Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10 за 2014 рік

16 S. · 34 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 34 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 10 (750), 13—19 marca 2014 Dmytro PAWŁYCZKO Dmytro PAWŁYCZKO Wiersze z Majdanu

Krym. Symferopol 9 marca. Przy pomniku Tarasa Szewczenki zebrało się ponad 1000 krymian z flagami Ukrainy, flagami krymskotatarskimi, z plakatami przeciwko putinowskiej agresji i z hasłami popierającymi jedność Ukrainy, z żółtymi i niebieskimi balonami. Wykonano hymn Ukrainy, wypuszczono balony w powietrze. Na wiecu przyjęto rezolucję, którą przygotowali obecnie zatrzymani aktywiści Andrij Szczekun i Anatolij Kowalski. W rezolucji mowa o tym, że ludność Krymu ostro potępia ingerencję Rosji i żąda natychmiastowego wycofania wojsk, potępia nacisk na media, zwraca się z prośbą do ukraińskich władz o uznanie referendum za nielegalne, rozwiązanie Rady Najwyższej Krymu, przyjęcie decyzji o zapewnieniu praw wszystkich mniejszości narodowych na szczeblu ustawodawczym, a także zwrócono się do organizacji międzynarodowych ONZ i OBWE o pomoc w uregulowaniu konfliktu na Krymie. Syn porwanego Anatolija Kowalskiego wezwał wszystkich uczestników wiecu do wsparcia jego ojca. Jeśli go wśród nas nie będzie, będziemy zmuszeni uciec się do bardziej radykalnych środków. Uczestnicy wiecu zwrócili się do wszystkich krymian z apelem, by nie poddawali się prowokacjom „antypaństwowych separatystycznych radykalnych ugrupowań, których nie popiera większa część krymian”. Wezwali również do zachowania spokoju i wspierania wzajemnego zrozumienia obywateli oraz grup międzynarodowych. Obchody 200-lecia urodzin Szewczenki odbyły się także w Szewczenkowski wiec w Kijowie zgromadził setki tysięcy ludzi Kerczu. A w Starym Krymie odbył się konkurs recytatorów poezji Szewczenki, w którym wzięło udział 48 deklamatorów. Przewodniczący „Proświty” Autonomicznej Republiki Krymu Serhij Sawczenko nagrodził wszystkich uczestników upominkami od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Biuro prasowe Krymskiej Organizacji UNP Biuro prasowe Krymskiej „Proświty” Sewastopol Drodzy Ukraińcy! Chcę pozdrowić całą ukraińską wspólnotę, naszą diasporę, światową społeczność, wszystkich, którzy znają i czczą naszego Geniusza Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę. Niestety, ślę pozdrowienia z okupowanego Sewastopola. Trzymamy się, pomagamy materialnie i moralnie ukraińskim wojskowym marynarzom, prowadzimy pokojowe akcje przeciwdziałania pełzającemu zajęciu Krymu przez wojska Federacji Rosyjskiej. Dzisiaj wybitny dzień w historii narodowej. Dzisiaj urodził się nasz prorok. Dzisiaj w Sewastopolu zaplanowano dwa wiece. Jak poinformowali księża ukraińskich cerkwi, którzy wczoraj odwiedzili zablokowany sztab Sił Morskich i duchowo modlitwą wsparli wojskowych marynarzy, w tej chwili na terenie jednostki wojskowej odbywa się wiec przy popiersiu Tarasa Szewczenki. To przykład wysokiego patriotyzmu. Podchwyciliśmy ich inicjatywę i pomimo Zdjęcie Hanny Oborskiej zagrożenia prowokacjami miejska „Proświta” zainicjowała szeroko zakrojony wiec przy pomniku Tarasa Szewczenki w rejonie gagarinskim miasta Sewastopola, który powstał dzięki lwowskim rzeźbiarzom Wasylowi i Wołodymyrowi Odrechiwskim oraz ukraińskiemu mecenasowi z Kanady, doktorowi Wasylowi Iwanickiemu. Na wiec przyszło około 2000 sewastopolczyków i przyjęli wolnościową rezolucję. Dziękuję naszemu sewastopolskiemu pisarzowi Myrosławowi Mamczakowi, autorowi książki „Taras Szewczenko i flota”. Według jego książki nasz reżyser, członek organizacji weteranów Sił Morskich Ukrainy kapitan 2 rangi Tymur Barotow 24 sierpnia 2013 r. ogłosił rozpoczęcie zdjęć filmu o udziale Szewczenki w wyprawach morskich po Jeziorze Aralskim. Jesteśmy wdzięczni sewastopolskiej naukowczyni Tamarze Melnyk, która przeprowadziła ciekawe badania twórczości Tarasa Szewczenki pod tytułem „Z punktu widzenia Wieczności!”. Dowodzi ona, że twórczość Szewczenki to duchowy kapitał narodu. Chcę podziękować organizatorom Trzeciej Ogólnoukraińskiej Konferencji Naukowo-Praktycznej z literaturoznawstwa, gdzie również moja praca badawcza „Pismo Święte od Tarasa” została wydrukowana w zbiorze prac naukowych „Taras Szewczenko i teraźniejszość”. Ciąg dalszy na str. 2 Niebiańska Sotnia Polegliśmy na kijowskim Majdanie, Na zwałach żelaznej zgliszczy, Na opatrzność i Bożą wolę zdani, Za wolność Ukrainyśmy polegli. Strzelali do nas, — a my nie mieli broni, Modliliśmy się, gotowi na zgon, Lecz nie ustąpiliśmy z linii frontu, Od barykad z samochodowych opon. Katów oblicza, złością rozdarte, My rzucaliśmy swego życia ogień. Śpiewając, patrzyliśmy w oczy śmierci, Umierając, ocieraliśmy pot ze skroni. Lecz my nie umrzemy, nam niepotrzebne grobowce I nadmogilna strzyżona trawa. Pomiędzy pułkami Chmielnickiego i Mazepy My żyć będziemy, jak sotnia bojowa. My przyłączymy swoje roje i roty Do kureniów Petlury oraz UPA, Wzejdziemy, jak trzeba, na ziemskie szerokości, Potężni, niby Pana stopa. Nas nie połknie niepamięci otchłań, Wspomni Rzym, Warszawa i Paryż — Ich bronić będzie Niebiańska Sotnia, Jako ludzkości świętej dziwowisko. Polegliśmy na kijowskim Majdanie, Już setny raz zatrzymując ordę. Polegliśmy nie pierwsi i nie ostatni, Lecz nieśmiertelni w ludzkim rodzie. 27.II.2014 Pieśń Wstawaj, Ukraino, na wezwania z Krymu, Zbieraj swoją siłę niewidzialną i widzialną, Tatarskie dziecko ratuj, jak swoje! Ruszajcie do morza, stepy i Karpaty, I wygońcie najeźdźcę z naszej chaty, I zabijcie dwugłowego imperialnego węża! Wstawaj, Ukraino, do śmiertelnego boju, Obudź swoją pieśń, jak atomową broń, I morze wrogą krwią napój! Zawołaj na pomoc narody Europy, Wspomnij niezdobyte swoje Konotopy I carskie konanie na szabli twojej! Wstawaj, Ukraino! Idzie bitwa ostatnia, Zginie kremlowskich władców panowanie, Faszyzmu nowego twierdza stara. Wstawaj, Ukraino! Tobie się udało Podnieść nad światem Majdanu żagiel, Jak Boga znamię, jak głos Dniepru. Wstawaj, Ukraino, na wezwanie najbliższa Do Krymu, do Rzymu i do mrowiska Planety, co jęczy, boi się wojny! Wstawaj, moja droga, bierz w swoje ręce Sztandar prawdy i wolności, miłości i rozpaczy, Co zniszczyć ma legowisko Szatana! 9.III.2014 Okupacja. Proświcianie obchodzą 200-lecie Szewczenki Życie i twórczość tego fenomenalnego artysty dowodzą, że jeden człowiek jest w stanie zrobić dla swojego kraju więcej niż uzbrojona po zęby armia. Żyjemy w niespokojnych czasach, ale wiara w siebie, swój naród, jednoczenie się wokół wspólnego celu pomogą nam pokonać wszystkie dzisiejsze przeszkody. 200-letni jubileusz Szewczenki podnosi ducha ludzi zarówno w okupacji, jak i w półokupacji. O tym traktują następne materiały.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Okupacja. Proświcianie świętują 200-lecie Szewczenki

Zakończenie. Początek na str. 1. Chciałbym jeszcze wyróżnić pracę pracowników wydziału oświaty, zwłaszcza Walentyny Łopatuk jako niestrudzonej organizatorki. Dzięki niej sewastopolczycy brali udział w Międzynarodowym konkursie językowo-literackim im. T. Szewczenki. W pierwszym etapie w konkursie brało udział 500 studentów i 3758 uczniów sewastopolskich szkół. Ciekawy projekt „Szewczenko w językach narodów Krymu”, zorganizowany w Sewastopolu pod kierownictwem Switłany Lewon. Masowo odbyła się ogólnoukraińska akcja „Mój Szewczenko”, zwycięzcą której został pięcioklasista Władysław Dibrowa z 31. szkoły. W styczniu bieżącego roku wystartował etap końcowy konkursu „Najlepszy klip do utworu T. Szewczenki”, jeden z multimedialnych projektów z okazji obchodów jubileuszu Kobziarza. Niedawno sewastopolska „Proświta” w swoim wydawnictwie wydała ponownie miniaturowego „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, który był wydany w Genewie w 1878 roku. Kobziarczyk pojawił się w takiej postaci, w jakiej był 136 lat temu i dzisiaj został wręczony manifestującym sewastopolczykom przy pomniku Tarasa Szewczenki. Postać Tarasa Szewczenki była i jest znacząca dla kulturalnego i społecznego życia sewastopolczyków. Dzięki jego utworom wielu uświadomiło sobie, że jest Ukraińcami, powróciło do rodzinnych źródeł. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Wołodymyr PROCENKO, członek NSPU, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, m. Sewastopol. REZOLUCJA wiecu z dnia 9 marca 2014 roku. My, uczestnicy antyseparatystycznego wiecu w mieście-bohaterze Sewastopolu, oddajemy hołd wszystkim, którzy zginęli na Majdanie, broniąc Ukrainy przed władzami uzurpatorów, oddajemy cześć i chwałę wszystkim tym, którzy w ciężkich latach gromili hitlerowców, którzy walczyli o niepodległość i wolność narodu. My, sewastopolczycy, — synowie i córki państwa ukraińskiego, spadkobiercy sławnych tradycji narodu ukraińskiego, ukraińskiego kozactwa, naszych sławnych przodków, którzy zawsze walczyli o wyzwolenie swojego narodu od zaborców, szczycimy się ich patriotyzmem, ich determinacją, by oddać życie za matki, starców i dzieci, bierzemy z nich przykład, jak bronić Ukrainy. Nadszedł niepokojący czas, kiedy widzimy rozpasanie separatyzmu i odczuwamy agresję nie tylko żandarmskiej władzy Federacji Rosyjskiej, ale i ingerencję wielu przybyłych do nas obywateli sąsiedniego państwa w wewnętrzne sprawy Ukrainy w postaci pomocy nielegalnym formacjom zbrojnym. Obecnie konieczne jest obronienie naszej Ojczyzny, naszego drogiego Sewastopola i Krymu. Trudno uwierzyć, że miejscowi separatyści lobbują oddzielenie Krymu i Sewastopola od Ukrainy, chwycili za broń, aby ukryć swoje zbrodnie przed narodem ukraińskim na Majdanie, aby zachować zagrabione mienie. Oni nie chcą siadać do stołu negocjacji z nami, Ukraińcami, krymskimi Tatarami i przedstawicielami innych narodowości, oni uciskają Siły Zbrojne Ukrainy, nie dopuszczają lekarzy, krewnych i bliskich. Trzeba położyć kres samowoli, wojska okupacyjne muszą zabrać się precz z naszej matczynej ziemi — ziemi naszych przodków. Jesteśmy zdolni sami zaprowadzić porządek w swoim domu poprzez braterski dialog wszystkich narodowości Krymu. Nieuzasadniona agresja ze strony FR — to zbrodnia! Potępiamy tych, którzy dzisiaj rwą się do władzy za wszelką cenę, protestujemy przeciwko działaniom siłowym. Żądamy: Od władz ukraińskich: zdecydowanie przeciwdziałać separatyzmowi i okupacji wojskowej Krymu, zagwarantować ład konstytucyjny Ukrainy oraz nasze bezpieczeństwo międzynarodowymi siłami pokojowymi; Od społeczności światowej: operatywniej i zdecydowanie przeciwdziałać agresorowi. Zwracamy się do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, pełniącego obowiązki Prezydenta Ukrainy, do szefa ukraińskiego rządu o niezwłoczne zainicjowanie przyjęcia ustaw o rozszerzeniu konstytucyjnych, politycznych, ekonomicznych i obywatelskich praw Autonomii Krymskiej w składzie Ukrainy, zapewnić ochronę interesów wielonarodowego narodu Krymu! My, sewastopolczycy, uczestnicy wiecu, proponujemy deputowanym Rady Miejskiej Sewastopola niezwłoczne anulowanie wszystkich decyzji, które niszczą integralność Ukrainy, i zasiąść do stołu negocjacji z przedstawicielami wszystkich wspólnot narodowych Sewastopola, uwzględnić interesy większości i mniejszości, wzywamy sewastopolczyków do niebrania udziału w antykonstytucyjnym referendum. My, sewastopolczycy, tworzymy Sztab Społeczności Sewastopolskiej ds. kontroli decyzji władz, podjętych w sprzeczności z Konstytucją Ukrainy. My, sewastopolczycy, upoważniamy pełnomocników Sztabu Społeczności Sewastopolskiej do reprezentowania naszych interesów w negocjacjach ze wszystkimi stronami procesu politycznego. My, uczestnicy wiecu, zwracamy się do obywateli Federacji Rosyjskiej, którzy rozwinęli bezprawne działania w celu przejęcia władzy na Krymie, — złożyć broń i opuścić granice Ukrainy. Pomożemy rodzinom wojskowych marynarzy! Ukraińscy wojskowi marynarze obecnie przebywają w gotowości bojowej, broniąc terytorium jednostek wojskowych, a ich rodziny są w depresyjnym, trudnym stanie. Jesteśmy zobowiązani pomóc patriotom Ukrainy. Zgodnie z decyzją Zarządu, Sewastopolski Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki otworzył konto do zbierania darowizn dla wojskowych marynarzy, na które tylko 11 marca wpłynęło 2900 hrywien. Środki zostaną rozdzielone między rodziny wojskowych marynarzy. Darowizny prosimy przesyłać na uniwersalną kartę nr 5211 5373 0501 3968 PrivatBanku. Procenko Wołodymyr Mykołajowycz, przewodniczący Sewastopolskiego Oddziału „Proświta”. Po raz pierwszy w ciągu 23 lat niepodległości właśnie 9 marca 2014 roku, a nie 7 marca, jak planował poprzedni przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, obchodzono 200. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa oraz rada miejska wyszły pod pomnik. Odbyło się złożenie kwiatów, krótka kompozycja literacko-artystyczna oraz konferencja prasowa. Wzywałam i miałam nadzieję, że władze zrobią to wspólnie z partiami politycznymi, organizacjami społecznymi, wyznaniami religijnymi, wszystkimi donieczanami. Ale tak się nie stało. Przyszło około 500 osób. O godzinie 12.00 około 20 aktywistów, którzy do niedawna byli w opozycji i nadal w niej pozostają, zapominając, że w Kijowie u władzy są przedstawiciele ich partii, przeprowadzili jeszcze jeden „wiec”. A o 15.00 kolejni nowo ujawnieni „aktywiści” wzywali ludzi na trzeci wiec „Za jedyną Ukrainę” na plac przy Soborze Katedralnym Przemienienia Pańskiego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego naprzeciwko pomnika Tarasa Szewczenki. Obwodową Administrację Państwową chronili milicjanci, my przeprowadzaliśmy swój wiec również w otoczeniu milicji. Ataku nie było, wydarzył się on później. Miałam nadzieję, że wszyscy razem pójdziemy na świąteczny koncert charytatywny zespołów twórczych Centrum Kultury Słowiańskiej PR AT „Donieckstal” – zakład metalurgiczny”, którym kieruje zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Donieckiej Miejskiej „Proświty” Mykoła Wasylowycz Prysiażniuk. A wieczorem — do Donieckiego Obwodowego Ukraińskiego Akademickiego Narodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego na premierę według poematu Tarasa Szewczenki „Ślepiec” i sztuki Marka Kropywnyckiego „Niewolnik”. Lecz od godziny 12. na placu Lenina zebrała się horda — prorosyjscy radykalni organizatorzy. Stało się dla nich nieciekawe wykrzykiwanie samym sobie „Donbas-Rosja”, „Sława Berkutowi”, „Wolność Hubariewowi” i oni, blokując ulicę Artema, ruszyli po raz trzeci na szturm Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. Po drodze zrywali państwowe flagi Ukrainy i wieszali flagi Federacji Rosyjskiej. Zerwali i próbowali spalić flagę klubu piłkarskiego „Szachtar”, biorąc ją za „banderowską”, co dowodzi, że byli to wandale z Rosji. Na Doniecczyźnie nie ma ani jednego człowieka, który nie wie, jak wygląda flaga „Szachtara”. Palili, deptali, zatrzymywali transport publiczny, rozkołysywali autobusy. W drodze do administracji państwowej rzucili się na wieńce i kwiaty przy pomniku Tarasa Szewczenki i wszystko zniszczyli. Zdobyć szturmem Doniecką OAP tym razem im się nie udało. Milicja odparła ich atak, ale zerwali oni z masztu przed OAP (już po raz trzeci) państwową flagę Ukrainy i powiesili swoją. O godzinie 15. ta 5-tysięczna horda, przechodząc na drugą stronę ulicy Artema, rzuciła się na kilku śmiałków przy Soborze. Rzucili się na niemłodą kobietę, która trzymała w rękach plakat z portretem Szewczenki, a na ramionach ukraińską flagę. Bili ją, dusili, ryczeli z nienawiści. Nas obrzucili jajkami i petardami, gonili nas, kiedy odchodziliśmy. Naszą aktywistkę uratowali milicjanci, sadzając ją do samochodu drogówki. Chuligani, zarówno przyjezdni, jak i miejscowi, zostali zwiezieni do Doniecka. 5 marca, kiedy przeprowadzaliśmy na placu Lenina wiec antywojenny i skandowaliśmy: „Jesteśmy za przyjaźnią z Rosją!”, „Nie jesteśmy wrogami!”, „Kochamy was!”, oni przez 2 godziny z rzędu obrzucali nas tymi samymi „przedmiotami”. Oto poziom naszych oponentów. Nasza władza długo pielęgnowała tych szwonderów. Przypinała sobie wstążki gieorgijewskie, walczyła z Euromajdanem, o funkcjonowanie języka rosyjskiego, w czasie gdy na Doniecczyźnie wszystko działa TYLKO po rosyjsku, wysyłała to bydło do Kijowa, opłacając ich usługi, rozpalając nienawiść do „banderowców”. A teraz oni zwrócili swoją broń przeciwko obecnej władzy. Faszyzm do Doniecka przyszedł ze Wschodu, a nie z Zachodu, czym tak straszyła doniecka władza. Niestety, póki co nikogo nie zatrzymano — ani za przeprowadzenie nielegalnego wiecu, ani za blokowanie dróg, ani za znieważenie państwowej flagi, ani za wywieszenie państwowej flagi FR, ani za liczne pobicia dziennikarzy i mieszkańców miasta, ani za wezwania do naruszenia terytorialnego ustroju Ukrainy oraz wezwania do wprowadzenia na terytorium Doniecczyzny obcych wojsk. Miejmy nadzieję, że sytuacja się zmieni. Nadzieję na to wlał nowo mianowany przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Taruta, zapewniając, że wszyscy sprawcy zostaną ukarani, wszak właśnie po to wymieniono kierowników struktur siłowych obwodu. Marija OLIJNYK, zastępca przewodniczącego DON OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Obchody 200-lecia Szewczenki w skali obwodu rozpoczęły się na dalekim wschodzie, w rejonie nowopskowskim, a zakończyły wielkim koncertem akademickim w Ługańskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. Obchody 9 marca odbyły się w dramatycznych warunkach. Prorosyjscy obywatele szturmowali obwodową administrację państwową i przerwali nasz wiec: porozrzucali kwiaty, przerwali grę na bandurze, zniszczyli aparaturę. Odeszliśmy na inny plac i tam przeprowadziliśmy uroczystości. 9 marca odbyło się wielkie święto w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, to nasz podstawowy uniwersytet, imię Szewczenki nadano mu w 1939 roku. Wszystkie wydarzenia odbywają się tutaj pod hasłem „Jesteśmy szewczenkowcami”. Wystąpił rektor uniwersytetu, akademik Witalij Kuryło, studenci czytali wiersze Kobziarza w różnych językach, złożyli kwiaty pod pomnikami i obeliskami Szewczenki. Na bazie ŁNU przeprowadzono konferencje naukowe, a przewodniczący obwodowego oddziału „Proświty” Wołodymyr Semystiaha wziął udział w międzynarodowej konferencji telewizyjnej, której uczestnikami byli przedstawiciele z Monachium, Kazachstanu, Polski, Kanady, Brazylii i innych. Mówiono o znaczeniu Szewczenki w życiu narodu ukraińskiego. Społeczność Swatowego, rejonowa komórka „Proświty” na czele z Jewhenem Dziubą, postanowiła zebrać środki na postawienie pomnika lub popiersia na terenie miasta. Zbieramy środki na otwarcie brązowego pomnika Szewczenki w mieście Stachanow w miejsce zniszczonego. Tam również odbyły się wielkie uroczystości. W przeddzień 200-lecia w obwodowym muzeum krajoznawczym otwarto ekspozycję „Ługańska Szewczenkiana”. Zaprezentowano rzadkie książki, monety itp. Po raz pierwszy przedstawiono Ługański Obwodowy Oddział „Proświty”, różne fotografie, dokumenty, plany prac itp. Odbyły się wystawy książek w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Odrodzenie”, w ŁNU i innych. Zaprezentowano uniwersytecką stronę internetową „Elektroniczna Szewczenkiana”. Obwodowy oddział „Proświty” zainicjował w radiu cotygodniowy program „Obraz Tarasa Szewczenki na mapie obwodu ługańskiego”. Jest tu historia, teraźniejszość i plany na przyszłość. W tym roku, jak zawsze, weźmiemy udział w konkursie „Proświty” „Idę z dzieciństwa do Tarasa”. Nadal działa Społeczny Komitet Szewczenkowski, któremu przewodniczy Wołodymyr Semystiaha, oraz ten, który stworzyliśmy przy instytucjach państwowych. Rok Szewczenki trwa, zostaną wydrukowane nowe czasopisma, nowe wydania gazet, nowe opracowania naukowe o związku Szewczenki z Ługańszczyzną itp. Szewczenko nigdy tu nie był, ale znają go, pamiętają i szanują. Dzięki niemu naród ukraiński powstaje tutaj, na wschodzie. Jego książki są podręcznymi w wielu zespołach uczniowskich i studenckich. Obwodowy oddział „Proświty” chce, aby obraz Szewczenki został przyjęty przez naszych rodaków za granicą. Nasi przedstawiciele wyjechali do Woroneża i obwodu, gdzie odbywają się uroczystości z udziałem lokalnych społeczności wspólnie z naukowcami Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu. Udało się porozumieć ze społecznością Rostowa nad Donem, wkrótce artyści Filharmonii Ługańskiej wraz z przewodniczącym „Proświty” przeprowadzą tam spotkanie z ukraińską społecznością, jedną z największych w Rosji. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Oddziału „Proświta”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

głośno wyrażają swoje pretensje do oddzielenia się od macierzystej Ukrainy. Ich prawa do wyrażania woli w Kijowie nikt nie ogranicza. Prowadzący, oczywiście, jest mistrzem, nie powiem, zderzania ze sobą ludzi, a wyrażając się łagodniej — przeciwstawiania różnych punktów widzenia. W jakim celu i dla jakich widzów? W Autonomii Krymskiej o tej dyskusji nikt nie słyszał ani nie wiedział. Zatem propaganda otwartego separatyzmu skierowana jest wyłącznie na przestrzenie poza Siwaszem, na północ od stacji Armiańsk. I w jaki sposób taki program telewizyjny sprzyja bezpieczeństwu Państwa Ukraińskiego? Nie bez tego, że mądrzejsi sieją ziarna tego, co rozumne, dobre i wieczne. Tylko że i kąkolu, na nieszczęście, rozrzuca się ile dusza zapragnie. Na progu przecież wiosna. A chwasty same z siebie tak prą z ziemi, że zagłuszą każde pole zbóż, jeśli się o nie nie zadba i o przyszłe plony nie zatroszczy. Niestety, nie tylko z zagranicy, ale i w samej Ukrainie w błąd wprowadzają skrzynki zombifikacji. Tatarzy na Krymie zabierają głos. Przemawiają z ukraińskich ekranów telewizyjnych ich szanowani przedstawiciele. A co z Ukraińcami? Przecież na półwyspie mieszka ich 650 tysięcy. Na nieszczęście, nieustanne przez wiele dziesięcioleci najazdy oskarżeń o faszyzm, neonazizm, banderyzm prowadzą do całkowitej dyskredytacji Ukraińców na ich ojczystej ziemi. Nie dają im odetchnąć prowokatorzy, wyszkoleni poza granicami Ukrainy, uzbrojeni po zęby i wspierani przez elitarne wojska Federacji Rosyjskiej. Najeźdźcy dopuszczają się bezprawia, podżegają, wzniecają konfrontację, rozpalają wrogość. Szalone przedsięwzięcie. Polityka zgubna przede wszystkim dla Rosji. Ale mniejsza z tym, nikomu nie uda się anulować obiektywnych praw rozwoju cywilizacji. Postępu ludzkości, jak i Ukrainy w szczególności, nie da się zatrzymać. Niestety, ludzkie życie, jak na wymiary historyczne, jest zbyt krótkie. A tak bardzo chciałoby się widzieć ojczyste Państwo Ukraińskie równym wśród równych w wolnym kręgu narodów. Według inf. UP

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Ящики для зомбування

Вадим ПЕПА, письменник, лауреат Всеукраїнської літературно-мистецької премії імені І. С. Нечуя-Левицького Якби ж то у всіх, хто плескав у долоні, було те саме на умі, що й у посланців з України. На превеликий жаль, ті оплески сприймаються, в кращому випадку, як запрошення до колоніального уярмлення, а в гіршому — як затягування в пекло війни, на той світ. Із такою ж зичливістю визволитель Меншиков під Батурином радів зрадникові козацької присяги, котрий перекинувся на бік ворогів, показав нападникам потаємний підземний хід до обложеного міста, допоміг збоченцю винищити захисників до ноги та не залишити в живих ні малят, ні старих. Гетьманську столицю спалено, зруйновано, сплюндровано, знищено, зрівняно із землею. А річкою Сейм, лівою притокою Десни, а далі течією Дніпра пущено аж до Чорного моря плоти із шибеницями й розп’яттями козаків. Із звірячою ненавистю наругу було вчинено, щоб застрахати волелюбних на всі прийдешні часи. Із подібною ж прихильністю “скажений сват” Петро І приймав у своєму таборі перед битвою під Полтавою перебіжчиків на його бік. А після “вікторії” не тільки захоплених у полон, а й не одного із запроданців бузувіри втоптали в землю, поклали на скалічені тіла важкий дерев’яний поміст. На ньому захлинався п’яним реготом бенкет переможців. Під передсмертні стогони конаючих цар-батюшка “за учителей своих заздравный кубок подымает”. Вшановує військову доблесть шведів. Відпускає їхніх воєначальників зі зброєю та охороною. А на волелюбний український народ накидається з небаченою люттю. Ще милостивіше улещувала “вража баба, клята сука”, спесива німкеня Катерина ІІ перекинчиків, які сприяли зловорожій руйнувати гніздо орлів волелюбних — Запорозьку Січ і виривати з народ- Верховна Рада АР Крим проголосувала за призначення референдуму про приєднання Криму до Російської Федерації на 16 березня. Таке рішення ухвалили 6 березня. На референдум виноситься два питання. Перше: чи виступаєте ви за входження Криму до складу РФ у якості суб’єкта Федерації. Друге — чи виступаєте ви за відновлення конституції Криму 1992 року”. Згідно з текстом конституції Криму 1992 року, республіка входить у державу Україна й визначає з нею свої відносини на засадах договору й угод. Раніше самопроголошена влада Криму вже двічі призначала референдум щодо подальшої долі Криму — на 25 травня, паралельно з виборами президента, а потім на 30 березня, аби вирішити це питання швидше. Тоді озвучувалися інші питання, які нібито мали бути винесені на референдум. За законодавством України, якого має дотримуватися і АРК як складова держави, референдум як волевиявлення народу може бути лише всеукраїнським. Рада Криму вже вирішила приєднатися до Росії Верховна Рада Криму ухвалила рішення про входження автономії до складу Росії. “Увійти до складу Російської Федерації на правах суб’єкта Російської Федерації”, — йдеться в тексті рішення. Верховна Рада АРК також звернулася до президента Російної пам’яті саме наймення козаків. Підсолоджений хитромудрою підступністю опіум так званої “братерської дружби” затуманює від 1917 року розум якраз слов’ян. І вони, задурманені, винищують разом із численними інородцями якраз слов’ян. Забиті, пригноблені, бояться писнути про те, що владарюють же над ними всіма зажерливі здирники, для яких упокорені ніщо. І визискувачі нізащо не хочуть визнати за тими, яких тримають у “ежовых рукавицах”, святі права на самоврядування та самовизначення. Не вранішньою росою окроплені, а кров’ю нелічених жертв, розтерзаних чекістами й енкаведистами, залиті камери й тюрми “от Москвы до самых до окраин”. Муками українського квіту, стражданнями освічених і талановитих патріотів вимощені дороги на Соловки, в урочище Сандармох, до могил у вічній мерзлоті на Колимі, на муки в казахських пісках, за колючі дроти ГУЛАГу… Голодомор 1932—1933 років. Червоний терор 1937-го. Голод 1947- го. І ось… У найстрашнішому сні не могло наснитися таке. Сунуть чорні хмари окупації, інтервенції. Накочуються громи справді братовбивчої війни. Коли ж, за пророчим словом Т. Шевченка, “буде син, і буде мати, і будуть люде на землі”? Яким же поколінням випаде щастя дочекатися, “щоб усі слов’яни стали вольними братами”… Навіть не триста, а більше років отруєні чадом чужої пропаганди. На зорі ХХІ століття нової ери повіяв свіжий вітер. Та як вирватися із задухи? В інформаційному просторі телеканали нерідко мало чим відрізняються од відстійних канав. Над Українською Державою нависає Дамоклів меч. Бути чи не бути їй оновленою, себто очищеною від корупції, від нечуваних зловживань у верхніх прошарках влади, а понад усе — цілісною і незалежною. Як же вистояти в лиху годину, за сатанинського тиску не тільки військового, а й інформаційного? Геббельсівська пропаганда порівняно з теперішньою російською — дитячий лепет. Такої агресивності, такої неправди, таких зумисних фальсифікацій, такого нічим не прикритого цинізму, певно, ще не чув і не бачив цивілізований світ. З українського ж боку катма не стільки професіоналізму, як світлих патріотичних переконань, твердості у відстоюванні власних позицій, непохитної відданості рідному народові. Сепаратисти в Криму на автоматний постріл не підпускають журналістів, не дають ні найменшої змоги проводити зйомки, безпардонно перешкоджають професійній діяльності тих, чиє право відстежувати й висвітлювати будь-які події гарантоване непорушними міжнародними ухвалами. Натреновані специ в личинах нібито самооборонців силоміць, як бандити, захоплюють посланця ООН. Інші чергами з бойової зброї зупиняють місію ОБСЄ, яка має мандат на відвідання Криму. Мирний протягом багатьох останніх десятиліть півострів тепер ввергнутий у безпросвітність цілковитої комунікаційної облоги. Жодних новин зовні. Відключено, заблоковано всі телеканали, окрім російських. Навальний наступ стороннього російського зомбування. Повне оглушення й осліплення. Задурманення не лише легковірних, а й розгублених. А яким же козирем б’ють облудне з України? Suster life представляє широку аудиторію. Сотню учасників дійства покликано чи доставлено з Криму. Звідти, куди українськомовній людині, борони Боже, ступити: озброєні до зубів у кращому разі нагло завернуть, а в гіршому поб’ють. Телей радіопотоків із Москви така кількість, як брудної води під час весняних повеней. Та чи озивався з тієї закритої, як Чорнобильська, зони будь-коли хоча б один хтось не те, що українськомовний, а хоча б прихильний до України, не кажучи вже про свідомого громадянина України. І в самому Криму про щось подібне годі навіть мріяти. Там усе суціль україноненависницьке, українофобське вивергається засобами масової інформації, які під тиранським контролем самозваної влади. І ті беззаконники, і Шустер лайф, і на інших каналах безуга- На арену римського Колізею гладіатори виходили, проголошуючи: “Цезаре! Ті, що йдуть на смерть, вітають тебе!” Жадібні до кривавих видовищ глядачі зіскакували з місць ів нестямі заохочували приречених до протиборств. Ліпше було б не знайомитися з писемними античними джерелами та не відати про узаконені в могутній імперії до V століття нової ери звірячі розправи над людьми. Тоді б роззявляв рота на трансляції українськими телеканалами із Сочі параолімпійських ігор та не розумів, чому це переповнений росіянами стадіон під час урочистого відкриття стоячи оплесками вітає єдиного від української команди спортсмена на інвалідному візку з державним прапором над головою. Того жовто-блакитного, що його наслані з Росії провокатори виривають із рук демонстрантів за єдність України, рвуть, топчуть ногами, спалюють, як несамовиті.
Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Marionetkowa Rada Krymu wyznaczyła referendum o wejściu do FR na 16 marca

...federacji Rosyjskiej i Zgromadzenia Federalnego Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej z propozycją rozpoczęcia procedury wejścia Krymu w skład Federacji Rosyjskiej jako podmiotu FR. „Za” zagłosowało 78 deputowanych spośród 81. Ogółem w parlamencie Krymu jest 100 deputowanych. Zostało to uwzględnione w decyzji parlamentu Krymu o wyznaczeniu na 16 marca referendum o przyłączeniu Krymu do Federacji Rosyjskiej. Turczynow wstrzymał przeprowadzenie referendum na Krymie P.o. prezydenta Ukrainy Ołeksandr Turczynow wstrzymał decyzję Rady Najwyższej Krymu o wyznaczeniu referendum w sprawie przyłączenia Autonomicznej Republiki Krymu do Rosji. Oświadczył o tym w swoim zwróceniu się do narodu. „Rada Najwyższa Krymu, która jest w pełni kontrolowana przez wojsko Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, podjęła bezprawną decyzję o przeprowadzeniu referendum na Krymie w sprawie: »Czy opowiadacie się za wejściem Krymu w skład Federacji Rosyjskiej?« Ta decyzja jest nielegalna i nieważna, sprzeciwia się woli narodu ukraińskiego oraz interesom obywateli zamieszkujących Autonomiczną Republikę Krym. Terytorium Ukrainy w granicach uznanych przez cały świat jest nienaruszalne i suwerenne”. „Zgodnie z artykułem 73 Konstytucji Ukrainy wyłącznie, podkreślam, wyłącznie referendum ogólnoukraińskie może rozpatrywać kwestie związane z granicami i zmianą terytorium Ukrainy” — podkreślił p.o. prezydenta. „Notabene, przeprowadzenie nawet lokalnego, krymskiego referendum w ciągu dziesięciu dni jest niemożliwe. Dlatego to nie jest referendum. To będzie farsa, fałsz, zbrodnia przeciwko państwu, zorganizowana przez wojskowych Federacji Rosyjskiej — oświadczył Turczynow. — Zgodnie z przysługującymi mi uprawnieniami wstrzymałem decyzję parlamentu Krymu”. „Rada Najwyższa zainicjuje rozwiązanie parlamentu Autonomicznej Republiki Krymu. Obronimy nienaruszalność naszego terytorium. Obronimy suwerenność naszego kraju”. „Jestem przekonany, że także obywatele Ukrainy zamieszkujący na terytorium Krymu będą wszelkimi sposobami temu sprzyjać” — podsumował. Referendum krymskie zostało oficjalnie wstrzymane. Trybunał Konstytucyjny już podjął się sprawy zgłoszenia. Przewodniczący Rady Najwyższej, p.o. prezydenta Ołeksandr Turczynow podpisał dekret o wstrzymaniu decyzji krymskiego parlamentu w sprawie referendum dotyczącego statusu Autonomicznej Republiki Krym i zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność tej decyzji z konstytucją. Dekret o wstrzymaniu mocy uchwały Rady Najwyższej ARK z 6 marca nr 1702-6/14 „O przeprowadzeniu ogólnokrymskiego referendum” został przez niego podpisany 7 marca i opublikowany na stronie prezydenta. Turczynow zwrócił się także do Trybunału Konstytucyjnego z prośbą o określenie, czy uchwała Rady Najwyższej Krymu „O przeprowadzeniu ogólnokrymskiego referendum” z 6 marca jest zgodna z Konstytucją Ukrainy. Trybunał Konstytucyjny już przyjął to konstytucyjne zgłoszenie do rozpatrzenia. Sekretariat Trybunału je opracowuje. Sąd wstrzymał działanie rady miejskiej Sewastopola w sprawie referendum. Okręgowy sąd administracyjny Kijowa 7 marca wstrzymał działanie decyzji rady miejskiej Sewastopola o poparciu przeprowadzenia ogólnokrymskiego referendum 16 marca. Sąd zakazał także jakimkolwiek osobom podejmowania działań zmierzających do wykonania decyzji rady miejskiej. Prokuratura Generalna zaznacza, że zgodnie z ust. 5 art. 118 Kodeksu postępowania administracyjnego wykonanie postanowień sądu w sprawach zabezpieczenia powództwa administracyjnego następuje niezwłocznie. Okręgowy sąd administracyjny Kijowa 4 marca wstrzymał działanie decyzji Rady Najwyższej Krymu o powołaniu Siergieja Aksionowa na przewodniczącego Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krym oraz o przeprowadzeniu uznanego wcześniej przez parlament autonomii miejscowego referendum o zmianie statusu i poszerzeniu uprawnień Krymu. Rada Najwyższa Ukrainy potępiła referendum na Krymie i wzywa do jego bojkotu. Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła oświadczenie, że decyzja krymskiej „władzy” o przeprowadzeniu referendum jest niezgodna z prawem, i wezwała do jego bojkotu. Za głosowało 255 posłów. Rada przypomniała, że p.o. prezydenta Turczynow wstrzymał decyzję Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu o przeprowadzeniu referendum, ponieważ jest ona niezgodna z prawem. Parlament przypomniał, że Rada Najwyższa ARK nie ma prawa prowadzić polityki zagranicznej ani zwracać się o pomoc do prezydenta Rosji Putina, i żąda natychmiastowego odstąpienia od separatystycznych idei, w przeciwnym razie zostanie rozpatrzona kwestia rozwiązania krymskiego parlamentu. Rada Najwyższa wezwała mieszkańców Krymu, aby nie brali udziału w tym „referendum”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wyrafinowanie i elegancko. Główną część programu przygotował zespół, który sieje na ukraińskiej niwie pieśniarski skarb i zbiera niepowtarzalny plon, z którym przez długi czas pracowała niezapomniana Raisa Kyryczenko. Jest to zespół koncertowy, laureat międzynarodowych konkursów „Czurauliwna” Połtawskiej Filharmonii Obwodowej. Kierownik artystyczny Olesia Hryńczuk. Solistka, zasłużona artystka Ukrainy Natalia Chomenko. W stworzonej kompozycji poezję Szewczenki przeczytał starszy wykładowca Uniwersytetu Połtawskiego im. Korolenki, kandydat nauk Hlib Kudraszow, który powiedział: „Każdy naród ma swojego Proroka, swojego Mesjasza. Dla Ukraińców jest nim Taras Szewczenko. I pomimo wszystkich ciosów losu, najokrutniejszych wiatrów, żywiołów, on kontynuuje swój potężny pochód. Z naszym Kobziarzem sprawdzamy przyszłość, przeżywamy każdy nadchodzący dzień i wkraczamy w naszą przyszłość. Będziemy budować nowy dom, w którym z pewnością będzie własna prawda, i siła, i wolność”. Natalia Chomenko wykonała pieśni do słów Szewczenki oraz legionu Strzelców Siczowych. Olesia Hryńczuk na bandurze — pieśń „Oj try szlachy szyrokyji”. Pieśni do słów Szewczenki zabrzmiały w wykonaniu laureata Nagrody Szewczenkowskiej Olesia Charczenki, zasłużonej artystki Ukrainy Tetiany Nehrij, która wykonała mało znany wariant pieśni „Naszo meni czorni browy” oraz znany romans „Pławaj, pławaj, łebedonko”. Laureatka międzynarodowych konkursów, młoda artystka pochodząca z Czerkaszczyzny Rusłana Łocman, zachwyciła widzów wysokim kunsztem wykonania i patriotyzmem. Kiedy śpiewała własną pieśń, poświęconą Niebiańskiej Sotni, sala witała ją na stojąco. zjednoczenia Ukraińców na Kamczatce Wałentyn Makarowycz Pyłypczuk. — U nas dorasta młode pokolenie — zakończył swoje przemówienie po wręczeniu mu medalu Szewczenki, — które w pełni realizuje Testament naszego proroka Tarasa Szewczenki. Jasno zaświadczyła o tym młodzież w ciągu ostatnich trzech miesięcy na euromajdanach w Kijowie i w całej Ukrainie: idee Tarasa żyją i nie umierają. Ukraina i tak będzie niepodległa i ukraińska. Aktywnie popularyzuje ukraińskiego ducha narodowego na świecie także prezydent Europejskiego Kongresu Ukraińców, wiceprezydent ŚKU Jarosława Chortiani. Dziękując za nagrodę, powiedziała: — Ten skrawek ziemi na Czerneczej Górze jest najdroższy dla każdego Ukraińca. Wiecie, że Ukraińcy, wyjeżdżając za granicę, zabierali ze sobą Biblię i „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Zjeździłam wiele krajów — cały świat, gdzie mieszkają nasi rodacy-Ukraińcy, i w każdym domu widziałam obok ikony Jezusa Chrystusa na ręczniku portret Tarasa Szewczenki. Jego nieśmiertelne prorocze słowo wzywa nas do zdobycia tej Ukrainy, o której marzył. Wiedział, że następne pokolenia będą kontynuować jego dzieło. Wiedział z góry, że tę Ukrainę trzeba będzie długo zdobywać, ale osiągniemy swój cel. Musimy przygotować do tego i przekazać nasz sztandar dzieciom, wnukom. Taras Szewczenko to nasz Prorok. Z nim musimy zaczynać każdą sprawę w imię Ukrainy, więc miejmy jego słowo w duszy i wiarę w Boga. One zawsze prowadziły nas do sukcesu. Tego dnia u podnóża pomnika Tarasa jubileuszowe medale „200 lat od dnia urodzin T. H. Szewczenki”, oprócz przedstawicieli ukraińskiej diaspory w Rosji, wręczono znanym Ukraińcom z innych krajów. Wyrazili oni wdzięczność tym, którzy nie zapominają o nich na dalekiej obczyźnie i pomagają pielęgnować poczucie godności narodowej, które leży u podstaw jedności i siły ojczystego narodu. Na zakończenie uczestnicy jubileuszowej pielgrzymki do Tarasa zaśpiewali „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”, przeczytali wianek wierszy Szewczenki oraz o nim, obejrzeli nową, choć haniebnie zniekształconą, nie do poznania ekspozycję Kaniowskiego Muzeum T. H. Szewczenki, spotkali się z jego pracownikami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

W swojej chacie swoja prawda

6 marca w Kijowskim Domu Nauczyciela Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło wieczór literacko-artystyczny „Śpiewajmy cześć Kobzarowi”. Tym wydarzeniem rozpoczęto obchody 200-lecia urodzin Proroka narodu. Nadija KYRIAN Zdjęcie Wołodymyra KOWALCZUKA. Słowo wstępne wygłosił przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan: „W tym domu na Ukrainie rozpoczynają się obchody tego wielkiego dnia, który Pan podarował nam zarówno samą tą postacią, jak i tym wielkim słowem, które on nam przyniósł. Bo właśnie tutaj został ogłoszony pierwszy dokument, który odrywał nas od wielkiego imperialnego ciała. Niestety, my dzisiaj nijak nie możemy pozbyć się szponów dwugłowego orła, który nas tak mocno trzyma. Do naszej rdzennej istoty nie mogą dotrzeć, bo jest ona niewrażliwa, ale próbują zagarnąć części Ukrainy. Widzimy, co dzieje się na Donbasie, na Krymie. Tytuł artykułu redakcyjnego „Słowa Proświty” (nr 9 z 2014 r.), wydaje mi się, najwymowniej odnosi się do naszej sytuacji: „Wojnę z Rosją wygra Szewczenko”. Kiedy Szewczenko się urodził, Europa była podzielona, car-władca Aleksander I był najwybitniejszą postacią w Europie, upokorzywszy Bonapartego, oni sami w chwale swojej podnieśli się tak wysoko, nie wiedząc o tym, co czeka tego Aleksandra, który straci sługi, stanie się potem starcem, bo boi się waśni. To pokrótce o historii imperialnej, która jest związana z postacią Szewczenki. Już po 50 latach, w 1864 roku, Szewczenko staje się wielką postacią, magnesem. Rok 1914, stulecie Szewczenki. To zmagania wyzwoleńcze, kiedy pierwsze ukraińskie pułki, carskie pułki zaczynają bunt w Imperium Rosyjskim. Czas wtedy ciągnął się długo, bo nie było ani telefonii komórkowej, ani innych współczesnych komunikacji, oprócz telegrafu. Trzeba było dożyć aż do 1918 roku z imieniem i słowami Szewczenki, żeby w tym pomieszczeniu słowo Tarasa zostało usankcjonowane Uniwersałem. I właśnie tutaj zaczynamy wieczór, takie wieczory pójdą po Ukrainie. I tak będzie, jak ogłosił na przesłuchaniach parlamentarnych wiceprzewodniczący Rusłan Koszułynski, przez cały rok. Bardzo się cieszę, że „Proświta” startuje właśnie z tego majdanu, jestem wdzięczny narodowemu artyście Olesiowi Charczence, który wziął na siebie inicjatywę przeprowadzenia wieczoru. Nie zapominam powtarzać nieśmiertelnej formuły, wyrażonej przez Szewczenkę. Żaden filozof, żaden uczony nie powiedział tej myśli bardziej skoncentrowanie: „Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos, nic więcej. A serce bije — ożywa, jak je usłyszy!.. Znać, od Boga i głos ten, i te słowa...”. Szczególnie odczuwałem to w wielkim imperium, w wielkim związku. Podróżowałem często i dużo. Kiedy słyszałem poza Ukrainą ojczyste słowo, przenikało ono do głębi serca. I to słowo Szewczenki przyjąłem jako wielki program. Przecież Taras urodził się w niewiarygodnej nędzy, jak Chrystus w Betlejem w żłobie. To dziecko, które nie znało matczynej pieszczoty, było napromieniowane niebieskim światłem. On wchłonął w siebie Pańską kosmiczną programę, żeby postawić na straży koło nas to Słowo, ono stoi i zwycięża. Ono zwyciężyło wielkie Imperium Rosyjskie, ono zwyciężyło Związek Radziecki. Zwycięstwo w wojnie z Rosją będzie także zwycięstwem Szewczenki. Chwała Szewczence”. Wieczór odbył się na jednym oddechu, wy- Śpiewa Rusłana Łocman

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Na pielgrzymkę do Tarasa

W te niespokojne i pełne trwogi, lecz pozbawione beznadziejnie zagubionego nastroju marcowe dni liczne delegacje, zorganizowane i niezorganizowane grupy Ukraińców, idą i jadą na pielgrzymkę do Tarasa — do Kaniowa, na Górę Czerniecza. W ramach jubileuszowych działań Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej (UŚRK) z okazji obchodów 200-lecia ukraińskiego Proroka, aby pokłonić się jego grobowi i wchłonąć w swoje serca choć cząstkę jego buntowniczego, niezłomnego ducha, przyjechała delegacja Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej oraz działaczy Proświty. Prezydent Europejskiego Kongresu Ukraińców Jarosława Chortiani: „Ten skrawek ziemi na Górze Czerniecza…” Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie autora Po złożeniu wieńców i kwiatów na grobie Tarasa przewodniczący UŚRK Mychajło Ratusznyj u podnóża pomnika Kobziarza w imieniu Prezydium ogłosił i przeprowadził pierwsze wręczenie jubileuszowego medalu „200 lat od dnia urodzin T. H. Szewczenki”. To specjalne odznaczenie UŚRK ustanowiła, jak zaznaczono w regulaminie medalu: „W celu wyróżnienia aktywnej i owocnej działalności przedstawicieli ukraińskich społeczności za granicą oraz najlepszych działaczy społecznych, kulturalnych, naukowych i oświatowych Ukrainy, którzy wnoszą znaczący wkład w zachowanie ukraińskiej tożsamości narodowej światowego ukraiństwa, sprzyjają rozpowszechnianiu i popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki na świecie”. — Decyzję o nagrodzeniu — powiedział Mychajło Ratusznyj — podejmuje nawet nie Prezydium, a nasze liczne ukraińskie i zagraniczne organizacje. Medalem nr 1 (choć numer nie ma szczególnego znaczenia) nagrodzono Wasyla Jakowycza Babenkę, znanego uczonego, ukraińskiego folklorystę i etnografa, założyciela i współprzewodniczącego centrum narodowo-kulturalnego „Kobziarz”, który urodził się, żyje i pracuje w Baszkortostanie (Federacja Rosyjska). Niestety, Babenko nie mógł przybyć na ziemię swoich pradziadów. O tym, jak żyje się i pracuje Ukraińcom w Rosji, tym ludziom, którzy nie wyrzekli się swojej tożsamości narodowej i nie zdradzają jasnej pamięci swoich przodków, świadczą ostatnie wydarzenia wokół tego znanego nie tylko w Baszkortostanie, ale i w całej Rosji człowieka, naukowca, pedagoga. Zainteresowanie Babenki tematyką ukraińską, nie tylko jako uczonego, ale i działacza społecznego, nie pozostało niezauważone przez rosyjskie „kompetentne organy”. Były ostrzeżenia, groźby, a nawet próba podpalenia jego mieszkania w Ufie. Wzywano go Grupa nagrodzonych przedstawicieli ukraińskiej diaspory na „rozmowę” do znanej instytucji, gdzie usilnie żądano i „zalecano”, aby nie jechać na Ukrainę. Wyrażając wspólną opinię naszej diaspory, przedstawiciel ukraińskiej społeczności w Rosji, kierownik towarzystwa „Prowisnyk” (Moskwa) Taras Mykołajowycz Dudko powiedział, że oni, mimo wszelkich przeciwności i zakazów, będą, dopóki Bóg da sił i życia, pracować, aby Ukraina była wolna i taka, o jakiej marzył Taras Szewczenko. Na ideach Szewczenki dotyczących dobra, zgody, miłości i gotowości do poświęcenia w imię wolnej i niepodległej Ukrainy, co praktycznie wcielają w życie Ukraińcy na Ukrainie oraz w bliskiej i dalekiej zagranicy, podkreślił również przedstawiciel Kongresu Ukraińców w Rosji, członek Prezydium UŚRK, przewodniczący

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Odtworzono kozacką cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy

Niedawno w Kanwie, na malowniczym wzgórzu pod Tarasową (Czernieczą) Górą, obok pamiątkowego znaku hetmana Iwana Pidkowy, wzniesiono drewnianą kozacką cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy. Jeszcze na długo przed 200-leciem urodzin Tarasa Szewczenki szczególnej aktualności nabrało zagadnienie odtworzenia historyczno-kulturowego obszaru Czernieczej Góry i jej otoczenia; w szczególności badano kwestię odrodzenia kozackiej cerkwi. Olha Biłokiń, Wita Dzyma, konsultacje naukowe Zinaidy Tarakhan-Berezy, zdjęcia Jurija Kardasza Poszukiwaniem źródeł dokumentalnych o tej utraconej przez nasz naród zabytkowej cerkwi zajmuje się już od kilkudziesięciu lat wiodąca pracownica naukowa Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, kandydatka nauk filologicznych, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Zinaida Tarachan-Bereza. W wyniku prowadzonych przez nią badań udało się dokonać sensacyjnego odkrycia, ustalając, że w XVIII wieku u zachodniego podnóża Czernieczej Góry rzeczywiście istniała niewielka kozacka cerkiewka Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Jej istnienie potwierdzają liczne dokumenty (uniwersały, pożalowane karty carów, przywileje królów, materiały kartograficzne itp.), odnalezione przez badaczkę w archiwach Kijowa, zwłaszcza w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego i w Centralnym Historycznym Archiwum Ukrainy, a także w archiwach zagranicznych — w Rosji i w Polsce. Dlatego Szewczenkowski Narodowy Rezerwat postanowił odtworzyć na terenie rezerwatu historyczną kozacką cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, która odsłoni milionom ludzi tajemnicę pochodzenia samej nazwy Czernieczej (Klasztornej) Góry oraz jej historyczną przeszłość, a zarazem zachowa jej charakter rezerwatu i pomoże każdemu zrozumieć, jak drogie były ukraińskiemu geniuszowi kozackie cerkwie, z jaką miłością utrwalał je w swoich dziełach: A tam, tam za Dnieprem, Na pagórku, jak kapliczka, Kozacka cerkiewka mała Stoi z pochylonym krzyżem (T. Szewczenko, „Góry moje wysokie…” (Sen). 1847). Odtworzenie na terenie Szewczenkowskiego Rezerwatu cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy, poświadczonej dokumentami historycznymi, odpowiada krajowemu i światowemu prawodawstwu o ochronie zabytków, które w podobnych sytuacjach dopuszcza przeprowadzenie „…rekonstrukcji dziedzictwa kulturowego, utraconego w wyniku żywiołowych lub wywołanych przez ludzi klęsk… gdy dla historii i kultury danego regionu konkretny zabytek ma nadzwyczajną wartość artystyczną, posiada znaczenie symboliczne lub jest szczególnie ważny dla zachowania środowiska historycznego” („Karta Ryska o autentyczności i rekonstrukcji obiektów historycznych w kontekście ochrony dziedzictwa kulturowego”, 2000 r.). Właśnie takim zabytkiem jest drewniana kozacka cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, która była duchowym centrum Kanewskiego Święto-Pokrowskiego Męskiego Monasteru pod Czernieczą Górą. Ten monaster i cerkiew w urocznisku Monastyrok powstały dzięki staraniom ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy w latach 1701—1703. Pierwszym igumenem tego monasteru był biskup perejasławski Zachariasz Korniłowicz. Ostatnim — Elpidifor Diakowski. Ta cerkiew, jak poświadczają dokumenty, doznała licznych prób i zniszczeń. Trzykrotnie ją stawiano (odbudowywano) na kanewskiej ziemi. W 1776 roku przeniesiono ją na miejsce zniszczonego przez Turków i Tatarów Soboru Uspieńskiego. Właśnie na tym miejscu uwiecznił ją wybitny francuski artysta Jean-Henri Münz. Wizerunki tej cerkwi (rysunki ołówkiem i akwarelą) z lat 1781 i 1783, wykonane przez tego artystę, Z. P. Tarachan-Bereza odnalazła w archiwach Warszawy i Moskwy. Cieszy, że właśnie teraz, w przededniu 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki, ta historyczna, wielokrotnie doświadczona cerkiew wraca na Ukrainę i odradza się na naszych oczach dzięki mecenasowi S. M. Tereszczukowi, który całym sercem poczuł ogólnoświatowe znaczenie tego miejsca świętego dla Ukrainy. Z niebytu przywrócili ją najlepsi specjaliści od budowy kozackich cerkwi na Ukrainie ze wsi Sokołówka w rejonie kosowskim obwodu iwano-frankiwskiego (PP Rybenczuk W. P.) — twórcze ludzie, świadomi wagi powierzonego im zadania: Wasyl Prorocz uk, Iwan Łosiuk, Petro Byczynniuk, Wasyl Oleksiuk, Wasyl Jaremczuk. Mistrzowie, przybywszy do Kanewa, przede wszystkim wyszli na Tarasową (Czernieczą) Górę po błogosławieństwo poety, pokłonili się grobowi Wielkiego Kobzarza, odwiedzili muzeum T. Szewczenki „Tarasową Izbę” i pozostawili wzruszający wpis w księdze wrażeń. A przed wyjazdem z Kanewa przyszli do narodowej Świętyni po raz drugi, by zdać przed nią sprawozdanie z pomyślnego zakończenia prac nad odbudową cerkwi. I rzeczywiście włożyli wszystkie siły, by sprostać postawionemu przed nimi przez nasz naród zadaniu — jak najlepiej oddać historyczną wierność przy odtwarzaniu kozackiej cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy według jej wizerunku na akwarelowym rysunku Jeana-Henri Münza. Budowę cerkwi rozpoczęto 6 października 2013 roku, a zakończono 3 listopada. Wzniesiono drewnianą konstrukcję, założono legary i belki stropowe, wykonano pokrycie dachu gontem, przeprowadzono wewnętrzne prace wykończeniowe. Mistrzowie z Czerkaszczyzny kończą wykonywanie ikonostasu według barokowych wzorów z czasów kozaczyzny naszego kraju. Równocześnie w cerkwi urządzą kącik ekspozycji muzealnej, który przybliży przeszłość Tarasowej (Czernieczej) Góry oraz historię Starożytnego Swiatouspieńskiego Monasteru Kanewskiego, który powstawał w okolicach Czernieczej Góry. Odrodzona dziś cerkiew pomoże milionom miłośników lepiej zrozumieć wyjątkowość tego miejsca, związanego zarówno z Tarasem Szewczenką, jak i z historią Ukrainy. Ważne jest też i to, że symbol Bogurodzicy w duchowej kulturze Ukrainy badacze, liczni znawcy historii i etnokultury traktują jako Opiekę narodowej i konfesyjnej jedności Ukrainy, do której w swoich dziełach wzywał Taras Szewczenko. Do wewnętrznego wyposażenia cerkwi potrzeba jeszcze wiele przedmiotów z XVIII wieku. Byłoby jednak cudem odnaleźć choćby jedną rzecz, która może ocalała w którejś z ukraińskich świątyń. Strażnicy narodowej Świętyni mają nadzieję na to, bo wśród dokumentów o monasterze Opieki Najświętszej Bogurodzicy Z. P. Tarachan-Berezie udało się odnaleźć spis uratowanych przez jego mnichów niektórych przedmiotów cerkiewnych, sporządzony w 1776 roku przez namiestnika tego kozackiego prawosławnego monasteru hieromnicha Warłaama, który podajemy poniżej: Opis majątku cerkiewnego klasztoru Świętopokrowskiego Kaniowskiego, ile i co dokładnie przed napadem i zniszczeniem klasztoru przez bazylianów zostało przewiezione na przechowanie do klasztoru Świętowniebowstąpieniowskiego Moszniogórskiego i znajduje się tam obecnie, co widać poniżej: Rysunek Ż. A. Münza 1776 roku, 4 listopada. Różne przybory cerkiewne: Antymins płócienny po zmarłym przewielebnym Hierwazym. 1. Ryzy z adamaszku, tkane na białym polu w różne kwiaty, na dole i na kołnierzu obszyte złotą siatką, podszyte czarną kraszaniną. Podszywka nowa. 1. Epitrachil z tego samego adamaszku, obłożony srebrną dalionką, również podszyty kraszaniną. Nowy. 1. Podryzników dwa: jeden z holenderskiego płótna, z listwą na dole, wyszyty różnymi jedwabiami, srebrem i złotem; drugi z takiego samego płótna, na którym na dole szeroka srebrna listwa, dalionką, zieloną materią dookoła obszyta. Oba nowe. 2. Stichar diakoński z pasiastej kałamajki, na wzór jedwabnej, na dole … żółtą miszurną dalionką obłożony, podszyty kraszaniną. Nowy. 1. Orar z żółtej materii, obłożony błękitną materią. 1. Welonów kielichowych z białej parczy dwa, obszytych złotym gazem. Podszycie cienkie kałamajkowe. Nowe. 2. Welonów z żółtego adamaszku dwa, obszytych srebrną dalionką, czerwone podszycie także nowe. 2. Welonów z białego adamaszku dwa, obłożonych srebrną dalionką, podszytych czarną kraszaniną. Nowe. 2. Welon większy z żółtego adamaszku, obłożony srebrną siatką, podszyty czerwoną taftą, z dwiema czerwonymi wstążkami. Nowy. 1. Porącze, dwie pary na czerwonej tkaninie, wyszyte srebrnymi i złotymi jedwabnymi kwiatami, nowe; razem 4. Para porączy ze srebrzystej materii, obszytych dalionką. Nowe. 2. Para porączy białych z adamaszku, obszytych srebrną dalionką. Nowe. 2. Para porączy żółtych z adamaszku, z srebrnymi krzyżykami dookoła, niczym nieobszytych. Nowe. 2. Katapetazma z czerwonej weneckiej tafty. Nowa. 1. Pas z pasiastej kałamajki, przytarty. 1. Nabedrennik zielony z grezetowego domonkotu, przy obłożeniu z przyszytą do niego czarną wstążką. Nowy. 3. Indytia ołtarzowa, czerwonawa, wybijana. Nowa. 1. Cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Listopad 2013 r. Chusty różne. Chusta z zielonej tafty, wyszyta małymi złotymi kwiatowymi kropkami dookoła. Nowa. 1. Chust dwie z materii różnego koloru, pasiste. Nowe. 2. Chust papierowych trzy: jedna żółta, w kwiatki, druga niebieska, trzecia wielobarwna. Nowe. 3. Chusta wybielana, w kwiaty, dość ciemna. Nowa. 1. Ręcznik wyszywany zapoloczem na płótnie. 1. Ręcznik wyszywany zapoloczem na płótnie. 1. Ręcznik tkany, prosty. 1. Srebrne przedmioty różne: Krzyż stojący na ołtarzu, z drewna cyprysowego, oprawiony w srebro, z pozłacaną podstawą, duży. 1. Dyskos srebrny duży z podstawą, na wierzchu wybłyszczony. Nowy. 1. Gwiazda srebrna, pośrodku której w obramowaniu przedstawiono Boże wszechwidzące oko. Nowa. 1. Łyżka srebrna. 1. Krzyż cyprysowy, oprawiony w srebro, z rączką. 1. Księgi cerkiewne. Ewangelia arkuszowa, druku pieczerskiego, oprawiona w niebieski aksamit i srebrne blaszki, na której z jednej strony przedstawieni są Ewangeliści, a pośrodku przedstawione Zmartwychwstanie Chrystusa; z drugiej strony obłożona kwiecistymi blaszkami, z zakładkami w postaci wielobarwnych wstążek. Nowa. 1. Ksiąg sześć, po dwa miesiące Minei na cały rok, druku kijowskiego, zwykłe, oprawione w skórę. Nowe. 6. Księgi cztery Prologi, po trzy w każdym miesiącu na cały rok. Stare. 4. Księga Cyryla arkuszowa, oprawiona w czerwoną skórę, druku moskiewskiego. 1. Książeczka-Posłanie Ignacego Bogonosca, w czwórce, oprawiona w czerwoną skórę. Nowa. 1. Służebnik półczwórkowy druku kijowskiego, pozłacany, oprawiony, wytarty. 1. Różne przedmioty cerkiewne. Lamp mosiężnych dużych cztery, a czterech mniejszych. Nowe, razem 8. Wosku dwa krążki. Jeden szerszy, o wadze w dochodzie „30” funtów, drugi grubszy, którego waga wynosi dokładnie „5” funtów. 2. Kadzidła również o wadze „2” funtów. 1. Talerze cynowe, dobre, dwa. 2. Papier z różnymi jedwabnymi i zwykłymi nićmi, sznurkami, skrawkami tkanin, wśród których jest niewiele srebrnego pozamentu [galunu, taśmy z podstawą jedwabną lub wełnianą z metalową osnową; stosowanej do naszywania na odzież], przechowywanego do poprawiania szat. 1. Skrzynia drewniana, w której mieszczą się lepsze przedmioty. Stara. 1. Kłódka przy niej wisząca, dobra. 1. Namiestnik Świętego Pokrowskiego Kanijowskiego monasteru prawosławnego hieromnich Warłaam Strażnicy Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu zwracają się do wszystkich duchownych Ukrainy, wszystkich muzeów, kolekcjonerów, rodaków, którym nie jest obojętna ta zabytkowa cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, z prośbą o udział w odtworzeniu jej wnętrza przedmiotami, które są przedstawione na poniższej liście, a także ikonami i innymi kościelnymi przedmiotami z XVIII wieku.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Meditacje na radosny temat. Język

Wołodymyr WOJTENKO, profesor. W stosunku do języka ojczystego badacze-lingwiści nie mogą być normalni. E. Sapir, “Język”, Ottawa, 1921 (wyd. ros. “Jazyk”, M.-L., 1934). Odważyłem się na studiowanie poezji T. H. Szewczenki za pomocą metod matematycznych, jednak rozpoczynać taką pracę badacz może, mając punkty odniesienia w dziedzinie lingwistyki i literaturoznawstwa. W tej publikacji mowa o zasadniczych pozycjach, które (ze zrozumiałych przyczyn) nie wchodzą w skład lektury wielu ludzi. Bezcenny ewolucyjny dar — zdolność mówienia i rozumienia języka — ludzie w większości nie postrzegają jako nadwysoką wartość. Homo sapiens (Człowiek rozumny) to przede wszystkim Homo orans (Ten, który mówi), ale ta szkolna mądrość nabiera cech sakralnej tajemnicy przy pierwszych (i milionowych) próbach “rozkręcenia” jej na konceptualne śrubki. “Na początku było Słowo” — to o tym, jak Bóg stworzył Wszechświat, ale jednocześnie to o ewolucji ludzkiej gałęzi wyższych naczelnych. Porównanie leksyki (słownika), fonetyki (osobliwości wymowy) i składni (organizacji słów w zdaniu) różnych wspólnot rasowych i etnicznych świadczą, że ich różnorodność językowa jest sprzężona z genetyczną i pod oboma względami nie ma ludzi “lepszych” i “gorszych”. W języku Eskimosów nie ma rzeczownika “śnieg”, natomiast jest 17 słów, z których każde oznacza pewien rodzaj śniegu — puszysty, mokry, twardy, ziarnisty itd. Dla Eskimosów dokładna wiedza o właściwościach dzisiejszego śniegu jest przesłanką skutecznego polowania, a tym samym gwarancją przetrwania. W języku plemienia Ewe (Afryka) nie ma czasownika “iść”, natomiast jest 30 (!) czasowników, z których każdemu odpowiada pewien sposób poruszania się — iść powoli, iść szybko, iść chwiejąc się, wlec nogi itd. Indianie maja oprócz słowa mais (kukurydza) mają jeszcze półtora tuzina rzeczowników i przymiotników, które charakteryzują tę roślinę i jej części składowe w zależności od jej wzrostu, sezonu, pogody itd. Dla Majów kukurydza jest tym nadważnym, czym dla Eskimosów jest śnieg, a dla Ewe wyczerpujące słońce, pod promieniami którego muszą tak czy inaczej się poruszać. Nasz z wami wyrafinowany język możemy pod jakimiś względami uważać za doskonalszy od eskimoskiego, jednak w myślach przenosząc się za Koło Podbiegunowe, nagle przekonamy się o swojej bezradności wobec 17 tamtejszych “śniegów”. Doskonałymi są ten genofond i ten lingwofond, które gwarantują przystosowanie do środowiska i przedłużenie rodu w realnych warunkach istnienia etnosu. 1. Język traci żywotność i staje się “martwym”, kiedy ginie etnos, dla którego był ojczystym. Po rozpadzie potężnego państwa Hetytów przestały istnieć języki hetycki, nesycki, lidyjski i palajski. W ten sam sposób zniknęły języki gocki, fenicki, oskijski, umbryjski i etruski. Historyczne migracje etnosów i towarzyszące im procesy okupacyjne prowadzą do mieszania się języków. Znany lingwista G. Bonfante uważał, że język francuski to łacina+germański, hiszpański — łacina+arabski, włoski — łacina+grecki, rumuński — łacina+słowiański, czeski — słowiański+niemiecki, bułgarski — słowiański+grecki, rosyjski — słowiański+ugrofiński. Jak świadczy słownik etymologiczny języka albańskiego, z 5140 słów tylko 430 jest właściwie albańskimi, a reszta — to zapożyczenia z języków romańskich, słowiańskich, greckiego i tureckiego. W jednym ze słowników, dołączonych przez H. Hübschmanna do “Gramatyki ormiańskiej”, z 1940 tylko 438 słów jest ormiańskimi, a reszta przypada na źródła partyjskie, perskie, arabskie, syryjskie i greckie. Leksyka języka koreańskiego liczy 75 % (!) zapożyczeń z chińskiego. W koreańskim kotle zapożyczenia z chińskiego nabrały nowego brzmienia, jednak hieroglify, którymi są oznaczane, są jednakowe. Polityka okupacyjna i kolonialna, będąc istotą historii w minionych latach, wraz ze współczesnym globalizmem (który ma w stosunkach bogatych państw z biednymi cechy neokolonializmu) powodują wymieranie wielu języków (przedtem przekształcając je w “dialekty funkcjonalne”). Dzisiaj 70 % ludności Ziemi mówi zaledwie czterdziestoma językami. Najpowszechniejsze — chiński, hiszpański, hindi, angielski, portugalski, arabski, rosyjski. Uczeni obawiają się, że wymierania żywych języków nie uda się zatrzymać i za stulecie ich liczba zmniejszy się o połowę. Przy tym języki “wymierają” szybciej niż przedstawiciele żywej przyrody, zapisani w “czerwonych księgach”. Najsmutniejsze jest to, że wraz z językiem znika związana z nim kultura. Pierwsze miejsce wśród regionów z najwyższym stopniem zagrożenia zniknięciem zajmuje australijskie Terytorium Północne. Drugie miejsce należy do terytorium Boliwii, Brazylii, Kolumbii, Peru i Ekwadoru, gdzie żyją Indianie. Odwieczne języki rdzennych mieszkańców Ameryki stopniowo wypierają hiszpański i portugalski. Trzecie miejsce w rankingu przypadło amerykańskim stanom Oregon i Waszyngton oraz kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska, gdzie kiedyś mieszkali północnoamerykańscy Indianie. Terytoria rosyjskie również trafiły na listę regionów z najwyższym poziomem znikania lokalnych gwar. Syberia Środkowa i północ Dalekiego Wschodu zajęły czwarte i piąte miejsce. Obecnie na Dalekim Wschodzie na granicy zniknięcia są gwary ałtajskiej rodziny językowej: orocka, alutorska i akagirska. Ludzi, którzy mówią po orocku, zostało pół setki i wszyscy oni są starzy. Na Syberii sytuacja jest analogiczna: środkowosyberyjskie języki chantyjski, ketyjski i nieniecki mogą zniknąć wraz z informacją o unikalnej kulturze tych ludów. Ale największe zagrożenie zawisło nad językami tofalarskim i południowoselkupskim, których zasób słownictwa mógłby wiele opowiedzieć o bycie i świecie zwierzęcym Syberii Środkowej. Niezdolność tradycyjnej kultury do przyjmowania nacisku współczesnej, która wchodzi w życie przez ekran telewizora i odbiornik radiowy, skłania do ostrożności i naukowego uzasadnienia w stosunku do małych narodów, ale rosyjskie imperium (samodzierżawne czy bolszewickie) na takich subtelnościach się nie zna. 2. Żywy język ludowy, który zachował ducha świeżości, nadającego komunikacji trwałość, siłę, jasność, integralność i piękno, powinien służyć jako źródło i skarbnica dla rozwoju wykształconej (literackiej) literatury — tak uważał lekarz, oficer marynarki i autor-opracowujący słynnego słownika W. I. Dal. W 1837 r., spotkawszy się z W. A. Żukowskim, zaproponował mu krótką „ludową” frazę (19 słów, 2 przecinki); jej literacki wariant rozrósł się prawie dwukrotnie (35 słów, 5 przecinków). Żukowski słusznie zauważył, że pierwszy wariant jest zrozumiały tylko dla pewnej warstwy ludzi, natomiast sens drugiego wariantu bezbłędnie zrozumieją wszyscy. Ostatecznie swoje doświadczenie bezpośredniego „aranżowania” języka ludowego w celu zbliżenia go do literackiego (bez utraty obrazowości i prostoty) W. I. Dal uznał za nieudane. Dla Rosjan zrobił to Ukrainiec z domieszką polskiej krwi M. W. Gogol-Janowski. Ten wkład Połtawszczyzny w język rosyjski to jeden z przykładów tego, jak formują się kultury imperialne (natomiast różnorodne ukazy wałujewskie i emskie o zakazie ukraińskiego druku świadczą o tym, jakim niewdzięcznym łajnem jest każde imperium). W rzeczywistości zaś podobieństwo i różnice spokrewnionych (na przykład słowiańskich) języków nie mogą być podstawą do uznania jednego z nich za „lepszy” według obiektywnych cech. Przykładów jest morze; weźmy jeden najprostszy. A zatem: ukraińskiemu „horobec” odpowiadają ros. „worobiej”, polskie „wróbel”, serbskie „wrapczicz” i litewskie „zwirbulis” — czy któreś ze słów jest lepsze? Język litewski do słowiańskich nie należy, ale szary „zwirbulis” poświadcza wspólny rodowód nazwanych języków od sanskryckiego rdzenia. Oto co pisze W. I. Dal w przedmowie do 1. tomu słynnego słownika: „Trudno określić jednoznacznie, co nazywać językiem, co narzeczem (dialektem), a co gwarą. Dialektem zazwyczaj nazywają odmianę języka, na tyle bliską innemu, że (nie potrzebując osobnej gramatyki i leksyki) jest on zrozumiały dla obu grup językowych. Przewaga jakiegokolwiek dialektu nad bliskimi mu innymi to sprawa przypadkowa, bo wszystkie one są jednakowo „poprawne”. Gdyby kiedyś Nowogród, Psków lub Suzdal zdobyły przewagę nad Moskwą, dzisiejszy język moskiewski uważano by za lokalny dialekt. Nie ma powodu uważać dialektu moskiewskiego za lepszy, ale tak się stało, bo jest on językiem urzędowania, piśmiennictwa i edukacji”. Na korzyść W. I. Dala, według własnych kryteriów lingwistycznych (a nie administracyjnych) uważał on za równowartościowe języki rosyjski, ukraiński i białoruski, nie zniżając się do ogłaszania dwóch ostatnich za zepsute pochodne „wielkiego i potężnego”. Co więcej, będąc obiektywnym badaczem, Dal odnotowuje: w granicach guberni moskiewskiej języki są różne: Klin mówi po nowogrodzku, Możajsk — po smoleńsku, Kołomna — po riazańsku, a Bogorodsk — po suzdalsku. W wielu osadach powiatu moskiewskiego można zamiast słów „utiralnik” i „posiediełki” usłyszeć „rucznik” i „wiecziernica” — hej, Ukraińcy! 3. Będąc osobiście znajomym z Mychajłem Łukiniukiem i trzymając w rękach podarowaną przez niego monografię „Ostrożnie: mity!” (Kijów: Wydawnictwo im. O. Telihy, 2003. — 576 s.), będę powoływał się na jej 10. rozdział „Mit o »pobocznej rzece« historii rosyjskiej i ukraińskim »narzeczu«”. Z zawodu „technik” (wykładowca Politechniki Kijowskiej), pan Mychajło bierze pod uwagę jedynie fakty lingwistyczne, które mamy w źródłach pierwotnych (przede wszystkim kronikach), oraz koncepcje teoretyczne, które wiążą się z nazwiskami uznanych ukraińskich i rosyjskich badaczy (w szczególności A. Krymskiego, S. Wysockiego, W. Nimczuka, P. Harczewa, W. Szczerbakiwskiego, W. Kawielina, F. Filina, O. Szachmatowa i in.). Oto kilka krótkich uogólnień. 1. Musimy wyraźnie odróżniać język mówiony Rusi Kijowskiej od pisanego, bo to różne rzeczy. Literackim stał się język obcy, staro-cerkiewno-słowiański, a żywe południoworuskie elementy „wdzierały się” do tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich jedynie wbrew woli pisarza-Rusina; zapisami tego typu obfituje, na przykład, Izbornik kijowski z 1073 r. Zwraca na siebie uwagę mieszanka żywego języka ze starosłowiańskim nawet na krótkich tekstach monetarnych, bitych przez kijowskich książąt. 2. Niektórzy imperialni teoretycy, omawiając tę sytuację, uciekają się do środka, który karciarze nazywają „podkładaniem kart”. W szczególności M. Pogodin w swoich „Odpowiedziach na listy filologiczne M. Maksymowicza” (1856) radośnie donosi: „Ja nie znam małorosyjskiego, a kroniki — Nestora i Kijowską — rozumiem doskonale, zatem nie ma w nich nic małorosyjskiego”. W rzeczywistości te kroniki napisane są nie po rosyjsku (bo są starsze od niego), a po staro-cerkiewno-słowiańsku; później język cerkiewny stał się fundamentem rosyjskiego piśmiennictwa — stąd takie ich podobieństwo. Nie ma innego języka słowiańskiego, poza rosyjskim, w którym pozostało tyle elementów staro-cerkiewno-słowiańskich. Przy tym, jak podkreślają uczciwi rosyjscy językoznawcy, „inwentarz dźwięków” w języku rosyjskim i mordwińskim (ugrofińskim) jest bardzo podobny (co nie poniża i nie wywyższa żadnego z nich). 3. Nie ma dziwu w tym, że Ukraińcy (w odróżnieniu od chochołów) szanują i kochają swój język. Dzięki Bogu, odnosimy się do niego subiektywnie (wybaczcie truizm, jak do matki). Jednak musimy brać pod uwagę jego obiektywne oceny, dokonane „z boku”. Przykładów jest wiele; zatrzymajmy się na jednym, można by rzec, nieoczekiwanym. Chodzi o „Wyciągi z dzieła tureckiego podróżnika XVII wieku” E. Czelebiego. Mówiąc o języku kijowskiej ludności (czyli ukraińskim), pisze on: „Język ich jest jeszcze bardziej wszechogarniający i bogaty niż farsi, chiński, mongolski i wszelkie inne”. „Wszelkie inne” — nie do końca poprawne wyrażenie, ale na razie nie o tym mówimy. W 1972 r. odbyło się posiedzenie Biura Politycznego KC KPZR, na którym tamtejsi, pardon, językoznawcy mówili o książce I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Sołomencew: „Na Ukrainie jest dużo szyldów i ogłoszeń w języku ukraińskim. A czym on różni się od rosyjskiego? Tylko zniekształceniem tego ostatniego”. Kosygin: „Niezrozumiałe, dlaczego na Ukrainie w szkołach powinni uczyć się języka ukraińskiego”. Nie pamiętam nic o Sołomencewie, jednak Kosygin na pewno nie był idiotą; trudno powiedzieć, czy szczerze dziwił się, dowiadując się, że ukraińscy uczniowie uczą się ojczystego języka — tak, jak rosyjscy, francuscy czy chińscy. Dzięki Bogu, nauka w szkole języków obcych nie wydawała się zbędna nawet partyjnym bonzom. Ale jest jedna zawada; posłuchajmy W. I. Dala: „Z językiem żartować nie można: ludzka słowność to widzialny, gęsty związek, ogniwo między duszą i ciałem, duchem i ciałem. [...] Oto dlaczego wszyscy źle piszemy: zdolności nasze wcześnie tłamsi nauka języków obcych; zmuszają nas do ich nauki jeszcze z kołyski, czytamy za dużo obcych książek, jednak w ten sposób tłumimy swoją potęgę umysłową, stajemy się głupsi. Kiedy zaczynamy niespodziewanie łapać się na tym, że myślimy nie swoim, a obcym językiem, to jest to drogą zapłatą: jeśli nie piszemy (swojego. — W. W.), a jedynie tłumaczymy (cudze. — W. W.), to nic porządnego stworzyć już nie jesteśmy w stanie, zatem zaczynamy duchowo pospolicieć. Puściwszy się jednego brzegu i nie przystawszy do drugiego, stajemy się ludźmi niczyimi”. Nie mamy podstaw wątpić, że wczesna nauka języków obcych sprzyja ich lepszemu przyswojeniu, ale czy nie powoduje ona pewnych strat w odniesieniu do języka podstawowego (ojczystego)? Chodzi oczywiście nie o biologiczne (etniczne) określenie: „ojczystego” i „obcego”; podstawowym może być każdy, ale, zdaniem Dala, powinien być jeden. Trudno jednoznacznie obalić lub poprzeć ten punkt widzenia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

4. Ludzka mowa, według nauki ukraińskiego językoznawcy Ołeksandra Potebni, jest nierozerwalnie związana z myśleniem, ale ta więź jest bardzo szczególna, ponieważ język nie jest po prostu formą myślenia, lecz środkiem jego tworzenia: „Mowa to nie odbicie ukształtowanego światopoglądu, a działalność, która go kształtuje”. Słowo pozwala zrozumieć kogoś innego w takim stopniu, w jakim pozwala zrozumieć samego siebie. Język ustanawia więź umysłową między ludźmi dlatego, że staje się pośrednikiem między nowym postrzeganiem (tym, co w danej chwili jest w świadomości) a wcześniejszym strategicznym zapasem myśli, który znajduje się poza bieżącą świadomością operacyjną. Zatem mówić oznacza nie „oddawać” swoją myśl innemu, a pobudzać jego własne myśli, które wchłonęły jego niepowtarzalne doświadczenie. Wobec tego B może nadawać usłyszanym słowom nie taki sens, jaki nadał im jego rozmówca A. Taki przebieg zdarzeń staje się bardziej prawdopodobny, gdy A i B mają różne doświadczenie (pod względem wieku, płci, wykształcenia, zawodu itp.), różny światopogląd (kulturowy, etniczny czy społeczny), a także gdy A i B komunikują się w sytuacjach emocjonalnie napiętych, na tle deficytu czasu, depresji czy fizycznych cierpień. F. Tiutczew formułuje to językiem poetyckim („Wszystko, co powiedziane, jest kłamstwem”; „Milczenie przemawia zrozumiale”). Znany lingwista J. Łotman podsumowuje: „Język tworzy swój świat. Powstaje pytanie o adekwatność świata stworzonego właściwie przez język i świata, który istnieje poza nim”. Nie chodzi o świadome kłamstwo, a o to, że język, mimo swoich wyraźnych potencjałów informacyjnych, ma także właściwości przynależne muzyce. Oczywiście, słysząc sowiecki hymn Federacji Rosyjskiej, bezbłędnie rozumiemy, co chcą nam powiedzieć, ale nie chodzi o znienawidzoną melodię. Prawdziwa muzyka (folklor, klasyka, modernizm) różnie i o różnych rzeczach „mówi” różnym ludziom: każdy utwór może prowokować i zachwyt, i obojętność, i nienawiść. Wracając do przytoczonej tezy J. Łotmana, rozwińmy ją. Dlaczego towarzyszem komunikacji językowej jest (większa lub mniejsza) nieokreśloność? Jak traktować szkodę, którą wyrządza ludzkości ta wada? Czy można ją przezwyciężyć? Odpowiadać zacznę od prostej uwagi E. Sapira: „Konkretność doświadczenia życiowego jest bezgraniczna, zasoby nawet najbogatszego języka są ograniczone”. Formalnie rzecz biorąc, samo pojęcie „najbogatszy język” jest nieokreślone, ale rozumiemy je intuicyjnie. Mózg człowieka ma granicę możliwości, usunąć jego funkcjonalną niedoskonałość językową nie sposób. Jednak (na tym samym intuicyjnym poziomie) ludzkość uświadamia sobie tę wadę, wobec czego widzimy dowcipne próby jej przezwyciężenia. Takie angielskie formy jak killjoy („ten, kto psuje przyjemność”, a dosłownie „zabijradość”) lub marplot („przeszkoda”, a dosłownie „zniszczzamysł”) leżą w tej płaszczyźnie. Każdy język ma klisze takiego tworzenia. Słowo współistnienie (ang. coexistence), które stało się popularne na pewnym etapie „zimnej” wojny, spowodowało narodziny niemieckiego odpowiednika „Nebeneinanderleben” („oboksiebieżyć”), po niemiecku koślawego i dokładnego. daj częściowo) już zrobione, wobec czego w zadaniu nr 5 podpowiedziałem, że na kulach stoją (jeśli chodzi o kalekę i pomocnicze „nogi”), jednak kule można wbijać w drzewo (kiedy mówi się o żelastwie i podkładzie). Pomyliłem się; takich, rzec by można, prymitywnych subtelności maszyna nie rozumie, jej nie nauczono. A nie nauczono dlatego, że wytłumaczyć miliony takich szczegółów nawet ekonomicznym językiem komputerowym oznacza każdy mrówczy fragment programu zwiększyć do rozmiarów słonia. Kiedy chodzi o szachy, programiści już zwyciężyli arcymistrzów, ale ustalone zasady poruszania się 32 figur na 64 polach — to o wiele mniej niż kombinacyjne migotanie wielu tysięcy słów i wielu miliardów możliwych tekstów, które wszystkie kombinacje ustalają. 6. Poprawna (gramatyczna) mowa nie pozwala człowiekowi mówić, co mu się podoba i jak mu się podoba. Myśl znajduje się pod wpływem dwóch tyranów — języka i prawdy. Ale słowa są wieloznaczne i w rzeczywistości to dobrze. Synonimy, metafory i plastyczność składni — to dobrze. Wobec tego język, mimo wszystko, daje człowiekowi możliwość swobodnego mówienia o świecie — właśnie w tym zawiera się zdumiewalność zjawiska językowego. Jednocześnie Słowo nie tylko odzwierciedla Myśl, ale konserwuje, niemal zabija ją. Zapisanym Słowem — papirusem, manuskryptem, książką — można manipulować według własnego uznania. Świadczy o tym nawet Biblia: cztery ewangelie — to cztery różne książki, a jeśli pozwolicie powiedzieć — nawet cztery różne wiary. O tym również można mówić, dotykając stosunków między językiem a prawem; prawnicy zawsze chodzą po ostrzu brzytwy, bo adwokat i prokurator (z sensu swojego zawodu) uważają, że dwie szklanki, z których jedna jest w połowie pełna, a druga w połowie pusta, zasadniczo różnią się między sobą. Ciężkie żarna wieloznaczności terminów noszą na szyi twórcy konstytucji. Istnieje — od dawna — Wielka nauka, którą jej adepci uważają za Największą: jest to filozofia. Celem filozofów są poszukiwania prawdy, jednak w rzeczywistości w najlepszym wypadku szukają sensu słów, w najgorszym — przypisują im taką czy inną istotę według własnego uznania. Prawda jest potrzebna w nauce, ale w stosunkach między ludźmi przede wszystkim ceni się prawdę. Minimalna nieokreśloność słów i ich kombinacji zapewnia legalizację naukowych prawd. Wielowymiarowość międzyludzkiej prawdy jest jedną z przesłanek jej legitymizacji. Dobry utwór artystyczny, w którym nie ma ani jednego słowa prawdy protokolarnej, pozostaje dobry. Dobrą hipotezę fizyczną może zalegalizować i uczynić teorią (prawdą) tylko bezbłędny protokół eksperymentu. Jednocześnie zasadnicze prawdy fizyczne trzymają się na terminach energia, fala, pole, prąd, charm (powab), spin (wrzeciono) i innych, które są zapożyczone z poza naukowego leksykonu, a wobec tego w sensie lingwistycznym są podobne do tej cebuli, z której chłopiec strzelał w ogrodzie. I co? A nic! Język, mimo swojej niedoskonałości, jest błyskotliwą kochanką mózgu, a razem są zdolni zaspokoić wszystkie bez wyjątku potrzeby ludzkości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗
Wielki Kobziarz zajmuje wybitne miejsce w historii nowego ukraińskiego języka literackiego, ponieważ jest jego założycielem i najwybitniejszym twórcą. Przedszewczenkowski (dawny) język literacki opierał się na macedońskim dialekcie starobułgarskiego języka w redakcji kijowskiej (słowiańsko-ukraiński). Jego źródła sięgały Rusi Kijowskiej. Zawierał on także elementy łaciny, polszczyzny oraz ukraińskiego języka potocznego. Tym językiem pisali traktaty naukowe uczeni Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a dzieła polemiczne i artystyczne pisarze XVI–XVIII wieku. Jednak ze względu na swój sztuczny charakter był on mało zrozumiały dla prostego ludu. U podstaw nowego ukraińskiego języka literackiego położono narodowy język potoczny, stworzony przez geniusz narodu ukraińskiego na przestrzeni wielu stuleci. W długotrwałym procesie historycznego rozwoju literackiego języka ukraińskiego dominowała prawidłowość: coraz szersze wykorzystywanie w języku pisanym elementów potocznych. Tworzenie jednolitego języka literackiego stało się częścią składową szerokiego procesu tworzenia narodu ukraińskiego. Wszak jednolity, znormalizowany język literacki to jedna z najważniejszych cech narodu. W XVIII wieku następował upadek staroukraińskiego języka pisanego, jednocześnie gwałtownie rozpoczął się burzliwy rozwój języka ukraińskiego na bazie narodowego języka potocznego. Intensywny proces łączenia języka pisanego z potocznym trwał także w XIX wieku. Inicjatorem nowego ukraińskiego języka pisanego stał się połtawianin Iwan Kotlarewski. Jego najsłynniejszymi poprzednikami byli Hryhorij Skoworoda oraz Iwan Nekraszewycz. W twórczości słowno-artystycznej I. Kotlarewskiego, P. Hulaka-Artemowskiego, H. Kwitki-Osnowjanenki oraz J. Hrebinki ukraiński język literacki stał się ważnym zjawiskiem społecznym, potężnym narzędziem wyrażania myśli, charakteru, światopoglądu i dążeń narodu ukraińskiego. Dzięki genialnemu darowi T. Szewczenko dokonał twórczej syntezy ukraińskiego języka literackiego z potocznym. Wykorzystawszy żywotne elementy tradycji literackiej, podniósł on język ukraiński do poziomu najbardziej rozwiniętych języków literackich świata. Koncepcja językowo-historyczna i estetyczna T. Szewczenki świadczy: dobrze uświadamiał on sobie potrzebę jednolitego ogólnonarodowego ukraińskiego języka literackiego na bazie ludowej, dlatego świadomie go tworzył. Według wniosku I. Ohijenki, T. Szewczenko był pierwszym wśród naszych literatów, który głęboko uświadomił sobie „wagę języka literackiego w piśmiennictwie i dlatego tworzył go, dbając, by był jak najlepszy”. Dzięki temu język dzieł T. Szewczenki stał się kamieniem węgielnym ukraińskiego języka literackiego. T. Szewczenko wprowadził do języka literackiego elementy stylu naukowego i publicystycznego. Opracowywał leksykę i frazeologię naukową, polityczną oraz publicystyczną. Wprowadzał do języka swoich dzieł przejrzyste konstrukcje składniowe, wzbogacał aspekty stylistyczne, podniósł go do wyżyn społecznych i estetycznych. Działalność językowa T. Szewczenki stała się wybitnym zjawiskiem. Dzięki niej odczuwalnie wzmocniły się możliwości języka ukraińskiego. T. Szewczenko jest twórcą poezji politycznej w naszej literaturze. Wniósł do języka rewolucyjno-bojową terminologię i frazeologię społeczno-polityczną. Do złotego funduszu słów-broni w walce o wolność Ukrainy należą wezwania: „gromadą obuch hartować i dobrze naostrzyć siekierę”, „wstawajcie, kajdany zerwijcie i wrogą złą krwią wolność skropcie”, „walczcie – zwyciężcie, wam Bóg pomaga”. Oraz wyrażenia: „oby kaci ich ścieli tych carów-katów ludzkich”, „cara do kata poprowadzą”. Jeśli T. Szewczence brakowało słów z żywego języka, on, jak wszyscy wybitni poeci, śmiało tworzył nowe słowa: „szerokołany” łan, „stu-ręki”, „krutobrzeżny” Dniepr, „stoorzecza” – bardzo szerokie potoki. T. Szewczenko utwierdził potoczny język ludowy jako podstawę ukraińskiego języka literackiego. Dzięki niemu wiodącą i formującą rolę w ogólnonarodowym języku ukraińskim zaczęły odgrywać zasoby językowe centrum ukraińskiego terytorium językowego i etnograficznego – gwary ludowe Środkowego Naddnieprza. Wszak przed T. Szewczenką ukraiński język literacki tworzył się na ziemiach lewobrzeżnych Charkowszczyzny i Połtawszczyzny. Dzięki T. Szewczence do tego procesu przyłączyło się Prawobrzeże. Według wniosków naukowców, T. Szewczenko przetwarzał wzorce mowy ludowo-poetyckiej w duchu Homera, wykazując przy tym wysoki talent i kulturę. W języku jego dzieł nie ma wąskich prowincjonalizmów i wulgaryzmów. Dlaczego właśnie T. Szewczenko, który nieprzerwanie mieszkał w rodzinnym kraju tylko przez pierwsze 15 lat, a później tylko trzykrotnie z obczyzny przyjeżdżał do Ojczyzny, stał się fundatorem ukraińskiego języka literackiego? Taras urodził się i dorastał w geograficznym centrum Ukrainy – na Zwinogródczyźnie, język mieszkańców której zachował się w pierwotnej czystości, gdyż nie zaznał obcojęzycznych wpływów. Jeszcze w dzieciństwie Taras zakochał się w jego melodyjnym pięknie. Miał dobry słuch, piękny głos i z ust ludu na zawsze przyswoił wiele pieśni. Właśnie język pieśni stał się jednym ze źródeł języka Szewczenki. Dlatego język jego dzieł jest bardzo czysty, najczystszy spośród języków innych ówczesnych ukraińskich pisarzy. Jedynie Marko Wowczok pod względem czystości języka swoich opowiadań i powieści zrównała się z językiem dzieł T. Szewczenki. Czytając „Kobziarza”, wiele pokoleń Ukraińców doskonaliło, wzbogacało i oczyszczało swój język, stawali się świadomymi patriotami rodzinnej ziemi i naszego boskiego języka. Dzięki dziełom T. Szewczenki w stosunkowo krótkim czasie wśród wszystkich grup etnograficznych narodu rozpowszechniły się i ostatecznie utwierdziły nasze narodowe samookreślenia: Ukraina, Ukrainiec, ukraiński. Zatem, wnikliwie, uważnie czytajmy i studiujmy nieśmiertelne dzieła Wielkiego Tarasa, bo one i dziś służą nam jako źródło patriotyzmu, humanizmu, wiary w potężną rewolucyjną i twórczą siłę narodu ukraińskiego. Kochajmy, doskonalmy swój, otrzymany od T. Szewczenki ukraiński język, oczyszczajmy go z obcojęzycznego niepotrzebnego balastu. Pamiętajmy: język – to jedna z najważniejszych cech narodu; czyj język – tego i państwo; język – to wskaźnik poziomu waszej kultury, narodowej świadomości, obywatelskiej godności i wartości, oddania Ukrainie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Z niezłomną wiarą

Witalij MACKO, m. Chmielnicki. W Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Taras Szewczenko w najnowszych paradygmatach wiedzy naukowej”, poświęcona 200. rocznicy urodzin Kobziarza. Do udziału w jej pracach zgłosili się czołowi krajowi naukowcy: Inna Szorobura, doktor nauk pedagogicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, rektor Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej (ChAHP), deputowana rady obwodowej; Ołeksandr Hałus — doktor nauk pedagogicznych, prorektor ds. pracy naukowej ChAHP; Witalij Macko — doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka i literatury ukraińskiej ChAHP; Iryna Rusnak — doktor nauk filologicznych, profesor, prorektor ds. pracy naukowej Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego; Olha Kucewoł — doktor nauk pedagogicznych, profesor, profesor katedry literatury ukraińskiej Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego; Wałentyn Wandyszew — doktor nauk filozoficznych, profesor, kierownik katedry filozofii i socjologii Sumskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego; Ludmyła Marczuk — doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języka ukraińskiego Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Ohijenki; Ołena Perełomowa — doktor nauk filologicznych, profesor, profesor katedry dziennikarstwa i filologii Sumskiego Państwowego Uniwersytetu; Wołodymyr Studynski — doktor nauk historycznych, profesor Państwowej Wyższej Uczelni „Kijowski Narodowy Uniwersytet Ekonomiczny im. W. Hetmana” (m. Kijów); Inna Jaszczuk — doktor nauk pedagogicznych, profesor, dziekan wydziału edukacji początkowej i filologii ChAHP. Do konferencji dołączyli także działacze Proświty, w szczególności Lubow Serdunycz — przewodnicząca Starosieniawskiego rejonowego towarzystwa „Proświta”, Switłana Hrozian — członek zarządu Iziasławskiego rejonowego towarzystwa „Proświta” oraz inni. Uczestnicy konferencji minutą ciszy uczcili pamięć poległych bohaterów Euromajdanu. Z powodu znanych wydarzeń, kiedy doszło do rozlewu krwi, a także zakłóceń w rozkładzie jazdy pociągów, nie wszyscy uczestnicy zdołali przyjechać do Chmielnickiego, jednak wyrazili swoje wsparcie za pomocą depesz telefonicznych. Profesor W. M. Wandyszew: „Myślę, że Kobziarz z niebios patrzy, jak powoli opada obłuda z oczu i dusz znacznej części Ukraińców. Sukcesów Wam i niezłomnej Wiary”. Uczestnicy forum naukowego złożyli kwiaty u podnóża pomnika Tarasa Szewczenki. Na podstawie materiałów z ogólnoukraińskiej konferencji wydano już zbiór prac naukowych „Taras Szewczenko w najnowszych paradygmatach wiedzy naukowej”. Ołeksandra KASIANOWA, Zdjęcie Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii. „Szewczenko to ten, który został posłany przez Boga — takimi słowami rozpoczęła spotkanie docent, szewczenkoznawca Switłana Zadorożna. — Taras Hryhorowycz przemawia do nas, jest obecny wszędzie, w sercu każdego prawdziwego Ukraińca. To właśnie on przypomina nam o tym, kim jesteśmy i jaka jest nasza istota. Wszystko, co mamy, wyprosił dla nas u Boga Taras Szewczenko”. Zastępca dyrektora Instytutu doc. Wałerij Czemes przed wyrecytowaniem wiersza „Na Wielkanoc na słomie…” zaznaczył, że w swojej twórczości Szewczenko uczy kochać, nie być obłudnym, zanurza nas w żywioł ludowej siły i ducha, daje nam wiarę w to, że naród jest najwyższą formą świadomości. „Pamięć Szewczenki” daje zrozumienie tego, dokąd zmierzamy, kogo szanujemy. W najcięższych czasach naród zwracał się i zwraca do twórczości Szewczenki. Podczas czytań literackich poświęconych Tarasowi Szewczence, w wykonaniu studentów starszych lat i wykładowców Instytutu Filologii doc. Hałyny Usatenko, kierownika laboratorium dydaktycznego szewczenkoznawstwa Wałentyny Hnatenko, doc. Serhija Łuczkanyna wybrzmiały utwory. Od lewej do prawej: chmielniccy działacze Proświty, uczestnicy konferencji naukowej Ałła Nikołajewa, Witalij Macko, Olesia Bartaszczuk, Olha Błażewycz, Witalij Michalewski przy pomniku Tarasa Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

„Kobzarz w każdej rodzinie”

Wołodymyr Sawenko, przewodniczący Słowiańskiego Zrzeszenia „Proświty” Od 24 lat nasze proświatowskie zrzeszenie w działalności wydawniczej wciela w życie hasło „Kobzarz w każdej rodzinie”. Setki rodzin Słowiańska czyta Księgę Szewczenki, wydaną przez Wydawnictwo Centralne „Proświta”. Do funduszu nagród weszło wiele ciekawych wydawnictw „Proświty”, płyty o tematyce ukraińskiej, w tym „Historia Ukrainy” i „Twierdze Ukrainy”. Szczególnie nowość: „Solospiwy na słowa Tarasa Szewczenki”: zbiory „Za dumką duma” i „Dawno to minęło”. Dla młodzieży uniwersyteckiej Słowiańska – praca Wadyma Pepy „Ukraina w zwierciadle tysiącleci”, książka znanego językoznawcy i publicysty, doktora nauk filologicznych, profesora Ołeksandra Ponomariwa „Leksyka greckiego pochodzenia w języku ukraińskim”, badanie Borysa Jaćenki „Słowo o pułku Ihora jako źródło historyczne do tajemnicy dawnych pism”. A także słowniki. Z okazji święta Szewczenki wyrażamy podziękowanie Centralnemu Zarządowi „Proświty”, w szczególności zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki Mykole Nesterczukowi oraz redaktor naczelnej „Słowa Proświty” Lubow Hołocie za wsparcie naszego zrzeszenia w upowszechnianiu słowa Szewczenki na Doniecczyźnie, czego ona bardzo potrzebuje. Serdecznie dziękujemy przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawłowi Mowczanowi za umiejętną koordynację działalności wydawniczej naszego towarzystwa, a szczególnie za jego przedmowy do wszystkich wydań „Kobzarza”, które odsłaniają głęboką istotę wizerunku niezapomnianego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

200. rocznica — 200 zdjęć

Ludmiła DANYLIUK, zastępczyni dyrektora Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego W Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim odbyło się uroczyste otwarcie wystawy fotografika Stanisława Stojanowskiego „Świeca wieczności” z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Na otwarcie wystawy przybyli studenci Chmielnickiego Specjalistycznego Liceum-Internatu z pogłębionym przygotowaniem w zakresie nauk ścisłych, pisarze, pracownicy bibliotek, mieszkańcy Chmielnickiego. Jest to 33. wystawa indywidualna fotografika. Stanisław Stojanowski — urodzony we wsi Czornokozińce w rejonie kamieniecko-podolskim w obwodzie chmielnickim, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, weteran pracy, mieszka w Kamieńcu Podolskim. Jego twórczość jest ściśle związana z rodzinnym miastem nad Smotryczem, któremu poświęcił setki swoich fotografii. Wystawy indywidualne odbywały się w różnych miastach Ukrainy. Uczestnik ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw oraz festiwali filmowych, autor i współautor historyczno-publicystycznych książek o podolskim kraju. Na wystawie zaprezentowano zdjęcia pomników Kobzarza z różnych zakątków Ukrainy, fotografie miejsc związanych z Tarasem Szewczenką. Symboliczne jest, że na wystawie poświęconej 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza zaprezentowano dokładnie 200 zdjęć. Z poetyckim słowem, poświęconym Kobzarzowi, na wernisażu fotograficznym wystąpili członkowie obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Marjan Krasuckyj, Nina Szmurykowa, Anatolij Nenciński. Wystawę wysoko oceniono, a Stanisława Iwanowicza pozdrowili zasłużona mistrzyni ludowej twórczości Ukrainy, mistrzyni haftu gładkiego Nadia Gołowaszczuk oraz dziennikarz, reporter Teleradiokompanii „Podillia-Centr” Mykoła Kuzemski. studenci Krzemienieckiej Szkoły Medycznej. Studenci Medycznego Kolegium w Nowogrodzie Wołyńskim zapoznali obecnych ze swoimi badaniami rysunków Kobzarza o tematyce medycznej. O losach projektu pomnika T. H. Szewczenki dla Dubna, autorstwa rzeźbiarza Iwana Kawalerydze, opowiedziała uczestnikom konferencji kierowniczka Muzeum Literackiego im. Ulasa Samczuka w Równem Inna Nahorna. Przedstawiła ona wystawę książek z serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego im. Ulasa Samczuka w Równem”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

„Wszystko, co mamy, wymodlił nam u Boga”

3 marca w Instytucie Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki odbyły się czytania szewczenkowskie z okazji 200. rocznicy urodzin Kobzarza. wiersze „Rusałka”, „Dola”, „Myśli moje…”, tryptyk „Dola”, „Muza”, „Sława”, „Testament” w języku serbskim, rumuńskim, czeskim i ukraińskim. Zastępca dyrektora Instytutu doc. Serhij Riznyk powiedział, że gdyby nie wielkość talentu T. Szewczenki, to kto wie, czy wytrzymalibyśmy takie próby losu, jakie przeżywamy dzisiaj. Serhij Mychajłowycz wyrecytował wiersz „Umarłym i żywym…”. Kierowniczka Katedry Szewczenkoznawstwa prof. Oksana Słipuszko zauważyła, że 100., 150. i 200. rocznica T. Szewczenki to znaczące daty w życiu Ukraińców, ponieważ właśnie w te jubileuszowe lata dokonywały się zmiany społeczne i socjalne. 2014 — to Szewczenkowski rok, właśnie teraz Ukraina zmienia się tak, jak chciał Wielki Kobzarz. Na zakończenie doc. Switłana Zadorożna wyrecytowała kilka wierszy-idylli, które przede wszystkim potwierdzają, że istotą naszego bytu są rodzina i ognisko domowe, czego dowodem jest przewodni obraz matki w twórczości Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Przez wieki się nie starzeje

5 marca 2014 roku w Pałacu Lubomirskich zamku w Dubnie odbyła się regionalna konferencja naukowo-teoretyczna „Słowo Szewczenki przez wieki się nie starzeje”, poświęcona 200. rocznicy urodzin Kobzarza. Przygotowali ją i przeprowadzili wykładowcy oraz studenci Dubieńskiego Kolegium Medycznego. Obecni zapoznali się z fotografiami T. Szewczenki wykonanymi za jego życia, mówiono o jego pobycie na Wołyniu. W szczególności interesujące były badania dotyczące pobytu Kobzarza w Krzemieńcu i Poczajowie, które przeprowadzili stu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Proszę o głos! Z Moskwy

Włodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Oglądając w telewizji kanału „Rada” parlamentarne przesłuchania, poświęcone 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, zwróciłem uwagę, że nikt nawet słowem nie wspomniał o samoofiarnej pracy kolektywu Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie na chwałę Kobzarza. Tymczasem możemy rywalizować z każdą placówką naukowo-badawczą i kulturalną na świecie pod względem jakości i skali tej pracy. Nie odważyłbym się jednak chwycić za pióro dla takiego pewnego siebie, choć przekonującego stwierdzenia. Niski ukłon dla „Słowa Proświty”, które od wielu lat udostępnia nam swoją wysoką trybunę. Jednak wrażenie jest takie, że w warunkach obecnego słusznego oburzenia Moskwą niektórzy w Ukrainie w ogóle boją się powiedzieć dobre słowo o naprawdę dobrych sprawach, dokonanych przez kogokolwiek w rosyjskiej stolicy. Czego więc nauczyliśmy się od Szewczenki, któremu znów gorąco przysięgamy?! To dla niego wszystko, co truje i odurza świadomość narodową, było związane właśnie z „moskiewską Oto co pisze we wstępie Włodymyr Melnyczenko: „Tytuł tej książki odzwierciedla samą istotę historycznego przeznaczenia Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie — być naprawdę Szewczenkowskim domem w rosyjskiej stolicy, propagującym ukraiński język, kulturę, duchowość narodu ukraińskiego. Książka ukazała się w przededniu wielkiego święta — 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki i jest naszym swoistym sprawozdaniem z pracy twórczej w latach poprzedzających jubileusz”. Ta książka to wielka praca Centrum z ostatnich kilku lat, zawiera liczne wywiady, artykuły i inne materiały, opublikowane przez autorów w ukraińskich i rosyjskich mediach, mediach elektronicznych, na stronie Centrum. Wydanie będzie przydatne wszystkim, którzy interesują się bogatym życiem kulturalno-artystycznym i duchowym Ukraińców Rosji, ogólnie ukraińskiej diaspory. O wiele mówią już same tytuły rozdziałów książki: „Upamiętnienie Obchody 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w Rosji nabierają coraz większego rozmachu. 1 marca w Rosyjskiej Akademii Sztuk, gdzie Szewczenko spędził ostatnie lata życia, Ukraińska Narodowo-Kulturalna Autonomia Sankt-Petersburga wraz z organizacją społeczną „Ukraińcy Moskwy” przeprowadziła akcję haftowania „Ręcznika dla Wielkiego Tarasa”. Fundacja Charytatywna „Ukraiński Ręcznik”, którą kieruje Mykoła Stepanenko, w latach 2013–2014 prowadzi kulturalno-artystyczną, społeczną akcję „Obejmijcie się, bracia moi!”. Akcja odbywa się na Ukrainie, w Rosji, w Kazachstanie, w miejscach związanych z życiem i twórczością wybitnego Tarasa, a także w innych krajach, w których mieszkają Ukraińcy. U podstaw akcji leży haft „уніблекотою”. To on otworzył oczy całemu narodowi na to, że to właśnie Moskwa (w tandemie z Warszawą) była winowajczynią bezpaństwowości Ukrainy i historycznym uosobieniem antyukraińskich dążeń Rosji. Swoją twórczością Szewczenko do dziś oskarża Moskwę o skażenie – mówiąc dzisiejszym językiem – narodowego kodu cywilizacyjnego. Jednak… Jednak genialnie mądry Kobzarz, pamiętając o zawsze pełnym „kielichu moskiewskiej trucizny”, nie odrzucał żywego miasta jako w ogóle biologicznie niezgodnego z ukraińskim kodem. Wyjeżdżając z Pierwszoprzestolnej w marcu 1858 roku, Szewczenko zapisał w dzienniku: „…Opuściłem gościnną Moskwę”: „W Moskwie najbardziej ucieszyło mnie to, że u oświeconych moskwian spotkałem najcieplejszą serdeczność wobec mnie osobiście i szczere współczucie dla mojej poezji”. To także Szewczenko! Nie pozwolimy, by jego uczucia poszły w zapomnienie. Tym bardziej nie należy przemilczać, a nawet piętnować wszystkiego, co dzieje się w Moskwie w imię narodowego geniusza. Chcę poświadczyć, że gościnna dla Kobzarza Moskwa istnieje także teraz, a „oświeceni moskwianie” równie życzliwie odnoszą się osobiście do niego i szczerze współczują jego poezji. Wielu jest tu przedstawicieli, mówiąc słowami poety, „moskiewskiej sławy uczonej i literackiej”, z którymi, podobnie jak z Szewczenką, trzeba się kontaktować „jak z dawno znanymi krewnymi”. Tym bardziej, że nasz Prorok ma w Moskwie chatę, a w niej — „swoją prawdę, i siłę, i wolę”. Niedawno w rosyjskiej stolicy ukazała się po ukraińsku książka „Narodowe Centrum Kultury Ukrainy — Dom Szewczenki w Moskwie”. Notabene, to już dziesiąta monografia o tutejszej obecności poety. Ku wielkiemu żalowi nie udało się na zasadach międzypaństwowych rozwiązać kwestii otwarcia w Moskwie, do jubileuszu, pomnika dwóch postaci — Tarasa Szewczenki i Michaiła Szczepkina, mimo że wcześnie zwracaliśmy się do byłego prezydenta Ukrainy. Ale postawiliśmy popiersie Kobzarza bezpośrednio w Centrum Kultury. Wiecznie żywy Taras stanął na Starym Arbacie młody, takim właśnie przyjechał po raz pierwszy do Moskwy i napisał w niej genialnie bolesne „Czyhryninie, Czyhryninie…”. Słowo moje, łzy moje, Raju ty mój, raju! Na zakończenie proszę o rozwiązanie na poziomie państwowym od dawna dojrzałej kwestii nadania imienia Tarasa Szewczenki Narodowemu Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Rosjanie biją brawo ukraińskim piosenkom

Z inicjatywy Karelskiej Republikańskiej Organizacji Społecznej „Towarzystwo Kultury Ukraińskiej «Kalina»”, przy wsparciu Ministerstwa Kultury Karelii, pod koniec lutego w siedzibie Centrum Kultur Narodowych i Twórczości Ludowej odbył się międzynarodowy wieczór literacko-muzyczny, poświęcony Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego „Nasz język kalinowy”. Swietłana RUKAWISZNIKOWA W wieczorze wzięli udział przedstawiciele kilku narodowych towarzystw Karelii. Recytowano wiersze w językach ukraińskim, rosyjskim i białoruskim. Po raz pierwszy na zaproszenie „Kaliny” do nas przyjechali soliści studia wokalu estradowego „Alternatywa” z osiedla Pjalma w rejonie pudoskim: Elena Astratowa, Walerija Minina i Jana Korowina wykonały ukraińskie piosenki. Kierowniczką artystyczną tego zespołu jest Ludmiła Litwinowicz, pochodząca z obwodu iwano-frankowskiego. Ze swoimi występami młodzi artyści odwiedzili już miasta Karelii — Pudoż, Miedwieżogorsk, Suojarwi, Sortawała, Pietrozawodsk, a także Niandomę i Kargopol w obwodzie archangielskim, Wytegrę w obwodzie wołogodzkim, a ponadto Petersburg i Moskwę. Na tym wieczorze studentka Konserwatorium Pietrozawodskiego im. Głazunowa — Hanna Szałajewa wykonała arię z opery Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka” oraz ukraińskie pieśni ludowe. Soliści chóru „Ukraińska pieśń”: Tatjana Sibilowa, Ludmiła Agapkina, Orest Piatybrat, Walentyn Rieznik, Ołeksandr Ostapczuk wykonali ukraińskie piosenki. Uczestniczka chóru rosyjskiej pieśni „Pitaricy” Halina Maslowa przeczytała napisane przez siebie opowiadania w bardzo ciekawej pudoskiej gwarze. Wzruszyło do łez, gdy po powitaniu w języku ormiańskim, które wygłosiła kierowniczka wzorcowego dziecięcego zespołu „Nairi” Meri Saszajewna, dzieci zawirowały w swoim narodowym ormiańskim tańcu. Towarzystwo litewskie zaprezentowało widzom numery taneczne. Kierownik zespołu Kiasciutis Baranauskas przeczytał wiersz o swojej ojczyźnie Litwie. Duszą wieczoru była nasza prowadząca Olena Kononowa. Po raz kolejny przekonaliśmy się, że język ojczysty to dusza, żywe dziedzictwo, które musimy chronić.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Kronika Domu Szewczenki

Właśnie w Moskwie, nakładem wydawnictwa „Domaszńa Biblioteka”, ukazała się książka „Narodowe Centrum Kultury Ukrainy — Dom Szewczenki w Moskwie”. Ten solidny, liczący prawie 600 stron, hojnie ilustrowany tom przygotowało do druku Narodowe Centrum. Autorami książki są generalny dyrektor Centrum, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko, a także pracownicy naukowi Centrum Assol Owsiannykowa-Melentjewa, Olena Marczenko i Jurij Bezkrowny. pamięci Tarasa Szewczenki w Moskwie”, „Kochajcie swoją Ukrainę…”, „Prezentujemy duchową elitę Ukrainy”, „Ipostasie sztuki narodowej”, „Niech święci się w tych murach imię »Ukraina«”. Zamieszczono opowieści o masowych projektach Narodowego Centrum, w szczególności takich jak „Dialog kultur”, „Ukraina teatralna”, „Wystawy sztuki”, „Diaspora”, a także opowieść o ukraińskiej niedzielnej szkole im. Pawła Popowycza. Osobny rozdział poświęcono pamięci wybitnego aktora Bohdana Stupki, który wielokrotnie bywał w Narodowym Centrum. Mówiąc o wielostronnej działalności Centrum, otwartego przez Ukrainę, Wołodymyr Melnyczenko pisze: „Tylko wielkie państwo o bogatej kulturze było zdolne tego dokonać… U podstaw działalności Centrum leży niezniszczalny testament Szewczenki »Kochajcie swoją Ukrainę…« I nieśmiertelna dusza poety będzie nam wdzięczna”. Wł. inf.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Godnie obchodzimy jubileusz geniusza

Ukraińskim organizacjom w Rosji, miłośnikom twórczości T. Szewczenki, ukraińskiej kultury i ukraińskiego słowa, unikatowego wyrobu ludowej sztuki – „Ręcznika dla Wielkiego Tarasa”. Wymiar płótna, na którym haftowany jest ręcznik, wynosi 7 metrów. Obowiązkowym elementem wzoru są daty „1814” i „2014” oraz fragmenty z poezji Szewczenki: „Obejmijcie się, bracia moi. Proszę was, błagam!”, „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”, „Od obcych się uczcie, a swego się nie wyrzekajcie”. „Ręcznik dla Wielkiego Tarasa” haftują zarówno mistrzowie ludowego haftu, jak i przedstawiciele diaspory ukraińskiej. Wszyscy chętni mogli przyłożyć rękę do haftowania i zostaną wpisani do Paszportu Ręcznika. Ręcznik przybył z Sankt-Petersburga do Moskwy. Zaplanowano także przeprowadzenie akcji w Orenburgu i Kazachstanie. Na zakończenie akcji przewidziano przekazanie „Ręcznika dla Wielkiego Tarasa” do Muzeum Szewczenki w Kaniowie lub Kijowie. Wśród wielu innych wydarzeń należy odnotować wejście 9 marca aktywistów stowarzyszenia „Dniepr” w Kabardo-Bałkarii, którym kieruje Swietłana Charenko, wraz z rodakami z Dniepropetrowska na szczyt Szewczenki oraz ustawienie tam jego popiersia. Inf. własna.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

W programie otwartej nocy odbyła się długo wyczekiwana premiera filmu Serhija Proskurni „Taras Szewczenko. IDentyfikacja”. Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

SZEWCZENKO/MANIA/

W Narodowym kompleksie kulturalno-artystycznym i muzealnym Mystećkyj Arsenał z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki zaprezentowano projekt na wielką skalę — SZEWCZENKO/MANIA/. W ekspozycji znajduje się ponad 50 dzieł plastycznych T. Szewczenki z kolekcji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Wykwintne akwarele i filigranowe akwaforty z lat 1830—1850 są związane z głównymi etapami życiowej drogi mistrza: wśród encyklopedycznych i jednocześnie mało znanych dzieł unikatowa jest seria rysunków, stworzona przez Tarasa Szewczenkę podczas ekspedycji aralskiej, karatauskiej oraz w Twierdzy Nowopietrowskiej, która dotąd nie była prezentowana szerokiej publiczności. Ten projekt daje odwiedzającym Mystećkyj Arsenał wyjątkową możliwość, by w inny sposób przemyśleć słowa Kobziarza, które pamiętamy jeszcze ze szkolnych lat, zobaczyć dokumentalne zdjęcia, artefakty związane z jego życiem i twórczością. W ramach projektu SZEWCZENKO/MANIA/ Mystećkyj Arsenał wspólnie z Państwową Agencją Ukrainy ds. Kina oraz Narodowym Centrum im. Ołeksandra Dowżenki po raz pierwszy na Ukrainie prezentują kolekcję filmów „Szewczenko 200”: zbiór najsłynniejszych filmów fabularnych o Szewczence, które stworzyły kinematograficzny kanon reprezentacji poety jako narodowego geniusza i proroka. Filmy będą wyświetlane w sali kinowej w ekspozycji Mystećkyj Arsenał. Harmonogram pokazów filmów, a także data prezentacji kolekcji „Szewczenko 200” zostaną ogłoszone na stronie internetowej Mystećkyj Arsenał. W ramach projektu „Ściana proroka” odbędzie się otwarta akcja „List w Przyszłość”, zrealizowana razem ze wspólnotą „Manuskryptum”. Wszyscy chętni mogą dołączyć do tworzenia listu dla przyszłych pokoleń — wyrazić swoje oczekiwania, nadzieje i życzenia, wszak ostatnie wydarzenia w kraju zmieniły nas wszystkich, a wizja naszej wspólnej przyszłości nabrała nowych kształtów. „Manuskryptowcy” — mistrzowie kaligrafii wizualizują wszystkie myśli w jednolity obiekt artystyczny, który stanie się częścią ekspozycji SZEWCZENKO/MANIA/. Również tutaj po raz pierwszy zaprezentowano naukowo-edukacyjny portal „Taras Hryhorowycz Szewczenko” — unikatowy zasób internetowy, który koncentruje maksymalną ilość informacji o życiu i twórczości Kobziarza. Inicjatorem stworzenia zasobu internetowego wystąpiło Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy”, w dalszej kolejności do pracy zostali zaangażowani Instytut Telekomunikacji i Globalnej Przestrzeni Informacyjnej NAN Ukrainy, Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki NANU, Narodowy Uniwersytet Techniczny Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny”, Instytut Cybernetyki im. W. M. Hłuszkowa NANU. Kulminacją projektu SZEWCZENKO/MANIA/ stała się otwarta noc „Epoka Szewczenki” — noc kina, muzyki, poezji, która odbyła się z 9 na 10 marca. Tetiana SŁOBODIANIUK, członek zarządu Chmielnickiego miejskiego oddziału „Proświty”, zasłużony dziennikarz Ukrainy. W Domu Ludowym Chmielnickiego miejskiego oddziału „Proświty” otwarto wystawę indywidualną prac graficznych i malarskich M. O. Andrijczuka „Taras Szewczenko i Podole”, której centralna ekspozycja zapoznaje odwiedzających z podolskim życiem Kobziarza. Pod koniec września 1846 roku 32-letni artysta, absolwent Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Taras Szewczenko, decyzją Kijowskiej Komisji Archeograficznej został wysłany na Wołyń i Podole z zadaniem zebrania pieśni ludowych i podań, informacji o mogiłach i uroczyskach, obejrzenia i opisania starodawnych budowli w tych miejscowościach. Do Kamieńca Podolskiego Taras Szewczenko przybył na początku października i pracował tu tydzień. W tym czasie miał spotkania, które opisano w wielu źródłach: z arcybiskupem Arseniuszem, nauczycielem gimnazjalnym Petrem Czujkewyczem, z którym zaprzyjaźnił się na całe życie, z artystą Iwanem Waśkowem, innymi podolanami, podróżował, zapisywał, szkicował. Niestety, już w kwietniu 1847 roku Taras został aresztowany za udział w Bractwie Cyryla i Metodego oraz pisanie antysamodzierżawnych wierszy, a jego podolskie zapiski w żandarmerii skonfiskowano i zniszczono. Zatem o podolskim życiu Tarasa zachowały informacje przede wszystkim podolanie, skrupulatnie zbierając niemało zapisów i wspomnień ludzi. Siedem dni w Kamieńcu Podolskim — to siedem wspaniałych prac graficznych Mychajła Andrijczuka. Pewna ręka mistrza, patriarchy podolskiej szkoły malarstwa, zakochanego w Szewczence, pozwala bezbłędnie czytać w wystawowych fabułach zarówno pełne drżenia nastawienie autora do Tarasa, jak i piętno smutku w detalach. Oto Taras spaceruje po kamienieckim rynku, oto on na tle Płoskirowa (chociaż może go tam nie było), oto rozmawia z arcybiskupem, oto po przyjacielsku komunikuje się z Czujkewyczem, oto rozmawia z podolanami… I nad tym wszystkim już przebija się piętno tragedii: za pół roku jego, utalentowanego akademickiego artystę, aresztują i na dziesięć lat ukarzą ciężką służbą wojskową w Kazachstanie… Podolska graficzna Szewczenkiana Mychajła Andrijczuka — to pierwsza na Chmielniczyźnie wysokiej klasy artystyczna seria plastyczna, zrealizowana przez naszego współczesnego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Do domu, do Tarasa, do siebie

Podolska Szewczenkiana to zarówno proces gromadzenia wspólnego skarbca artystycznego, jak i wyraziste osobowości, które wniosły w to dzieło znaczący wkład. W poezji jest to laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawło Hirnyk, w sztuce chóralnej — zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kierownik Chmielnickiego Akademickiego Chóru Miejskiego Ihor Cmur, w kompozytorstwie — ludowy artysta Ukrainy, kierownik Państwowego Akademickiego Zespołu „Kozacy Podola” przy obwodowej filharmonii Mykoła Balema, w sztukach plastycznych — zasłużony artysta Ukrainy Mychajło Andrijczuk. Mentalno-artystyczne przemyślenie ukraińskiej ludowości, którą genialny Szewczenko uczynił znaną całemu światu, oraz wzruszające podolskie otoczenie ludowe połączyły się w dziełach Mychajła Andrijczuka w sposób spójny i bardzo naturalny. Zaznaczyła to, otwierając podolską wystawową Szewczenkianę, przewodnicząca „Proświty” Zoja Didenko, inicjatorka wystawy. 87-letni Mychajło Andrijczuk tworzy własną Szewczenkianę przez całe swoje świadome życie. Mychajło Omeljanowycz wspomina, jak jeszcze jako chłopiec (urodził się na Żytomierszczyźnie) próbował pisać wiersze i robił pierwsze szkice według motywów „Kobziarza”, poruszony i przejęty losem Ukraińców, których opisywał i z którymi cierpiał Taras. I tacy sami cierpliwi pracownicy otaczali małego Mychajłyka, syna chłopskiego, od pierwszych dni życia. Czarnym skrzydłem przekreśliła wkrótce jego młodość wojna, którą przeszedł od pierwszego do ostatniego dnia. Tragicznie zginęli rodzice… Ileż to przeżył… I tylko miłość do twórczości i światła jego duszy zachowały także miłość do życia. Ukończył z wyróżnieniem Odeskie Studium Plastyczne, później — Kijowski Instytut Sztuki, uczył się u O. Paszczenki, W. Kasijana. Od 1962 roku mieszka i pracuje w Chmielnickim, tutaj stał się dojrzałym mistrzem, tutaj przyszło uznanie. Jego prace są znane w różnych zakątkach świata. Pracuje w różnych gatunkach: w malarstwie, litografii, akwaforcie i innych. Jego bohaterowie to prości pracownicy, miłość do których jest niezmienna i głęboko duchowa, a prace — to kronika Podola. Nazywają go miłośnikiem ludzi, a świadectwem tego są dziesiątki wspaniałych prac, w których zawarte jest głęboko filozoficzne przemyślenie bytu i przeznaczenia człowieka. Swoją podolską Szewczenkianę Mychajło Andrijczuk tworzył na podstawie publikacji lokalnych krajoznawców, którzy badali życie Tarasa Szewczenki w naszym kraju. Są to artykuły i książki A. Swaryczewskiego, Je. Nazarenki, M. Mahery, to także praca w archiwach i bibliotekach. Mychajło Omeljanowycz opowiedział, że chce kontynuować serię graficzną z historii swojej małej ojczyzny — i stworzyć cykl płócien „Wołyńska Szewczenkiana”: wszak do Kamieńca Podolskiego Taras docierał przez bliską Andrijczukowi Żytomierszczyznę. Wystawa w Domu Ludowym „Proświty”, której pierwszymi uczestnikami zostali nauczyciele literatury światowej placówek oświatowych miasta Chmielnickiego, potrwa przez cały marzec. Zapraszamy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Prorocze słowa Wielkiego Kobzarza, jakby napisane dziś

Raisa HUSLENKO, kandydat nauk technicznych, m. Kijów Teraz przytoczę opinię O. Kониського о Т. Szewczence: „Genialny poeta, jak prorok wieszczy, … jakby sam naród, mówił o tym, o czym mówiła myśl ludowa: że powiedziałby na Ukrainie każdy, … gdyby tylko był zdolny wyrażać swoje myśli”. Stało się to w XIX wieku. Proroczne słowa rozbrzmiewały także na Majdanie. I 200 lat temu, i w naszej teraźniejszości — skrzywdzony, poniewierany naród. Płomienne słowa, napisane 170 lat temu, i dziś wykrzesują z głębi serc uciśnionych ludzi słowa: „Moja Ukraino! Za co cię sponiewierano?”. Wielki Szewczenko demaskuje grzeszny żywioł i zwraca się do jego apologetów: „Wy — rozbójnicy nienasyceni, /Głodne kruki,/ Według jakiego prawdziwego,/ Świętego prawa/ I ziemi,/ Wszystkim danej,/ I nieszczęsnego ludu/ Handlujecie? Strzeżcie się,/ Bo nieszczęście was spotka …”. Dlatego genialny poeta wzywa, by „nie spać na wolności”, by powiał „ogień nowy z Chołodnego Jaru”: „Za prawdę! Za wolność! Za sprawiedliwość!”. Proroczne słowa brzmią w wielu jego utworach: „Chołodny Jar”, „Rozryta mogiła”, „I wyrosłem na obczyźnie”, „I umarłym, i żywym…”, w poematach „Sen”, „Kaukaz”, „Hajdamacy”, „Neofici” i in. Szczególnie obfitują w proroczne wypowiedzi biblijne psalmy przełożone przez poetę. W „Psalmach Dawidowych” jakby rozbrzmiewał głos Boga: „Swoją Ukrainę miłujcie,/ Miłujcie ją … we czas okrutny,/ W ostatnią ciężką chwilę/ Za nią Pana módlcie się!” Dziś, tak jak 200 lat temu, ludzi uważano za bydło. Tak jak w sercu poety, tak i w sercach naszych współczesnych wybuchł bunt przeciw przemocy i grabieży. Naród przypomniał ziemskim carykom i panom, że nad nimi jest wszechmocny Bóg — Stwórca i władca wszechrzeczy. Ten, który zna drogę sprawiedliwych. Lecz droga złych zginie. Dlatego w burzliwe dni na Majdanie w stolicy, jak i w całym kraju, rozbrzmiewały słowa Szewczenki: „Walczcie — zwyciężycie, /Bóg wam pomaga! / Za wami prawda, / za wami chwała / I wolność święta!” „Niebiańska Setka”. Ofiarna krew bohaterów Majdanu. Ich szlachetne dusze już odleciały w zaświaty. Lecz przecież są czyimiś synami, braćmi, ojcami, narzeczonymi. Niepojęcie wielka cena Zwycięstwa, lecz jeszcze trudniej je utrzymać i umocnić.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Wieczny jak Ukraina

W powstanie sześciu muzeów T. H. Szewczenki bezpośrednio zaangażowany jest zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kijowianin Wołodymyr Portianko. Te ważne ośrodki duchowe w procesie tworzenia otrzymują od pełnego pasji szewczenkologa i kolekcjonera setki zebranych przez niego eksponatów. Niedawno muzeum Szewczenki w Kaniowie otrzymało od Portianki 500 egzemplarzy gazet z ostatnich 25 lat, w których pisano o Wielkim Kobziarzu. List z podziękowaniami otrzymał entuzjasta z Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie dzięki jego wsparciu otwarto wystawę prac T. Szewczenki. Portianko utrzymuje stałe kontakty z Instytutem Tarasa Szewczenki w Orenburgu. Wołodymyr Kostiantynowycz mówi: „To, co robię, nie jest potrzebne mnie, to jest potrzebne naszym wnukom i prawnukom. Powstało sześć muzeów Tarasa Szewczenki, co oznacza, że będzie i siódme, i ósme…”. Dzisiaj W. K. Portianko jest gościem redakcji naszego tygodnika. Preambułą do naszej rozmowy z gościem stała się dawna informacja, kiedy 22 maja 2002 roku obwód doniecki jako jeden z pierwszych w niepodległej Ukrainie witał Międzynarodowe Szewczenkowskie Święto Literacko-Artystyczne „W rodzinie wolnej, nowej”. Mieszkańcy Doniecka właśnie wtedy zapoczątkowali fundamentalne dzieło — otworzyli literacko-artystyczne muzeum Tarasa Szewczenki. Co więcej — w pomieszczeniu uniwersalnej obwodowej biblioteki naukowej. Jego bazą stała się prywatna kolekcja Wołodymyra PORTIANKI. Pełen pasji bibliofil zbierał swoją prywatną Szewczenkianę ponad 30 lat, aby przekazać ją w darze mieszkańcom Doniecka. Pierwsze muzeum Szewczenki na bazie kolekcji Wołodymyra Kostiantynowycza zostało otwarte w Winnicy, drugie — w Doniecku. Dzisiaj takich muzeów jest już sześć. — Wołodymyrze Kostiantynowyczu, obecnie, gdy społeczeństwo wstrząsają kryzysy, narasta poczucie mroku bezduchowości, Pański wkład w duchowe odrodzenie narodu jest nieoceniony. Jak w Panu, którego nazywają „partyjnym funkcjonariuszem”, dojrzało takie oddanie Kobziarzowi? — Urodziłem się na Czerkaszczyźnie w rejonie korsuń-szewczenkowskim i uważam się za ziomka Tarasa Szewczenki. Mój ojciec, Kostiantyn Petrowycz, był wiejskim nauczycielem i on, jak każdy nauczyciel, miał swoją bibliotekę. Ta biblioteka przypadła mi w spadku. Były w niej dwa „Kobzarze”. Stąd bierze początek moja szewczenkowska biblioteka, która na dzień dzisiejszy liczyłaby około 2000 książek Szewczenki i o Szewczence. To właśnie Kobziarz nauczył mnie, jeszcze młodzieńca, patriotyzmu, nauczył być dumnym z historii swojego narodu, cenić ojczystą kulturę, zaszczepił w duszy zalążki godności narodowej. Pojmowałem: jak z pasjonującą śmiałością Szewczenko wewnętrznie wyzwalał ludzi. Nie wyrzekł się żadnej swojej idei, żadnego przekonania. Oto w czym wielkość Kobziarza i oto co skłoniło mnie do zbierania swojej szewczenkiany. — Należałoby Pana nazwać mecenasem, bo podarowane przez Pana osobiste kolekcje są bardzo cenne. Czy był jakiś czynnik, który skłonił do kolekcjonowania? — Zacząłem zbierać wszystko, co ma związek z Szewczenką, od tego dnia, kiedy mój syn Witalij przyniósł ze szkoły fototypiczne wydanie „Kobziarza” z 1840 roku. Ktoś z dzieci oddał je na makulaturę. Kiedy wziąłem tę książkę, zadrżały mi ręce i zrobiło mi się jakoś nieswojo. I teraz, kiedy widzę na bazarze książkę Szewczenki, która leży na podłodze i którą sprzedają za bezcen, nie mogę przejść obok, żeby jej nie kupić. — Ależ Pańskie dary… Zapoznając się z opisem Pańskiej kolekcji, który sporządzili czołowi pracownicy naukowi Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i którą podarował Pan donieczanom (a to 830 książek), przekonujesz się, jak bardzo są one cenne. Wymienię tylko kilka wydań „Kobziarza”: Petersburg — 1876 r., 1883 r., 1907 r., Kijów — 1894 r., Lwów — 1898 r. „Pełny zbiór utworów T. H. Szewczenki” (Jekaterynosław, 1914 r.), „Utwory Tarasa Szewczenki” (Lwów, 1917 r.)… Szczególną wartość mają wydania „Kobziarza” z 1908 roku pod redakcją Iwana Franki, „Zakazany Kobziarz” z 1922 roku, „Kobzarze”, które wydano podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w 1942, 1943 i 1944 roku na prośbę bojowników z frontu. A czego wart jest unikalny magazyn „Osnowa” z 1861 roku, w którym jeszcze za życia Tarasa wydrukowano jeden z jego wierszy… Według świadectw naukowców, wielką wartość stanowią książki poświęcone Szewczence-malarzowi, w szczególności „Taras Szewczenko jako malarz” O. Nowyckiego, którą wydrukowało w 1914 roku Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki. — Kiedy zebrała się u mnie niemała biblioteka, powstało pytanie: dlaczego ona nie pracuje? Widzieli ją tylko moi znajomi i przyjaciele, którzy dowiedziawszy się, że zbieram szewczenkianę, zaczęli darować mi książki, za co jestem im szczerze wdzięczny. Aby zapoznać z kolekcją szersze grono ludzi, należało robić wystawy książek, ale brakowało czasu. Pracowałem dużo i zajmować się tym praktycznie nie mogłem. A tak chciało się podzielić unikalnym dorobkiem z innymi ludźmi. Sama dola rozporządziła i pomogła. W 1999 roku zacząłem pracować z obwodem winnickim i pierwsze, co mnie zainteresowało, to jak w obwodzie czczą Szewczenkę? Okazało się, że w Winnicy jest tylko popiersie Tarasa Szewczenki obok szkoły nr 30 (nawiasem mówiąc, pomnika Ojca Tarasa w Winnicy nie ma do tej pory). I wtedy powstał pomysł stworzenia szkolnego muzeum Kobziarza. Nie historycznego, a literacko-artystycznego, czyli muzeum, w którym będą książki i obrazy Szewczenki, materiały o nim. Zaproponowałem sto książek z mojego księgozbioru, obrazy, plakaty, pocztówki. I ówczesny przewodniczący obwodowej administracji państwowej Jurij Iwanowycz Iwanow poparł mój projekt. Dowiedzieliśmy się o niesamowitej rzeczy: szkole nr 30, przy której stoi popiersie Kobziarza, w 1961 roku nadano imię Tarasa Szewczenki, ale z jakiegoś powodu z czasem, z niezbyt zrozumiałych przyczyn, o tym „zapomniano”. I oto zaproszono mnie do Winnicy na otwarcie literacko-artystycznego muzeum 21 sierpnia 2000 roku. Ten dzień wszedł w moje życie jako jeden z najszczęśliwszych. — A jak zrodził się pomysł stworzenia fundamentalnego muzeum w Doniecku, praktycznie oddania donieczanom wszystkich swoich kolekcyjnych zdobyczy? — W tym samym, 2000 roku, zacząłem pracować jako główny konsultant-inspektor administracji Prezydenta Ukrainy z obwodem donieckim. Ten kraj jest mi drogi — tutaj zaczynała się moja młodość zawodowa. Na Doniecczyźnie można zobaczyć niemało takiego, co galicyjczycy nazwaliby połączeniem niepołączalnego. Powiedzmy, brzmienie wszędzie języka rosyjskiego i wielki szacunek dla Tarasa Szewczenki. W ogóle, kiedy planowaliśmy otwarcie muzeum, nikt nie liczył, że to znaczące wydarzenie odbędzie się właśnie w dniach święta szewczenkowskiego — chciałem zostawić po sobie dobrą pamięć w Donbasie. Dzisiaj obok muzeum stoi pomnik Kobziarza, który został otwarty w 1955 roku. Wtedy poeta-donieczanin Wiktor Sokołow napisał takie wiersze: Przyszedł na Donbas, Jak do rodzinnego domu. I zatrzymał się Taras Na bulwarze nowym. I wokoło bez końca Rodzinne dzieci i wnuki Wyciągnęły do śpiewaka Pracowite ręce. — Pańska unikalna kolekcja przeniosła się do Doniecka. Panu za stworzenie takiego muzeum przyznano honorowy tytuł „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”. Proszę powiedzieć, ta pasja Pana nie opuściła? — Wręcz przeciwnie. Jeśli otwarcie pierwszego muzeum Tarasa Szewczenki nazwałem dla siebie wydarzeniem fantastycznym, to otwarcie drugiego muzeum potwierdziło moje plany — takie muzea trzeba tworzyć. To potrzebne nie mnie, a potrzebne naszym wnukom i prawnukom. 9 marca 2005 roku otwarto pokój-muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowskim Liceum Wojskowym im. Iwana Bohuna. 30 maja 2008 roku stworzono „Świetlicę testamentu Szewczenki” (tak nazwano muzeum) w szkole nr 25 w Winnicy. 11 marca 2009 roku w bibliotece naukowo-technicznej Instytutu Wojskowego Telekomunikacji i Informatyzacji NTUU „Kijowski Instytut Politechniczny” otwarto „Kącik testamentu Szewczenki”, w którym można zobaczyć utwory Szewczenki w językach różnych narodów, jego obrazy i książki, książki o Tarasie. W zeszłym roku, 21 września, w mieście Semeniwka w obwodzie czernihowskim otwarto Ludowe Muzeum Tarasa Szewczenki. Wierzę, że będzie jeszcze i siódme, i ósme… A dlatego kontynuuję zbieranie wydań Szewczenki i o Szewczence. Kiedy czasem słyszę złośliwie-lekceważące lub zagubiono-bezradne: idea narodowa nie zadziałała, mam wszelkie podstawy, by zaprzeczyć — idea patriotyzmu działała i będzie działać. I rękojmią tego jest nasz wielki Śpiewak niedoli, cierpień i wielkości Ukrainy. I zawsze wspominam słowa Borysa Olijnyka: „Taras Szewczenko nie dał nam zapomnieć, że jesteśmy Ukraińcami, i już dlatego jest nieśmiertelny”. Twórczość Kobziarza jednoczy nas, niezależnie od tego, gdzie mieszkamy — na wschodniej czy zachodniej Ukrainie. — Zbiera Pan także wiersze o Ojcu Tarasie. — Na dzień dzisiejszy zebrałem już ponad 1200 poezji. W 2004 roku w Winnicy wyszedł mój zbiór „Wieszczy Taras” w 2 tomach, do którego weszło 320 wierszy poświęconych Tarasowi Szewczence. To wydanie ujrzało światło dzienne dzięki ówczesnemu przewodniczącemu Winnickiej obwodowej administracji państwowej Jurijowi Iwanowyczowi Iwanowowi i przewodniczącemu Winnickiej organizacji pisarskiej Mychajle Feodosijowyczowi Kameniukowi, obecnie zastępcy przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy. Niestety, wydać większy zbiór — na 1200 poezji — nie jestem w stanie. Chciałbym powiedzieć, że cała życiowa i twórcza droga Tarasa Hryhorowycza jest głęboko, psychologicznie i społecznie umotywowana w wierszach ukraińskich poetów i poetów świata. Ten unikalny dorobek jest ważny, bo pokazuje wpływ naszego geniusza na globalne wydarzenia współczesności. — Jak ocenia Pan przygotowania do 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki w państwie? — Otwarcie Ludowego Muzeum Tarasa Szewczenki w mieście Semeniwka mówi o tym, że na miejscach ludzie wiedzą o jubileuszu Tarasa i przygotowują się do niego. Ale było mi bardzo przykro, że na otwarcie muzeum nie przyjechał nie tylko gubernator, ale i nikt z urzędników obwodowych. Oto wam i stosunek do Ojca Tarasa. Już zwracałem się z propozycją o zatwierdzenie orderu Tarasa Szewczenki jako odznaczenia państwowego oraz wydania medalu jubileuszowego „200 lat od dnia urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Ale tak się nie doczekałem odpowiedzi. Niedawno przechodziłem obok Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie i zobaczyłem, że budynek muzeum jest w rusztowaniach budowlanych. Pytanie: czyżby dziesięć, pięć lat, rok temu nie wiedzieliśmy, że w 2014 roku będzie jubileuszowa data Tarasa? Wiedzieliśmy, ale odkładamy wszystko na ostatni dzień. Czyżby w lutym 2014 roku kładli asfalt na zmarzniętą ziemię mojej Czerkaszczyzny, żeby zapewnić godny przyjazd gości z całego świata? Czyż wystarczy wypuścić tylko znaczki i monety poświęcone Tarasowi? A kto kupi Encyklopedię Szewczenkowską, którą zamierzają wypuścić? Jest bardzo droga. Lepiej byłoby wydać ponownie, jako cenny rarytas, „Kobzarze-frontowcy”, dostępną książkę, która wychodziła z błogosławieństwem P. Tyczyny i rozpowszechniana była w żołnierskich okopach, ziemiankach, szpitalach w 1942, 1943 i 1944 roku. O tym, że właśnie tak „Kobziarz” Szewczenki walczył na froncie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, mało kto z Ukraińców wie teraz. Rozmawiał Mychajło KAMENIUK. Wołodymyr Portianko (w środku) podczas otwarcia Muzeum Szewczenkowskiego w mieście Semeniwka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Wołodymyr Iwasiuk: wczoraj, dziś, zawsze. Refleksje nad książką W. Perkun „Wołodymyr Iwasiuk”

Halyna TARASIUK. Nie bez powodu stawiam obok siebie te imiona. Być może nie są one do końca współmierne pod względem potęgi talentu, wielkości obywatelskiego czynu, ale są współmierne wielką miłością do Ukrainy, na ołtarz której złożyły „duszę i ciało”. Jak mi wiadomo, od wczesnych lat buntowniczy romantyk Wołodia Iwasiuk wyznaczył dla siebie te moralne kryteria i autorytety, według których „budował” siebie i swoje życie. Pierwszym na tej liście był Taras Hryhorowycz. Przyszły poeta i kompozytor świadomie orientował się na niełatwą drogę krzyżową naszego narodowego Proroka, myślał o sobie jako o kimś bliskim mu, i to nie tylko datami urodzenia, ale także duchem i uświadomionym obowiązkiem — utwierdzania obecności Ukrainy w świecie swoim talentem. I udało mu się to, nawet śmiercią śmierć zwyciężając… Niestety… I dopiero po 35 latach od jego tragicznej śmierci rozumiemy, jak wcześnie odszedł… Jak wiele nie zdążył… Jak tragicznie zarastają niezaorane przez niego, niezasiane złotym ziarnem nasze duchowe przestrzenie… nieochrzczonym kąkolem Popławskiego… Temat Iwasiuka dzisiaj, w związku z wydarzeniami politycznymi, z rozstrzelaniem Majdanu, zajęciem Krymu przez Rosję, jest szczególnie aktualny. Dzisiaj jego niegasnąca gwiazda na zadymionym niebie nad Ukrainą nie tylko przypomina nam imiona setek synów i córek Ukrainy, zamęczonych za jej „wolność i lepszy los” przez psy totalitarnych reżimów, ale także ostrzega, że celowy odstrzał pasjonarnej, narodowo świadomej młodzieży na Majdanie Niepodległości i ulicy Instytuckiej — to zaplanowana kontynuacja ukrainofobicznej, antyukraińskiej krwawej odwiecznej „tradycji”… Która „żyje”, niestety, nie tylko w głowach zewnętrznych „wrogów”… Biblijna historia wygubienia przez króla Heroda niemowląt dla własnego panowania powtórzyła się po 2 tysiącach lat w prawosławnej Ukrainie… Uświadomienie tej gorzkiej prawdy skłania do analizy ukraińskiej historii, wydarzeń społeczno-politycznych minionych i obecnych — w świetle 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki i 65-lecia Wołodymyra Iwasiuka. Przykładem takich rozważań nad losem Ukrainy i jej twórczej elity jest, moim zdaniem, niewielka książeczka „Wołodymyr Iwasiuk”, która ukazała się drukiem w przededniu Majdanu w serii „Wielcy Ukraińcy” znanego projektu wydawniczego „O Ukrainie z honorem i humorem”. Jej autorem jest młody naukowiec, urodzony w roku tragicznej śmierci Wołodymyra Iwasiuka, Witalij Perkun. Co skłoniło tego młodego człowieka, historyka z zawodu, do zwrócenia się ku postaci kompozytora i poety Wołodymyra Iwasiuka? Nic innego, jak niepokój o moralne zdrowie swojego narodu, jego fizyczne i duchowe trwanie w sytuacji katastrofalnego upadku moralności społecznej, niwelacji duchowych imperatywów, celowej profanacji tego, co wysokie i wieczne, co obniża utalentowany naród, cywilizowany naród z tysiącletnią unikalną kulturą, z zadziwiającym bogactwem pieśni — do bezmyślnego bydła, konsumenta prymitywnych surogatów, w tym także ideowych, które, bez przesady, wypalają z dusz nawet cień narodowej dumy i godności. Właśnie trzeźwe uświadomienie zagrożenia dla swojej cywilizowanej demokratycznej przyszłości wyprowadziło ukraińską młodzież na Majdan… Echo tych nastrojów czuć także w opracowaniu „Wołodymyr Iwasiuk”. W szczególności w przedmowie do niego autor Witalij Perkun pisze: „Obecnie, gdy ukraińskie społeczeństwo weszło w pasmo dominacji we wszystkim przeciętności: od sztuki i nauki po gospodarkę i politykę, warto zwrócić się do tych wielkości, które swoim życiem dawały moralny i narodowy drogowskaz, postawiły wysoką poprzeczkę w swojej twórczości, wskrzesiły swoim życiem Piękno, nadały mu prawdziwy sens. Przede wszystkim jest to ważne dla mojego pokolenia, aby miało wzorzec nie tylko bezgłosych współczesnych pseudo-gwiazd, ale także pełnej poświęcenia pracy wszystkiego tego, co najlepsze w ludzkiej istocie. W słowie, melodii — śpiewać hymn życiu, bezgranicznie je kochać, a w życiu — człowieka, bo jest on bezcennym skarbem”. Człowiek — bezcenny skarb… Te słowa rówieśnika rozstrzelanej „Niebiańskiej Sotni”, napisane na rok przed krwawymi wydarzeniami na Majdanie w książce o brutalnie zamordowanym w 1979 roku Wołodymyrze Iwasiuku, warto byłoby wybić na frontonie Rady Najwyższej, Administracji Prezydenta i Domu Rządu, aby czytali je wszyscy ci, których będziemy wybierać nie na bezkarnych królów-władców nad sobą, a na uczciwych i pracowitych, oddanych państwu i narodowi menedżerów. Właściwie służba narodowi i Ojczyźnie każdego z nas w najwyższym, sakralnym rozumieniu interesuje autora szkicu o Iwasuku. Stawia on przed sobą zadanie: ponieważ „rozwój wydarzeń i zjawisk obecnych i przyszłych jest następstwem poprzednich epok, spróbować rozpatrzyć życie i twórczość W. Iwasuka na tle epoki, w której przyszło mu pojawić się na świecie Bożym i pozostawić nam niezrównany świat piękna swoich pieśni”. Młodemu badaczowi ta próba się udała. Niezaangażowany w przebrzmiałe ideologie, nieobciążony stereotypami, opierając się tylko na dokumentach i krytycznie korzystając ze wspomnień współczesnych W. Iwasuka, autor śledzi życie, twórczość i śmierć ulubionego kompozytora nie po prostu na tle, a w „żywym ciele” radzieckiej epoki, dotkniętej psychozą podwójnej moralności, zbiorowej partyjnej demaskatorskiej „grupowszczyzny”, donosicielstwa i zacofania, nazywa imiona „dostojników”, którzy własne uczucia zazdrości wobec młodego talentu i przerażenie przed nowymi powiewami w muzycznej i pieśniarskiej sztuce przykrywali ideologiczną „czujnością”. Cytuje ich ostre oceny twórczości Iwasuka — bez gniewnych komentarzy, ale i bez strachu, właściwego starszym badaczom i pamiętnikarzom, rzucenia cienia na znanych i utytułowanych ówczesnych „świetlanych” kultury i sztuki. Razem z tym próbuje rozwikłać przyczynę zbyt skromnych wzmianek o założycielu ukraińskiej muzyki estradowej W. Iwasuku w literaturze naukowej ostatnich lat — czasów Niepodległości: „Dziwne, że nawet Iwan Dziuba (ur. 1931 r.) pominął uwagą postać Iwasuka w swoich szkicach o ukraińskich artystach, poetach, pisarzach, kompozytorach i naukowcach. Daleko nie zawsze jest tu zła wola. My tak jeszcze i nie uświadomiliśmy sobie znaczenia twórczości Iwasuka jako wyraziciela pokolenia lat siedemdziesiątych, „przymrożonego w kwiecie” pokolenia, które żyło i tworzyło w zupełnie innych warunkach niż pokolenie lat sześćdziesiątych. Pokolenia silnie zniekształconego, roztrzaskanego, zdemoralizowanego. I, być może, W. Iwasuk był jednym z niewielu, którego gwiazda zajaśniała tak jasno właśnie w tych latach 70., zajaśniała, by tak szybko zgasnąć. Zajaśniała nie dzięki, a wbrew okolicznościom”. Jak dla mnie, to pierwsza obiektywna ocena niełatwego losu pokolenia twórczej ukraińskiej inteligencji lat 70., pokolenia ostatnich romantyków na czele z Wołodymyrem Iwasukiem, które wydeptało ofiarną ścieżkę dla bardziej udanych, biznesowych osiemdziesiątników-postmodernistów. I w odwecie otrzymało od nich niezasłużenie bezbarwną nazwę — „postszestdziesiątnicy”. Więc w odróżnieniu od przepełnionych „ideami” postmodernizmu naszych literaturo- i kulturoznawców, kandydat nauk historycznych W. Perkun próbuje przywrócić historyczną sprawiedliwość, pilnie doszukując się przyczyn, przesłanek i składowych niespotykanego w historii sztuki ZSRR światowego sukcesu zwykłego bukowińskiego chłopca, syna nauczycieli z małego miasteczka Kicmań, co na Bukowinie. W czym sekret fenomenu Wołodymyra Iwasuka? Być może w genialnym połączeniu unikalnej ukraińskiej autentyki z popularnymi w tamtym czasie nowymi muzycznymi rytmami? A może w genetyce lub w wychowaniu — w duchu przodków — ludowych mścicieli, opryszków, tych rycerzy legendarnej „Ziemi Szypińskiej”, których tak jaskrawo opisywał w swoich powieściach historycznych jego ojciec, Mychajło Iwasuk? W duchu niepokory wobec okoliczności, który buzował wulkanicznie w duszy inteligentnego, skromnego Wołodii? Któż to wie… Delikatnie dotykając prywatnego i rodzinnego życia Wołodymyra Mychajłowycza, autor jednak ucieka się do psychoanalizy jego namiętnej, niestrudzonej, buntowniczej natury. Chce zrozumieć, co mimo wszystko było bodźcem twórczego wybuchu? Odpowiedzialność przed autorytetem ojca, który fanatycznie wierzył w talent syna? Czy… jego, Wołodii, przeczucie tragicznej przemijalności własnego życia? Zadziwiająca pracowitość czy dar Boży, który Iwasuk zdążył w pełni wykorzystać? Czy Iwasuk był odpowiedzią na wyzwania swoich czasów, czy sam był tym wyzwaniem? Fenomenalnym samostanowieniem artysty czy fantomem Twórcy? Autorowi wystarcza taktu, by nie dawać jakichś konkretnych odpowiedzi na te niemal sakramentalne pytania. Czyli — nie narzucać czytelnikowi własnych domysłów-rozważań czy cudzych stereotypów. Dla niego Iwasuk pozostaje wielką zagadką, tajemnicą. Jednocześnie nie heroizuje swojego idola, nie okadza go kadzidłem. On po prostu chce zrozumieć naturę genialnego człowieka, niepodległego ani czasowi, ani zapomnieniu, ani zepsuciu, któremu w rzeczywistości w ziemskim życiu przychodzi przejść najbardziej haniebne próby nie tylko sławą, ale i niesławą, kłamstwem, fizycznym i moralnym upokorzeniem i publicznym ukrzyżowaniem na Golgocie. Nie umniejsza Perkun i roli w karierze Wołodii wpływowego ojca, Mychajła Hryhorowycza, znanego na Zachodniej Ukrainie pisarza i naukowca, przyjaciela Iryny Wilde, i w ogóle tego kulturalnego środowiska, bez wsparcia którego nie doszłoby do przeprowadzki Wołodymyra Iwasuka ze skromnych „rodzinnych” Czerniowiec do honorowego „niejasnego” (według słów Jurija Fedkowycza) Lwowa. I choć nie raz, już na szczycie sławy, Wołodia żałował tego, jednak sama byłam świadkiem, jak z każdym dniem stawało mu się ciasno w rodzinnym mieście, jak chciało się przestrzeni, by „zmierzyć się” z godnymi w zdrowej konkurencji, którą sam ojciec, mądry Mychajło Hryhorowycz, nazywał ironicznie wiecznym silnikiem twórczości… Ale gdzie ono, to miejsce na ziemi, gdzie zdrowa konkurencja chodzi oddzielnie od czarnej zazdrości, która zgubiła niejednego geniusza? Badanie W. Perkuna pod tytułem „Wołodymyr Iwasuk” przekonuje szczerym, mistrzowskim wykładem naukowo wyważonego tekstu, bogatym materiałem faktycznym, ciekawymi detalami — nawet dla tych, którzy znali Wołodię osobiście, przyjaźnili się z nim, pisali o nim. Autor porusza kwestię godnego uczczenia kompozytora, a co najważniejsze — zakończenia wreszcie sprawy karnej w sprawie śmierci Iwasuka. „Chce się zapytać ciężarowców ukraińskich partii narodowo-demokratycznych: co zrobiono, abyśmy dowiedzieli się o okolicznościach śmierci kompozytora? Przecież chodzi o śmierć nie tylko człowieka, syna, brata, towarzysza… Chodzi o coś znacznie więcej… Zabójstwo Iwasuka jest zbrodnią przeciwko ukraińskiej kulturze. I skutki tej zbrodni widzimy każdego dnia w ukraińskiej przestrzeni telewizyjnej i radiowej”, — przypomina nam autor. I właśnie taka obywatelska postawa młodego naukowca Witalija Perkuna, w której odbiły się nastroje i niepokoje całego jego narodowo świadomego pokolenia, jest odpowiedzią na wszelkie wątpliwości w celowej ofiarności wybranych. Wybranych nie przez nas, ziemskich i drobnych, a przez Wyższe Siły — moralnych autorytetów narodu, wśród których — obok Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — stoi i Wołodymyr Mychajłowycz Iwasuk. = Redakcja gazety „Słowo Proświty” wyraża głębokie współczucie sekretarzowi NSPU, redaktorowi naczelnemu „Ukraińskiej Gazety Literackiej” Mychajłowi Sydorżewskiemu w niepowetowanej stracie — śmierci ojca Ołeksija Serhijowycza Sydorżewskiego. 4 marca genialny kompozytor, poeta, muzyk, Bohater Ukrainy Wołodymyr Iwasuk skończyłby 65 lat. Jakże chciałabym napisać o tej dacie w czasie teraźniejszym! Lecz, niestety, już 35 lat minęło, jak jego, 30-letniego, sławnego na cały świat autora „Czerwonej ruty”, totalitarny system obcej Ukraińcom imperium zmusił do opuszczenia tej ziemi… I to w sposób jeszcze bardziej podstępny, niż 150 lat temu Tarasa Szewczenkę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dlatego wzięli do rąk bruk i koktajle Mołotowa, choć ty tego nie pochwaliłeś: oni przecież z tobą się nie radzili, oni do ataku ruszyli, żeby zwyciężyć, ale i u nich w końcu hasło „razem i do zwycięstwa” zmieniło się na „razem i do końca”, jednak za modlitwami swojej Niebiańskiej Sotni Pan rozkazał, aby koniec ten stał się Zwycięstwem, tobie zaś pozostawiając aż do zgonu odkupienie winy. *** Przez te trzy straszne miesiące odkryliśmy samych siebie i już nigdy nie będziemy mogli stać się takimi, jakimi byliśmy przed 21 listopada 2013 roku. Pewnie staliśmy się mądrzejsi, już nie czekamy na wodzów, bo rozumiemy, że polegać można tylko na sobie, jako na wspólnej społeczności. Przeżyliśmy niewiarygodny horror, ból strat, rozpacz, której znieść prawie nie sposób, i znaleźliśmy się w kraju rozkradzionym, z tymi, którzy jeszcze wczoraj wynosili tyrana i nazywali nas faszystami i ekstremistami, z niemożnością pozbycia się ich, by samemu nie stać się ekstremistami w rzeczywistości i wtedy już wszystko stracić, oraz z koniecznością mimo wszystko budowania mostów, wybaczenia komu można, a jednocześnie nie zapomnienia i ukarania tych, którym wybaczyć nie można pod żadnym pozorem, oraz z prawie niewykonalnym zadaniem odróżnienia pierwszego od drugiego. Daj nam na to wszystko, Panie, za modlitwami Niebiańskiej Sotni Twojej, siły, mądrości i cierpliwości, aby ich ofiara nie była daremna i szansa nie została zmarnowana. 24—25 lutego 2014 roku

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Maksym STRICHA Wiersze wolne o Majdanie

*** o Majdanie nie sposób pisać sonetów tercyn czy elegijnych dystychów nawet zwykłe czterowiersze z rymowaniem też są niemożliwe i nierymowane jamby używane przez Szekspira będą fałszywe tylko szorstkie rozdarte wiersze wolne niczym odłamki granatu hukowego z przyklejonymi taśmą gwoździami *** nagle natrafiłem w lodówce na serki topione żona kupiła je we wtorek dla “leżących” z piątego piętra szpitala w “związkach zawodowych” i w pośpiechu zapomniała wziąć gdy biegła z bulionem i kaszą między drugą a trzecią w nocy w środę ci chorzy spłonęli żywcem pięćdziesięcioletnia Luba (wolontariuszka sanitariuszka klepie biedę mieszka w akademiku u córki nowotwór przez miesiąc sama zamknęła oczy piętnastu) wychodząc schodami przez ogień ciągnęła na sobie dwóch i zostawiała jeszcze dwudziestu rannych niechodzących pomóc którym nie było już jak nie zostało po nich nawet imion dziennik ewidencji też spłonął zatem nie zostaną Bohaterami Ukrainy zgodnie z uchwałą parlamentarną a pozostaną po prostu “zaginionymi” jak z tym żyć nie wiem *** jeszcze w tej jak teraz stało się jasne miłej bezpiecznej i karnawałowej Pomarańczowej rewolucji w swoim mieszkaniu w starym domu na Bohdana Chmielnickiego ty nocami nie spałeś nasłuchując; czy nie jedzie przypadkiem na Majdan ciężki sprzęt? a teraz ty już pewnie na wieki będziesz kulić się od każdego niezwykłego dźwięku w nocy a śmieciarki nad ranem będą przypominać o transporterach opancerzonych i armatkach wodnych *** po plamach krwi na Instytuckiej po dziesiątkach ciał na Majdanie wydaje się wszystko inne niewarte ani wspominania ani żalu ale jaka niezgłębiona ludzka natura: mnie z jakiegoś powodu dotkliwie żal egzemplarza “Piekła” w moim przekładzie z biblioteki Ukraińskiego Domu jak pewnie mścili się na nim zwierzęta z berkutu za to że zdążył pobyć w rękach inteligentnie wyglądających zupełnie niezdolnych do bójki chłopców z “Prawego Sektora” *** alternatywna historia mogło być i tak narodowo-socjalistyczna partia robotnicza Niemiec po maju 1945 roku potępiła szalonego führera i jego najbliższe otoczenie i poszła na demokratyczne wybory na czele z jakimś Jostem nawet sam Borman zdążył złożyć z datą wsteczną ale osobiście wniosek do führera o dymisję-bo z planami nie był zaznajomiony i wpłynąć też na nic już nie mógł a eks-prezydent zabawkowego reichstagu który stemplował posłusznie wszystko odtąd będzie pisał spokojnie wspomnienia na emeryturze którą będą płacić na czas w odróżnieniu od pensji budżetówce prawda gdy go zapytają: czy gotów jest przeprosić? odpowie: oczywiście! i schowa się za drzwiami jak żyć z taką alternatywą nie wiem tak samo *** zwyciężają ci którzy wierzą w zwycięstwo ty zaś od początku wiedziałeś zbyt dobrze: zwyciężyć nie sposób zbyt wielkie pieniądze za nimi stoją zbyt “pochwycone” przepływy informacyjne wreszcie zwyciężyć nam nie da bez wątpienia Rosja z jej FSB “Gazpromem” i osobiście Władimirem Władimirowiczem a zatem uważałeś: realne maksimum — to jakieś kompromisy częściowe złagodzenia które pozwolą potencjał dobra zachować i rozchwiać reżim do zmian go zmusić gdzieś tak za lat pięć albo siedem zatem oczywiście pomagałeś ty czym mogłeś i komu tylko mogłeś czytałeś wykłady na Majdanie (jeszcze tym pokojowym z pieśniami Rusłany i jasełkami) chodziłeś na wszystkie wiece ale nie pod kule oni przecież wierzyli z naiwną determinacją neofitów: nie zwyciężyć my nie będziemy mogli-bo przecież za nami prawda za nami Dniepr i Ukraina i oni zrozumieli wcześniej i lepiej ode mnie: reżimu nie poprawisz, oni nie czytają mądrych artykułów w gazecie “Deń” Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Własny głos Nadiji. Słowa poza kadrem

Halyna PAŁAMARCZUK Agencja literacka „Bankowa, 2”, czyli Kijowska Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wydała za środki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej książkę wybranych wierszy Nadiji Kyrian – „Święto wspomnień”. Wybranych utworów u Nadii mogłoby być więcej. Ale historia, jak mówią, nie zna trybu przypuszczającego. Prawda, tutaj można by polemizować. Moja pamięć na przykład też nie niesie wielu wybranych rzeczy – niewybrane wymazuję, żeby było gdzie pomieścić nowe. Pamięć – ona przecież nie ma nieograniczonej liczby gigabajtów. Ale w tym, co niesie, jest mała grupa bardzo słonecznych, utalentowanych, uczciwych i otwartych poetów, kolegów mojej studenckiej młodości, trochę starszych ode mnie, ja wlokłam się z tyłu: może i przyjęliby mnie, ale nigdy nigdzie się nie prosiłam, raczej przeciwnie: stroniłam, bo każdy, nawet niewinny, związek zakłada ograniczenie wolności… I najbardziej słonecznymi wydawali mi się wtedy Mykoła Sulyma oraz Nadija Kyrian. Poezja naszych idoli szestdziesiatnykiw mówiła ekspresywnym językiem, który zastygł – i naciągnął – w gardle ukraińskiej poezji, przyduszonym galanteryjnym „motylkiem” pętli, i wylał się potężnie i żywiołowo, niosąc w sobie nie tylko siłę konkretnego poety, ale i niewykorzystaną siłę poprzedników. Jak zwolniona sprężyna. Poezja siedemdziesiątników – naturalnie – straciła na sile i ekspresji, za to zaczęła staranniej odnosić się do formy: tak wielka woda, zrzuciwszy siłę wiosennego przyboru, szuka sobie odpowiednich brzegów. Wytwarzała swój język, eksperymentowała; gdzieś chwytała za ogon Żar-ptaka, przenosiła na papier pióro z ogona, ale my musieliśmy poczuć – lub przynajmniej uwierzyć – że ono nie jest z gęsi. Czytelnikami też byliśmy nierozwiniętymi, bo socrealizm nie sprzyjał. Nierozwiniętymi w przeważającej mierze zostaliśmy, bo i nasz pełnomocnik, znawca poety Czechowa i poetki Achmetowej, prowadzi nas w zupełnie innym kierunku. Prawda, od czasu do czasu wychodzimy na protesty… Rzadka i niejednoznaczna kohorta siedemdziesiątników nie zdołała – czy nie chciała? nie wpuścili? – wcisnąć się w szeregi szestdziesiatnykiw, którzy przeskoczyli, im poszczęściło się z klimatem – potem ich już kręciło, ale u szestdziesiatnykiw opadały owoce, a u kohorty siedemdziesiątników – zawiązki. Dlatego i wybranych utworów jest skromny tomik, a nie tomy. To my, oczywiście. W grubo wychowawczą funkcję poezji zaczęliśmy wątpić mniej więcej wtedy – w latach burzliwej studenckiej młodości, jeszcze zanim „za wodą czyste fale …rozniosły nas po światach” („W jedną rzekę nie wejdziesz dwa razy”)… Poezja – to nie słowa, jak instrument muzyczny z jego możliwościami dźwiękowymi – to nie muzyka. Z poezją współdziałają subtelne stany człowieka, jeśli prościej – niewidoczne dla oka. Na przykład, czy widzimy miłość? Uniesienie, współczucie? Ducha, który ożywia? Duszę, która jest cieniowym ekwiwalentem ciała? Bywa, weźmiesz tomik wierszy, który w młodości unosił cię w niebo, czytasz teraz – jakbyś szedł po bezsensownych odłamkach skrzydlatej rydwanu, który uległ niebiańskiej awarii: nie rezonuje już… Bywa i odwrotnie. Dokładnie i uczciwie przekazane językiem poezji subtelne stany, jak przekazana przez kochającą i wrażliwą dłoń woda w szklance na koniec stołu – przyszły w dzisiaj, do tego tomiku wybranych utworów Nadiji Kyrian, bez łyżki dziegciu – grama fałszu. Poezja jako subtelny język narodu powołana jest, by nanosić mu złoty zapas mądrości i miłości. Głos poety zazwyczaj nakłada się na wiersz i brzmi. Jeśli wiersz napisany jest z głosu poety, a nie z pobudek koniunkturalnych. Wiersze plus głos Nadiji Kyrian – to walżna, powolna, jak nurt Psołu, gdzieś haftowana gładzią, gdzieś stylizowana na naiw, przepych Połtawszczyzny i szczera spowiedź optymistycznie-cicho-uparty połtawianki. Nadija Kyrian nigdy nie pisała z pobudek koniunkturalnych, poświęcając komfort twórczego i nie tylko życia-bytowania. Wtedy – jak i teraz, właściwie, ale już w mniejszym stopniu – swego rodzaju koniunkturą było i ryzykowne eksperymentowanie, aż do zastępowania nim poezji. Czasami potrzebna jest odwaga – i wiedza – by mówić wprost, a nie przez skomplikowaną metaforę. Słowo w poezji, powiedziane wprost, bez stylistycznych i nowoczesnych wykrętów, – też jest ryzykowne, na granicy faulu: dotyka nie epatującym bodźcem, a uczciwością. Jeśli intonacja i wewnętrzne przesłanie – nie są fałszywe, to wprost powiedziane słowa mają przejmującą siłę. Jeśli zaś poeta „drgnął” i gdzieś o gram się pomylił – wszystko przepadło. Los Nadii, jak wszyscy wiemy, nie rozpieszczał. Ale po raz kolejny chce się powtórzyć: kogo Bóg kocha, tego karze. Chociaż słowo „karze” – tutaj jest właśnie z ludzkiego zakorzenionego niezrozumienia: różne życiowe niedogodności – to jak zadania w szkole: trudniejsze zadania – prowadzą cię na „czerwony dyplom”. A komu lekcji nie zadają – tego z jakiegoś powodu w ogóle „nie zaliczono”. Nie trzeba się oszukiwać, że „nie zadają, bo kochają”. …Że Nadia idzie na „czerwony dyplom” – świadczy zdobyta przez nią wiedza. Tylko prymuska w życiu może wypowiedzieć w chwili najwyższego wzruszenia, w chwili wspomnień, przebaczenia i pożegnania: I na cały świat // tak chce się krzyczeć: // jak ja kocham! („Święto wspomnień”) Na Ziemi – to program maksimum: dojrzeć i przejrzeć do takiego słonecznego stopnia, żeby nie „oko za oko”, żeby „nie ząb za ząb”, żeby z twojej duszy wyrywało się niby bezprzyczynowe „Kocham!”, a rękami chciałbyś objąć i uspokoić, jak małe marudne dziecko, cały świat. Miłość – to owoc uniwersalny. Chrust dla ognia i ogień. Bez tego, co płonie, nie ma ognia. W tym zawiera się sens ofiarności. Nic pożytecznego nie wyda dusza, jeśli ciało albo martwe, albo syte. Będzie tylko dymić. Dobry gospodarz, żeby wyhodować elitarny winogron, przerzedza grona, zostawiając na krzewie najbardziej obiecujące. Wtedy wszystkie soki idą im z pomocą. Płonie jarzębina. A ja spłonę. // Tylko dlatego płonie jarzębina. („Jarzębina”) Dlatego żyje (nie w sensie istnieje) ludzki ród, że spala się konkretny człowiek. Chrust dla ognia i ogień. Człowiek – taki sobie życioprzetwórczy kombinat: zaczynając od pokarmów, z których wybiera substancje odżywcze, i do wrażeń, a to słowo – jednordzenne z „razić”, „porażka”, a właściwie „wróg”, – które wybiera z życiowych perypetii i z których wychodzą wiersze i inne dzieła sztuki. Tutaj – ta sama ofiarność. Życiowe perypetie, czasami bardzo okrutne, – to ta ofiara, którą musisz złożyć za uformowany owoc. Ofiara ziarna, z którego wyrasta nowy kłos. I nie napełnienie brzucha – jest najważniejsze, a i na poziomie ducha – wziąć „substancje odżywcze”: Odczuwać smak. // Póki gorzko stanie, // Póki gorycz z słodkim posmakiem stanie. // Odczuwać, // Odczuwać, // Smak ów odczuwać // I nie chcieć niczego // Więcej. („Przejrzenie”) Na połowie ofiarności, chrustu, – i kamień, i „tajemnica krwi i krat”. Ale przeznaczeniem człowieka – i narodu, i ludu – jest iść naprzód. Oczywiście, jakiś zapas pokarmów plus kompas w plecaku musi być, jednak – nie pierzyny i, tym bardziej, nie bryły żelaznej rudy, z których kompas jest zrobiony. Bo ruchu naprzód nie będzie. U naszego narodu tak się zdarza: obciążamy się faktami, ale nie trudzimy się dać faktom spokój w archiwach, biorąc z nich sól, istotę, naukę, wzbogacając lekcjami z tych faktów swoją mentalność. Nadija jako poetka i jako filozof („Poetycka filozofia mojego ziomka Hryhorija Skoworody dała mi poczucie szczęścia”) bardzo wrażliwie i boleśnie przeżywa ten przejściowy stan, tę granicę „między szczęściem a bólem”, ten dotyk ognia do chrustu, ten nurt, gdzie Kotyhoroszko walczy ze żmijem, to międzyczasie, gdzie człowiek tworzy – swój los, rodzinę, wiersze. Gdzie rodzi się bardzo subtelna substancja – niebiańska mądrość, która przynosi miłość, przebaczenie, ukojenie. Czy przyłączyć się do narodu // I opowiedzieć o swoim bólu, // O liliach, o czystej wodzie // I o poległych wśród fal. // …Ale na próżno. // Już inne fale. // Już inna wygrywa woda. („W jedną rzekę nie wejdziesz dwa razy”) Jednak przy tym nikt nie widział, bo takich nie ma, to nas, małych, oszukują, próbując podzielić na „polityków” i „działaczy społecznych”, na „studentów” na jednym Majdanie i zjedzonych przez mole starszych – na drugim, i jeszcze według wielu innych parametrów, żeby fale żyły oddzielnie jedna od drugiej. Żeby łatwiej było je siodłać. W rzeczywistości zaś przeciwnie – fale jedna z drugiej wypływają, jedna na drugą nakładają się, i tylko tak tworzy się rzeka. Naród tworzy się wtedy, gdy poprzednicy nie odpychają następców, a podstawiają im ramiona, i kiedy następcy nie odrzucają poprzedników, bez których ramion nie podniosą się nigdy, a tylko będą skakać …hopaka za zagraniczne granty. I ty, jako nosiciel i uczestnik przeszłości, jesteś zobowiązany zająć swoje miejsce w budowli, która nazywa się naród i państwo. Bo jeśli każde nowe pokolenie, wiedzione hasłami oszustów, będzie burzyć „do fundamentów”, to będzie nie budowa państwa, a syzyfowa praca. Tak przekazuje się ogień, tak przekazuje się wiedzę w naukach ścisłych, tak powinno przekazywać się doświadczenie i mądrość u narodów. Jeśli nie są głupie. – Ty jeszcze żywa? – pyta sąsiad. // No co mu ja odpowiem? // Moje zielono-czarne gałęzie – // Granica między martwym a żywym. („Na granicy”) U normalnego narodu suche gałęzie nie w gwizdek spalają się, podczas gdy młode sprzedaje się w niewolę za „śmierdzące” nośniki energii. U normalnego narodu doświadczenie i wiedza wtłaczane są, jak tlen, w ognisko życia, żeby ono nie tliło, nie męczyło się, a dawało ciepło swoim obywatelom i tworzyło inne dobra. Jeszcze kilka uniwersalnych prawd, które na obecnym etapie cywilizacji musi przyswoić przeważająca większość ludzi żywych (pamiętacie – „No byt' żywym, żywym, i tol'ko, żywym – i tol'ko, do konca!” B. Pasternak). Jedna z nich – skrajnie aktualna teraz dla nas. I dobrze, że naród to rozumie. Nie na próżno jedno z haseł Euromajdanu „Nie bój się!”. Strach zmusza do pełzania, pokonywanie strachu – uskrzydla i daruje wolność. Strach niszczy człowieka powoli i sadystycznie, i poetka jest pewna: Najstraszniejsze – to strach, który rodzi niewolę i pokorę. („Bez tabu”). I w tym samym kontekście – jeszcze jedno świadectwo dojrzałości, przy czym zaczerpnięte nie z mądrych książek, a jako kwintesencja nieprostego, nasyconego życiowego doświadczenia: „…mi Pan zesłał Tajemną Wieść, // Żebym za ziemią nie żałowała”. („Wieść”) – mówi Nadija, znowuż, nie szczególnie przejmując się wykwintnością składni, a rejestrując jak najdokładniej to oszałamiające objawienie. Wchodzenie na szczyty ducha nie w nurcie modnych guru, a w walce z reżimem i w walce o przetrwanie, na kurnej drodze czy w walce ze stonką ziemniaczaną, w bezpośrednim i przenośnym znaczeniu, – jest jedynym niezaprzeczalnym świadectwem boskiego pochodzenia człowieka: gdziekolwiek by go nie nosiło, a on wraca do swojego źródła, swojego Domu. I to jest bardzo optymistyczne świadectwo. Byliśmy tak słonecznie, tak bezinteresownie zakochani w swoich egoistycznych poprzednikach. I w naszych wierszach – bezpośrednie czy niezawodnie ukryte aluzje do ich utworów. Świadome czy też nieświadome. Powiedzmy, Nadijine „Smutne lwiątko” współbrzmi – czy mi się zdawało? – z Draczową „Studnią na zimowych polach”. „Owo lwiątko, piękne i smutne, przeszło, ale dlaczegoś nie poznało mnie”. Prawda, finał przygody – tutaj jest wprost przeciwny: mak, przyczepiony do korby studni, Dracza poznał. No tak – nasi poprzednicy byli bardziej rozpoznawalni. Jeszcze dlatego, że sprawnie odpychali następców od popularyzatorów siebie i swojej twórczości. „Poeta zaczyna się od bólu” odsyła do mojego ulubionego – „Wiersz zaczyna się nie od wielkiej litery, a od wielkiego bólu, którego i nie zmierzysz…” L. Perwomajskiego. „Gniewny” – okoliczności naprawdę doprowadziły! – wiersz „O prawdzie” – „Mi otworzyła się prawda gorzka. Naród mój – niewolnik. A ja jego córka” – odsyła do mniej kategorycznego odkrycia L. Kostenko – „Mi otworzyła się prawda smutna…” Jest w dorobku Nadiji – i manifesty, i pamflety. Ale te skrzepy krzyku naturalnie wyrastają w słonecznym ogrodzie jej dobrej poezji jako reakcja na mróz czy szarańczę. Tymczasem mnie bliska, mnie „rozśmiesza” jej klasyka – „Telefon”, „Portret”, „Ryba”. „Wielkie krople deszczu” – rozbrajają uczciwą prostodusznością, która – jednym słowem – charakteryzuje epokę i nas w niej. A jaka oszałamiająco dokładna miniatura, krok w prawo, krok w lewo, – nawet gdyby oczy były nie „przebiśniegowe”, a powiedzmy, „błękitne”, – obrazek by nie świecił… Subtelne palce deszczu // Pieszczą czarne włosy // Ziemi, // Która rozchyla // Przebiśniegowe oczy. („Przebudzenie”) Aż zapachniało świeżo rozmarzniętym czarnoziemem, i wzrok szuka delikatnych niebieskich przebiśniegów. Wiersze Nadiji niosły i niosą w sobie ciche piętno – może, nieprzypadkowo Word z tego zrobił „smutek”? – ukraińskiego – jego połtawskiej gałęzi – etnosu, przeważnie solarne znaki i archetypy. Suche gałęzie. Na których marszczyły się i toczyły młode fale – gięło się pod wiatrem zielone. Powtórzenia i słowne drobiazgi tworzyły dla zagłębionych ten przeplot słów z falami i z gałęziami. Przy okazji, układając wybór, poeci czasami „udoskonalają” swoje wczesne wiersze, ale ani stara łata na nowe bukłaki, ani nowa – na stare bukłakom nie pomoże. Czasami mówi metafora, czasami metaforą na kilka warstw znaczeniowych staje się prozaiczny obrazek. Ten pulsujący obrazek, w którym truje się, dusi i drży od zimna Kobieta, zacytuję w całości: Dym // Objmował ją za szyję, // Rozlewał się po rękach // I nijak nie znajdował drzwi. // Ona słyszała, // Jak cicho // Siadają na palce białe śnieżynki, // Drżała od zimna // i myślała, // że długa walka // zawsze kończyła się // porażką. // A dym // Nabierał się w gardło, // Rozlewał się po rękach // I nijak nie znajdował wyjścia. („Gorzka papieros”) Kołacze się w skroniach – „długa walka zawsze kończyła się porażką”. …Każdy opowiada swoim językiem. Naród-poeta opowiada skrzydlatymi wyrażeniami i metaforami. Świat-pragmatyk teraz tego nie kupuje, świat teraz nie kupuje towarów jednostkowych, na nich nie rezonuje martwa czy unifikowana dusza. Tak i Ukraina ze swoim towarem – jak poetka na marginesach, nikogo nie interesuje w istocie, jedynie swoim geopolitycznym położeniem oraz ustępliwym charakterem i pracowitymi rękami. A gdzieś zapala się mak… // A gdzieś przekwita okno… // Oto ono i jest tak. // Tak oto i jest ono.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Młodzież w drodze do Kobziarza. Z przedświątecznych odwiedzin Międzyregionalnego Wyższego Szkoły Zawodowej Łączności, która znajduje się w rejonie szewczenkowskim m. Kijowa, przy bulwarze Tarasa Szewczenki

— Wasylu Serhijowyczu, droga do Szewczenki u każdego jest inna. Jak Pan przyszedł do Kobziarza, kiedy duszy i serca dotknęło jego nieśmiertelne słowo? — Portret Szewczenki wisiał w naszej chacie obok obrazów. Takie szanowanie Poety przez dorosłych odbijało się w dziecięcych duszach i postrzegaliśmy Kobziarza jako proroka. Dla siebie odkryłem Tarasa Hryhorowycza w latach szkolnych i odkrywałem dwukrotnie — najpierw w pieśni, potem w poezji. Jeszcze nie umiałem czytać, a już podśpiewywałem „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, „Dumy moje” i „Testament”. Twórczość T. H. Szewczenki zawsze wlewa miłość do poetyckiego słowa, swojego narodu, swojej ziemi, inspirując do pracy. — Jak Pan i cały zespół pedagogiczny przybliżacie do Szewczenki swoich wychowanków, czy znajduje oddźwięk w ich sercach słowo Kobziarza? Jaki jest program szkoły na dni szewczenkowskie? — To prawdziwe szczęście dla narodu — mieć takiego poetę, jak Taras Szewczenko. Prawdziwe szczęście dla kierownika i zespołu pedagogicznego być pośrednikiem między Wielkim Kobziarzem a młodym pokoleniem obywateli Ukrainy. Nasza placówka oświatowa ma bardzo nasycony program, poświęcony obchodom 200-lecia od dnia urodzin geniusza ukraińskiego słowa. Są to minuty informacyjne „Niezapomniany Szewczenko”, różnorodne konkursy, w szczególności konkurs gazet ściennych „Tarasie, pamiętamy o tobie”, widowisko teatralne, lekcje języka obcego „Szewczenko w językach świata”, obrona projektów uczniowskich „Światowe znaczenie twórczości Wielkiego Kobziarza”, wieczór literacki pamięci poety. Dla wszystkich pokoleń wychowanków naszej szkoły Szewczenko to zjawisko wielkie i wieczne. On jest niewyczerpany i nieskończony. Wszyscy jesteśmy na wiecznej drodze do Szewczenki. Do rozmowy dołącza Zoja Rużyn — kierownik szkolnego kółka „Złote ziarno”, poetka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, honorowa obywatelka wsi Szewczenkowe. Zoja Wołodymyriwna to prawdziwa entuzjastka i orędowniczka ukraińskiego budowania narodu, wieloletnia propagatorka życia i twórczości T. H. Szewczenki. — W „Biblii” powiedziano: „Dziełami swoimi dowiedź wiarę swoją…”. Dzisiaj już dziesiątkami liczy się patriotyczne i proświtańskie akcje, które odbywają się w szkole na cześć poety. Począwszy od 2001 roku, jeździmy w rodzinne strony Tarasa — do wsi Szewczenkowe, spotykamy się z aktywem wsi, pracownikami Narodowego Rezerwatu. Szczególnie radośnie rodacy Szewczenki witali szkolne zespoły — zespół wokalno-instrumentalny i dziewczęcą orkiestrę instrumentów perkusyjnych. W zeszłym roku zrealizowaliśmy akcję „Drogami, którymi chodził Wielki Kobziarz”. Ogółem uczestnicy marszu przeszli prawie 5 tysięcy kilometrów przez miejscowości obwodów czerkaskiego, połtawskiego, kirowohradzkiego. Zbadaliśmy stan miejsc pamięci i znaków pamiątkowych związanych z imieniem Szewczenki, przeprowadziliśmy możliwe prace renowacyjne. Sadziliśmy dęby we wsiach Moryńci, Szampań, Szewczenkowe. Inicjowaliśmy i przeprowadziliśmy akcje „Tarasowa wierzba” wspólnie z Muzeum-Dworem Maksyma Rylskiego i fundacją „Róże i winogrona”. Mamy propozycję stworzenia parku „Marzenie Tarasa Szewczenki”. W centrum parku powinna być Chata-Marzenie Tarasa Hryhorowycza, o której wiele pisano, mówiono, ale nikt tak i nie wcielił jej w życie. Oczywiście, że ta chata Zdjęcie Anny OBORSKIEJ Potwierdziły to również wydarzenia, które odbywają się w kijowskiej specjalistycznej szkole z internatem I-II stopnia. W ramach projektu „Ja i Ukraina” uczniowie placówki razem z pedagogami przygotowali i zrealizowali szereg oryginalnych pomysłów: każda klasa szkoły w ciągu miesiąca opracowała i zaprezentowała swój program z uczczenia Tarasa Szewczenki. Znalazło się miejsce i na książkową szewczenkianę, i na konkursy znawców oraz recytację słowa Tarasa, koncerty i miniprzedstawienia. Nasza korespondentka była na jednym z tych świątecznych wydarzeń, które zorganizowano pod kierownictwem wychowawczyni Wiktorii Mykołajiwny Andrijenko dla trzecioklasistów tej szkoły. Oto co uchwycił jej obiektyw z potoku widzianego. Ołeksandra JałuszKewycz z koleżankami z klasy podczas uroczystości poświęconej 200-leciu Szewczenki powinna nieść duchowo-oświatowe wypełnienie z narodowo-użytkowym kierunkiem nauczania: wyplatanie z wikliny, garncarstwo, haft, studio poetyckie itp. Korzystając z rysunków i szkiców Szewczenki, wszystko można estetycznie wpisać w wnętrze posiadłości. — Szkoła (i uczniowie, i nauczyciele) niejednokrotnie zdobywali miejsca na podium w konkursach i olimpiadach z języka i literatury ukraińskiej… — Nasi uczniowie są aktywnymi uczestnikami olimpiad z języka i literatury ukraińskiej, corocznego ogólnoukraińskiego konkursu językowo-literackiego imienia T. H. Szewczenki, konkursu językowego imienia P. Jacyka, konkursu recytatorów poezji Szewczenki i nierzadko zdobywają miejsca na podium. Twórczość naszych wychowanków jest napełniona duchem patriotyzmu, miłości do rodzinnego kraju i języka, bo nasze talenty zawsze pamiętają o wielkości Tarasa Szewczenki i bez przesady powiem — żyją nim. W ramach obchodów 200-lecia od dnia urodzin Kobziarza, pośród wielu innych wydarzeń, przygotowujemy się do konkursu poezji autorskiej, poświęconej sławnemu poecie. Konkursy poezji autorskiej to tradycyjne zjawisko w naszej szkole. Uczniowie z dumą mówią o tym, że są Ukraińcami, o tym, że żyją w kraju Szewczenki, o tym, że dopóki żywy jest duch niezłomnego Tarasa, dopóty Ukraina będzie istnieć: Olha Habec twierdzi: „I mowa od Tarasa, jak matka, — jedna”, a absolwentka szkoły Maryna Rudnyk ogłasza: Moja skarbnico, rodzima moja mowo, Ciebie ja sławię i twój cierniowy szlak, Tarasowe śmiałe i trafne słowo — Twoje bogactwo, co rośnie w wiekach. Poezje, rzecz jasna, uczniowskie, ale pełne szczerości, duchowego czucia. — Wasylu Serhijowyczu, zakończmy naszą rozmowę poetyckimi wersami Kobziarza. — Trudno wybrać coś jednego. Przecież poezja Szewczenki jest różnorodna i aforystyczna, to prawdziwa Księga mądrości. Ja wybieram takie wersy: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie złym, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana módlcie. Rozmawiał Wołodymyr BURBAN W samym centrum stolicy, przy bulwarze T. Szewczenki 56, znajduje się placówka oświatowa, o której dobra sława niesie się po Ukrainie i poza jej granicami. To — Międzyregionalna Wyższa Szkoła Zawodowa Łączności. Placówka, wydawałoby się, nie humanistyczna. Ale warto tu pobyć, aby przekonać się, jak pełnokrwistym życiem duchowym napełnione są jej dni powszednie i święta. Wychowankowie szkoły już dawno pozbyli się poniżającego stereotypu „ucznia zawodówki”, „bursaka”. Oprócz przygotowania zawodowego dba się tu o duszę każdego ucznia, jego rozwój kulturalny. Dlatego uczniowie szkoły — to fizycy i lirycy jednocześnie. Do ich usług — studio etnograficzne „Złote ziarno”, uczniowski teatr amatorski „Nowa zorza”, kółko sztuki dekoracyjno-użytkowej „Słonecznik”, orkiestra dęta „Łybid”, dziewczęcy zespół wokalny „Perełki”, znany w stolicy zespół młodych bębnistek „Kijowianki”. Co roku, kiedy na Ukrainę przychodzi święto Szewczenki, szkoła jakby zdobywa potężny impuls, nowy duchowy wzlot. Od tego zaczynamy naszą rozmowę z dyrektorem szkoły, zasłużonym pracownikiem oświaty Ukrainy, wiceprezydentem Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Pracowników Kształcenia Zawodowego W. S. Petrowyczem. Ja i Ukraina Szczególnie aktywny udział w uczczeniu ukraińskiego geniusza bierze młodzież szkolna, której zainteresowanie życiem i twórczością Kobziarza rośnie, skłaniając ją do twórczych poszukiwań. Uczennica starszych klas Nastia Olijnyk zapoznaje uczniów klas początkowych z półką książkową, poświęconą twórczości Tarasa Szewczenki. Fragment sceny dzieciństwa Tarasa Szewczenki w wykonaniu uczniów Raisy Pobereżnej oraz Ihnata Iwaniłowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

koncertami występował w całej Ukrainie, w Australii, Austrii, Belgii, Białorusi, Wielkiej Brytanii, Holandii, Gruzji, Indiach, Kanadzie, Kirgistanie, na Łotwie, Litwie, w Libanie, Luksemburgu, Mołdawii, Niemczech, Norwegii, Polsce, Rosji, Singapurze, Syrii, Słowacji, USA, na Węgrzech, we Francji, Czechach… Wasyl Neczepa pracuje jako solista Czernihowskiego Obwodowego Centrum Filharmonicznego i współpracuje z Narodową Akademicką Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy. 200. finałowy występ koncertowy projektu „Ukłon tobie, Tarasie!” odbył się w ojczyźnie geniusza, w Moryńcach. Wcześniej Wasyla Neczepę słuchali mieszkańcy Sewastopola, Moskwy, Kijowa, Czerkas. Widzami wielu koncertów jego projektu artystycznego, poświęconego 200. rocznicy urodzin poety, stali się mieszkańcy obwodów kijowskiego i czernihowskiego. W listopadzie jego żywy, silny, pełen pasji śpiew i prawdziwą ukraińską muzykę słyszano w Sewastopolu, Charkowie, Czerkasach, Lwowie, Mezyniu w obwodzie czernihowskim, Petersburgu, Moskwie, Kijowie, w rodzinnej Nosówce. 22 grudnia 183. występ artysty słuchały dzieci i dorośli, uczestnicy i kibice trzeciego etapu 4. Międzynarodowego Konkursu Językowo-Literackiego Uczniowskiej i Studenckiej Młodzieży im. T. H. Szewczenki, który odbył się w 33. szkole w Czernihowie. Kwiaty podarowane przez wielbicieli po zakończeniu występów koncertowych zazwyczaj składane są przy rzeźbach i miejscach pamięci. Dlatego Wasyl Neczepa prosto ze sceny prowadzi grupy widzów na Górę Czerniecza nad Dnieprem — do grobu T. H. Szewczenki, w Czernihowie na przykład — do podnóża wiecznie młodego Tarasa, który jakby przysiadł na chwilę odpocząć przy Desnie na czernihowskim Wale i rozgląda się dookoła, jakby na coś lub na kogoś czekał, a we wsi, gdzie 200 lat temu urodził się Taras — do chaty, w której stawiał swoje pierwsze kroki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

«Ukłon Tobie, Tarasie!»

Olha LUHOVA Współczesny kobziarz-lirnik swoją pracą artystyczną na terenie Ukrainy i poza jej granicami czci geniusz kobziarza XIX wieku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Dzięki jego kobziarskim wędrówkom opowieść o Tarasie i jego słowie brzmi teraz wszędzie na Ukrainie. Kobziarska duma, aria i pieśń ludowa, utwory kameralne, humorystyczne recytacje i modlitwy jednakowo przenikliwie, jaskrawo odkrywają niewyczerpany śpiewaczy, oryginalny talent wykonawcy Wasyla Neczepy. Jego drżący tenor wzbogaca paletę muzyczną Hordija Hładkiego, Władysława Zaremby, Iwana Zażytka, którzy ułożyli muzykę do poezji Tarasa Szewczenki: „Zore moja weczirnyaja”, „Taka jiji dola”, „Za dumoju duma”. W jednym koncercie artysta połączył starodawne pieśni wedyjskie z monospektaklu „Materyni pisni”, który stworzył na 90-lecie urodzin Ołeksandra Dowżenki na podstawie ukraińskich pieśni ludowych w zapisach reżysera filmowego z głosu matki Odarki Jermolajiwny, oraz pierwsze wykonanie pieśni współczesnego ukraińskiego kompozytora Iwana Zażytka do słów Mykoły Machinczuka „Ne zrad meni, synu, matir Ukrajinu”. Z 25 numerów koncertu w estradowej manierze brzmi tylko jedna pieśń Jurija Peresunka do wierszy Wasyla Symonenki „Ty i Ja”, którą artysta zadedykował wybitnym poetom Wasylowi Symonence i Wasylowi Stusowi. Innej estrady z powodu zakazu swoich nauczycieli-mentorów Wasyl Neczepa nie śpiewa. Na scenach, placach i estradach, w szkołach, gimnazjach i uczelniach brzmią także wspaniałe utwory z repertuaru niezapomnianego Anatolija Sołowjanenki oraz wzruszający śpiew ku czci matki i ojca artysty. Ozdobą koncertów na Czernihowszczyźnie stały się występy kozaków, którymi W. Neczepa, według jego słów, będzie opiekował się zawsze — śpiewaczego chłopięcego zespołu bandurzystów „Sokołyky” pod kierownictwem Wałentyny Iszczenko i Oleny Towpeko. Któż wie, być może właśnie z tego zespołu wyjdzie prawdziwa jasna gwiazda ukraińskiej kultury, taka jak ich wzór i mentor. Chociaż powtórzyć twórczą drogę Wasyla Hryhorowycza Neczepy nie każdemu pod siłę, ale utalentowanym, zawziętym i pracowitym ukraińskim dzieciom w mocy jest kontynuować sławną kobziarską drogę nauczyciela. Urodził się 1 września 1950 roku w kozackim miasteczku Nosiwka na Czernihowszczyźnie. Ukończył szkołę muzyczną, Czernihowski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. T. H. Szewczenki. Został śpiewakiem (tenorem), kobziarzem-lirnikiem, artystą ludowym Ukrainy. Wasyl Neczepa jest członkiem Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego. Jedyny na świecie przedstawiciel staroświeckiej czernihowskiej szkoły kobziarskiej, gra dawnym kobziarskim sposobem — odbojem. Przejął takie wykonanie utworów muzycznych od niezrównanego mistrza, kobziarza-wirtuoza, twórcy współczesnej bandury Ołeksandra Samijłowycza Kornijewskiego, który zapożyczył tę szkołę gry od samego Terentija Parchomenki. Gry na skrzypcach uczył się od wczesnego dzieciństwa u ludowego muzyka Ołeksandra Sopyhy i znanego skrzypka Adolfa Czebotarowa. Śpiewu i dyrygowania — u zasłużonego artysty Ukrainy Leonida Paszyna i Lubomyra Andrijowycza Hlinki — ucznia Iwana Patorżynskiego. Śpiew i recytatywy akompaniuje kołową lirą chromatyczną i diatoniczną kobzą. Posiada własny repertuar, w którym jest 9 monospektakli. Laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (2006 r.), laureat Państwowej Nagrody im. Iwana Neczuja-Łewyckiego (1996 r.), laureat Czernihowskiej Nagrody Obwodowej im. Mychajła Kociubynskiego (2013 r.). Laureat wszechukraińskich i międzynarodowych konkursów, festiwali, laureat konkursu „Hołos Ukrajiny — 2001”. Wszedł do pierwszej trójki śpiewaków. Według rankingu „Narod mij zawżdy bude” ogłoszony najlepszym nauczycielem 2006 roku Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Wydał kilka zbiorów repertuarowych z gry na kobzie i lirze, książek: 1990 r., m. Toronto, Kanada, „Lirnyćki pisni Wasyla Neczepy”; 1990 r., m. Bruksela, „Czoho w slozach kałyna”; 2006 r., m. Kijów, MAUP, „W rokotanni-rydanni bandur”; 2011 r., m. Kijów, wydawnictwo „EMMA”, „Rid kozackyj wełyczawyj”. Wasyl Neczepa zbiera i opracowuje starodawne wzorce ukraińskiego folkloru i etnografii. Opracowane pieśni włącza do swoich programów. Modeluje, a niekiedy i szyje stroje koncertowe. Na profesjonalnej scenie jako śpiewak od 1969 roku, jako kobziarz-lirnik — od 1982 roku. Z solowymi koncertami „Ukłon Tobie, Tarasie!” — 200 koncertów pod taką nazwą w ciągu dwóch lat przeprowadził kozak Majdanu, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Neczepa, ale trzydziesty rok jego kobziarowania wciąż trwa. PRZEDPŁATA—2014 PRZEDPŁATA—2014 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 hrywien Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 hrywien 15 kopiejek na rok na rok 113 hrywien 10 kopiejek ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w marcu — 15 400

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn