy czterech listów Mychajła Diaczenki do redakcji „Dażboha”. Jeden z nich znajduje się w funduszu Jewhena-Julija Pełeńskiego, a trzy — w funduszu Bohdana-Ihora Antonycza. Są datowane na 1934 rok. Młoda badaczka doszła do wniosku, że zwrócenie się nikomu nieznanego w tamtym czasie młodzieńca z Podkarpacia M. Diaczenki właśnie do młodzieżowego czasopisma „Dażboh” nie było przypadkowe. Wykształcony młodzieniec już dobrze orientował się w galicyjskim życiu politycznym i procesie literackim. Właśnie w tym czasie z inicjatywy Jewhena-Julija Pełeńskiego, członka grupy literackiej „Listopad”, redaktora czasopisma dla ukraińskiej młodzieży „Wohni”, współpracownika wydawnictw Doncowa, otwarto „Dażboh” — wydanie, które „miało przerwać milczenie, spowodowane letargiem LNW”, oraz, jak pisano we wstępie skierowanym do czytelników, „zjednoczyć przy czasopiśmie poetów młodej generacji, nacjonalistów…” W pierwszym liście, komentuje badaczka, jest prośba młodego autora o prenumeratę „Dażboha”, a także o ocenę jego prób poetyckich — wierszy „Zagrajcie, gromy!” oraz „W 15 rocznicę 22 stycznia 1919 r.”. Następny list również jest zaadresowany do redakcji. Z uwagi na to, że jest przechowywany w funduszu B.-I. Antonycza, bezsprzecznie, słusznie uważa autorka, że przekazano go B.-I. Antonyczowi jako współredaktorowi czasopisma. Nawiasem mówiąc, redakcja czasopisma „Dażboh” zwróciła się do czytelników z prośbą o wyrażenie opinii na temat ogólnego stanu rozwoju ukraińskiej literatury. Przypominam ten fakt tylko dlatego, że młody bodnarowski proświcianin od razu odpowiedział na propozycję redakcji. Oczywiste jest, że w tym przypadku, w którym doszukujemy się diaczenkowskiej pobudki do pisania wierszy, chyba nie jest tak ważne akcentowanie tego, jaki był jego przesłany referat, choć sam Diaczenko w liście do redakcji tak stawiał sprawę. Oczywiste jest, że młodzieniec, mając już wykształcenie gimnazjalne, mógł napisać profesjonalne opracowanie. Wszak jakie krytyczne i naukowo-literaturoznawcze „cuda” w jego wieku tworzył żołnierz-ususu Mykoła Ewshan-Fediuszko z Wojniłowa, który jest o jakieś dwadzieścia kilometrów od Bodnarowa. Diaczenkę choć interesuje ocena jego referatu, ale nie jest ona dla niego najważniejsza. Bardziej troszczy się o swoje próby poetyckie: „Jaka jest opinia o moich wierszach?”. Lecz z „literackiej poradni” czasopisma „Dażboh” nie przychodziły takie odpowiedzi, na jakie czekał początkujący poeta. A on mimo wszystko obstawał przy swoim: „Wysyłam świeże swoje próby i dotąd będę wysyłał, dopóki nie będą dobre! Proszę łaskawie i o nich nieco powiedzieć”. Wkrótce
M. Diaczenko prześle do redakcji „Dażboha” także rękopis swojego pierwszego zbioru. Wyobrażając sobie jego ukazanie się światu, pragnie, aby był on podobny do zbioru Bohdana Krawciwa „Sonety i strofy” — w formacie „szesnastki”, w nakładzie podzielonym w równych częściach na lepszym i gorszym papierze. Może pojawić się pytanie: dlaczego M. Diaczenko — rekrut poetyckiej Euterpe — tak bardzo „wzorował się” na Bohdanie Krawciwie? Odpowiedź jest prosta i ciekawa. Po pierwsze, pochodzą z tego samego pokolenia (B. Krawciw jest zaledwie o niecałe pięć lat starszy). Ponadto, to ziomkowie. Z rodzinnej wsi Bodnarów, w której urodził się M. Diaczenko, do Łopianiec, gdzie upłynęło dzieciństwo B. Krawciwa, jeśli nie jest rzut beretem, to przynajmniej blisko. A po drugie, dociekliwy uczeń gimnazjum w Stanisławowie i płastun M. Diaczenko nie mógł nie znać poety Hałajdy (pseudonim B. Krawciwa), który właśnie w tym czasie drukował swoje wiersze w młodzieżowym biuletynie „Ukraiński Płast”, wychodzącym w Stanisławowie. W 1929 roku B. Krawciw wydał swój pierwszy zbiór „Droga”, a rok później — zbiór „Promienie”. Zbiór „Sonety i strofy”, który tak imponował Diaczence, ukazał się w 1933 r. we Lwowie nakładem Bohdana Dorockiego w drukarni Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki. W światopoglądowo-wizualnym polu M. Diaczenki, który tak wytrwale szukał własnej drogi do literatury, była oczywiście poezja strzelców siczowych, którą wówczas deklamowano w galicyjskich czytelniach, domach ludowych, na festynach itp. Tym bardziej, że autorami takiej poezji nierzadko byli bliscy mu ziomkowie, którzy brali bezpośredni udział w zmaganiach wyzwoleńczych jako żołnierze Legionu Strzelców. Powiedzmy, Ołeś Babij, autor zbiorów poetyckich „Nienawiść i miłość”, „Za szczęście omamione”, „Pożniwie” oraz wielkiego poematu „Huculski kureń” — bliski jego krajan (pochodził spod Wojniłowa, wieś Serednie). Jakże mógł go nie znać młody bodnarowski proświcianin?! On nie tylko znał, ale i propagował jego twórczość. Zachwycał się Diaczenko także twórczością Jury Szkrumelaka (słynnego Sorokatego), bodaj najpopularniejszego wówczas w Galicji pisarza, którego utwory drukowano w rozmaitych kalendarzach i czytankach proświciańskich. Jego poemat „Sen Hali- 21 lutego w Babim Jarze przy Krzyżu, symbolicznej mogile rozstrzelanych bohaterów, odbyło się złożenie kwiatów i panichida pamięci Ołeny i Mychajła Telihów oraz ich towarzyszy broni, którzy oddali życie za wolną Ukrainę. W wiecu-requiem wzięli udział: zastępczyni przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy, zasłużona artystka Ukrainy Switłana Myrwoda, honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy, deputowana ludowa Ukrainy IV kadencji Olha Kobec, dyrektor generalny Fundacji im. Ołeha Olżycza, kandydat nauk historycznych, pracownik naukowy Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Serhij Kot, przywódca kijowskiej miejskiej OUN Bohdan Czerwak, przewodniczący OSM „Zarewo” Wiktor Heneraliuk, uczniowie i nauczyciele kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 97 im. Ołeny Telihy oraz młodzież studencka. Przypomnijmy, że 70 lat temu, 21 lutego 1942 roku, w Babim Jarze hitlerowcy rozstrzelali znaną pisarkę Ołenę Telihę wraz z mężem i współpracownikami — członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zdjęcie Jewhena BUKETA
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Widok zakładu od strony Górnej kolonii złożyli petycję od wszystkich organizacji handlowo-przemysłowych imperium: wskazywano w niej na ważne miejsce, jakie zajmuje przemysł w życiu państwa i społeczeństwa, którego potrzeby nie mogą nie być wyrażone w Dumie jedynie przez przedstawicieli ziemstwa i miast. A zatem do narady nad opracowaniem przepisów o Dumie Państwowej należy zaangażować wybranych przedstawicieli przemysłu. Zaszczyt podpisania tego oświadczenia otrzymali pierwsi ludzie przemysłu i handlu Imperium Rosyjskiego: S. Morozow, S. Czetwierikow, G. Krestownikow, A. Konowałow, P. Riabuszyński, N. Awdakow, I. Jasiukowicz, P. Gukasow, W. Żukowski. Zakład Dnieprowski w Kamieńskiem przeżył drugie narodziny w 1912 roku, kiedy na jego pełne przezbrojenie zarząd PRDMT, któremu przewodniczył I. Jasiukowicz, wydał ponad 6 mln rubli w złocie. Gigant metalurgiczny od samego początku swojego istnienia zawsze był wśród najlepiej wyposażonych przedsiębiorstw południa Ukrainy. Mimo to, wraz z wprowadzeniem na Zachodzie jakichkolwiek ulepszeń technicznych, przedsiębiorstwo ponownie się przezbrajało, zwiększając za każdym razem swoją wydajność, chociaż kosztowało to znaczne nakłady kapitałowe. Jasiukowicz wieloma rzeczami zjednywał sobie ludzi: wspaniałym wykształceniem technicznym, geniuszem administracyjnym, niestrudzoną pracą, zdolnością do dobierania kadr. W sprawozdaniu Zarządu PRDMT dla walnego zgromadzenia akcjonariuszy, które odbyło się w Petersburgu w 1913 roku, zaznaczono: „...wyniki za miniony rok operacyjny znacznie przewyższyły wyniki za wszystkie poprzednie okresy operacyjne, przy czym następny rok zapowiada się według wszelkich oznak na nie gorszy od poprzedniego. Zważywszy na to, Zarząd Towarzystwa przypuszcza, że Państwo bez wątpienia podzielą z nami to uniesienie, z jakim obchodzono niedawno 25-lecie uruchomienia Zakładu Dnieprowskiego w Kamieńskiem, i przyłączą się do tych gratulacji, w których zostały zaznaczone zasługi naszego honorowego członka I. I. Jasiukowicza za jego tak owocne 25-letnie zarządzanie sprawami Towarzystwa”. * * * Bolszewicki przewrót i bratobójcza wojna domowa pomieszały wszystkie karty i przekreśliły nadzieje na dalszy rozkwit Kamieńskiego. Od stycznia 1920 r. Kamieńskie znalazło się pod władzą sowietów, a dokładniej pod Nadzwyczajną Komisją, która natychmiast zabrała się za totalne rewizje, aresztowania, kontrole, rozstrzeliwania. Władza sowiecka niemal od razu zaczęła kojarzyć się z obrazem czekisty w skórzanym płaszczu i z pistoletem, dla którego ludzkie życie nie było warte złamanego grosza. W mieście, które przemianowano na Dnieprodzierżyńsk, rodził się i utwierdzał system represyjnych środków, który najstraszniej objawił się w latach 1937—1938. Jeśli mówić o ogólnych liczbach represji w Kamieńskiem-Dnieprodzierżyńsku, to za lata władzy sowieckiej pos- Cerkiew prawosławna
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr SŁONIEWSKI, członek Dniepropetrowskiej obwodowej organizacji Narodowego związku krajoznawców Ukrainy, członek Narodowego towarzystwa krajoznawczego „Leleka”, Dnieprodzierżyńsk. Piętno wyzyskiwacza i „polskiego kapitalisty” zdawało się na zawsze pogrzebać dla historii pamięć o tym, kto tak wiele zrobił dla przekształcenia sennej wsi w prawdziwy przemysłowy i kulturalny ośrodek na brzegach Dniepru, kto za życia zyskał sławę człowieka wielkiej popularności i zasług społecznych. Jednak sprawiedliwość zwyciężyła: niełatwa droga przewartościowania prawdziwych wartości urzeczywistniła się w upamiętnieniu jednego z wybitnych działaczy, który rozsławił to miasto i wniósł znaczący wkład w rozwój przemysłu południa Ukrainy. Dziś możemy powiedzieć: imię Ignacego Ignacewicza Jasiukowicza wyszło z historycznego zapomnienia, stało się przedmiotem naszej dumy. Ignacy-Andrzej Jasiukowicz urodził się 1 listopada 1847 r. w mieście Kowno (obecnie Kowno) w rodzinie dziedzicznych szlachciców, drobnych właścicieli ziemskich. W 1884 roku absolwent Petersburskiego Instytutu Technologicznego Jasiukowicz został głównym kierownikiem znanych w całej Rosji zakładów Putiłowskich. Był to zaiste działacz wielkiego formatu. To właśnie z nim wiązało swoje nadzieje polsko-belgijskie towarzystwo akcyjne, zapraszając dyrektora zakładów Putiłowskich do zarządzania sprawami Południoworosyjskiego Dnieprowskiego Towarzystwa Metalurgicznego (PDTM) oraz kierowania zakończeniem budowy i uruchomieniem Dnieprowskiego Zakładu we wsi Kamieńskie w guberni jekaterynosławskiej. Dnieprowskie towarzystwo nie posiadało żadnych przywilejów. Swój rozwój zawdzięcza wyłącznie Ignacemu Jasiukowiczowi, który cieszył się wielkim autorytetem w świecie przemysłu. Świadczy o tym fakt, że Petersburski Międzynarodowy Bank Handlowy otworzył na imię i pod odpowiedzialność I. I. Jasiukowicza kredyt w wysokości 500 tys. rubli, niezbędnych do zakończenia budowy Dnieprowskiego Zakładu. Teraz już nie jest ważne, jak rozpalano wielkie piece w zakładzie w Kamieńskiem i uruchamiano walcownie. Zakład pod kierownictwem dyrektora zarządzającego Ignacego Jasiukowicza nieustannie rósł i przekształcał się w pierwszorzędne przedsiębiorstwo. Przyznano mu zaszczytne prawo udziału w Wystawie Światowej w 1889 r. w Paryżu, gdzie Dnieprowskiemu Zakładowi przyznano Wielki Złoty Medal. A na Wszechrosyjskiej wystawie przemysłowej w 1896 r. w Niżnym Nowogrodzie zakład nagrodzono Państwowym Godłem. Jasiukowiczowi udało się stworzyć taki zespół inżynierów i administratorów, osiągnąć tak wspaniałe wyniki ekonomiczne, że Dnieprowski Zakład słusznie zdobył sławę najlepszego przedsiębiorstwa metalurgicznego nie tylko południa Ukrainy, ale i całej Europy. Tak gwałtowny rozwój Towarzystwa nie miał odpowiedników w Imperium Rosyjskim. Trudno znaleźć coś podobnego nawet w całej Europie. Przywiązując ogromną wagę do Dnieprowskiego Zakładu, Ignacy Jasiukowicz nie mniej uważnie odnosił się do rozwoju Kamieńskiego. Budynki mieszkalne i użyteczności publicznej osady przyzakładowej — Górnej i Dolnej kolonii — wznoszono zgodnie z najnowszymi osiągnięciami techniki komunalnej, cała zabudowa Górnej kolonii odbywała się według jednolitego planu architektonicznego. Dlatego arystokratyczna część Kamieńskiego bardzo szybko nabrała cech przytulnej, swoistej, czysto miejskiej dzielnicy, która później stała się „centrum krystalizacji” przekształcenia wsi Kamieńskie w prawdziwe miasto, którego liczba mieszkańców wzrosła z dwóch do czterdziestu tysięcy. Boom budowlany mieszkań i obiektów publicznych Górnej kolonii przypadł na początek lat 90. XIX wieku i trwał aż do 1917 r. Dzięki inicjatywie Jasiukowicza, przy znacznym udziale jego własnych środków, ta dzielnica Kamieńskiego została ozdobiona budynkami, z których mogliby być dumni nawet w stolicach. Przede wszystkim jest to prawosławna cerkiew św. Mikołaja, wspaniały gmach Audytorium Ludowego, katolicki kościół, Klub Inżynierski, budynek Głównej Dyrekcji Dnieprowskiego Zakładu oraz Zimowego Klubu Żeglarskiego, szkoła fabryczna, gimnazja męskie i żeńskie, przytułki prawosławne i katolickie. A klub rzeczny! Oto świadectwo jednej z centralnych gazet tamtego czasu: „Mało komu wiadomo, że we wsi Kamieńskie nad Dnieprem koło Jekaterynosławia istnieje najlepszy w Rosji rzeczny klub żeglarski. Na budowę samego pomieszczenia Towarzystwo niedawno wydało ponad 300 tysięcy rubli. I wyniki są również wspaniałe: zaproszeni tam kijowianie i jekaterynosławianie okazali się pokonani”. Paradoks? W dalekiej, zagubionej wsi Kamieńskie, gdzieś na krańcu Imperium Rosyjskiego, istniał pod kierownictwem genialnego inżyniera najlepszy na południu Ukrainy zakład metalurgiczny, najlepszy w Imperium Rosyjskim rzeczny klub żeglarski, największa cerkiew prawosławna. W Klubie Zakładowym, czyli Inżynierskim, Dnieprowskiego Zakładu ściany malowali włoscy mistrzowie, a akustyka nie ustępowała najlepszym salom operowym. Tutaj śpiewał Fiodor Szalapin. Zachwyca kościół w Kamieńskiem, który wzniesiono w wyrafinowanym stylu neogotyckim. Budynki publiczne i mieszkalne Górnej kolonii Kamieńskiego zdobiły wspaniałe przykłady kowalstwa artystycznego, które nigdzie indziej nie występuje. W 1903 roku Ignacy Ignacewicz Jasiukowicz, po piętnastu latach owocnej działalności w Kamieńskiem, przyjął obowiązki dyrektora zarządzającego i członka zarządu PDTM i przeniósł się do Petersburga. Tutaj brał udział w sprawach o znaczeniu ogólnopaństwowym. Kiedy na początku 1905 r. pojawiła się kwestia opracowania przepisów o Dumie Państwowej, żywo zareagowali na to przedstawiciele kół handlowo-przemysłowych Imperium Rosyjskiego. Do ministra spraw wewnętrznych A. Bułygina... Jeszcze 15–20 lat temu nazwisko faktycznego założyciela i pierwszego dyrektora Dnieprowskiego Zakładu we wsi Kamieńskie było znane co najwyżej wąskiemu kręgowi specjalistów i starszym ludziom. Jednak Kamieńskie zawdzięcza Ignacemu Jasiukowiczowi tak samo, jak Ukraina — Tarasowi Szewczence. To nie jest przesada. Być może skala porównania jest inna, ale proporcje te same. Ślady działalności Ignacego Ignacewicza Jasiukowicza są obecne wszędzie: w kombinacie metalurgicznym produkowano metal, w teatrze wystawiano spektakle, w prawosławnej i katolickiej świątyni, zbudowanych z jego inicjatywy, odbywały się nabożeństwa, chrzty i śluby, w domach Górnej kolonii mieszkali ludzie, uczyli się studenci, pracowały instytucje. Ale imienia Jasiukowicza nie było nigdzie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...ucierpiało z powodu motywów politycznych w mieście, w którym budowano socjalizm, nie mniej niż 2200 osób. Dane z okresu od 1917 roku do końca 1920 roku są minimalne lub praktycznie nieobecne. Dane za pozostałe lata wymagają uściślenia. Raportując o swoich głównych osiągnięciach za przedwojenne dziesięciolecie, dniprodzierżyński oddział NKWD poinformował, że w mieście wykryto trzy kontrrewolucyjne nurty: 1. Kontrrewolucyjna grupa o kierunku bucharinowskim. 2. Kontrrewolucyjna organizacja „POW” (Polska Organizacja Wojskowa). 3. Wojskowo-powstańcza kontrrewolucyjna organizacja petlurowskich, eserowskich i anarchistycznych następców. W swoim triumfalnym raporcie dniprodzierżyńscy czekiści, najwyraźniej z powodu „skromności”, nie wspomnieli jeszcze o jednej, bez wątpienia ważnej liczbie, która charakteryzuje ich wytrwałą pracę na rzecz partii bolszewickiej i państwa radzieckiego. Tylko w latach 1937–1938 „wykryli i zneutralizowali” 197 konspiracyjnych organizacji! Wśród nich były zarówno czysto kontrrewolucyjne organizacje, jak i kontrrewolucyjne powstańcze, polskie, dywersyjne, terrorystyczne, trockistowskie, prawotrockistowskie, szpiegowskie, kontrrewolucyjne grupy, kontrrewolucyjne organizacje wojskowe „Wolna Ukraina” i ukraińska organizacja wojskowa, eserowskie podziemie, a także kontrrewolucyjne nacjonalistyczne oraz wojskowo-powstańcze organizacje. Ponadto „wykryto i zneutralizowano” antysowieckie organizacje: faszystowską, szpiegowską, polską. Szeroko praktykowano sprawy łączone według cechy zawodowej: transportowców Dniprowskiego Zakładu Metalurgicznego, miejskich łączników, „azotowców” i innych „nielegalnych ugrupowań”. Liczba „członków” organizacji wahała się od jednego uczestnika (!) do ponad stu. Istotnie, trzeba być wielkim specjalistą w swoim fachu, by po cechach niedostrzegalnych dla niewprawnego oka odróżnić jedną organizację od drugiej.
Bardzo wymowna i ważna jest także analiza represji według narodowości za te dwa straszne lata. W latach 1937–1938 w Dniprodzierżyńsku skazano: Ukraińców – 658 (480 rozstrzelanych); Polaków – 405 (335 rozstrzelanych); Rosjan – 138 (94 rozstrzelanych); Białorusinów – 115 (106 rozstrzelanych); Niemców – 59 (47 rozstrzelanych); Żydów – 26 (16 rozstrzelanych); przedstawicieli innych narodowości – 67 (62 rozstrzelanych). Z przytoczonych danych widać, że najmocniejszy cios podczas represji w latach 1937–1938 spadł na Ukraińców. W tym czasie „wykryto” wiele konspiracyjnych organizacji, których zdecydowaną większość członków stanowili Ukraińcy, co nie może być zbiegiem okoliczności, lecz jest celowym działaniem. Zatem łączna liczba represjonowanych mieszkańców Dniprodzierżyńska w ciągu tych dwóch „spokojnych lat” wyniosła 1468 osób, spośród których rozstrzelano 1140 skazanych. Jeśli wziąć pod uwagę, że wielu więźniów zmarło lub zostało rozstrzelanych podczas odbywania kary pozbawienia wolności, rzeczywista liczba znacznie wzrośnie.
Dla porównania: w ciągu dwóch lat i dwóch miesięcy faszystowskiej okupacji w Dniprodzierżyńsku z rąk hitlerowców lub ich pomocników zginęło 1069 osób. Przy tym zdecydowana większość ofiar przypada na pierwsze i ostatnie dni okupacji, gdy na terenie miasta toczyły się walki.
Znany rosyjski pisarz Iwan Bunin, który z emigracji uważnie śledził wydarzenia na frontach II wojny światowej, zapisał w swoim dzienniku (piątek, 29 października 1943 r.): „Wzięte w ciągu tych dni Jekaterynosław, Łocmańska Kamionka (kiedyś tam byłem, przed przejściem przez progi). Teraz to zapewne miasto, paskudnie nazywane »Dniprodzierżyńsk«”*.
* Właściwie Łocmańska Kamianka to miejscowość położona w dół biegu Dniepru, poniżej miasta Kamiańskiego (Dnieprodzierżyńska). Obecnie w granicach miasta Dniepropetrowska.
o. Ju. Mycyk, d. i. n., profesor, Inna Tarasenko, k. i. n., Kijów В
Na Ukrainie mało znane jest nazwisko polsko-kanadyjskiego badacza Andrzeja Bolesława Pernala. A. Pernal urodził się w 1936 roku w Miłowie (powiat Kopyczyńce, województwo tarnopolskie), znalazł się wraz z rodzicami na zesłaniu syberyjskim, w czasie wojny trafił na Zachód, osiadł w Kanadzie. Wykładał historię na Uniwersytecie Brandona (prowincja Manitoba), na Uniwersytecie Ottawskim. Od 2008 r. mieszka w Calgary (prowincja Alberta). A. Pernal jest autorem wielu prac, m.in. z zakresu historycznej kartografii (badał i wydawał na przykład mapy Beauplana), badał ustrój polityczny Rzeczypospolitej, jej dyplomację i, co szczególnie ważne, historię polityczną Ukrainy XVII w. oraz polsko-ukraińskie stosunki dyplomatyczne połowy XVII w., w tym hetmanat Wyhowskiego. Wśród jego prac wyróżnia się książka „Rzeczpospolita Obojga Narodów i Ukraina. Stosunki dyplomatyczne w latach 1648–1659”, której polskie wydanie ukazało się w 2010 r. w Krakowie. Za zasługi w upowszechnianiu wiedzy o Ukrainie czasów kozackich otrzymał w 2000 roku doktorat honoris causa Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego. Ta książka omawia stosunki polsko-ukraińskie, które dotąd badano fragmentarycznie. Choć Ukraina owego czasu utrzymywała kontakty dyplomatyczne nawet ze Szwecją, Republiką Wenecką i cesarstwem Habsburgów, nie mówiąc o sąsiednich państwach, w ZSRR badano jedynie związki z Państwem Moskiewskim, i to nierzadko w zniekształconym świetle (w świetle tzw. „wossojedinienija”). Związki Ukrainy z innymi państwami praktycznie nie były badane. Na próżno szukać na przykład prac poświęconych stosunkom Ukrainy-Hetmanatu z Imperium Osmańskim i Chanatem Krymskim. Szczególnie dotkliwe było przemilczanie polsko-ukraińskich związków. Tymczasem Ukraina przez długi czas znajdowała się pod władzą Rzeczypospolitej, podniosła przeciwko niej powstanie, prowadziła aktywną działalność dyplomatyczną, starała się określić formy współżycia (nie można przecież było cały czas walczyć!), i dlatego kontakty dyplomatyczne z nią były wręcz najbardziej ożywione. Książka Pernala wypełnia tę lukę (w historiografii ukraińskiej dotąd nie powstało podobnej pracy). Ponadto Pernal nie kończy swojej pracy na 1654 r., jak nakazywała moskiewska cenzura, lecz prowadzi ją do 1659 r. W ten sposób rzuca światło na ciemny okres ukraińskiej historii, związany z hetmanatem Wyhowskiego, przedstawia kontakty dyplomatyczne w latach 1655–1659, historię ugody hadziackiej, a także podaje dostatecznie pełny obraz rozwoju jej badań. Pernal wykazał, że idea zbliżenia Ukrainy i Polski na nowych zasadach („Rzeczpospolita trzech narodów”) należy jeszcze do Bohdana Chmielnickiego, a Wyhowski jedynie kontynuował sprawę swojego poprzednika. Pernal gruntownie zbadał historiografię problemu. Doskonale zna historiografię polską, anglojęzyczną i, co szczególnie miłe, ukraińską. Nie jest bowiem tajemnicą, że znacznej części polskich historyków właściwe jest jej niedocenianie. Jeśli jest nie do pomyślenia, aby polski germanista nie znał języka niemieckiego i niemieckiej historiografii problemu, to o Ukrainie można, jak uważają, pisać bez analogicznej znajomości. Pernal należy do tej mniejszości, która rozumie, że bez wykorzystania dorobku ukraińskich historyków i archeografów niemożliwe jest wszechstronne i obiektywne badanie jakiegokolwiek zagadnienia ukrainoznawczego. Kanadyjski historyk podniósł znaczny pласт źródeł archiwalnych, przechowywanych w archiwach Polski, Ukrainy, Rosji, Szwecji, Austrii, RFN. Wykorzystał praktycznie wszystkie publikacje źródeł z tego zakresu, kwestionują rolę Bohdana Chmielnickiego i in. Postaci Wyhowskiego Pernal poświęca wielką uwagę. Wystarczy powiedzieć, że o nim mowa na ponad 100 stronach monografii. Wspominani są także Fiodor, Danyło, Kostiantyn Wyhowscy (bracia hetmana), ojciec Ostafij i cała rodzina. Pernal nie pominął też dalekiej krewnej hetmana — historyk Wandy Wyhowskiej de André, której prace wykorzystał w książce. Jeśli o I. Wyhowskiego-generalnego pisarza Pernal mało co dodaje (choć i tu, począwszy od 1655 r., wprowadzane są do obiegu naukowego jego nieznane dokumenty, odkryte w dziale rękopisów Biblioteki Czartoryskich (Kraków), to Wyhowskiemu-hetmanowi poświęca bardzo dużą uwagę. Szczególną wartość mają rozdziały V (Zbliżenie w latach 1656–1658: od Niemiży do Hadziacza) i VI (Unia hadziacka (1658–1659) oraz VII (Ocena unii hadziackiej w historiografii polskiej i ukraińskiej). Tu Pernal wnikliwie analizuje przebieg przygotowania Hadziackiej
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
problematyki, w tym źródeł łacińskojęzycznych i włoskojęzycznych (na przykład relacji nuncjuszy papieskich), które są „terra incognita” dla wielu ukraińskich, białoruskich i rosyjskich autorów. Dlatego jego praca nie jest przeglądem dawno znanych faktów z perspektywy autorskiej „koncepcji”, lecz gruntownym badaniem problemu, a każdy jego wniosek opiera się na solidnej bazie źródłowej.
Ważne jest to, że Pernal traktuje Ukraińców-Rusinów jako odrębny i samodzielny naród, a Hetmanszczyznę jako normalne państwo tego narodu. Dało to klucz do rozwiązania wielu zasadniczych kwestii i skazało autora na błądzenie po manowcach rosyjskiej lub polskiej historiografii mocarstwowej. Ta publikacja Pernala jest też lekcją dla domorosłych „samoiedów”, którzy kwestionują istnienie Państwa Ukraińskiego w XVII wieku, deprecjonują znaczenie narodowowyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego, a zwłaszcza nie znajdują w działalności kozactwa żadnego konstruktywnego elementu, stosunku do unii, żywej wymiany poselstw, roli S. K. Bieniewskiego, korespondencji dyplomatycznej (tu ujawniono wiele dotąd nieznanych listów hetmana), stanowiska stronników (P. Tetery, J. Niemyrycza, H. Kaplońskiego, Peretiatkowicza i in.) oraz opozycji, sytuacji międzynarodowej itd. Pernal podkreśla, że idea porozumienia polsko-ukraińskiego opracowywana była już w ostatnich latach hetmaństwa Bohdana Chmielnickiego, przy aktywnym udziale samego hetmana. Szczególną uwagę Pernal poświęca procesowi opracowywania traktatu hadziackiego i dokumentów z nim związanych (Exekucja paktu hadziackiego itd.), wykazuje istotną różnicę między pierwotnym tekstem traktatu a tekstem ratyfikowanym przez sejm, pokazuje, że znaczna część panującej elity Rzeczypospolitej szczerze dążyła do pokojowego rozwiązania problemu, co otwierało Ukrainie drogę do Europy. Jednocześnie ukazuje opór sił opozycyjnych w Ukrainie i Rzeczypospolitej, a także rolę sąsiednich państw w walce przeciwko Wyhowskiemu. W rozdziale VII przedstawiono szeroki obraz ocen unii hadziackiej w historiografii polskiej i ukraińskiej (zapewne najpełniejszy w literaturze historycznej). Rozpiętość ocen była bardzo szeroka: od jednoznacznego potępienia po superlatywy, przy czym zarówno wśród polskich, jak i wśród ukraińskich historyków. Pernal słusznie podkreślił, że historiografia ukraińska pozostawała przeważnie pod silnym wpływem rosyjskim (dodajmy – sztucznym, bo wpływu wymuszanego przez surową cenzurę i represje nie można zaliczyć do zjawisk normalnych). Nawet ukraińscy kronikarze XVIII wieku (Samowydiec, Hrabianka, Wełyczko, Symonowski) pisali w warunkach podkolonialnych i nie mogli (choćby nawet chcieli!) napisać cokolwiek pozytywnego o Wyhowskim. Dlatego nie można ich w tym przypadku traktować jako całkowicie dokładnego wskaźnika nastrojów ludowych (tak właśnie traktowano tych kronikarzy w historiografii radzieckiej), lecz jedynie jako wskaźnik pewnej ich grupy. Natomiast ukraińscy historycy (w USRR, począwszy od lat 30. XX wieku) byli zmuszeni pisać według moskiewskich wytycznych i nie zawsze byli samodzielni (tak K. Stecjuk przepisała pracę „Wpływ powstania S. Razina na Ukrainę” od jednego z represjonowanych historyków). Dopiero w niepodległej Ukrainie powstały wartościowe prace, w których pozytywnie scharakteryzowano unię hadziacką.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
oligarchowie — właściciele dóbr materialnych. Na poziom kultury wspólnoty żaden artysta nie może wpłynąć bez zbiorowego zrozumienia piękna sztuki i potrzeby duchowego wzrostu. A ponadto Łesia Ukrainka opisuje wewnętrzny stan Richarda, który nie może się zrealizować, podczas gdy jego rówieśnicy korzystają tylko z genialnych wzorców poprzedników. Tej dramie poetka poświęcała bodaj najwięcej czasu nad zatoką bałakławską, o czym donosi w liście do matki: „...zabrałam się do niej (dramy — S. K.) bardzo starannie, bo coś mi się zdaje, że jak jej teraz nie skończę, to tak już pozostanie, a szkoda mi jej...”. W Bałakławie, niedaleko ruin genueńskich wież, pracowała nad poematem „Rufin i Priscilla”, demaskując teorię i praktykę chrześcijaństwa — religii pokory, nieprzejednanej wobec postępu. Pracowała także nad dramatycznym etiudem „Joanna, żona Chusa”. Wczytywałem się w jej wersy, pragnąc odnaleźć tam malowniczy krajobraz przylądka Aja lub wydarzenia związane z wieżami Twierdzy Genueńskiej. Badacze twórczości Łesi Ukrainki uważają, że ukończyła ten poemat w Bałakławie. Ale wszystko działo się w przerwach między zaostrzeniami choroby. I jak tylko niemoc odpuszczała, pisarka energicznie, wesoło i z pasją zabierała się do pracy. Istnieją więc wszelkie podstawy, by dokładniej badać bałakławski okres w życiu Łesi Ukrainki. Główny korpus i dużą oficynę daczy aktorki Sokołowej obecnie odtworzono w całej okazałości, a także odnowiono fasady zabytkowych rezydencji i budynków z lat 60., które tworzą jednolity zespół architektoniczny. Przeprowadzono rekonstrukcję nabrzeża i zainstalowano pływające przystanie. Teraz wszyscy czekają na odsłonięcie tablicy pamiątkowej i izby twórczej poetki w oficynie domu. Na placu, przy bałakławskim nabrzeżu, utalentowanej poetce stoi majestatyczny pomnik z białego marmuru.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr PROCENKO, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, zdjęcie autora. Zbliża się 141. rocznica urodzin Łesi Ukrainki i chce się po raz kolejny przyozdobić wieniec jej sławy kwiatami z wybrzeża Bałakławy oraz odnaleźć w zatoce Symboli jej marzenia i twórczą inspirację. W swoich badaniach wiele o Łesi powiedzieli literaturoznawcy, ale niewielu krytyków szczegółowo badało bałakławskie strony jej życia, poczuło i przekazało wielbicielom stan jej duszy, wysoko wykształconej, optymistycznej i energicznej natury. Słowo, moja ty jedyna broni, Nie powinniśmy zginąć oboje! Może w rękach nieznanych braci Staniesz się lepszym mieczem na katów!.. Z powodu swojej choroby Łesia potrzebowała stałego leczenia. Młoda kobieta leczyła się leczniczymi błotami w Sakach, gdzie wiele dowiedziała się o Sewastopolu. Tutaj poznaje miasto, odwiedza zabytki wojny krymskiej, podziwia majestat floty. Miasto jej się spodobało i po kilku dniach Łesia Ukrainka z Eupatorii parowcem odpływa do Sewastopola i zatrzymuje się w hotelu „Wetzel”. Podczas podróży parowcem napisała wiersz: „Graj, moja pieśni!..”. W czasie oglądania wybitnych sewastopolskich zabytków do gustu przypadła jej zatoka Symboli i port Lestrygonów, o którym wspominał wielki Homer. W marcu 1907 roku Łesia przyjechała do Sewastopola leczyć się w Bałakławie razem z Kłymentem Kwitką, ale z powodu niesprzyjającej wiosennej pogody i za radą miejscowego lekarza zmuszona była wyruszyć do Jałty, a potem wrócić do Kijowa. W tym czasie kończyła swój bardzo udany zamysł, ciekawą tragedię „Kasandra”. Niezwykle wpłynęły na poetkę legendy bałakławskich Greków i Taurów: A po co ty o tym zapomniałeś wtedy, gdy oddawałeś swoją córkę na ofiarę rozgniewanej bogini? Ty zapomniałeś, kto matką Ifigenii, kto ojcem. Łesia wykorzystuje specyficzne techniki ożywiania mitów. Ten złożony i nieznany jeszcze w literaturze gatunek podbija jako pierwsza i wkłada w niego nowatorską treść. Dla postaci dramatu ziemska miłość jest wyższa od niebiańskiej, ale czuć ich duchową niewolę. Szczególnie porusza to Kasandrę-prorokinię, która czuje niebezpieczeństwo, ale nikt jej nie wierzy. Moim zdaniem Łesia ustami Kasandry poprzez mityczne obrazy prorokowała ciernisty szlak ukraińskiej rewolucyjnej inteligencji lat 20. 25 lipca 1907 r. Kłyment Kwitka i Łesia Ukrainka wzięli ślub w kijowskiej cerkwi Wniebowstąpienia. Poetka w liście do bliskich pisze: „Sprawa zakończona — wzięliśmy ślub. Znaleźliśmy takiego księdza, który sam doradził krótszy sposób bez zapowiedzi. Nie zapraszaliśmy nikogo oprócz świadków. Mam nadzieję, że choć teraz będziemy mieć spokój od ludzi. Wszystko dobrze, nikt nas niczym nie męczy i zbieramy się na Krym”. Piękno bałakławskiej przyrody wabiło Łesię, sprzyjało jej twórczemu wzlotowi. Przyjechała znów do Bałakławy z mężem, ale tym razem na dłużej. Małżeństwo zamieszkało przy samym ujściu zatoki na skalistym Nowym Nabrzeżu (obecnie Nabrzeże Nazukina 34) w oficynie daczy sewastopolskiej aktorki Sokołowej. Pierwszy list Łesi do matki datowany jest na 28 sierpnia 1907 roku: „My z Klonią czujemy się… „jak na deseczce pośrodku oceanu”, — tak samotnie i bezradnie…”. Następnego dnia pisarka napisała do matki: „Póki co mamy się dobrze, tylko wciąż śpimy po podróżnych i przedwyjazdowych kłopotach. Dom i utrzymanie mamy dobre, więc są szanse, że dobrze i szybko wyzdrowiejemy”. Tutaj, w Bałakławie, Kłymenta Kwitkę mianowano na stanowisko starszego kandydata Sądu Okręgowego w Symferopolu. A już wkrótce matka otrzymała i taki list: „…niezwykle czyste powietrze naszego obecnego mieszkania, … wyraźnie zauważalnie zmniejszył się kaszel, jak tylko przeprowadziliśmy się na tę daczę. Tutaj choć nie jest bardzo ciepło, za to kurzu wcale nie ma i nie ma tej ciasnoty, która czyni centrum Bałakławy tak zaśmieconym i wstrętnym”. O swoim bałakławskim życiu Łesia Ukrainka napisała Borysowi Hrinczence: „…kiedy nie jem winogron, to piszę, — oto i całe „robienie”…”. Nad czym pracowała wtedy poetka? Miała już uznanie w kręgach literackich dzięki swoim niedoścignionym utworom dramatycznym, artykułom do czasopism, publikacjom, poezjom, pieśniom. W Bałakławie Łesia spotkała 72-letniego kobziarza Hnata Honczarenkę, który przeprowadził się z charkowszczyzny do syna — robotnika sewastopolskiej kolei. Bardzo kochała ukraińskie pieśni ludowe, znała ich mnóstwo. Zagłębiając się w piękno ludowego folkloru, zaczęła tworzyć. Jaskrawym przykładem tego jest jej wiersz „Za górą błyskawice”, napisany 12 września 1907 roku. Za górą błyskawice, A w dolinie naszej ciemno. W zatoce czarne wody Pluszczą się potajemnie. Wrażenia z igrzysk żywiołu nie mogły nie wpłynąć na wyobraźnię poetki: „bystre oczy” błyskawicy przenikają w czarną falę „srebrnymi mieczami”; natarcie światła na ciemność, wezwanie do wysokiego oświecenia i głębokiej odnowy — takie były dążenia ówczesnej ukraińskiej inteligencji. Główny wątek utworu to przejrzenie ludzkości. Dopiero wtedy na światło światłem Odpowie ta zatoka. W alegorycznych obrazach wiersza zawarta jest myśl, że nie można tracić wiary w tę burzę, która zapali niebo i zmiecie czarny mrok. We wrześniu Łesia Ukrainka próbuje ukończyć wielkie utwory, które rozpoczęła wcześniej. Płodnie pracuje nad poematem dramatycznym „W puszczy”, porusza ważne problemy sztuki. Bohater dramatu Richard Iron, w przeszłości utalentowany rzeźbiarz, marzy o tym, by w nowym świecie potwierdzić swój talent, ale trafia do środowiska, które Łesia trafnie określiła metaforą „w puszczy”. Richard traci swój naturalny dar, bo nie może tworzyć tylko dla samego siebie. Społeczność go nie rozumie, nie dorosła do wysokiej sztuki. Niestety, na to chorują bezduszni urzędnicy i chciwi. Pomnik Łesi Ukrainki w Bałakławie. Odbudowane główny korpus i oficyna daczy aktorki Sokołowej.
Maschinelle Übersetzung
Maryna KIRIUCHINA, Eduard KIRIUCHIN
W krótkim, lecz tak jasnym życiu wybitnej ukraińskiej poetki, folklorystki i działaczki społecznej Lesi Ukrainki złotą nicią przewija się Wołyń, a zwłaszcza wieś Kołodiażne, położona niedaleko Kowla. Ten niezwykły, romantyczny majątek, owiany mgłą tajemnicy, stał się rodzinnym gniazdem Lesi Ukrainki i jej bliskich. To właśnie tutaj kształtowała się jako pisarka, tu powstawała jej oryginalna poezja, czysta jak woda źródlana. Jesienią 1868 roku ojciec Lesi Ukrainki, Petro Antonowycz Kosacz, nabył we wsi Kołodiażne 471,44 dziesięciny ziemi z urochiskami Stadnica, Koniczywszczyzna i Prysłyńskie. A w 1882 roku rodzina Kosaczów przeniosła się tu z Łucka na stałe. W tej posiadłości urodziły się siostry i młodszy brat Łarysy Pietrowny. Ponieważ z czasem siostry poetki rozjechały się po świecie, a rodzice, starszy brat Michaił i sama Lesia odeszli za horyzont, to właśnie Mykole Pietrowyczowi Kosaczowi przypadło strzec Kołodiażnego. Pierwsza wojna światowa, rewolucja i wojna domowa przetoczyły się przez Wołyń ognistym huraganem. A już w latach 1919–1920 Mykoła Kosacz aktywnie zajmował się sprawami kulturalno-oświatowymi w Kowlu. Organizował działalność „Proświty” najpierw we wsi Luków, a potem w Kowlu. Pod jego kierownictwem „Proświta” mocno się rozwijała. Współcześni wspominali, że młodszy brat Lesi Ukrainki, z wykształcenia agronom, był niezwykle humanitarnym człowiekiem, o łagodnym charakterze, bardzo ufnym. W 1921 roku Wołyń, w tym także Kołodiażne, przypadł Polsce, co zostało prawnie zatwierdzone Traktatem ryskim między Rosją Sowiecką a Polską. W latach 1920–1930 majątek coraz bardziej popadał w ruinę. Wieśniacy-świadkowie wspominali: „Kosaczowi nie poszczęściło się i pracy nigdzie nie było”, a polskie władze domagały się, by przyjął „obywatelstwo polskie”. Trzeba było sprzedawać majątek za bezcen, po kawałkach. Żona Natalia Hryhorijiwna Drobysz rozwiodła się z nim, a później, podczas drugiej wojny światowej, wraz z synem Jurijem wyjechała do Stanów Zjednoczonych”. Motria Fedoriwna Fedorczuk, świadek ostatnich dni młodszego brata Lesi Ukrainki, wspominała: „Mykoła sprzedał Polakowi Rubelowi to, co mu zostało z całego majątku, — sad, który zajmował więcej niż jeden hektar. Sprzedał sad, usiadł pod gruszą, zasmucił się, zatęsknił mocno. Pożył krótko, widać serce zabolało, i wkrótce umarł. Trzeba było załatwić pogrzeb, a nie było za co. Pochowali go, w czym chodził: w flanelowej koszuli, czarnych spodniach w białe, bardzo wąskie prążki… Na pogrzeb zebrali pieniądze ci ludzie, którzy dzierżawili od niego ziemię… Wzięli woły, podprowadzili je pod brzozy, położyli trumnę na wóz. Ruszyli na cmentarz, a woły zaryczały i ryczały. Ludzie zaczęli płakać”. Wydarzenia, o których mowa, miały miejsce w odległym 1937 roku. Dziś we wsi Kołodiażne znajduje się światowej sławy muzeum-posiadłość Lesi Ukrainki.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
sób buduje-niszczy życie, na które zasłużyliśmy. Chcesz zrozumieć twórcę — wędruj do jego kraju! Podstawę zaś osobowości kształtuje człowiek wewnętrzny, myślący, duchowy. Może i nie jest tak ważne, jak obecnie żyje Jurij Kowal, lecz zachował on bardzo wiele przenikliwej czystości, roztropności, taktu — ów człowiek wewnętrzny, bez którego ludzkość zdegenerowałaby się także fizycznie. Nie jestem recenzentem, tym bardziej nie komornikiem ani kontrolno-rewizyjnym urzędem, by składać sprawozdanie ze wszystkiego, czego dotyka lekkie pióro życiolubnego romantyka, a jednak chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na inne oblicza talentu galicyjskiego stepowca. Jego poezje w prozie jakby rozjaśniają hojnie żywioł nowelistyczny, a zarazem są niejako zaczynami przyszłych fabuł lub deklaracją zamierzeń. Wyczuwalna jest szkoła bliższych i dalszych klasyków, tryskają niepowtarzalne rytmy Kowalowe, ale też drażni-zachwyca coś dawno minionego, młodzieńczo-sentymentalnego, właściwie nie młodego stanu duszy, lecz przecież inny język artystyczny etiud, obrazków, pasteli. Ich szkicowość, lotność, fragmentaryczność wynikają ze specyfiki gatunkowej, dlatego lepiej byłoby wydać je osobno: zbyt kontrastowo sąsiadują ze sobą różne stylistyki. O niedokończonej powieści jeszcze nie czas mówić — poczekajmy, aż wyklaruje się czyste płótno własnego galicyjskiego bytu. Narzucona polskość — daleko nie istota ukraińskiego „zachodniactwa”. Każdy talent ma swoją specyfikę, swoją konstytucję: to, co wykwitło u Kowala, nie splecie się z niczyim — to zupełnie inny kraj w granicach literatury ukraińskiej.
im weselem — wszystko towarzyszy żartobliwym piosenkom. Dawne teksty weselne to swoiste pozytywne, a zarazem błogosławione kosmiczne kody na szczęśliwe życie małżeńskie. Zbiór zilustrowano fotografiami z minionego stulecia, które uzupełniają teksty piosenek, opatrzone nutami. Nad muzyczną transkrypcją owocnie pracowali: Ola Karapata — folklorystka, etnomuzykolog, uczestniczka zespołu folklorystycznego „Bożyczi”, Marharyta Skażenyk — folklorystka, etnomuzykolog, kierowniczka zespołu folklorystycznego „Wołodar”, Wołodymyr Szumejko — kompozytor, Leopold Jaszczenko — kompozytor, folklorysta, kierownik chóru etnograficznego „Homin”. Chciałabym wspomnieć jeszcze jeden symbol pieśni — symbol Rzeki. Piszę wielką literą, aby oddać cześć wszystkim rzekom na Ziemi. Nasi praojcowie nie na darmo uduchowiali i uwznioślali ten obraz. Rzeka była dla nich żywą kosmiczną istotą, pomocnicą Stwórcy. W tym zbiorze symbol Rzeki wspomniany jest piętnaście razy. I co dziwne (zapisy zrobiono w obwodach czernihowskim i czerkaskim), w piosenkach wspominane są zwłaszcza wielkie rzeki Dunaj i Dniestr, a Dniepr — ani razu. Dla mnie to kolejna tajemnica, którą trzeba rozgadać.
Maschinelle Übersetzung
Bohdan CZEPURKO
Jurij Kowal — niestrudzony malarz „w słonecznej pracowni bytu” — kuje swój los z najcenniejszego światła, które spragniony chłonie zewsząd i przez całe życie pielęgnuje w sobie. Przez pół wieku napisano o nim, być może, niewiele, ale za to istotnie. Najbardziej zgodnie i sumiennie (Hej, kto w lesie, odezwij się!..) odpowiedział na twórcze wibracje i literacką pasję pobratymca Andrij Sodomora w swojej przedmowie do książki wyboru „Ten łagodny-łagodny świat” (Jurij Kowal. — Ten łagodny-łagodny świat. — Lwów. — Wydawnictwo „Apriori”. — 2011. — 576 s.). A jednak nikt — ależ nikt! — nie zdołał pojąć jakiejś kosmicznej (mimo całej swojskości i takiej samej) nietutejszej odmienności pisarza. Obawiam się, że i ja nie zdołam, bo osobista istota ludzkości i człowieczeństwa jest jak miraż, marzenie, poziomy mur stepu, w który bij się nie bij, a tajemnica — w głębinach niepowtarzalnej duszy. Wydaje się, że Jurko pojął mądrość dziecięcego serca, owo Chrystusowe „Bądźcie jak dzieci!” Jego nowele o dzieciach i dla dzieci są żywe, dialogiczne, hojnie odważne w przenikaniu do podświadomości i szczerze prawdziwe w wydarzeniach: dzieci bowiem, jak skowronki, ciągną się ku sobie (w poziomie), lecz także grudkami serc wiążą niebo z ziemią w pionie. „Łagodność” i człowieczeństwo stylistyki Jurija Kowala polega na tym, że on, silna osobowość, oddaje siebie ludziom, Ukrainie,
w mowie-rozmowie, spragniony czerpie z ludowego źródła i oddaje przez już „swoje” słowo — skąd wziął, czyli… innym. Gotowość rozpłynięcia się w ludzie, odsłanianie oblicza narodu poprzez po ludzku osobiste — ma w sobie ładunek pasjonarności, innymi słowy, celowej twórczości narodowej. Całą duszą autor szuka pokrewieństwa z tym, co najlepsze w ludzkiej naturze, i tak doskonali albo sprawdza siebie w sobie. „O” i „za” ukraińskiego człowieka — oto przeznaczenie i cel etnograficzno-twórczej „prozy” życia. Oczywiście wszystko umownie, od „umu”. Stąd i tryb warunkowy: „jeśli”. „Jak” i „co” — tajemnica uzgodnienia. Ważne i JAK, i CO. Jak i co uzgodniliśmy z Jurkiem — sekret, ale dualizm zawsze istnieje: naród ukraiński — to świętość; naród Ukrainy — jaki już jest! A jednak naroda nie wolno zerować poniżej listwy przypodłogowej — do idei narodu trzeba się wznosić! Przeczuwam, jakie wahania zachwytów i rozczarowań kłębiły się w świadomości autora. Wszyscy bowiem wpatrujemy się w ideał, a świat, w którym rządzi bal niszczyciel, jest inny, zupełnie niełaskawy: po Twórczym zamyśle zostały ogryzki jabłka pokusy. Może dlatego Jurij Kowal, mimo rozjaśnionego optymizmu, jaki promieniuje z jego usposobienia, przestawał pisać, w duszy złościł się na „nie taką” rzeczywistość, ale może, jak ja, wracał do myśli, że obiektywnej rzeczywistości nie ma — jest wola podmiotów, które tworzą-zniekształcają taką czy inną, zatem uzgodniona wola ludzkich
Maschinelle Übersetzung
14 lutego Komitet ds. przyznawania rządowej nagrody im. Łesi Ukrainki za literacko-artystyczne utwory dla dzieci i młodzieży na swoim posiedzeniu wyłonił laureatów nagrody za 2011 rok w czterech nominacjach. Jak poinformował Przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, zastępca przewodniczącego Komitetu ds. przyznawania rządowej nagrody im. Łesi Ukrainki Ołeksandr Kurdynowycz, ogółem na zdobycie nagrody wpłynęło 67 prac. „W obecnych warunkach bardzo ważne jest wspieranie i uhonorowanie najlepszych autorów, którzy tworzą dla dzieci w gatunku literatury pięknej, opracowania graficznego książek, tworzenia filmów animowanych — zaznaczano podczas dyskusji w Komitecie ds. przyznawania nagrody. — Człowiek to bowiem to, co czyta, tym bardziej dotyczy to dzieciństwa i młodości, kiedy kładą się podwaliny całego życia. W tym roku organizacje twórcze i placówki oświatowe bardzo aktywnie zgłaszały kandydatów do nagrody”. Tak więc w nominacji „Utwory literackie dla dzieci i młodzieży” większość członków Komitetu ds. przyznawania rządowej nagrody im. Łesi Ukrainki oddała swoje głosy na Jurija Łohwyna i jego powieść „Tajemna perła” wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. Artystki Ludmiła Kyrylenko i Olena Zerkalij zostały laureatkami nominacji „Oprawa artystyczna książek dla dzieci i młodzieży”. Zwycięstwo przyniosły im ilustracje do książki Thomasa Malory’ego „Legendy o królu Arturze” (przekład literacki A. Klimowa) wydawnictwa „Ranok”. W nominacji „Spektakle teatralne dla dzieci i młodzieży” zwycięstwo odniósł Charkowski Państwowy Akademicki Teatr Lalek im. W. Afanasjewa za przedstawienie lalkowe na podstawie utworów A. Szmidt „O książętach i księżniczkach” w reżyserii Oksany Dmitrijewej i scenografii Natalii Denysowej. Film animowany „Mały wielki pies” reżyserki Ludmiły Tkaczykowej, scenografki Natalii Czernyszowej (studio „Ukranimafilm”) zwyciężył w nominacji „Filmy kinowe dla dzieci i młodzieży”. Wręczenie nagród odbędzie się 25 lutego, w dniu urodzin znanej ukraińskiej poetki i dramatopisarki Łesi Ukrainki. Każdy z laureatów otrzyma po 10 tysięcy hrywien.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna SEMENIAK4SZTANGEJ, Tarnopol
Wzięłam do ręki „Czumarkę w cętki” i od razu zrobiło mi się ciepło na duszy. A wiecie dlaczego? Bo kiedy przeczytałam tytuł zbioru pieśni (a przeczytałam go w pośpiechu, więc błędnie, zamiast „Czumarka” — „Czubarka”), przypomniałam sobie, jak w dzieciństwie często śpiewano wesołą piosenkę o „Czubarce”… Zmieniona jedna litera, a ile skojarzeń! Ze zdziwieniem dowiaduję się, że czumarka to wierzchnie męskie odzienie z fałdami nad talią. Z ciekawością czytam pieśni: kolędy, szczedrówki, malanki, winszówki, zasiewanki, kołysanki, niewolnicze, weselne… Od różnorodności rzadkich pieśni rozbiegają się oczy. Autorami tego zbioru są Nadija Danylewska i Mykoła Tkacz — twórcze małżeństwo, pisarze i etnografowie, członkowie NSPU, laureaci nagród literackich „Błahowist” i im. M. Kociubynskiego, współautorzy wydań folklorystyczno-etnologicznych: „Wyjdź, wyjdź, Iwanku!”, „Most klecza”, „Szedł Mikołaj”, „Peretyk”, „Chleb nasz powszedni”, „Ach ty, kalito, ach miodowa”, „Prosili ojciec, prosiła matka”, „Ach ty prosie — złoto”. Ta książka tchnie Ukrainą, jej pierwotnymi źródłami. Ukraińskie pieśni ludowe to sznury cennych korali, rozsypanych po całej Ukrainie. Zbieranie tych perełek to wielka, nieoceniona praca apostolska. Książka ma dobry i jasny początek: na pierwszych stronicach wychwala narodziny Światła (Boże Narodzenie), wartości ogólnoludzkie (szacunek dzieci dla rodziców, dla ziemi ojczystej, dla matki-natury). Tradycyjna kolęda „Nowa radość stała” nabiera innego, mistycznego zabarwienia: „Nowa Rada stała”. W tym znaczeniu ta kolęda ma zupełnie inną, bogatszą treść! Bo rada — to od słowa „radzić”. Cały świat, a dokładnie siły Światła, zbierają się na wielką niewidzialną, ale tak wyczuwalną Kosmiczną Radę, aby zawiadomić wszystkich o Wielkim Przejściu (w skali wszechświata), które nadchodzi we Wszechświecie, o nowym ewolucyjnym postępie w ludzkiej świadomości. Tak właśnie zaznaczyło się wcielenie Bożego Syna na Ziemi. Aktywnymi uczestnikami tego wszechobejmującego wydarzenia byli nie tylko „aniołowie z duszami w raju”, lecz także wszystkie pięć elementów budowy Wszechświata i człowieka jako takiego: ziemia, woda, powietrze, eter, ogień. W szczedrówce „Ach w lesie przy drodze” wydarzenia rozgrywają się… w środku lata. Przez ten opoetyzowany tekst-obraz nasi przodkowie jakby odrzucają wszelkie stereotypy myślenia. Ich wyobraźnia przestrzenna nie zna granic i przeszkód, swobodnie unosi się poza przestrzenią i czasem. A kolęda „Pod dąbrową, pod zieloną” — to prawdziwe zbiorowe pozytywne „programowanie” ukraińskiego narodu na bogate plony, które w tekście pieśni jednocześnie rzutuje się wraz z ziemskim i niebiańskim porządkiem: „Będziemy siać żyto-pszenicę, zbierzemy snopy, jak gwiazd na niebie…”. Obowiązkowe zwrócenie się o błogosławieństwo do Tego, kto stworzył ten Świat: „A wy, kolędnicy, zdejmujcie czapeczki i mówcie: »Daj, Boże!«”. Autorom zbioru udało się nawet odnaleźć i zapisać kupalskie, pietrowe, zażynkowe i obżynkowe pieśni! A jaki ciekawy jest główny bohater kołysanek — słynny kotek. Z takim kotkiem spotykam się po raz pierwszy, bo jest bardzo podobny do człowieka: ma ubranie i „nosi sen w rękawie”, każdemu dziecku rozdaje go po garstce. Żartobliwe pieśni dotyczą najczęściej kobiet: są śmiałe, mądre, kochają wolność. W pieśniach-balladach przeważa tradycyjna tematyka nieszczęśliwej miłości. Pieśni są przesycone obrazowymi symbolami i porównaniami. Uderzają „Pieśni płaczliwe”, w których toczą się dialogi między światem żywych i umarłych: „Czy ty, córko, słyszałaś, Jak ja u ciebie byłam? Dokoła twojej chatki, Jak pszczółka brzęczałam. Gdybyś, matko, słyszała, Jak ty u mnie byłaś, — Otworzyłabyś chatę i sień, Byś ty też odleciała”. Jacy mądrzy byli nasi przodkowie! Bo pieśń — to dusza narodu. Śpiewająca dusza — to dusza medytująca. Dzięki pieśni Ukraińcy podświadomie chronili swoją mentalność przed energetycznym brudem. W tej książce znajduje się udanie zapisany i szczegółowo odtworzony scenariusz wesela (wesele w Chrystyniwce, Czerkaszczyzna). Począwszy od pieczenia korowaju, a kończąc na sa-
Maschinelle Übersetzung
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ
Długo nie wiedziałem, że ma na imię Maria, ponieważ słyszałem w Toronto od jej przyjaciół: „Usia”, „nasza Usia”, „pani Usia”. Dziwiąc się tak nieoczekiwanemu imieniu, próbowałem zrozumieć jego pochodzenie. Dopiero później opowiedziała: to imię zostało jej z dalekich dni dzieciństwa. Jedno z pięciorga dzieci Olhy i Adolfa Słyżów w Kołomyi chętnie reagowało na takie skrócenie imienia; dziewczynka sama się do niego przyzwyczaiła, przyzwyczaili się do niego bliscy i znajomi, i poszła z nim przez życie poprzez przestrzeń i czas. Na biografii Marii Fischer-Słyż również leży wyraźne znamię historii. W 1939 roku rodzice nagle i nie ze swojej woli zmieniają miejsce zamieszkania. Egzaminy końcowe gimnazjalistka Słyż zdaje w Chełmie, a po kilku miesiącach, znalazłszy się na liście wrogów ludu (tak zwanych), a zatem i władzy radzieckiej, rodzina sędziego Słyża zdołała uciec z pomocą dobrych ludzi do polskiego Bełza. Po wojnie — obóz osób przemieszczonych w Niemczech, gdzie setki tysięcy ludzi różnych narodowości w stanie nieważkości i niepewności czekały na rozstrzygnięcie swojego losu: czy pozwolą im wyjechać do któregoś z państw zachodniego świata, czy przekażą kremlowskiej władzy, która niczego dobrego im nie obiecuje… Starsi ludzie z obozów, smutni i zagubieni, rozmyślali o swoim jutrzejszym dniu, a młodzież — to młodzież! — już przebijała się w jutro, prowadziło ją pragnienie samostanowienia i samorealizacji. Młodzi uczyli się języków obcych, wierząc, że przyjdzie im żyć w krajach zachodniego świata, studiowali w stworzonych w obozach ukraińskich uczelniach różne nauki. Maria Słyż zdołała pójść po naukę na wydział medyczny niemieckiego Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana. Zawdzięcza to swojej dobrej znajomości języka niemieckiego, wyuczonego w gimnazjum, i miłości do literatury niemieckiej. W 1950 roku została doktorem medycyny i wyemigrowała z rodziną do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie pani Fischer-Słyż (takie nazwisko teraz miała, wyszedłszy za mąż za niemieckiego lekarza) przez długi czas pracowała jako pediatra. Z czasem założyła prywatną praktykę w miasteczku oddalonym o sześćdziesiąt kilometrów od Chicago. Oddała tej praktyce 31 lat. Przeszedłszy na emeryturę, przeprowadziła się do Toronto — przywiodło ją tutaj pragnienie życia w tak masowej i silnej ukraińskiej wspólnocie (Toronto całkiem zasłużenie nazywają stolicą ukraińskości zachodniego świata). U pani Marii jakby zaczęło się drugie życie. Choć i wcześniej była zaangażowana w wiele spraw charytatywnych w środowisku Ukraińców w USA (trudno wymienić jakąś ważną akcję kulturalną, do której nie dołączyłaby właśnie swoim wsparciem finansowym), ale tutaj, w Toronto, pani Fischer-Słyż stała się duszą kilku ukraińskich organizacji. I, oczywiście, pierwszą wśród nich jest Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy. Od pierwszego dnia jego istnienia, jeszcze kiedy, powstawszy ponad dekadę temu, nazywało się Towarzystwem Przyjaciół Ruchu, ta energiczna kobieta jest niezmiennym członkiem zarządu Towarzystwa, a przede wszystkim — jego mecenasem. Jednym z priorytetowych programów tej organizacji są Kanadyjsko-Ukraińskie Centra Biblioteczne. W całej Kanadzie jest niemało ważnych ukraińskich książek. Są to wydania z historii Ukrainy i ukraińskiej kultury, teksty represjonowanych pisarzy i pisarzy emigracyjnych, filozoficzne, politologiczne, encyklopedie, informatory… Wszystko to jest bardzo potrzebne tutaj, bo niemało tych tekstów do dziś nie zostało opublikowanych w niepodległej Ukrainie, gdzie obecnie co roku wydajemy zaledwie po 0,4 książki na głowę mieszkańca (w czasie, gdy, powiedzmy, Niemcy i Francja drukują co roku odpowiednio 15 i 19 książek na każdą osobę w kraju). Co roku wiosną Towarzystwo ma kilkadziesiąt tysięcy tomów. I wtedy są one transportowane na Ukrainę, gdzie już przygotowuje się otwarcie kolejnego Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum Bibliotecznego. Na dzień dzisiejszy istnieją one już w dziewięciu miastach: Ługańsku, Doniecku, Charkowie, Sewastopolu, Symferopolu, Odessie, Czernihowie, Sumach i Dniepropietrowsku. Wydaje się, że Maria Fischer-Słyż była na otwarciu wszystkich centrów. A niektóre z nich mają jednego jedynego mecenasa. I jest nim właśnie ona. Podczas otwarcia centrów w Czernihowie, Sumach, Dniepropietrowsku i na Krymie odbyła się także uroczysta ceremonia wręczenia nagród Fischer-Słyż najlepszym nauczycielom języka ukraińskiego i literatury. Będąc na Ukrainie po raz pierwszy i widząc naszą sytuację z językiem ojczystym, wzięła na siebie zobowiązanie stałego wspierania nauczycieli języka (w idealnym przypadku powinno wziąć to na siebie państwo, które chce stać się narodowym; prawda, w tym przypadku, jeśli ono naprawdę tego chce!). Potem było niemało książek (ona nie prowadzi ich ewidencji), właściwie cała biblioteka, której pani Fischer-Słyż pomogła ujrzeć światło dzienne. …Po raz pierwszy widząc panią Fischer-Słyż, nigdy nie podejrzewasz, że w tej cichej, arcy-skromnej kobiecie jest tyle energii. Przez lata niepodległości Ukrainy nasza pani Usia przyjeżdżała do nas prawie pięćdziesiąt razy. Członek Ligi Ukraińskich Mecenasów, zarządu Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy, Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, Światowego Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego, a także przewodnicząca historycznego Towarzystwa imienia Ołeksandra Ohłobłyna w Toronto — to wszystko ona, Maria Fischer-Słyż, która, oczywiście, nie kolekcjonowała stanowisk i towarzystw. One same znajdowały ją, bo ona jest z tych ludzi, którzy do wszystkich obowiązków podchodzą sumiennie. To jest prawdziwie ascetyczne życie, któremu, niczym słońce, przyświecał wysoki cel. Wszystko u tej kobiety było poświęcone ukraińskiej sprawie. Przyleciawszy kolejny raz do Kijowa, opowiadała: trzeba zajść do pana Zinkewycza w „Smołoskyp”, bo musi wypłacić stypendia młodym pisarzom; wybiera się na Krym, gdzie finansuje konkurs uczniów „My — dzieci twoje, Ukraino!”; pokazuje mi długą listę organizacji, które otrzymają od niej datki; pyta, którego z pisarzy warto byłoby wesprzeć w wydaniu książki (ale — żeby tylko naprawdę utalentowanego!)…
Nie potrafiła usiedzieć w miejscu. Za każdym razem mówiła coś w rodzaju: „Zbieraliśmy się z wami do Czehrynia i Subotowa, to kiedy jedziemy?”. I jechaliśmy. Mówiła: „Mówiliście o Kaczaniwce…”. I znowu jechaliśmy. Naprawdę trudno mi sobie wyobrazić na Ukrainie jakieś miejsce, w którym nie była pani Usia. Ona przy każdym spotkaniu z zachwytem opowiadała, skąd właśnie wróciła. Wydaje mi się, że inspirowała ją i odmładzała droga. Mówiła, że kiedyś wyobrażała sobie: przejdzie na emeryturę i wtedy cały swój czas — a będzie go niezwykle dużo! — poświęci czytaniu wszystkich tych wielkich książek, których nie zdążyła przeczytać podczas intensywnej pracy medycznej. Ale obecnie wolnego czasu w ogóle nie miała. Był czas dla innych, a dla siebie jej go brakowało. Oczywiście, będzie jej bardzo brakować wszystkim, którzy ją znali. Tak bywa tylko z ludźmi o prawdziwie złotej duszy.
Toronto, 2011 rok, prezentacja tomu Mychajła Hruszewskiego. W centrum pani Maria Fischer-Słyż
Maschinelle Übersetzung
W Ukrainie trwają obchody 70. rocznicy urodzin wybitnego pedagoga, pisarza i działacza Proświty Anatolija Pohribnoho. Aktywnie uczestniczą w nich organizacje Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, któremu zmarły Anatolij Hryhorowycz oddał wiele lat swojego życia. Oto doniesienie z Sumszczyzny, z którą również związana jest biografia Pohribnoho.
Wiktor TERLECKI, przewodniczący Szostkińskiego Miejskiego Oddziału „Proświty”
Wieczór upamiętniający sławnego syna Ukrainy, z prezentacją książki „Życie i czyn Anatolija Pohribnoho”, odbył się w Miejskiej Bibliotece im. L. Tołstoja w Szostce. Zebrali się członkowie „Proświty”, pracownicy bibliotek, literaci, wszyscy, których nie są obojętne losy Ukrainy i ojczystego słowa. Ze wspomnieniami o Pohribnym wystąpił jego dawny przyjaciel, regionalista, dawniej kierownik zespołu chóralnego ze wsi Sobycz, Mykoła Żyrnyj. Pokazał zdjęcie Pohribnoho, na odwrocie którego ręką pisarza napisano: „A o mnie pamiętajcie jak o człowieku bez pamięci zakochanym we wszystkim, co ukraińskie, który odszedł w życie z dewizą: »Niech żyje Ukraina! Niech żyje język ukraiński! Niech żyją Ukraińcy wiarą i duszą! Niech coraz bardziej umacnia się naród ukraiński!«…”
Przypomniałem sobie rok 1961. Z okazji 100. rocznicy śmierci T. Szewczenki Pohribnyj zorganizował w zakładzie w Szostce wielki wieczór literacki. Wygłosił płomienne słowo o Taraszu, przygotował występ zakładowego chóru, przedstawienie na podstawie poematu „Najemniczka”, w którym czytał tekst autora. W sierpniu 2006 roku Anatolij Hryhorowycz przyjechał na Szostkińszczyznę na święto ku czci naszego wybitnego rodaka Pantelejmona Kulisza. Przywiózł dwie ogromne walizy książek, które podarował bibliotekom, muzeom i szkołom. I, jak zawsze, spieszył się na liczne sprawy proświtiańskie — do Hłuchowa, Nowhorodu-Siwerskiego. Wieczór uświetnił występ zespołu „Sobyczanka” ze wsi Sobycz. Pieśni napisane przez Mykołę Żyrnego — „Ój czyja to chata”, „Płynie Desna”, „Pieśń o mamie” — przypomniały nam, jak Anatolij Pohribnyj kochał twórczość ludową.
o. Michał (Juszczyszyn), proboszcz parafii „Chrystusa Króla” Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Ługańsk
17 lutego w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Widrodżennia” w Ługańsku Obwodowe Zrzeszenie „Proświty” wraz z parafią Chrystusa Króla Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK) zorganizowało wieczór okolicznościowy z okazji 120. rocznicy urodzin spadkobiercy Andrzeja Szeptyckiego, Najblażeńszego patriarchy Józefa Słipyja. Bez przesady można powiedzieć, że patriarcha Józef jest naszym współczesnym. Swoją wizją przyszłości wyprzedził on swoją epokę o kilka dziesięcioleci — po to, by znaleźć się obok nas w naszej teraźniejszości. Wieczór rozpoczęła modlitwa za spokój duszy patriarchy Józefa, którą odprawił ksiądz o. Mychajło (Juszczyszyn). Po wstępnym słowie księdza głos zabrał z treściwym referatem historyk, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Wołodymyr Semystiaha. Opowiedział, że zwierzchnikowi UKGK przypadło w udziale kierowanie Kościołem w ciężkim czasie nadejścia na Ukrainę bolszewickiego, ateistycznego reżimu, po którym, po 5 miesiącach zwyczajnej posługi na swojej katedrze, nastało długie 18 lat na Syberii, w obozach Mordowii. Po tym, jak Józef Słipyj „uparcie nie chciał umierać na zesłaniu”, a za niego nieustannie niepokoili władze radzieckie Jego Świątobliwość Ojciec Jan XXIII, Papież, oraz wielu znanych polityków Zachodu, ten „niemy świadek Kościoła” został wygnany z radzieckiego „raju” i jeszcze przez długich 20 lat w Wolnym Świecie był „głosem milczącego Kościoła”, który pozostał za „żelazną kurtyną” na całym terytorium ZSRR. Proświtianin Jurij Kyselow zauważył, że Józef Słipyj, uwolniwszy się z radzieckiej niewoli, pozostał wierny obowiązkowi duszpasterza Kościoła i zbierał „tych, którzy są w rozproszeniu”. Ponad jedną trzecią życia przebywał na obczyźnie, poza Ojczyzną, a w wieku 70 lat jako zwierzchnik UKGK wziął udział w Drugim Soborze Watykańskim, przed wszystkimi biskupami świata wygłosił referat i bronił swojego Kościoła, dążąc do uzyskania dla niego prawnego statusu patriarchalnego. Józef Słipyj jako patriarcha odbył trzy podróże dookoła świata, mimo sędziwego wieku odwiedził każdy kontynent, gdzie była jego Cerkiew i gdzie żył ukraiński lud „na osiedlach”, na obczyźnie. Zbierał, nauczał, umacniał. Aktywistka społeczna Iryna Mahrycka podkreśliła głębię myśli i wielkość ducha wielkiego patriarchy Ukraińskiego Kościoła i wielkiego patrioty narodu ukraińskiego. Najstosowniej i najświętsze w uczczeniu pamięci Józefa Słipyja jest wypełnienie jego „Testamentu”. W nim 92-letni patriarcha ucieleśnił całe swoje poświęcone życie, a żył Cerkwią, narodem, Ukrainą. Patriarcha zapowiedział, aby działała szkoła chrześcijańska jako warunek zdrowego wychowania. Jego dewizą były słowa „Przez ciernie do gwiazd”, i swoim życiem to potwierdził. Pod koniec jubileuszowego wieczoru ksiądz o. Mychajło poinformował, że rok 2012 w UKGK został nazwany rokiem patriarchy Józefa, i odczytał apel urzędującego patriarchy UKGK Światosława (Szewczuka) do wiernych z jubileuszowym listem pasterskim. Warto wiedzieć, że pierwszy kapłan — proboszcz ługańskiego kościoła Chrystusa Króla UKGK w Ługańsku (oficjalnie zarejestrowanego w 1992 roku) o. Hryhorij Cymbał również był więźniem sumienia radzieckich obozów i w Syberii spotykał się z skazanym zwierzchnikiem UKGK Józefem Słipyjem. Po tych spotkaniach w nim zrodziło się powołanie do służby Bogu i ukraińskiemu narodowi. Hryhorij Cymbał przyjął podjęcie kapłaństwa w UKGK — 13 lat w podziemiu („służba katakumbowa”), jeszcze na radzieckiej Ługańszczyźnie, i 12 lat — już w wolnej Ukrainie.
Maschinelle Übersetzung
I oto w jeden z takich przygnębiających dni powiedziano mi, że szuka mnie jakaś dziewczyna. Kiedy podeszłam, oczom własnym nie uwierzyłam. Toż to Odarka Majdańska! Kiedyś uczyłyśmy się w jednym liceum, tylko ona była o sześć lat starsza. Pochodziła z wykształconej, nauczycielskiej rodziny, prawdziwych inteligentów, patriotów. Szczera, skromna, dobra, niezawodna przyjaciółka, mądra, oczytana. Okazało się, że była w Galicji w 1944 roku i wróciła do Czerniowiec, wstąpiła na filologię ukraińską. Łączyła naukę z pracą (śpiewała w chórze Zespołu Bukowińskiego). Lecz nie było nam dane wtedy zrealizować marzeń o wyższym wykształceniu. Już w czerwcu 1946 r. Odarkę-Marię aresztują i skazują… 3 stycznia 1948 r. przyszła kolej i na mnie. „Sklecili” grupę z 13 osób: dwoje z instytutu medycznego, czworo z instytutu nauczycielskiego i siedmioro z uniwersytetu. Dziewięcioro z nich zobaczyłam po raz pierwszy na sądzie. Ale prokurator Gajchman z patosem oświadczył sędziemu Kuzniecowowi: „Przed wami najlepsi studenci uniwersytetu, instytutu medycznego, instytutu nauczycielskiego, przodownicy w nauce, sportowcy, aktywni uczestnicy… Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Opuścił rodzinny dom w wieku 16 lat, wrócił — w wieku 27. Przez owe pośrednie 11 lat przeżył wiele: od udziału w OUN po zesłanie na Kołymę. Kiedy doczekał się wolności i wrócił do wsi Pyriatyn w rejonie dubieńskim, to najbardziej marzył o spotkaniu z rodzicami — gorące uściski, łzy radości. Lecz własna matka od progu nie poznała syna, zawołała ojca — a ten wzrusza ramionami i rozkłada ręce. Mówiąc, że nieproszony gość coś myli. Ale po chwili gospodarz pyta: „Czekajcie no, nasz syn był bez palców i z pieprzykiem pod łopatką…”. Przybysz podnosi rękę. Rzeczywiście, brak palców u ręki — kiedyś przez nieostrożność odcięło. Potem zdejmuje koszulę, odwraca się plecami… A dalej — przenikliwy krzyk matki: „Toż to naprawdę nasz Miszka! Z powrotem cię, synu!”. Oto tak do niepoznania wycieńczył los powstańca i więźnia politycznego Mychajła Makaruka, którego po wojnie aresztowano jako łącznika UPA i skazano na dwadzieścia lat robót katorżniczo-poprawczych i pięć lat pozbawienia praw. Ten życiowy epizod pochodzi z książki „Los wieśniaka”, której autorem jest Mychajło Makaruk. Jej prezentacja odbyła się w Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym miasta Dubna. Odbyła się, niestety, już bez autora, którego życiowa droga urwała się przed ukazaniem się światu jego wycierpianego dzieła. Dlatego na prezentacji książki o losie jej autora opowiadali bracia Mychajła, a o losie rękopisu, treści książki — redaktor i opracowujący, pisarze Mykoła Pszenycznyj, Lubow Pszenyczna, Serhij Kurinnyj, dziennikarz Mykoła Moroz, byli więźniowie polityczni. Do swojej książki autor szedł ponad sześć dekad. Wspomnienie do wspomnienia, łza do łzy, strona do strony (i w łagrze, i na wolności) — oto tak tworzył historyczną powieść, w której podstawie są tylko fakty, własny los, wokół którego rozwijają się wydarzenia, zaczynając od 1939 roku, kiedy do jego rodzinnego Pyriatyna wjechali „Sowieci”. A dalej była wojna, pamiętna od pierwszych jej minut, bo obudzony hukiem samolotów autor stał się świadkiem powietrznego taranowania. Później o tym taranowaniu, dokonanym przez porucznika Iwanowa, będą układać legendy, samemu zaś lotnikowi (pośmiertnie) przyznają tytuł bohatera… A oto jak naprawdę wszystko się działo — Mychajło Makaruk opowiada w książce, bo widział wszystko sam. Drugi rozdział nazywa się „Prawdziwa sprawa” i w nim położono akcent na narodziny w duszy młodzieńca bojowych, patriotycznych uczuć do Ukrainy, ich przejaw podczas wykonywania różnych zadań (głównie w roli łącznika). Nie upiększone, prawdziwie jawią się walki, które prowadzili powstańcy z Niemcami i enkawudzistami. W kilku z nich brał udział także bohater opowieści. W szczegółach opisano pobyt byłych upowców w kopalniach. Tam byli wśród skazanych i tacy, którzy „pokładali nadzieję w władzy radzieckiej”. Mówiąc, że ona się zlituje… Dla przykładu, jaskrawy epizod, kiedy robotnik-katorżnik wykonał dwie normy, a jemu zamiast odpoczynku „wlepili” jeszcze jeden przydział. Ostatecznie Mychajło Makaruk miał zamiar zakończyć książkę rozmyślaniami ze współczesności — na ile sprawdziły się czy nie sprawdziły się jego dawne marzenia-nadzieje na wolne państwo. Niestety, nie zdążył… Ale, jak zaznacza pisarka Lubow Pszenyczna, może rzeczywiście Mychajło Makaruk, uwolniwszy się od owego niepomiernego ciężaru, który nosił ze sobą nieodstępnie, stał się lekki na duszy i odleciał w zaświaty, aby oceniać nas z wieczności. Orysia na wieczorze języka francuskiego w CzDU, dwa miesiące przed aresztowaniem, 1947 r.
Maschinelle Übersetzung
Orysia ZAPARYNIUK-TELIAJEWA Oto nadszedł rok 2012. Wkrótce skończę 84 lata. Z jakiegoś powodu, nie wiadomo skąd, wypłynęła data 29 marca, która od 1944 roku uważana była za dzień wyzwolenia Czerniowiec spod okupacji faszystowsko-rumuńskiej. I niczym w filmie, jeden po drugim, zaczęły przepływać kadry wspomnień z dalekiej przeszłości. Tylko w pamięci i sercu nic się nie zmienia, nic nie zostaje zapomniane, pulsuje i boli… A było tak: z jednej strony zrozumienie, że wojna zaraz się skończy, niemiecki faszyzm przegrał, a z drugiej — niepokój i świadomość, że jeden okupant zastąpił drugiego, że znów pojawi się żelazna kurtyna, która cynicznie i umiejętnie będzie oszukiwać świat i ukrywać prawdę o swoich zbrodniach. W mojej młodej duszy był jeszcze żal i ból po stratach: mojej pierwszej i na całe życie jedynej, prawdziwej miłości, utrata wszystkich (oprócz jednej) koleżanek z klasy z liceum, całej rodziny, poza bezdzietnym bratem ojca i wszystkimi sąsiadami, bo na naszej ulicy było 23 domy i tylko w trzech zostali gospodarze, w czwartym mieszkał stary Rumun, który powiesił się po przyjściu Armii Radzieckiej. Wszyscy inni uciekli gdzie pieprz rośnie przed bolszewickim rajem. Miasto stało się na wpół puste: ani czerwonych sztandarów, ani kwiatów, ani wieców, jak to było w 1940 roku. Wkrótce pojawili się frontowcy. Opuszczone mieszkania, domy zasiedlali i stawały się one własnością nowych gospodarzy wraz z meblami, naczyniami, pościelą, dywanami, odzieżą… Stopniowo miasto napełniało się nowymi mieszkańcami: KGB, milicja, aparat partyjny, wojskowi, Żydzi wracający z Siedmiogrodu do swoich domów (choć większość wyjechała w 1947 r. do Rumunii, a stamtąd dalej), a potem już inni urzędnicy, specjaliści, robotnicy, zwerbowani w Rosji (Moskwa, Leningrad, Kirow itd.). I wszystko w rodzinnym mieście stało się obce… Ale życie trwało, bo, jak mawiała moja stara babcia: „Życie to wielki MUS”. Nie chcesz, a musisz. I tak ukończyłam już nie elitarne liceum żeńskie, a mieszaną szkołę średnią nr 23 w roku szkolnym. Od razu zatrudniłam się, żeby mieć zaświadczenie z miejsca pracy i nie trafić w swoje szesnaście lat do kopalń Donbasu. Kiedy zaczęłam pracować jako pomocnik sekretarza na uniwersytecie, trochę się uspokoiłam. Praca mi się podobała, ciekawie było rozmawiać z różnymi ludźmi, wykładowcami, studentami. Powierzano mi wypełnianie ankiet. Dziwiło mnie, że wykładowca ukraińskiego uniwersytetu, narodowości ukraińskiej, nie zna żadnego języka poza rosyjskim, i pytałam ich o to. Jedni mówili, że zapomnieli przez lata służby w wojsku, drudzy — przez lata wojny, trzeci — mieszkali lub uczyli się w Rosji. I nikt nie przyznał, że tak jest wygodniej, tak nie posądzą o nacjonalizm. Nasi Bukowińczycy zbierali się i potajemnie uczyli się ojczystego języka, historii, pieśni, choć Rumuni za to nazywali ich bolszewikami i karali. Przyszli „wyzwoliciele” i tych Bukowińczyków również karali jako nacjonalistów, członków OUN. Zaczęłam rozumieć tych radzieckich inteligentów, kiedy po kilku latach zaczęła się rusyfikacja, kiedy mnie przez osiem lat reedukowano w „specjalnych łagrach” Kazachstanu, kiedy po powrocie do domu, na Ukrainę, wszędzie rozmawiano i prowadzono dokumentację po rosyjsku, choć do 1989 r. nie było ustawowego zapisu o języku rosyjskim jako państwowym. Rozkwitał surżyk, ciężko było znajdować ojczyste słowo, które nie byłoby kalką. A czyż dzisiaj „po cichu” nie wykorzeniają na Ukrainie ojczystego języka, pieśni różni bondarenkowie, kolesniczenkowie? W 1944 roku, kiedy na uniwersytecie ogłoszono nabór na kursy przygotowawcze, od razu złożyłam dokumenty, ukończyłam je z powodzeniem i w 1945 roku wstąpiłam na wydział filologiczny, na oddział francuski. Miałam wielkie pragnienie nauki, zdobycia wyższego wykształcenia. Odradzałam się, słuchając wykładów takich wykładowców jak Koropatowa (literatura antyczna), Łozowyk (teoria literatury), Kałosz (język francuski), Hula (literatura zachodnioeuropejska), Kolesnyk Iwan Semenowycz (język ukraiński). A jakim odkryciem były dla nas występy M. Rylskiego, W. Sosiury, A. Malyszki. Powoli przyzwyczaiłam się do uniwersyteckiej rodziny, nie dopuszczając nawet myśli, że mogą być w niej donosiciele, prowokatorzy. A tymczasem zaczynało się polowanie na tych, którzy byli w niewoli lub na robotach w Niemczech czy pod okupacją. W naszych zachodnich obwodach polowano na burżuazyjnych nacjonalistów, OUN, UPA, Świadków Jehowy, innych sekciarzy, kosmopolitów, na tych, którzy nie płacili „kontrybucji”. Na uniwersytecie już w pierwszych dniach 1945 roku spośród tych, których znałam, aresztowano sześć osób. Skazano ich, rodziców wywieziono: kogo na Ural, kogo na północ, kogo na Daleki Wschód. Tak trwało z roku na rok. Przed nami lata 1946—1947 — głód. Wielu ludzi zginęło w byłych powiatach besarabskich. W mieście tym, którzy pracowali, dawano kartki na chleb, była jakaś pensja. „Wyższa kasta” otrzymywała dobre racje żywnościowe, amerykańskie konserwy, rzeczy trofiejne, a chłopom, tym, którzy karmili miasto, wygrabiono wszystko do ziarnka. Głodni ludzie rozproszyli się: kto do Galicji, kto w kierunku Czerniowiec. Tam, gdzie działały oddziały powstańcze, trochę bano się okradać ludzi i oni nie ginęli, przeżywali, a nawet ratowali głodujących. I w tym trudnym czasie nas, studentów wydziału filologicznego, jak barany pędzono do dziekanatu, dziekanem był wtedy Czerneć, i pod jego osobistą kontrolą kazano każdemu podpisać zbiorowy list z podziękowaniami dla naszego „drogiego, mądrego ojca i wodza Stalina” za to, że nas, nagich, bosych, głodnych, wyzwolił z rumuńskiego jarzma, podarował nam szczęśliwe, dostatnie życie. Co za cynizm! Orysia z rodzicami, 1938 r. w życiu społecznym, ale w rzeczywistości to wściekły gang OUN”. I przez całe życie to piętno było naszym drugim cieniem. Oto tak ukradli naszą młodość, karierę, złamali los… Prawie po 50 latach w końcu spotkałyśmy się z Odarką, już w naszej niepodległej Ukrainie. Odarka stała się szczęśliwą matką naszej bukowińskiej dumy — pisarki Sofii Majdańskiej. Choć one mieszkały w Kijowie, a ja w Czerniowcach, już do samej jej śmierci nie traciłyśmy kontaktu. Ile jeszcze było mi dane żyć, nie wiem, ale zawsze będę wdzięczna jej za to wsparcie, które dawała mi w życiu, i nie tylko mnie. Droga przyjaciółko, jeśli gdzieś tam, w zaświatach, widzisz nas, usłysz moje słowa wdzięczności, szacunku i módl się do Boga o los naszej Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Walentyna Chudolij, Wołodymyr Iwanow, Serhij Sklarenko, Andrij Czebykin, Wołodymyr Bechtirow, Josyp Lewitas, Lubomyr Pyrih, Arnold Brandelis, Dmytro Stepowyk, Serhij Halczenko, Borys Tulin, Ołeksij Kochan, Iwan Cytok, Jewhen Tupczij, Natalija Władymyrowa… Lecz oto w 2008 roku nastąpiła zmiana kierownictwa Ukraińskiego Państwowego Przedsiębiorstwa Łączności Pocztowej „Ukrposzta” i nowy dyrektor generalny niespodziewanie zabrał się, nie szczędząc wysiłków i czasu, za niszczenie jeszcze młodego i ostatecznie nieukształtowanego znaczka pocztowego. Nawet społeczne apele do wszystkich instancji nie zdołały powstrzymać niszczycielskiej, bezsensownej nawałnicy na dochodowy atrybut państwowości. Początkowo zamknięto popularny, znany na całym świecie magazyn „Filatelija Ukrajiny” i zlikwidowano nie mniej popularną nazwę handlową „Dyrekcja „Marka”... „Strategia rozwoju filatelistyki”(?!) oraz „Perspektywiczny plan emisji znaczków pocztowych”. Fachowi pracownicy poczty oraz filateliści dobrze wiedzą, że podstawową wartością zawartą w ich przedmiocie kolekcjonerskim jest jego pocztowo-państwowe przeznaczenie. Działania zaś poczty, mające na celu przyciągnięcie uwagi kolekcjonerów i poszerzenie kręgu ochotników do opłacania usług pocztowych bez korzystania z nich, powinny być bardzo ostrożne i wyważone. Produkcja znaczków wyłącznie dla kolekcjonerów jest z reguły cechą niektórych niewielkich krajów pozaeuropejskich. A teraz na takiej drodze znalazła się również Ukraina. Sprawa zapewnienia sobie — wielkiemu krajowi — znaków opłaty pocztowej stała się drugorzędna w porównaniu z przejętymi na siebie funkcjami społecznymi AsFU.
Maschinelle Übersetzung
Walerij CZEREDNYCZENKO, honorowy filatelista AsFU, Kijów. Znaczki pocztowe, jako jeden z atrybutów państwowości, pojawiły się na Ukrainie w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i zajęły poczesne miejsce w kolekcjach i katalogach świata. W naszych czasach, po odzyskaniu państwowości, wydano już ponad 1100 ukraińskich znaczków i bloków. Ich suma, różnorodność i jakość, wraz z artystycznymi kopertami z nadrukiem (1500 tytułów), które również są pełnowartościowym, choć nieco mniej popularnym w porównaniu z miniaturami pocztowymi materiałem filatelistycznym, pozwalają zilustrować dowolny temat z zakresu ukrainoznawstwa. Równolegle z tym rósł poziom kultury zaspokajania potrzeb kolekcjonerów znakami opłaty pocztowej i wzmacniała się współpraca między Ukrposztą a Stowarzyszeniem Filatelistów Ukrainy. Dlatego też jeszcze trzy lata temu wydawało się, że Ukraina jako państwo się ugruntowała, niełatwe kształtowanie się współczesnego ukraińskiego znaczka wreszcie nastąpiło i nadeszła faza jego wzmocnienia oraz dalszego zbliżenia, przy zachowaniu swojego narodowego kolorytu i indywidualności, co jest, nawiasem mówiąc, jednym z wymogów Światowego Związku Pocztowego, ze znakami opłaty pocztowej krajów europejskich. W osiąganiu zauważalnych sukcesów brali udział liczni mężowie stanu, pracownicy poczty, kolekcjonerzy, poligrafowie. Słowem i czynem o znaczek dbał Prezydent Leonid Krawczuk. Wiele zrobili odpowiedzialni pracownicy poczty Wasyl Bojarczuk, Mykoła Starodub… Szereg historycznych wydarzeń pocztowo-filatelistycznych o charakterze reformatorskim miało miejsce, gdy stanowiska kierownicze (dyrektora generalnego „Ukrposzty”, ministra łączności oraz przewodniczącego Państwowego Komitetu Łączności) zajmował Dmytro Chudolij. Najważniejsze z nich to pojawienie się w 1995 roku czasopisma „Poczta i filatelistyka Ukrainy”, przekształconego w 2000 roku w „Filatelistykę Ukrainy”; otwarcie w Kijowie we wrześniu 1998 roku sklepu „Znaczek Ukrainy” i najważniejsze — utworzenie Dyrekcji „Wydawnictwo „Znaczek Ukrainy”. Stopniowo nowo utworzonej Dyrekcji udało się nawiązać codzienne konstruktywne i owocne, choć naturalnie złożone, relacje nie tylko z AsFU, ale także z sympatykami ukraińskiego znaczka za granicą, artystami, Redakcyjno-Artystyczną Radą ds. wydawania znaczków pocztowych, kopert z nadrukiem i kartek oraz z Kombinatem Poligraficznym „Ukraina” zajmującym się wytwarzaniem papierów wartościowych. I w rezultacie nasze znaczki z każdym rokiem stawały się coraz lepsze, a my, kolekcjonerzy, oprócz tego jeszcze dzięki wspomnianym wyżej czasopismu i sklepowi, które szybko stały się znane w kraju i za granicą, zaczęliśmy czuć się, pomimo naszej ciągłej krytyki, równoprawnymi perspektywicznymi partnerami w światowej wspólnocie filatelistycznej. Grzechem byłoby nie wspomnieć o działalności przewodniczącego AsFU, Honorowego pracownika łączności Ukrainy Wołodymyra Bechtira (1946—2009). Wołodymyr Bechtir był wśród tych, którzy zaczęli myśleć i dbać o pojawienie się narodowych znaków jeszcze przed przyjęciem Deklaracji o suwerenności państwowej. Po ogłoszeniu Niepodległości, stojąc na czele organizacji filatelistycznej kraju, codziennie pracował z pocztą społecznie, a od 2000 roku aż do ostatnich godzin swojego życia — jako etatowy odpowiedzialny pracownik Centrum Wydawniczego „Ukrposzty”. Do tworzenia znaczków i kopert od samego początku zaangażowano wielu utalentowanych artystów: Ołeksandra Iwachnenkę, Ołeha Snarskiego, Jurija Łohwyna, Wołodymyra Tarana, Ołeksija Sztanka, Katerynę Sztanko, Mykołę Koczubeja, Kosta Ławrę, Władysława Jerkę i wielu innych — imiona wszystkich artystów (daleko ponad setkę), obok ich dzieł, na zawsze weszły do katalogów filatelistycznych. Wiele swojej wiedzy i energii włożyli w miniatury artystyczne członkowie demokratycznej Rady Redakcyjno-Artystycznej: Petro Jacuk, „...ka Ukrainy”, a potem zlikwidowali także samą Dyrekcję i rozpylili jej produkcyjny zespół twórczy. I już w 2009 roku nagle, powołując się na rzekomo duże nadwyżki znaczków i kopert z nadrukiem, wstrzymano drukowanie zaplanowanych i oczekiwanych w kraju i na świecie ukraińskich znaków opłaty pocztowej! Stan państwa bez pulsu pocztowo-filatelistycznego trwał aż do momentu, gdy z góry dano znać, że stanowisko dyrektora generalnego to za mało, aby poczta i kraj żyły bez znaczków pocztowych, obdarzonych szczególnymi, niemal magicznymi właściwościami kroniki i artystycznego odzwierciedlenia stanu państwa, za co zresztą one, te papierki, dostąpiły zaszczytu bycia globalnym obiektem kolekcjonowania ludzi wszystkich grup społecznych, od uczniów po dynastie królewskie i prezydentów krajów. Więc po ponad półrocznym przestoju, puls wydawania państwowych znaków opłaty pocztowej wreszcie się odnowił, ale chroniczna arytmia i nieprzewidywalność negatywnie wpływa na liczbę kolekcjonerów i nie daje spokoju tym najbardziej wytrwałym do dzisiaj. Po dwóch okresach historycznych (kształtowania i wyrządzenia niemal śmiertelnej szkody) nadszedł trzeci etap — „przykrywanie owczą skórą”, kiedy pod „fanfary” deklaracji i działań rzekomej troski o filatelistykę negatywne procesy się pogłębiają. Zamiast zlikwidowanej Dyrekcji „Znaczek Ukrainy” utworzono alternatywną strukturę „Wydział filatelistyki (wyróżnione przez W.Cz.) i zapewnienia produkcji z nadrukiem”. Oprócz nazwy, paradoks polega też na tym, że w wydziale nie tylko nie ma ani jednego filatelisty, ale i tego wpływowego, który mógłby słuchać i rozumieć swoich konsumentów — kolekcjonerów. „Opracowano”, znowu bez udziału AsFU, martwo urodzone „dokumenty”. Naocznym potwierdzeniem powyższego jest koperta z mojej kolekcji z lat 80. — czasu szczytu otrzymywania przez państwo dużych wpływów pieniężnych z realizacji radzieckich znaczków z zaangażowaniem Wszechzwiązkowego Towarzystwa Filatelistów — zwrócona do Tarnopola jego nadawcy, znanemu filateliście O. W. Pawłowowi przez urząd pocztowy Leningradu z odciskiem pieczątki „Zwraca się. Poczta ZSRR filatelistyką się nie zajmuje”! Niekompetencja i upór, konfrontacja ze swoimi konsumentami-filatelistami, nieumiejętność pracy nie tylko z organizacją społeczną, ale i z artystami, Radą Redakcyjno-Artystyczną (do tego osłabioną wykluczeniem z jej składu najaktywniejszych członków, jak na przykład znanego w kraju i na świecie profesora historii sztuki i teologii D. Stepowyka oraz utalentowanego artysty M. Koczubeja), zagranicznymi kolegami, niezdolność do nawiązania kontaktów służbowych z urzędnikami aparatu Rady Najwyższej, mającymi wpływ na formułowanie uchwał, w których mowa o emisjach jubileuszowych znaczków pocztowych, doprowadziły do takich skutków: — obniżenia poziomu encyklopedyczności i intelektualizmu planów tematycznych oraz wykluczenia z nich już ogłoszonych i nawet opracowanych przez artystów projektów (wspólna ukraińsko-francuska emisja z 2010 r. „25-lecie tragedii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej”, „Ludowa zabawka dziecięca”); — chaosu i nieprzewidywalności we wprowadzaniu do obiegu nowych miniatur artystycznych (pierwszy znaczek z 2011 r. pojawił się dopiero 12 kwietnia, za to w ostatnim kwartale z mękami wychodzi niemal połowa rocznych serii znaczków i bloków, wśród których, nawiasem mówiąc, także „Hojna Ukraina. Wiosna” — 25 listopada).
— inercja minionych lat stopniowo wygasa, a krzywa jakości znaczków odpowiednio opada w dół („Przywódcy powstań kozackich”, „Siedem naturalnych cudów Ukrainy”, „AIDS. 30 lat” itp.); — chroniczny deficyt w kraju artystycznych i powszechnie używanych znaków opłaty pocztowej oraz spekulacyjne emisje (zob. „Uriadowyj Kurjer” z 17.05.2011, „Hołos Ukrajiny” z 30.07.2011 oraz inne publikacje w tym czasopiśmie, „Literaturna Ukrajina” z 29.09.2011, czasopismo Universum, nr 9—10, 2011); — drukarskie zmiany nominałów na już wydrukowanych znaczkach, co można zestawić obok drukowania pieniędzy resortowych (zob. „Hołos Ukrajiny” z 30.07.2011); — brak świadomości, że nowy rodzaj działalności poczty „Własny znaczek” to szczególna, poboczna usługa i nie jest pełnowartościowym znakiem opłaty pocztowej; — niecywilizowana obsługa swoich klientów. Niemal każdej części tej listy można byłoby poświęcić osobny artykuł. Przytoczę tylko jeden przykład. Dziś o tym, że Ukraina, jeszcze niedawno nieposiadająca państwowości, zajmuje zdumiewająco wybitne miejsce w historii kosmonautyki, wie niemało Ukraińców i taka wizja stopniowo rozprzestrzenia się po całym globie, w czym niemała zasługa również pocztowych miniatur. Warstwa rodzimych znaczków: „Zasiadko”, „Konstantinow”, „Kibałczycz”, „Kondratiuk”, „Korolow”, „Głuszko”, „Jagiel”, „Czełomiej” oraz wiele innych zajęły znaczące miejsce w „kosmicznych” kolekcjach i katalogach filatelistycznych świata. W 2011 roku, kiedy obchodzono 50-lecie od dnia lotu pierwszego człowieka w kosmos, nasza poczta miała jeszcze jedną okazję, by zaistnieć z nową siłą, przed której atrakcyjnością nie mógłby się oprzeć żaden kolekcjoner-„kosmonauta” świata! Mam na myśli miniaturę poświęconą Walentynowi Bondarence, który w wieku 24 lat zginął w wyniku pożaru w komorze izolacyjnej na trzy tygodnie przed lotem Jurija Gagarina. Kiedy podobna tragedia wydarzyła się kilka lat później z trzema Amerykanami, to o tym od razu stało się głośno ze smutkiem i współczuciem na całym świecie i wiele krajów poświęciło im znaczki. O naszym zaś rodaku, który ofiarnie poległ na historycznej drodze człowieka do gwiazd, którego z honorami pochowano w Charkowie, a przyjaciele, znani kosmonauci, odwiedzają grób swojego ulubieńca przy każdej okazji, stało się wiadomo szerokiemu ogółowi dopiero w czasie pieriestrojki, a znaczka pocztowego z jego wizerunkiem wciąż nie ma. Aby wypełnić tę lukę, od AsFU oraz jednego z członków rady redakcyjno-artystycznej pisemnie i w terminie została wniesiona odpowiednia propozycja. Dalej wiadomo, że w „Wydziale filatelistyki” przejęli się tym projektem i pracowali nad jego realizacją. Lecz oto niespodziewanie, jak grom z jasnego nieba, na posiedzenie rady redakcyjno-artystycznej do zatwierdzenia, kiedy już coś zmienić i uzupełnić było za późno, wystawiono gotowy do druku znaczek „50 lat ery kosmicznej” z portretem Jurija Gagarina. Pytanie, dlaczego obok nie ma znaczka z portretem Walentyna Bondarenki, pozostało bez odpowiedzi. Tak zamiast interesującej dla Ukrainy, a także Rosji i całego świata miniatury artystycznej pojawił się jeszcze jeden znaczek z portretem (nie wpadli nawet na to, by przedstawić Jurija Gagarina, na przykład, podczas wizyty na Ukrainie), których jest mnóstwo. Co tu powiedzieć! Wszelkie argumenty są bezsilne. Nawet „złote jaja”, które przynosi realizacja znaczków kolekcjonerom, nie są potrzebne ani poczcie, ani państwu. Jeśli chodzi o los filatelistyki, to w wielkim rozrachunku (i kiedy umownie na jakąś chwilę nie brać pod uwagę, że filateliści to obywatele swojego państwa i nie są obojętni na jego los) w wielkim kraju, jak nasz, ona, pomimo wielkich strat, pozostaje nieśmiertelna. Nawet nie posiadając państwowości, kolekcjonowanie ukrainików było i żywiło się „podziemną pocztą”, mnóstwem znaczków okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej i wybiórczo emisjami radzieckimi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
literaturę dysydencką i prawoczłowieczą, a także utwory ukraińskich pisarzy represjonowanych przez reżim stalinowski. Na Ukrainie „Smołoskyp” wydaje debiutanckie książki najmłodszych autorów. W latach 1968—1990 światło dzienne ujrzały zbiory poezji Liny Kostenko, Wasyla Hołoborodźki, Ołeny Telihy, Ihora Kałyncia, Mykoły Rudenki, Swiatosława Karawanśkiego, Tarasa Melnyczuka, Ateny Paszko, Olesia Berdnyka, opowiadania i powieści Olesia Honczara, Mychajła Osadczego, Mykoły Rudenki, Borysa Antonenki-Dawydowycza; utwory samizdatu, badania i dokumenty Wałentyna Moroza, Olesia Berdnyka, Mykoły Rudenki, Wasyla Stusa, Jewhena Swerstiuka, Jewhena Kramara; pięciotomowe dzieła Mykoły Chwylowego, jednotomowe dzieła Lesia Kurbasa, prace publicystyczne i literaturoznawcze Hryhorija Kostiuka i Jurija Szewełowa (Szerecha); broszury w języku ukraińskim i angielskim. Wydawnictwo organizowało prezentacje i wieczory literackie poświęcone twórczości Mykoły Chwylowego, Borysa Antonenki-Dawydowycza, Mykoły Rudenki, Dokiji Humennej, Hryhorija Kostiuka, Petra Odarczenki, działalności teatralnej Lesia Kurbasa niemal we wszystkich dużych miastach Ameryki i Kanady. Tutaj wydają literaturę piękną, słowniki, informatory, katalogi, wspomnienia, literaturę dla dzieci, serie „Rozstrzelane odrodzenie”, „Ideologie polityczne”, „Szistdesiatnyky”. Tutaj odbywają się różne akcje charytatywne, w których każdy może wziąć udział. Jeśli mają Państwo książki dla dzieci w dobrym stanie, proszę przynieść je do sklepu, a z pewnością trafią one w ręce dzieci z przytułków. „Dom książki i mediów” Jeśli w „Czytajce” nie udało się Państwu znaleźć czegoś dla siebie, to przy prospekcie Moskiewskim 6 można znaleźć jeszcze jedną dobrą księgarnię „Dom książki i mediów”. Asortyment jest tutaj, że tak powiem, „po trochu ze wszystkiego”, ale ceny są nieco wyższe. Główną wadą sklepu jest to, że trudno się w nim zorientować, ale na szczęście są konsultanci, którzy pomogą w poszukiwaniach. „Litera” Aby znaleźć „Literę”, trzeba być bardzo uważnym, gdyż mieści się ona w piwnicy przy ul. Malyszka 2 (lewy brzeg Dniepru). Księgarnia jest przestronna, cicha i przytulna, ale nie zauważyłam żadnego konsultanta, dlatego można tu liczyć tylko na siebie. Asortyment jest szeroki, dużo wydań kolekcjonerskich, chociaż większa część jest w języku rosyjskim, nawet wśród literatury edukacyjnej. Oczywiście był też stojak ukraińskich wydawców, ale nie pisarzy: jest ich tam dość mało i tylko popularni — L. Kostenko, L. Deresz, S. Żadan, I. Karpa i inni.
Maschinelle Übersetzung
Młode studentki Inna Dobrosko oraz Lubow Honczarenko, które kochają literaturę, odwiedziły kijowskie księgarnie i podzieliły się swoimi wrażeniami z czytelnikami naszego tygodnika. Ich opowieści, które prezentujemy, są dość optymistyczne: ukraińska książka stopniowo staje się popularna. Radio, telewizja, a zwłaszcza komputery jako źródła informacji stworzyły potężną konkurencję dla książki. Na szczęście miłośnicy książek jeszcze nie zniknęli. Przecież książka to wartość intelektualna, która nie tylko wzbogaca świat wewnętrzny, podnosi poziom wiedzy, ale także rozwija myślenie. Książki to prawdziwa skarbnica mądrości. Nie bez powodu od dawna ludzie zbierali książki, tworzyli biblioteki. Chcę opowiedzieć o kilku księgarniach Kijowa, aby czytelnicy mogli wybrać, w której kupować różnorodne wydania. Inna DOBROSKO Księgarnia „Je” Pierwszą księgarnię tej sieci otwarto 21 grudnia 2007 roku w Kijowie. Mniej niż po roku zyskała reputację sklepu z największym wyborem ukraińskich książek, a także stała się znana jako miejsce spotkań kulturalnych. Na 15. Forum Wydawców we Lwowie w 2008 r. Księgarnię „Je” uznano za najlepszą na Ukrainie Księgarnię roku. Tutaj można nabyć literaturę fachową, ekonomiczną, historyczną, komputerową, medyczną, edukacyjną, religijną, prawniczą, techniczną, piękną. Są książki kucharskie, zbiory poezji, publicystyki, duży wybór literatury dziecięcej. Są miejsca do czytania. Na półkach można zobaczyć utwory współczesnych ukraińskich pisarzy: Liny Kostenko, Jurija Andruchowycza, Ireny Karpy, Serhija Żadana, Wołodymyra Łysa, Łady Łuzinej, Lubka Deresza, Iwana Dracza i in. W kijowskiej Księgarni „Je” jest około 20 000 tytułów książek. Tutaj można nabyć wydania w przystępnych cenach oraz zamówić przez sklep internetowy. Średnio książka kosztuje 40—60 hrywien. Tutaj przeprowadzane są różnorodne prezentacje, spotkania z pisarzami, czytania literackie, wykłady zagranicznych i ukraińskich intelektualistów, dyplomatów, ekspertów i działaczy publicznych, okrągłe stoły, dyskusje, warsztaty i zabawy dla dzieci, pokazy filmowe i wydarzenia muzyczne, konferencje prasowe. W Kijowie przy ul. Łysenki w Księgarni „Je” niedawno odbyła się prezentacja książek lwowianki Dary Kornij „Dlatego, że jesteś” oraz kijowianki Miły Iwancowej „Klucze od windy”. Autorka przedmowy do powieści Lubow HONCZARENKO Codziennie pojawia się coraz więcej sklepów internetowych, a zwykłe księgarnie znikają. A co z tą niepowtarzalną atmosferą i zapachem nowych książek? Gdzie jej teraz szukać? I dokąd teraz iść? Księgarnia „Siajwo knyhy” „Siajwo” to jedna z najstarszych księgarni Kijowa, swoją historię rozpoczyna od 1944 roku. Wtedy mieściła się pod adresem: ul. Wołodymyrska 44, ale w związku z rozszerzeniem w 1961 roku przeniesiono ją na ul. Czerwonoarmijską 6. Tutaj kiedyś prowadzili czytania literackie P. Tyczyna, Ostap Wysznia, M. Rylski, S. Olijnyk oraz inni pisarze, którzy wcześniej mieszkali w tym budynku. Księgarnia „Siajwo” przyciągnęła uwagę opinii publicznej pod koniec 2009 r., kiedy wybuchł skandal wokół prywatyzacji budynku, który trwał aż do 2011 r. Ponad rok sklep nie pracował. Teraz wszystko jakby się ustabilizowało, pracę wznowiono, ale już pod inną nazwą — „Siajwo knyhy”. Teraz to pierwszy sklep miejskiej sieci księgarni. Dzisiaj odnowiona księgarnia jest po prostu wspaniała, zrobiono w niej jakościowy remont, wstawiono skórzaną kanapę, a nawet urządzono kącik dla dzieci. Tylko szkoda, że nowe drewniane półki są puste, bo wyboru prawie nie ma. Pracownicy sklepu deklarują, że stale dowożą im nowe utwory, jednak żadnych zmian od czasu otwarcia nie widać. Chyba jedyne, co zostało ze starej księgarni, to ściany i część nazwy. „Czytaj horod” „Czytaj horod” to największa księgarnia w Kijowie, której powierzchnia wynosi ponad 1000 m2. Asortyment zadziwia różnorodnością. I trafić do niej nietrudno, bo znajduje się prawie przy stacji metra „Minska” i pracuje całodobowo. Na półkach tej księgarni można znaleźć literaturę na każdy gust, ale szczególnie dużo klasyki. Także tutaj jest chyba największy wybór współczesnej ukraińskiej literatury i przy- „Klucze od windy”, pisarka Iren Rozdobudko, zaznaczyła: „Wszystkie cztery losy głównych bohaterów nieoczekiwanie przeplatają się w chwili, gdy zatrzymują się windy… To, właściwie, i staje się siłą napędową fabuły książki. Każdy, bez wątpienia, zobaczy w powieści coś swojego. Czytelnika niezmiennie poruszy myśl o tych symbolicznych kluczach, które mogą zmienić twój los”. Darę Kornij czyta młodzież — ta, która jeszcze wczoraj nie wyobrażała sobie swojego życia bez sagi Zmierzch Stephenie Meyer… Trzecia nagroda Ogólnoukraińskiego konkursu „Koronacja słowa—2010” — to nie granica literackich możliwości posiadaczki tytułu „Debiut roku” Dary Kornij. O powieści „Dlatego, że jesteś”: przed prawdziwą miłością nawet surowy pogański Czysłobóg może przekształcić się w takiego sobie Amora! Jest kobieta, której życie dobiega końca. Jest mężczyzna, dla którego ona i jest życiem. I jest pokój numer ?, z którego ich życie zacznie się od początku, prawie od początku… W styczniu odbyła się prezentacja książki pisarza, dziennikarza i reżysera Mychajła Brynycha „Chleb z chrząstkami”. To powieść o głodzie i nieprzebaczeniu, o genie kanibalizmu i mroku świadomości. Książka poświęcona jest tematowi żywych trupów, wydarzenia mają miejsce w jednej ze wsi obwodu kijowskiego. Nazwa wsi jest nieistniejąca, ale większość postaci ma realne pierwowzory, jak przyznał autor. Na okładce — surrealistyczna praca kultowego francuskiego artysty Olivera de Sagazana, który osobiście dał zgodę na jej wykorzystanie. Księgarnie „Je” można także odwiedzić w Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Charkowie, Tarnopolu, Winnicy, Włodzimierzu Wołyńskim. Sieć sklepów Empik Empik — gwarancja wykwintnego smaku i wysokiego poziomu obsługi. Tutaj można nabyć książki, muzykę, filmy, wideo, artykuły papiernicze, produkty pamiątkowe, miękkie zabawki, bilety, prasę itp. Sklepy Empik są w Kijowie, Winnicy, Dniepropietrowsku, Zaporożu, Mikołajowie, Odessie, Połtawie, Sumach, Charkowie i Chersoniu. W Kijowie jest 5 księgarni tej sieci. Empik proponuje poczuć „żywą kulturę” we wszystkich jej przejawach i formach: tutaj odbywają się spotkania z autorami, konferencje tematyczne, prezentacje filmów, koncerty, wystawy artystyczne. „Mohylanska knyharnia” „Mohylanska knyharnia” pojawiła się w kwietniu 2009 roku, ale w krótkim czasie swojego istnienia już zdążyła wziąć udział w „Krainie marzeń”; być na wystawie książkowej poświęconej 200-leciu Mykoły Hohola; przedstawić swoje książki na kiermaszu książkowym festiwalu „Czerwona Ruta” oraz wziąć udział w „Święcie francuskiej książki”. „Mohylanska knyharnia” — to centrum kulturalno-oświatowe, które dobiera i rozpowszechnia swoją literaturę różnych kierunków i gatunków, także tutaj przedstawiono ponad sto innych wydawnictw. Wydawnictwo „Smołoskyp” Wydawnictwo „Smołoskyp” zostało stworzone na emigracji. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości przeniosło swoją działalność na Ukrainę. W USA „Smołoskyp” wydawał di-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
można je kupić po przystępnych cenach, średnio 28–55 hrywien. Prawda, wybór wydawnictw jest tu niewielki, niemal wszystkie półki z książką ukraińską zajęły „Folio”, „Nora-Druk” oraz „Książkowy Klub” i „Klub Rodzinnego Wypoczynku”. Oprócz książek na terenie sklepu znajduje się niewielka kawiarnia, w której można odpocząć i zapoznać się ze swoim nowym zakupem.
„Czytajka”
„Czytajka” to księgarnia niedaleko stacji metra „Petriwka” i jeśli zwracać uwagę na drogowskazy na ulicy, łatwo ją znaleźć. Wchodząc do sklepu, zobaczycie retro-walizkę z książkami dla miłośników bookcrossingu. Wewnątrz księgarnia jest przestronna i przytulna. Jeśli nie znajdziecie tego, czego szukacie, konsultanci zawsze udzielą potrzebnych informacji; są tu uprzejmi i dobrze orientują się w literaturze. W „Czytajce” jest dobry wybór fantastyki i książek dla dzieci. Literatura ukraińska zachwyca różnorodnością. Najpopularniejsi pisarze to: Ljuko Daszwar, Irena Karpa, Oksana Zabużko. Za jedną książkę trzeba zapłacić od 30 do 65 hrywien (oprócz wydań kolekcjonerskich).
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Архістратиг Михаїл. 2011 р.
Уляна ВОЛІКОВСЬКА “Я творю для того, аби люди не забували, що в них є душа”, — творче кредо живописця-графіка Валерія Франчука. Символізмі водночас простота і щирість заворожують у його картинах. А експозиція у Літературно-меморіальному музеї-квартирі П. Тичини відображає ще одну грань митця як скульптора. Тут представлено низку робіт із дерева, над якими автор працював півтора року. Усі вони поділяються на серії “Євангеліє”, “Скіфи”, “Свіча пам’яті”, “Вчора, сьогодні, завтра”. Особисте бачення світу митця і вишуканість — у кожній роботі. Уважний глядач, навіть не знаючи, чия це виставка, відчує стиль і філософську думку Валерія Франчука. Загострені кути робіт, видовжені лінії дерев’яних скульптур подібні, як і в живописних творах митця. Проте несподіваність підходу втому, що автор створив скульптури шляхом накладання площин, витворюючи таким чином об’ємно-просторові фігури та композиції. Подібного стилю у скульптурі, здається, немає ні в кого. Цікаво, що митець використав клеєне дерево, яке грає різними барвами та відтінками, випромінюючи тепло. — Таке враження, що ці площини — десь на підсвідомому рівні — є своєрідним нашаруванням історичних епох, які складають систему світобачення, — так трактує символіку творів директор музею Тетяна Сосновська. Робота над дерев’яними скульптурами розпочалася з першого образу, який матеріалізувався у композицію “Марія, Ісус, Йосип” із серії “Євангеліє”. Ця серія для митця була справжньою таїною. “Я не міг би взятися за таку роботу, за ці святі образи, якби не мав у душі віри в Бога, — каже Валерій Франчук. — Це дуже відповідально. Адже, беручись до будь-якої роботи, треба вірити в те, що зможеш створити щось неповторне і представити людям так, як бачиш тільки ти. Я відчув, що саме у скульптурі з дерева зможу передати святі образи. Ось як колись із молитвою підходив до дерева, так нині з мольбою у цих творах іду до людей…” А почалося все з того, що у майстерні Валерія Олександровича три роки лежало дерево для підрамників. Чомусь рука не піднімалася порізати цей матеріал. Якось художник приклав шматочок зрізу з рейки до дощечки, яка йшла об’ємом, і побачив, що народився святий образ… Так розпочалася серія “Євангеліє”, яка розрослася у цілу розповідь. Згодом з’явилися образи “Покрови Пресвятої Богородиці”, небесних воїнів і слуг Господніх “Архістратига Михаїла”, “Юрія Змієборця”, страстей Христових — “Христова дорога” і апофеозу — “Христового воскресіння”. Цікаво, що у витворених постатях немає облич, адже всі вони є узагальненими святими образами. Дивлячись на це боже дійство, на глибинну символіку, виникає неймовірне хвилювання. “Євангеліє” плавно перетікає у серію “Свіча пам’яті”, яка присвячена борцям за незалежність України та українцям, що загинули внаслідок репресій більшовицького режиму та масової косовиці голодоморів. Особливо вражає композиція “Незламні”. Тут постаті матері, дитини, воїнів, які проходять крізь віки, тримаючи у руках хто хрест, хто спис… Цікава композиція “Коб-
То не журавлів сумні ключі. 2011 р.
зарі”, де стоїть мати, тримаючи на крилах співців, які піднімаються в небо зі своїми бандурами та кобзами. Композиція “Дерево життя” надзвичайно містка і глибока. Тут мати, на чиїх крилах виростають сини-дочки, які йдуть у світ, витворюючи величне дерево поколінь. Серія “Свіча пам’яті” доповнює серію “Скіфи”, що занурює глядача у глибину віків і відображає велич наших волелюбних пращурів. “Вчора, сьогодні, завтра” — серія малих скульптурних експериментальних композицій, яка відображає певні зрізи життя і мрії сучасної людини про майбутнє. Цікава робота, у якій закодована стародавня назва України, що народилася під знаком Тельця. “Укра” постає як якесь неземне явище. Тут водночас читається образ вільного птаха та образи трьох людських постатей, які наче накинули на себе його крило… Впадає у вічі “Біла ворона”, яка відображає вічне протистояння білого і чорного, добра і зла. Абстрактні образи “Закохана”, “Рішуча”, “Заклопотана”, “Впевнена” кожна людина, яка вміє фантазувати, потрактує по-своєму…
Оборонцям Десятинної церкви. 2011 р. Скіфи. 2011 р.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
R e d a k t o r n a c z e l n y
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 109B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 8 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301208 Nakład w lutym — 25 000 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung