Zdjęcie: Oleś Dmytrenko
22 marca 2011 roku przez Ukrainę przetoczyła się fala protestów, zorganizowanych przez związek zawodowy oświaty. Tysiące pracowników oświaty wyszły na ulice Doniecka, Kijowa i innych miast kraju. Na zdjęciu: nauczyciele obwodu ługańskiego protestują pod murami Gabinetu Ministrów.
ŁEWKO ŁUKJANENKO — SZCZERZE
LISTY NASZYCH CZYTELNIKÓW
Maschinelle Übersetzung
Katerina MOTRYCZ
Mówiono już nieraz, że język jest dominującą wartością każdego człowieka. Człowiekowi trudno wyobrazić sobie siebie poza językiem, zdolnością mówienia. Niemota to tragedia i upośledzenie. A ten, kto dobrowolnie wyrzekł się danego przez Boga języka, nie wątpi w swoją pełnowartościowość, choć jest to człowiek sklonowany, z utraconą genetyczną pamięcią, z okaleczonym duchem i duszą. Jego psychika jest zmiażdżona, jego duch i dusza są osłabione, wewnętrznie niewolne. I wolno mu myśleć nie o napełnianiu ducha, lecz jedynie o napełnianiu żołądka. W prawosławiu istnieje takie pojęcie jak „językowa herezja”. I wielu „pasterzy owiec prawosławnych” (stąd — POP) tkwi w niej do dziś, zapominając, że zostali powołani, by stać na straży wszystkich skarbów duchowych, bronić ich, strzec, pielęgnować jako skarb niezniszczalny, dany przez Boga, jako twórczość i dar Ducha Świętego. A grzech przeciw Niemu, jak powiedziano, jest najcięższy, i nie zostaje odpuszczony ani w życiu ziemskim, ani w duchowym. Bo jest to grzech przeciw samemu Życiu. Dlatego duszpasterze, wyznawcy „językowej herezji”, nie mogą nie znać wielkich i znaczących objawień o znaczeniu języka ojczystego dla każdego narodu, bo w źródłach duchowych mówi się o tym niemało. Już starotestamentowy prorok Nehemiasz wychowywał swoich janczarów w dość niedemokratyczny sposób (chodzi o to, kiedy Żydzi przyszli do Ziemi Obiecanej, a tam mieszkały narody. I niektórzy Żydzi przechodzili na ich język i ich tradycje). Otóż on za to ich...
„I bił, i za włosy ciągał, i przeklinał”. Święty apostoł Paweł w „Pierwszym liście do Koryntian” poucza kaznodziejów: „Kto mówi obcym językiem, buduje tylko samego siebie, a kto prorokuje, buduje Kościół. …Tak i wy, którzy zabiegacie o dary duchowe — starajcie się obficie je mieć dla zbudowania Kościoła”.(13, 14). Otóż „Ci, którzy zabiegacie o dary duchowe”. Język — jak harmonijny most między narodem a ziemią — przyrodą kraju, narodowym charakterem, klimatem, geograficznym położeniem narodu. Jeden stopień w lewo czy w prawo — i już inny naród, inny język, inne tradycje, inny bieg życia. W tej różnobarwności ludzkości, różnojęzyczności narodów, etnosów — babilońskie zarządzenie Stwórcy. Ale wróćmy do duchowych źródeł, które mówią o języku, ponieważ do niszczenia języka ukraińskiego przyczyniła się aż dotąd również ta instytucja, która powołana jest do jego ochrony. Któż nie zna „Dziejów Apostolskich” — Dnia Zesłania Ducha Świętego: „I napełnili się wszyscy Duchem Świętym, i poczęli mówić różnymi językami, tak jak Duch dawał im wymawiać”. „Przebywali zaś w Jerozolimie ludzie pobożni z każdego narodu… zebrał się tłum ludzi i dziwili się, bo każdy z nich usłyszał, że mówią jego własnym językiem!.. każdy z nas słyszy swój własny język, z którym się urodziliśmy”. (Dzieje Apostolskie 1, 2). Stwórca jakby pobłogosławił zarówno różne języki, jak i to, by przez nie narody słyszały Boga. Zatem „herezja językowa” żyje już ponad tysiąc lat, od czasu, gdy istniał jeden Kościół Chrystusowy na planecie z papieżem Rzymu na czele. Chodzi o to, że słowiańscy filozofowie Metody i Konstantyn jeszcze pod koniec IX wieku przełożyli księgi liturgiczne na język staro-cerkiewnosłowiański, co wywołało protest niektórych ojców-heretyków. Bo, jak mówili, modlić się do Boga można tylko trzema językami — łacińskim, greckim i hebrajskim, ponieważ właśnie tymi językami napisano na krzyżu „Jezus Nazarejczyk…”. Papież Rzymu Hadrian potępił ich za tę herezję, nazwawszy ich „wilkami w owczej skórze” i mówiąc: „Niech spełni się słowo Pisma, że wielbić Boga będą wszystkie narody” oraz „Będą przemawiać wszystkimi różnymi językami o wielkości Bożej, bo Duch Święty dał im mówić”. A jeśli ktoś znieważa słowiańskie piśmiennictwo — niech będzie wyłączony z Kościoła, dopóki się nie poprawi. Bo oni są wilkami, a nie owcami, więc trzeba poznać ich po czynach i strzec się ich. Lecz „herezja językowa” żyje dalej. Już w XVIII wieku na Athosie mnisi palili staro-cerkiewnosłowiańskie księgi, bo dokładnie takie same istnieją po grecku. Co zaś do obecności „wilków w owczej skórze” na Ukrainie na przestrzeni długiego czasu, to „nie ma im liczby”. Bo i nasze dawne klasztory bezczeszczone były rękami właśnie takich „w owczej skórze” — palono księgi liturgiczne, napisane językiem rdzennego narodu autochtonicznego. Popiół tych pożarów do dziś nie pozwala Ukraińcom odetchnąć pełną piersią świeżym powietrzem.
Zakończenie na str. 4
REPORTAŻ BRONISŁAWA HRYSZCZUKA
ARTYSTA I POETA
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Hel promieniował optymizmem. Jego opowieści szerzyły w obozie koncentracyjnym pewność co do słuszności idei narodowowyzwoleńczej, jej stopniowego, coraz większego rozprzestrzeniania się na Naddnieprzańskiej Ukrainie, a tym samym budziły wiarę w nieuchronne zwycięstwo w przyszłości.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALUK Niedawno międzynarodowa organizacja pozarządowa Transparency International (TI) opublikowała światowy indeks korupcji. Spośród 178 krajów Ukraina zajęła 134. miejsce (1—10. — najmniej skorumpowane), „wyprzedzając” niektóre kraje afrykańskie w rodzaju Zimbabwe. Mniej skorumpowane są nawet takie jak Togo, Filipiny, Nigeria. Nasze państwo znów przykuto do pręgierza. Wątpliwe, by ta informacja zaskoczyła przeciętnych Ukraińców. Tę przewlekłą chorobę władzy państwowej, struktur siłowych i samorządu lokalnego od dawna widać gołym okiem. Najbardziej skorumpowane są milicja, sądy różnych instancji, prokuratura — czyli te struktury państwowe, które przede wszystkim powinny walczyć z tym złem. Nie są puszyste ani białe rząd wraz z ministerstwami oraz parlament. Ci z prostych obywateli czy biznesmenów, komu choć raz „poszczęściło się” zetknąć z nimi, mogą to potwierdzić. To samo konstatuje prezydent. W zeszłym roku, w grudniu, Wiktor Janukowycz wniósł pod obrady Rady Najwyższej swój antykorupcyjny projekt ustawy. Według ocen deputowanych-prawników i niezależnych ekspertów, w 80 procentach powtarza on ten, który został opracowany i uchwalony przez poprzednią władzę. Ktoś z prostodusznych i nieświadomych zapewne dziwi się: po co takie manipulacje? Cel jest przejrzysty jak witryna luksusowego supermarketu, gdzie doświadczeni sprzedawcy handlują czymkolwiek. Po pierwsze, Gwarant musi poświadczyć wykonanie danej wyborcom obietnicy dotyczącej walki z korupcją. Po drugie — zademonstrować europejskim demokracjom rzekomą gotowość do budowania państwa prawa, a co za tym idzie, liczyć na inwestycje i kredyty. I po trzecie — co najważniejsze — zaadaptować ustawę do własnego otoczenia. Wymowne jest rozpatrzenie przez Radę Najwyższą projektu ustawy w drugim czytaniu 15 marca. Z niemal 400 poprawek opozycji nie przyjęto żadnej. Zamiast tego regionali, komuniści i litwynowcy odłożyli dyskusję, w szczególności nad artykułami 11 i 12 — zwrócono je do komisji profilowej. Chodzi właśnie o te artykuły, w których mowa o kontroli finansowej nie tylko nad dochodami, ale i wydatkami urzędników wszystkich szczebli oraz ich najbliższych krewnych. Rzecz w tym, że w tych przebiegłych zapisach „antykorupcyjni twórcy” próbują za wszelką cenę ograniczyć ich krąg. To znaczy, że nikt nie ma prawa interesować się 18-letnim synem z miliardowym majątkiem czy teściową urzędnika, która żyje w luksusowej willi wartej kilka milionów dolarów przy emeryturze 900 hrywien, jeśli mieszkają oni oddzielnie od urzędnika. Na pierwszy rzut oka jest to paradoksalne. Przecież prezydent pragnie totalnej walki z chciwymi urzędnikami, których na Ukrainie jest około 300 tysięcy! A do tego należy dodać organy przedstawicielskie i wykonawcze, w szczególności przewodniczących rad wiejskich, rejonowych, miejskich. Niedawno nagłośniono informację, że 20 mld hrywien środków budżetowych jest rozkradanych. Schematy źródeł (przestępczych operacji) są najróżniejsze: projekty inwestycyjne, które wysocy urzędnicy zatwierdzają na korzyść „najhojniejszych”, państwowe zakupy towarów i usług po zawyżonej cenie w trybie największego uprzywilejowania dla „swoich”, prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych z milionowymi, a gdzie indziej i miliardowymi „łapówkami”, sprzedaż i przekazywanie w dzierżawę ziemi, rachunki pozabudżetowe, branża oświaty… Oświatowe ministerstwo tabacznikowskie, którego kierownikowi spać nie dawały „czyste ręce Juszczenki”, nie pozostaje w tyle. Jak się okazało, Dmytro Wołodymyrowycz przejmuje się nie tylko ochroną języka rosyjskiego i prawami rosyjskojęzycznych Ukraińców. Moja znajomość z tobą zaczęła się od opowieści Mychajła Horynia w siódmej strefie religijnej mordowskiej wsi Sosnowka w 1966 roku o tym, jak ty, bywało, we Lwowie chodziłeś z dużą, ciężką, piękną teczką. W teczce nosiłeś Samwydaw. Wiedząc, że śledzą cię tajniacy, aby nie dać im się domyślić, kiedy teczka jest pełna, a kiedy pusta, do pustej wkładałeś cegłę i śmiało przechodziłeś obok podejrzanych osobników. Latem 1967 roku poznaliśmy się w 11. obozie koncentracyjnym we wsi Jawas. Iwan był młodym, przystojnym, energicznym kozakiem. Modniś: wtedy na wolności noszono wąskie spodnie, a on w więziennych szarych spodniach również zwęził nogawki. Przemknęła myśl: lwowski frajer. Pewnie niejedna dziewczyna cierpiała przez niego. Był dumny ze swoich nacjonalistycznych rodziców. Zatem śmiałość w stosunku do władzy okupacyjnej nie pochodzi z brawurowego charakteru, a ze świadomej kontynuacji politycznej sprawy swojego rodu Terszakowskich. Dużo opowiadał o lwowskiej i kijowskiej patriotycznej frondzie oraz kobietach, które podjęły się badania i odradzania ukraińskiego stroju z czasów kijowskich i kozackich oraz robienia na drutach grubych wełnianych skarpet dla znajomych i nieznajomych ukraińskich więźniów politycznych. Do kogo dotarły, do kogo nie, ale ta kobieca troska rozgrzewała nie tylko nogi — nasze serca. Pisanie było psychologicznie ciężkie, bo milicjanci potrafili wpaść do celi w mgnieniu oka, więc w tej chwili trzeba było zdążyć mikropis albo schować, albo połknąć. Fizycznie bardzo ciężko było pisać zaostrzonym szydłem ołówkiem drobniutkimi literami tak, że aż oczy wychodziły na wierzch. Oskarżał ich o naruszenie międzynarodowych norm prawa i moralności. Dla więźniów był jednym z tych krzemieni, na których nieugięcie trzymała się idea wolności narodowej. Po powrocie do Lwowa w 1987 roku Iwan Hel z zadziwiającym zapałem pracował na rzecz zwiększenia Ruchu oporu przeciwko władzy komunistycznej i z czasem skierował swoją energię w nurt walki o rozszerzenie praw religijnych i za legalizację Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej. Był deputowanym Lwowskiej Rady Obwodowej, kierował różnymi strukturami państwowymi i organizacjami społecznymi — wszędzie dążył do wcielania w życie idei budowy ukraińskiej Ukrainy. 17 marca 2011 roku opuścił ziemię, którą tak szczerze kochał i za której wolność oddał najlepsze lata swojego życia. W kohorcie byłych więźniów politycznych, wiernych synów Ukrainy, nie ma już jednego. Szkoda!.. Kto zajmie jego miejsce w szeregach bojowników przeciwko moskiewskim szowinistom i różnym globalistom dla utwierdzenia na Ukrainie ukraińskiego ducha i ukraińskiego ładu? Jest młodzież, drogi towarzyszu broni Iwanie, w żyłach której płynie ukraińska kozacka krew, a nie woda! Ona dokończy cel twojej ziemskiej drogi i wzniesie sztandar zwycięstwa na cichych wodach pod jasnymi gwiazdami nad ojczystym krajem! Pamięć o Tobie będzie wiecznie żyć w naszych sercach!
Lewko ŁUKJANENKO i przepisywanie ukraińskiej historii. Kilka miesięcy temu szerokim echem odbił się skandal z tak zwaną „pomocą sponsorską” dla resortu Tabacznika. W przededniu reelekcji rektorom uniwersytetów — rzekomo każdemu! — wręczono rachunki z żądaniem przelania na konto jakiejś nieznanej charkowskiej firmy „Modern XXI” od 59 do 74 tysięcy hrywien. Zbuntował się jeden — rektor Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Borys Iwanowycz Mokin, akademik, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej kadencji. Taka zuchwałość nie uszła mu płazem — Mokin pod brutalnym naciskiem Ministerstwa na kolektyw został nieprzebrany. Dalsza sądowa batalia, oczywiście, nic nie dała. Jak już mówiono, tak zwane fundusze pozabudżetowe mogą być daleko nie jedynym źródłem rozkwitu korupcji w branży edukacyjnej. Do najpowszechniejszych trzeba zaliczyć warunki akredytacji uczelni wyższych i wydawania licencji, „zreformowane” niezależne testowanie (wprowadzenie punktów ze świadectwa), podporządkowanie jeszcze niedawno niezależnej Wyższej Komisji Atestacyjnej Tabacznikowi. Czy więc warto dziwić się doniesieniom tegoż samego magazynu „Korespondent”, że wysocy rangą urzędnicy z rządu Azarowa powiększyli swoje milionowe majątki. Czy fakt, że budowa Euro-2012, która miała być realizowana głównie z inwestycji zagranicznych, w rzeczywistości finansowana jest z budżetu kraju — z naszej z wami kieszeni, drodzy moi podkorupcyjni Ukraińcy. Zatem zadeklarowana przez głowę państwa ustawa „O zasadach zapobiegania i przeciwdziałania korupcji na Ukrainie” i uchwalona w drugim czytaniu przez proprezydencką większość to nic innego jak burza w szklance wody, antykorupcyjna utopia. W tych warunkach najdoskonalsza ustawa nie będzie działać. Bo korupcja to wola polityczna, jak wyraziła się sekretarz stanu USA Hillary Clinton. A my wciąż obserwujemy jej brak…
Maschinelle Übersetzung
Swietłana OREL, miasto Kirowohrad
Deputowani Ganniwskiej Rady Wiejskiej w rejonie pietrowskim obwodu kirowohradzkiego podjęli decyzję o przeniesieniu pomnika Głównego Ataman Republiki Chołodnojarskiej, atamana Dywizji Stepowej Kostia Błakytnego (prawdziwe nazwisko — Pestuszko) z centrum wsi na tyły. Główną przyczyną jest zainteresowanie finansowe lokalnego „pana” O. Poworoznjuka, który posiada w rejonie duże obszary ziemi i ma interes komercyjny w działce, na której postawiono pomnik Kostia Błakytnego. Pomnik ten został ustawiony 24 sierpnia 2010 roku, w Dzień Niepodległości Ukrainy, z inicjatywy Krzyworisko-Tarniwskiego Kozactwa i przy wsparciu finansowym Kirowohradzkiej obwodowej organizacji WO „Swoboda”. Ganniwka jest rodzinną wsią ukraińskiego bohatera. Tu się urodził, tu hartował się jego potężny kozacki duch, tu przyjął złodziejską kulę w plecy od krzyworisko-skiego czekisty. Jednak wyczyn Kostia Błakytnego dla deputowanych Ganniwskiej Rady Wiejskiej na czele z przewodniczącą, „regionałką” Niną Capenko, to pusty dźwięk. „Zamiast przejąć pomnik na bilans rady wiejskiej, zapewnić jego ochronę i zagospodarowanie otaczającego terenu, opracować szlak turystyczny „Ojczyzna powstańców Dywizji Stepowej”, popularyzować historię rodzinnego kraju i wyczyn rodaka-bohatera atamana Kostia Błakytnego, kontynuując w ten sposób na poziomie państwowym inicjatywę społeczną, ta bezwolna, posłuszna deputowana kamaryla wykonuje zamówienie ukrainofobów, lokalnych książąt-latyfundystów” — powiedziano w oświadczeniu obwodowej organizacji WO „Swoboda”. Organizacja ta proponuje też władzom obwodowym, w ramach przygotowań do 20-lecia Niepodległości Ukrainy, zorganizowanie narady z kierownictwem samorządu lokalnego obwodu oraz zobowiązanie ich do wpisania na ewidencję jako pomników i znaków pamiątkowych o znaczeniu lokalnym wszystkich kompozycji rzeźbiarskich (ustawionych w latach 1991—2011 z inicjatywy poszczególnych obywateli, organizacji społecznych, partii, państwowych i samorządowych organów zarządzania), związanych z upamiętnieniem bohaterskiej walki narodu ukraińskiego o wolność i niepodległość, w celu ich ochrony i zachowania we właściwym stanie oraz wykorzystania w działalności wychowawczej, krajoznawczej i turystycznej wspólnoty.
Maschinelle Übersetzung
Wkrótce nas rozdzielono, a po raz drugi, po 11 latach, spotkałem się z Helem ponownie w mordowskiej Sosnowce, ale tym razem nie w obozie koncentracyjnym, lecz w więzieniu. W tym czasie zmężniał, lecz był równie aktywny, odważny i zawzięty. Kiedy mnie przywieziono, umieszczono mnie w celi, w której byli Iwan Hel, Rosjanin Stiepanow, Walentyn Moroz, a ja stałem się czwartym. W tym czasie Moroz odbywał karę karceru na 15 dób i na razie było nas troje. Informacje ogólnego charakteru omawialiśmy wspólnie, a inne sprawy omawialiśmy wtedy, gdy Stiepanow był na spacerze, albo gdy on pozostawał w celi, a oni szli na spacer. Hel zapoznał mnie, nowicjusza w tym więzieniu, z系统ą podziemnej pracy: sporządzaniem dokumentów i ich przekazywaniem poza więzienie. Dał mi kawałki bardzo cienkiego papieru transformatorowego wielkości ćwiartki kartki A4. Sztuka mikropisma
Właśnie w tej celi Iwan Hel pomógł mi zredagować „Apel ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego w sprawie ukraińskiej samodzielności”, który podpisało 19 ukraińskich więźniów politycznych. Sygnatariusze upoważniali prezydenta SKWU „do przeprowadzenia całego kompleksu pracy dyplomatycznej i innej, która okaże się konieczna do wyjścia Ukrainy z tzw. ZSRR i utworzenia samodzielnego państwa ukraińskiego”. Okazało się, że i za granicą odszyfrowanie mikropisma było trudne, a spośród sygnatariuszy omyłkowo wypadł Mykoła Kurczyk, i dokument rozpowszechniano jako dokument osiemnastu osób. W 1980 roku nas z Mordowii przewieziono do więzienia w miejscowości Kuczino na Uralu. Hel i tam aż do końca 10-letniego okresu uwięzienia zachowywał się wzorowo: wobec czekistów i ментów nie tłumaczył się ze swojej samodzielnickiej postawy, lecz raczej przechodził do kontrnatarcia i zwi-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Współczesna telewizja to wcale nie rozrywka czy polityka. To szczególny, informacyjny sposób istnienia państwa. Takie coś nie podlega prywatyzacji i zawłaszczeniu za grosze. Nie ma telewizji narodowej — nie ma i państwa, nie ma obywatelstwa, degeneruje się ludność. Tam, na szczytach władzy, muszą być ludzie, którzy to rozumieją. Wiedzą, ale z jakiegoś powodu telewizja została oddana na pastwę ludzi, którzy tego narodu nie kochają. Wygląda na to, że i władza jest bezsilna, by zrobić coś dla telewolności Ukraińców. Istnieje siła światowa, która dyktuje nam, co mamy oglądać przed telewizorem i będziemy wypalać nerwy nie za najlepszych i nie za perspektywą narodu. Niektórzy znów podnoszą dyskusję o tak zwanej telewizji publicznej i widzą w tym wyjście. To dość niebezpieczna iluzja, która jest korzystna tylko dla władców naszej przestrzeni informacyjnej. Pomysł stworzenia tak zwanego kanału-getta telewizji publicznej nadaje się tylko do tego, by zamknąć usta ostatnim, którzy jeszcze chcą oglądać prawdziwą ukraińską telewizję. O telewizji publicznej ma sens mówić tylko wtedy, gdy odróżnia się dobry od szkodliwego produkt informacyjny. To funkcja państwa, dlatego musi ono być głównym graczem informacyjnym we własnej przestrzeni informacyjnej. Państwo musi to robić, mimo że pół świata będzie oskarżać je o ograniczanie wolności słowa. Mamy prawo rozsądnie kształtować dostępną teleinformację i nie jest to ograniczenie wolności informacyjnej. Dla tych, którzy mają potężną odporność, do usług jest cała światowa sieć informacyjna z jej skarbami i wysypiskami. Cały ukraiński naród nie ma jeszcze wystarczającej odporności, by pozwolić sobie na tak niebezpieczną telewizję, jaką jest ona obecnie. Naiwnie szukamy korzeni problemów w korupcji, złej władzy czy własnej niemocy politycznej, ale problem tkwi w telewizji. Ta telewizja złowieszczo i groteskowo zastąpiła sobą obraz przyszłej, udanej i nowoczesnej Ukrainy, który powinien być przed oczami widza. W narodowo wyobcowanej telewizji państwo pozbawia się prawa do wypełnienia swojej misji informacyjnej ochrony obywateli. Właściciele naszej przestrzeni telewizyjnej narzucają nam myśl, jakoby państwowy monopol na przestrzeń telewizyjną był złem, tym samym wyobcowując nas od naszego własnego państwa. Jakkolwiek wyglądałby reżim polityczny, państwo jest nasze, ale za pomocą telewizji przekonuje się nas o czymś przeciwnym. Totalitaryzm władzy telewizji, która wymknęła się spod kontroli narodu, nie jest w niczym lepszy od totalitaryzmu państwa. Dlatego musimy odzyskać środek tworzenia społeczeństwa obywatelskiego — prawdziwą telewizję narodową. Zaczynać trzeba od telewizji, bo na wyprzedanym polu informacyjnym zawsze gotowi są pasożytować ci, którzy są skłonni za pieniądze obsługiwać cudze idee i cudze interesy, pięknie przedstawiając to jako dobro narodu. Bez nacjonalizacji własnej telewizji jako najważniejszego narodowego procesu informacyjnego, nigdy nie będziemy żyć lepiej. Redakcja „Słowa Proświty” wita swojego stałego autora, znanego proświcianina, członka zarządu Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zastępcę przewodniczącego Klubu Ukraińskiej Inteligencji im. B. Łepkiego, publicystę, członka Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy z okazji 60. rocznicy urodzin i życzy mu zdrowia oraz nowych sukcesów na niwie twórczej. Niech się wiedzie, panie Wołodymyrze!
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk
Telewizor żyje w naszych rodzinach na równi z nami, a może nawet konsekwentniej od nas wychowuje nasze dzieci, niepostrzeżenie zmienia nas. Niestety, centralną, dostępną telewizję ktoś robi według własnego gustu. Wymagają od nas, byśmy powierzyli komuś swoje prawo do poznawania dobra i zła, byśmy żyli według jednego wzorca, kupowali za radą reklamy, zazdrościli niegodziwcom, przeżywali cudze życie i degradowali się razem z bohaterami seriali telewizyjnych. Jest to korzystne dla tych, którzy dyktują nam współczesny sposób przetrwania. Siadając w fotelu przed telewizorem, trafiamy do sztucznego świata, w którym konkretny naród powinien zapominać o sobie. Tam zawsze bardziej glamour jest to, co obce w języku, modzie, w kulturze i bezkulturze. Telewizja nas bawi, ale w 92 procentach jest to systemowa i piękna propaganda. Niektórzy jeszcze snują naiwne plany odrodzenia tradycyjnego życia ukraińskiej rodziny, ale zaraz potem padają w fotel przed telewizorem i oglądają razem z potomkami to, czego oglądać nie warto. Jesteśmy przemęczeni niewidzialną walką z telepotworem globalizacji. Dlatego dla nas nie istnieje podział na telewizję komercyjną i publiczną — wypełnia ona nasze życie jako w stu procentach społeczne, dostępne widowisko dla narodu. Tak, to pewien rodzaj biznesu. Niech ci, którzy karmią nas teleturniejami oraz kiepskimi rosyjskimi i hollywoodzkimi serialami, uważają to za biznes, choć zakalca i gorzkiego chleba z zepsutej mąki piekarz ludziom nie sprzeda. A my jesteśmy jakby skazani na konsumowanie tej „telewizji dla mas”. Nie wszyscy mogą lub chcą płacić dodatkowo za korzystanie z „talerza” czy marnować czas, szukając czegoś w Internecie. Zresztą, dlaczego przeciętny obywatel ma jeszcze za coś płacić i czegoś szukać, jeśli uczciwie płaci podatki i każdego wieczoru chce oglądać coś prawdziwego i własnego, o życiu takich samych obywateli? Ukraińskie publiczne (centralne) kanały telewizyjne pokazują mało życia rodzimego, ukraińskojęzycznego, a jeśli już, to w niedogodnym czasie. Nasza telewizja nie ma tego żywego ducha, jakim jest polska telewizja dla Polaków czy francuska dla Francuzów. Jest już stracona dla reformowania i faktycznie żadna. Mediabiznes jest nietykalny. Oni z ekranu telewizora nie zejdą, bo sprywatyzowali przestrzeń telewizyjną razem z nami, telewidzami.
własne warunki informacyjnej kapitulacji, bo wszystko, co dobre i złe, dzieje się teraz pod światowym parasolem ochrony wolności informacji i praw niekonkretnej jednostki. Swego czasu prezydent W. Juszczenko rozpoczął dyskusję o tak zwanej telewizji społecznej, a nawet wysłał do kierowania pierwszym kanałem narodowym majdanowego dowódcę, deputowanego Tarasa Steckiewa. Pan Steckiew pierwszego kanału telewizyjnego nie zmienił i to szczególnie nikogo nie zasmuciło. A szkoda. W tamtym pomajdanowym czasie Pierwszy Narodowy powinien był stać się wzorcem telewizji dla narodu. Nie, nie 5. kanał „uczciwych wiadomości”, który teraz bawi się sowieckim rudymentem — „rosyjskojęzycznymi wiadomościami”, a Pierwszy Państwowy miał mieć decydujące znaczenie dla powrotu całej telewizji pod ukraiński standard. Najwyraźniej pomarańczowa „ekipa” nawet nie myślała o przeprowadzeniu podobnej tele-rewolucji, nie było siły. Teraz niektórzy liderzy opozycji skarżą się, że nie wpuszczają ich do sprywatyzowanego zasobu informacyjnego — jedynie do „Wielkiego Śmietnika” polityki. Ukraińcy przegrali przede wszystkim dlatego, że telewizja tak i nie zmieniła się na lepsze, choć po Majdanie powinna była ukazać narodowi narodowy, ukraiński model informacyjny państwa. Pamiętamy przecież, jak nasi europejscy sąsiedzi desperacko bronili narodowego oblicza własnej telewizji i dlatego teraz są w Unii Europejskiej. My zaś staliśmy się narodem-dodatkiem do organicznie nie-naszej telewizji i dlatego kontynuujemy odgrywanie roli statystów w politycznych igrzyskach. W nadchodzących wyborach też będziemy siedzieć jak o stuprocentowej nacjonalizacji całej masowej i powszechnie rozpowszechnianej telewizji. Niestety, Ukraińcy o tym myśleć jeszcze nie śmią, a politycy kontynuują odgrywanie tele-ról, dobrze wiedząc, że nie oni tam są najważniejsi. Teraz nikt nie jest w stanie niczego zmienić, bo nasza groteskowa telewizja jest unikalnym światowym wzorcem informacyjnego małorosyjszczyzny. Odnosi się wrażenie, jakby z pomocą tej nieznośnej telewizji przeprowadzano nowy eksperyment historyczny na młodym pokoleniu Ukraińców. Całe społeczeństwo jest we władzy tego potężnego generatora obywatelskiej ruiny, którego wyłączenie jest niemożliwe lub bardzo trudne. Do tego trzeba mieć elitę z ogromną ofiarną wolą polityczną i obywatelską oraz poczuciem samozachowania narodu. Trzeba mieć nie tak biedny naród i żeby nie było mu obojętne, co ogląda. Trzeba mieć dość zorganizowanej młodzieży, która nie będzie uciekać do Internetu i uczyni ukraińską telewizję narodową. Obecnie wielu rozsądnych ludzi nie widzi nic lepszego, niż masowe nieoglądanie telewizji. Naiwna próba ukrycia się przed negatywem informacji, który i tak dosięgnie każdego, jeśli nie osobiście, to przez dzieci, wnuki, krewnych, zmanipulowanych przez kogoś na cudzą służbę polityków. Naród żyje, dopóki jest zdolny bronić swojego prawa do aktywnego wybierania z globalnego strumienia informacji tylko tego, co sprzyja zachowaniu i rozwojowi tożsamości oraz sprzyja zdrowemu stylowi życia. Ktoś musi dbać o to, żebyśmy nie bali się informacji, ale umie-
Serhij SŁOBOŻANSKYJ, Odessa
Nasi parlamentarzyści często występują według scenariuszy, które piszą dla nich na Bankowej pod dyktando z Kremla. Niedawno odegrali skecz pod tytułem „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy »O telewizji i radiofonii«”. Główną inicjatorką tego projektu ustawy została Ołena Bondarenko z frakcji Partii Regionów. Biorąc do rąk po miotle z metką „Made in Russia”, przy błatnej melodii „Gop so smykom”, deputowani zabrali się do wymiatania z radiowego i telewizyjnego eteru znienawidzonej przez nich muzyki ukraińskich autorów i wykonawców. Pojedyncze trzeźwe głosy o tym, że nie warto znosić 50-procentowej kwoty na
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ukraińską muzykę na antenie, nie zostały usłyszane. Dobrze wytresowany zespół bojowników o wzmocnienie rusyfikacji Ukrainy zgodnie nacisnął przyciski do głosowania. Tak oto do nie wiadomo czego mogą dogłosować się marionetki, jeśli ich nie powstrzymamy. Mogą oni nawet żargon kryminalny – „fenię” – uznać najpierw za język regionalny, a potem za drugi język państwowy. Po usunięciu z Ustawy „O telewizji i radiofonii” wymogu przestrzegania przez organizacje telewizyjne i radiowe kwot na ukraińskie utwory muzyczne, rezultat nie kazał na siebie długo czekać. Jeśli wcześniej kanały telewizyjne i stacje radiowe dla przyzwoitości choć od 24:00 do 4:00 „puszczały” ukraińską muzykę, to teraz i ten czas oddano rosyjskiej popsie i humorystom pokroju Wierki Serdiuczki. A jeśli chodzi o striptiz, żarty poniżej pasa, słowotok i po prostu brud, to mamy tego w naszym eterze tyle, że aż chce się zatykać oczy i uszy. A tymczasem miotła, zrobiona w Moskwie, wymiata całe strony i rozdziały ze szkolnych podręczników historii i literatury ukraińskiej. Już nawet same ukraińskie szkoły i klasy zaczęto wymiatać. Nie omija ona ani ukraińskiego kina, ani wydawnictw książkowych, ani naszej przestrzeni informacyjnej.
Maschinelle Übersetzung
Pierwszy zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy Renat Kuzmin potwierdza informację o wszczęciu sprawy karnej przeciwko byłemu Prezydentowi Ukrainy Leonidowi Kuczmie. Jak przekazuje korespondent UNIAN, o tym R. Kuzmin oświadczył 22.03.2011 r. na konferencji prasowej w Kijowie, odpowiadając na pytania dziennikarzy. „…Kwestia kwalifikacji sprawy to nie jest kwestia dzisiejszego dnia. L. Kuczma jest podejrzany o przekroczenie uprawnień, wydawanie bezprawnych poleceń kierownictwu MSW, które doprowadziły do zabójstwa dziennikarza Gongadzego”, — powiedział. Według słów pierwszego zastępcy prokuratora generalnego, w toku śledztwa w sprawie zabójstwa Georgija Gongadzego wydzielono do odrębnego postępowania sprawę dotyczącą oskarżenia o zabójstwo dziennikarza byłego generała MSW Ołeksija Pukacza. Jak zaznaczył R. Kuzmin, „w trakcie prowadzenia głównego postępowania w sprawie zabójstwa dziennikarza sprawdzano przypuszczenia dotyczące organizatorów, współsprawców, możliwych zleceniodawców. Właśnie w wyniku tego zebrano dostateczne dowody świadczące o udziale Leonida Danyłowycza w przestępstwie — w zabójstwie Gongadzego oraz w bezprawnych działaniach wobec dziennikarza Podolskiego”. R. Kuzmin podkreślił, że wobec L. Kuczmy zastosowano środek zapobiegawczy w postaci zobowiązania do nieopuszczania miejsca pobytu. „Stosowne postanowienie przekazano do służby granicznej”, — powiedział. R. Kuzmin wyraził pewność, że śledztwo w tej sprawie zostanie zakończone w najbliższym czasie. Jak poinformowała w poniedziałek, 21 marca, agencja UNN (Ukraińskie Wiadomości Narodowe), powołując się na źródła zbliżone do GPU, „Prokuratura Generalna Ukrainy wszczęła sprawę karną przeciwko byłemu Prezydentowi Ukrainy (1994—2005 r.) L. Kuczmie w sprawie zabójstwa dziennikarza Georgija Gongadzego”.
Informacja UNIAN. Dziennikarz G. Gongadze zaginął w Kijowie 16 września 2000 roku. W listopadzie tego samego roku w lesie w obwodzie kijowskim znaleziono ciało bez głowy, które według wniosków ekspertów mogło należeć do dziennikarza. 15 marca 2008 roku Sąd Apelacyjny w Kijowie uznał winnymi zabójstwa G. Gongadzego trzech byłych pracowników Departamentu Zewnętrznej Obserwacji i Kryminalnego Wywiadu MSW Ukrainy — Wałerija Kostenka, Mykołę Protasowa i Ołeksandra Popowicza, i wymierzył im karę pozbawienia wolności na okres od 12 do 13 lat. Kolejny oskarżony — były generał MSW O. Pukacz — przebywał w poszukiwaniu od 2005 roku i został zatrzymany 21 lipca 2009 r. 6 grudnia 2010 roku biuro prasowe Prokuratury Generalnej poinformowało, że Główny Zarząd do Śledztw w Sprawach Szczególnie Ważnych zakończył śledztwo w sprawie karnej dotyczącej oskarżenia O. Pukacza o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 3 Kodeksu karnego Ukrainy oraz w art. 166 ust. 3 i art. 93 pkt „в”, „і” Kodeksu karnego Ukrainy z 1960 roku. Śledztwo przedwstępne ustaliło, że w nocy z 16 na 17 września 2000 roku O. Pukacz, działając na polecenie ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Jurija Krawczenki i innych funkcjonariuszy, dokonał umyślnego zabójstwa G. Gongadzego w porozumieniu wspólnie z grupą osób, w związku z wykonywaniem przez pokrzywdzonego obowiązków obywatelskich i dziennikarskich.
UNIAN
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ducha, ukraińskiej Duszy, błogosławionego narodu, narodu miłego Bogu, a przez to i nieprzemijającego. I choćby nie wiem ile było obecnie robaczywych owoców na naszym drzewie, zawsze są owoce zdrowe i to właśnie one odnawiają narodowe drzewo — jego korzenie i koronę. Określają jego byt i czasową bezmierność pod Pańskim niebem. Dlatego, częściowo pozwalając na ludzką słabość, oburzasz się tą nowożytną ruiną, a częściowo rozumiesz jej nieuchronność i mimo wszystko marzysz, by minęły choroby niepaństwowego postimperialnego narodu, który wybiera ze swojego środowiska przywódców, których niewolnicza istota, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, współistnieje z niewolniczymi apetytami i czynami. Dlatego wypadają oni z tysiącletniej ciągłości budowania państwa, jako przypadkowe ogniwo na tym tysiącletnim trakcie Ukraińskiej Historii, ukraińskiego bytu. Nowi mężowie stanu wznoszą piramidę państwowości z kartonu, bo władza potrzebna im jest nie do tworzenia, lecz do grabieży. Częściowo nie wiedzą, co czynią, nie wiedzą, czym jest święte i sakralne uczucie Miłości do Kraju, czym jest gotowość oddania za niego życia, czym jest nałożona na nich odpowiedzialność, bo wychowywano ich na radykalnie innych ideałach i w ramach tych „ideałów” ukraiński patriotyzm nie był przewidziany i traktowany był jako „nacjonalizm”, światowe zło, które trzeba wykańczać głodomorami i więzieniami. Boją się ukraińskiej historii, a jeszcze bardziej — boją się zdobywców-dyktatorów, bo sami są zatruci imperialnymi bacylami. Gdzież im pojąć, że zniewoliciel idzie na naród siedmioma drogami, miękko ściele, ale z jakiegoś powodu łoże staje się pryczą. Że status wasala jeszcze nigdy i nikomu nie wiódł schodami w górę, a jedynie w dół. Że historia ludzkości nie zna ani jednego przypadku, by ktoś kiedykolwiek dobrowolnie sam otwierał bramę niewoli, wchodził do niej sam i wprowadzał tam własny naród. Berło władzy w jego rękach zamieni się w kij kaleki. A palce, które kładł na Ewangelii Peresopnickiej i przysięgał służyć suwerennemu państwu i narodowi, od gniewu Bożego i ludzkiego się nie odżegnają. Nie warto wystawiać na próbę ukraińskiej cierpliwości, zombując słabe warstwy społeczne „ruskim mirem”, narzucając im obcego ducha i obcy kod bytu. Bo jest rozsądna granica, a jest i poza nią, za którą stąpać jest ryzykownie. I przekroczyli ją już ci, którzy wzięli w dzierżawę Ukrainę, jej duchowe przestrzenie, odbierając ukraińskie, wzniesione za środki i rękami Ukraińców, świątynie, zamykając ukraińskie szkoły, a do tego z zamiarem zrobienia z tych pomieszczeń miejsc rozrywki; przypuszczając atak na Język, oświatę, oddając narodowe bogactwo, podważając narodową gospodarkę, spychając na margines kulturę. W tym rozpasaniu, na tym targu, w tej Kaffie, gdzie kainowie handlują duchem i ciałem, w opancerzonych autach nie słychać, jak „ryczy i jęczy” lud prawosławny i posyła przekleństwa. W dwudziestym roku Niepodległości znów podnosimy swoje tarcze i przyłbice przed natarciem tej siły, która wystawiała na próbę naszą cierpliwość przez wiele wieków, trzymała w stanie oblężenia nasze duchowe przestrzenie — Cerkiew i Język. Rozżarzone węgle ogólnonarodowego gniewu jednak spadną na głowy kainowego wojska. Kateryna MOTRYCZ
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Jeszcze raz o «językowej herezji» i heretykach, «młodym winie» i «starych bukłakach»», S. 1
Zakończenie. Początek na str. 1
Są więc Twórcy języków i ksiąg natchnionych dla narodu, ale są też i te „wilki”, które wszystko niszczą, nie bojąc się gniewu Bożego. Straszniej, gdy demoniczny pług zniszczenia przeoruje nie tylko duchowe źródła narodu, ale przechodzi przez sam naród, wyoruje z jego świadomości, pamięci prawdziwe ziarna i zasiewa bruzdy kąkolem. I to tak głęboko i złowieszczo, że jakiś tam Szwec z dziada-pradziada wykrzywia wargi w pogardzie do swoich korzeni, bo jego milicyjna wielmożność „cielęcego języka nie rozumie”. Bo on już nie Szwec, a „Szwiec!!!”. Kiedyś Maksym Rylski o pewnym szanowanym na niwie oświatowej Szwecu, który również stroił fochy i nie pisał w swoim nazwisku miękkiego znaku, powiedział: „W języku ukraińskim słowa Szwec i poc pisze się bez miękkiego znaku”. Przepraszam za ten cytat wszystkich Szweców-Ukraińców, bo, jak to mówią, z pieśni słów nie wyrzucisz. I proszę redaktora o pozostawienie tych słów inteligentnego klasyka, który pielęgnował język jak winną latorośl, ale potrafił całkiem dowcipnie i zjadliwie do cielęcych umysłów donieść prawdę tak, żeby i oni usłyszeli. I smutno, że ta sentencja wybrzmiała prawie pół wieku temu, a do dziś jest aktualna, bo złego rodu do dziś nie brakuje. A już w „językowej herezji”, języko-pogardzie, języko-błędzie i języko-buncie po prostu kąpią się dzisiejsi włodarze — od szczytów do dołów. Przepisują historię, „reformują” oświatę, słowem, przebywają na tej ścieżce, którą zapowiedział im ojciec Kain. Ci, co na górze, mącą wodę i wciąż grożą z cielęcym zapałem zagnać do stajni Język. Żeby nie daj Boże, nowe pokolenia nie zapomniały, które właśnie rdzennie ukraińskie nazwiska pisze się w ojczystym języku bez miękkiego znaku. No, a już „podnóżki, błoto Moskwy” na niższych szczeblach władzy świętują zwycięstwo — doczekali się swojego dnia w suwerennym państwie! Z jaką gorliwością zareagowali na nową falę ukrainofobii, na możliwość posiadania fantomowego państwa (jak chory wyrostek wielkiego państwa) bez języka państwowego. Mają bowiem okazję znów przywdziać maskę kozaczków i wymówić to tak upragnione: „Czego izwolitie?”. Aż czoła parują od niewolniczego płaszczenia się i gorliwości. Gotowi nie tylko pozamykać ukraińskie szkoły, ale i oddech sobie wstrzymać, by udowodnić, że niewolniczy duch jest żywotny. I niech oni są „enki-jenki”, a „cielęcego języka znać nie życzą sobie”, a dlatego gotowi gnać go precz z ojczystej ziemi, by pan wierzył w ich wiernopoddańczość… Rozmowy o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego — to, znowuż, od złego. Bo w drugich on nie zwykł chodzić, tak jak nie zwykł z kimkolwiek się cackać i liczyć. Bo za nim — „wielikaja i niedielimaja”. „Ciu-ciu głupcy, opamiętajcie się!” — pisał poeta do tych „dzieci jurodiwych”, które chcą przekonać i siebie, i społeczeństwo, że tak właśnie ma być. Obecnie kremlowskie gwiazdy, które przygasły, znów pojaśniały. Bo, jak mawiał „dziadunio Lenin”, „my pójdziemy inną drogą”. Idą. Moskiewskie gwiazdy po prostu zaświeciły na wszystkich naszych ekranach telewizyjnych. Dnieją i nocują tutaj. Patrzysz, śpiewa-śpiewa, tańczy-tańczy i coś tam wtrąci o wiecznej przyjaźni, wielkiej miłości do braci-Ukraińców. Oj, ile płynie obecnie z północy patoki — i to same wyznania miłości! Ruch „braterski” nie tylko się odnowił, ale zwyczajnie i z „miłością” wygonił miejscowych braci z przestrzeni telewizyjnej, wypełniając ją sobą. A rozmowy o ściślejszych kontaktach i odnowieniu lepszych stosunków niż te, które były, po prostu tryskają „bratomiłością”! Reżyseria też jest wymowna: jaki kanał nie włączysz — rosyjskie twarze, rosyjski język, rosyjski duch. Oto tak „wdraża się ruski mir”, zombując przeciętnego Ukraińca. Toteż i silisz się w tej dzieży dziegciu odnaleźć choćby łyżkę miodu i nie znajdujesz. Bo drzewo przecież poznaje się po owocach. A te owoce są marne, gorzkie i cierpkie: od nadmiernej „miłości” zamyka się w Moskwie jedyna ukraińska biblioteka, a na Donbasie, ręką tegoż samego reżysera — ukraińskie szkoły. A już jak na Krymie powiało północnymi wiatrami! Nie zamilczał i „brat” Żyrinowski, do wielu adresując frazę: „Ukraina wkrótce zrozumie, że nie ma ekonomii”. Przeprowadzili niewielką próbę dotyczącą zamknięcia ukraińskich szkół w całkiem „prawomyślnym regionie” — Donbasie. Wynik miał zapewnić nowe kroki, bardziej zdecydowane, przyspieszone, już, zapewne, nie z aktorami. A wypróbowana broń dała niewypał! W regionie, który zwrócony jest na kremlowskie gwiazdy, gdzie z językiem rzekomo dawno wszystko rozstrzygnięto, gdzie zupełnie nie ma „nacików” (wyrażenie byłego rosyjskiego prezydenta) — nieoczekiwane i niespodziewane metamorfozy: rosyjskojęzyczni ludzie ogłosili głodówkę na srogim mrozie, bo ich dzieciom zabierają jedno z największych praw i wolności — prawo wyboru: zamykają ukraińskie szkoły. A inni grożą na placu oblaniem się benzyną i podpaleniem. Oto taki rebus! Zaledwie dwie niezależne dekady minęły, a takie poruszenie! Takie wyżyny ludzkiego ducha i szacunku do samego siebie! A co dopiero mówić o innych regionach! Z tancerzami-śpiewakami przeszło, a oto z językiem nie wychodzi. Tak myślisz sobie nie raz, nawet marzysz: jak by było dobrze, gdyby słowa o bratersko-sąsiedzkich stosunkach i chrześcijańskiej miłości były napełnione realną treścią, a jeszcze mądrością „starszego brata” w kwestiach budowania państwa. Bo to przecież z jego pomocą Ukraina zgubiła swoje doświadczenie państwowości, elitę polityczną i hierarchię polityczną, i oto już po raz drugi w ostatnim stuleciu próbuje stworzyć własne państwo, ale to przychodzi jej z trudem. Bo budowanie państwa — proces złożony, musi narodzić się kilka pokoleń naprawdę wolnych ludzi, wolnych w swoim myśleniu, patriotyzmie, musi narodzić się elita polityczna, która uświadamia sobie swoją historyczną misję i odpowiedzialność za naród, państwo. Ale najpierw musi uformować się naród państwowy. A już z jego środowiska — budowniczowie państwa. Ale… Jeśli szczerze, to nie okazało się wśród nas tych wyrazistych osobowości, które tworzą i utrzymują młode państwo od błędów i samozniszczenia. Ci, co kręcą się na widoku oto już 20 lat, — często po prostu bezdarni nieprofesjonalni ludzie, marni gospodarze, histeryczni politykierzy, nieudolni sternicy, agresywni ukrainożercy, których wysiłki skierowane są na własne wzbogacenie. Ukraina, naród której nazywano rolnikami, uprawiaczami gryki, obecnie kupuje grykę w Chinach, ziemniaki przywozi z Egiptu, jabłka kupują w Turcji i Polsce, mięso również sprzedaje nam Polska, cukier dostarcza bagnista Białoruś, a z całego świata zrzucają do nas modyfikowane produkty w pięknych opakowaniach. I to do państwa, na które przypada jedna trzecia czarnoziemów. To jakaż to władza naszego kraju, kto panuje na najlepszych ziemiach planety?! Nic wspólnego z duchem błogosławionego Kraju rolników-Oriów! Dwadzieścia lat stracono nie na wznoszenie państwa, a na wzajemne zwalczanie się i na rozgrabianie kraju. Toteż przekonujemy się o sile duchowych pouczeń, że „młodego wina do starych bukłaków się nie wlewa”. A my wlaliśmy i spodziewamy się, że wczorajsi ludzie, którzy żyli w cudzym państwie i, na ile to było możliwe, masowo kradli — w zakładach-fabrykach, na budowach, w kołchozach, w handlu, stołówkach-restauracjach itd. — zmienią swoją moralność, swoją mentalność i odrodzą się aż tak, że będą mogli nie kraść, a tworzyć własne demokratyczne państwo, dbając o jego bogactwo i rozkwit. Że ta robaczywość-gnilizna wczorajszych ludzi nie wyżre rdzenia owocu i nie zarazi całego drzewa. Można narzekać na czarnobylską biedę, ekologię, inne, obserwując, jak nieustannie maleje liczebnie i wygasa rodzimy naród, lecz należy zobaczyć i to, że „do korzenia drzewa siekiera przyłożona”… Państwo — to twierdza. A mężowie stanu — ci, co i kilofem pracują, i kamienie rzucają, i strzelnice wiedzą jak robić, i proch noszą, i siekierę w rękach umieją trzymać, i chleb dla narodu pieką oraz barszcze warzą. Słowem, oni nie w białych rękawiczkach. Oni są ofiarnymi pracownikami. Miododajne pszczoły! Nasi zaś mężowie stanu… Pracuje postimperialny model z wyraźnym podziałem na eksploatatorów i eksploatowanych. Większość z nich — trutnie. Korniki narodowego drzewa. Bułhakowowski Szarikow z „Psiego serca” wyznawał filozofię „odebrać i podzielić”, mając na myśli bogatych. Filozofia „szarikowów” odbierać, nie wytwarzając, nie daje błędu. Nowocześni szarikowowie również poszli tą samą sprawdzoną drogą: odebrali i podzielili, ale już u narodu, żeby stać się bogatymi. Co prawda, podzielili nierówno, co i prowokuje poniekąd „falandyzację” pod hasłami „za naród”. A jeśli oburzonych, upokorzonych dołów uczynić szczytami, a przejedzone szczyty — dołami? Wynik będzie ten sam. I potwierdzeniem moich słów jest to, jak nasi współcześni rwą się do władzy, pragnąc tak samo zająć miejsce w tej sali, gdzie można oderwać łakomy kąsek, sprywatyzować i po wampirycznemu wyssać całą krew z ziemi, na której oni czują się bożkami. I jest całkiem prosty i prymitywny test na dobór do zarządzania państwem:
aby przyszli sumienni, profesjonalni, nieprzekupni i patriotyczni — zrównać pensje i emerytury deputowanych z pensjami i emeryturami całego kochanego narodu, znieść przywileje i immunitet, wykluczyć możliwość korupcji i mafijnych układów. Mówiąc prosto — włączyć Kodeks karny, żeby zniknęli lepkoręcy. To znaczy, żyć i odpowiadać przed prawem jak zwykli ludzie. Ale tam nawet batem ich nie zagonisz! Rozbiegliby się jak szczury. Jednak takie rozwiązanie pozostaje na razie dla nas tylko utopią. Dlatego władcy będą się zmieniać, będą zwalczać się nawzajem, uważając swojego wroga czy też poprzednika za nikczemnego i nieudolnego, ale każdy (!) w najbliższej perspektywie nie zdoła stworzyć „Państwa dla ludzi”, bo sami ludzie nie są jeszcze gotowi, by je przyjąć. Nie są gotowe szczyty, nie są gotowe doły. A krawczuki, kuczmy, juszczenki, janukowycze i im podobni — to nieudolni przewodnicy na pustyni nieudolności, dlatego wywołują jednocześnie potępienie i współczucie. Oni są przypadkowym przypadkiem, bo — zamień te nazwiska na inne — wynik będzie znowu dokładnie taki sam. Bo żeby rozczyn stał się chlebem, trzeba, żeby dobrze wyrastał, żeby dodano do niego mąki, dobrze wyrobiono i żeby ciasto znowu podeszło, a dopiero wtedy można wypiekać. Bo niewolnictwo wypieka Czas. A honor i uczciwość to wcale nie mityczne wielkości, choć zostały wygnane z naszej ziemi. Bo bez Bożej Łaski „Państwo dla ludzi” nie powstanie. Musimy czekać, dopóki Mistrz nie zrobi nowych bukłaków i nasze wino nie przefermentuje i nie sklaruje się… A ono dwukrotnie za naszych dni przypominało o sobie i szukało bukłaków, ale ich nie było. Czy wszyscy zauważyli i poczuli jego wspaniały smak na ustach? Studencki Majdan oraz Majdan 2004 — to właśnie to młode wino, w którym ukryta jest Prawda Ukraińskiego Losu. Ale stare, spleśniałe bukłaki zbezcześciły ten młody i świeży trunek. Wychodzi na to, że jeszcze nie nadszedł jego czas. Ale nie warto wpadać w rozpacz i rozczarowywać się, że nie dzisiaj, nie za naszych dni. Trzeba pracować, przybliżając ten czas, wznosząc, cegiełka po cegiełce, Państwo Ukraińskie. I nic nie szkodzi, że wielu z nas zobaczy je i pobłogosławi z Ojczyzny wiecznej. Żyjącym przypadł właśnie taki czas. On jest nasz i to również jest prawda. Uświadomienie sobie tego jest przejawem najwyższego Patriotyzmu, miłości nieprzerwanej, nieskończonej — jeszcze, być może, od rolników-orijów — święta, wieczna miłość do Ojczyzny, która tworzy świątynię niezniszczalnego Du-
Maschinelle Übersetzung
Nasz rozmówca to Lewko Hryhorowycz ŁUKIANENKO. Bohater Ukrainy, legenda ruchu narodowo-demokratycznego, dysydent, obrońca praw człowieka, poseł do parlamentu kilku kadencji, autor Aktu Niepodległości Ukrainy, uchwalonego przez Radę Najwyższą 24 sierpnia 1991 roku, dokładnie w dniu urodzin polityka. W domu Lewka Hryhorowycza we wsi Chotiw pod Kijowem gabinet gospodarza świadczy o tym, że wciąż znajduje się on w epicentrum życia politycznego i społecznego. Komputer, laptop, brudnopisy rękopisów, gazety, wśród których jest „Słowo Proświty” — Lewko Hryhorowycz jest naszym prenumeratorem. Kasety i płyty z ukraińskim folklorem, wydane kilka lat temu przez Towarzystwo „Proświta”, regały z książkami. — Lewku Hryhorowyczu, wielu ludzi z bólem rozmyśla, dlaczego te zmiany dotyczące wzmocnienia państwowości, przejścia od totalitarnego do demokratycznego społeczeństwa w krajach byłego obozu socjalistycznego, w tej samej Krajach Bałtyckich, dokonały się w ciągu kilku lat, a u nas rozciągnęły się na dziesięciolecia? — Zastanówmy się, które regiony Ukrainy i z jaką prędkością szły ku niepodległości? Do krajów bałtyckich, do Polski można u nas przyrównać jedynie Ukrainę Zachodnią. Ponieważ Imperium Rosyjskie zajęło Ukrainę Zachodnią i kraje bałtyckie prawie jednocześnie, w latach 1939—1940. Ukrainę Wschodnią komunistyczne imperium okupowało w 1920 roku. Zatem Naddnieprze było pod komunistyczną okupacją przez trzy pokolenia, Ukraina Zachodnia — przez dwa. Dlatego, gdyby w 1991 roku Ukraina nie oddzieliła się od Związku i przez kolejne 25 lat trwała nad nią władza rosyjska, to i Ukraina Zachodnia byłaby taka, jak Wschodnia w 1991 roku. Zatem nie można przyrównywać całej Ukrainy do krajów bałtyckich. Przypomnijmy lata 1988—1991. To, co wtedy działo się na Ukrainie Zachodniej, było równoznaczne z tym, co działo się w krajach bałtyckich. Proszę przypomnieć, jak obchodziliśmy święto kozackie w Baturynie, 500-lecie kozaczyzny, wiece w Kijowie. Ukraina Zachodnia, która ma jedną czwartą ludności Ukrainy, dawała wtedy połowę uczestników wieców. Pokolenie mieszkańców Naddnieprza za dyktatury komunistycznej to zabita świadomość narodowa, aktywność obywatelska. Świadomość narodową zabijano poprzez karanie za nacjonalizm, a pod nacjonalizm podciągano wszystko: twórczość pisarzy, dziennikarzy, założoną wyszywaną koszulę. Oczyszczono podręczniki, napełniono je komunistyczną antyukraińską ideologią. Aktywność obywatelską również niszczono. Niebezpiecznie było wyrażać własne zdanie. Więc przyzwyczajono do tego, że naród stał się absolutnie bierny. — Rok 1991. Ukraina staje się niepodległym państwem. Ale czy państwową, narodową okazała się władza nowego państwa? — Do 1991 roku Ukrainą kierowała administracja okupacyjna. Kiedy ogłosiliśmy niepodległość, siły narodowo-demokratyczne nie miały możliwości zastąpienia tej administracji okupacyjnej. Wchodziłem w skład naszego najwyższego organu władzy — Rady Najwyższej. Ale w parlamencie narodowi demokraci nigdy nie mieli większości. I komunistyczna większość uformowała władzę wykonawczą. Praktycznie ci sami ludzie, którzy byli u władzy do 1991 roku, pozostali na stanowiskach. A potem, oprócz komunistów, pojawił się jeszcze nowy klan — czerwonego dyrektoriatu: przewodniczący kołchozów i sowchozów, dyrektorzy przedsiębiorstw. Oni przekształcili się w prywatnych właścicieli, prywatyzując narodowe dobro. I drugi prezydent L. Kuczma był przedstawicielem tego czerwonego dyrektoriatu. Pierwszy prezydent L. Krawczuk też był człowiekiem aparatu partyjnego, czyli Komunistycznej Partii. Ale jako człowiek elastycznego umysłu, gotów był przyjąć ukraińską Ukrainę. Zaproponował Ruchowi wspólne sformowanie rządu. Nie wiem, czy było to szczere ze strony Krawczuka, ale bez wątpienia błędem ze strony Czornowiła było to, że się nie zgodził. Krawczuk bardzo potrzebował oparcia, bo prezydent nie może być bez oparcia. I gdyby oparciem dla niego stał się Ruch, nie byłby przeciwny. Ale nie wyszło. I Krawczuk nie odszedł od oparcia, które uczyniło go prezydentem — od partii komunistycznej. Mówiąc o władzy, chcę zwrócić uwagę na środki masowego przekazu. Ukraina do tego czasu była terytorium, które na wskroś było ostrzeliwane przez rosyjskie media. Wiosną 1992 roku władza sprzedawała kanały telewizyjne tym, którzy więcej zapłacą. A więcej płacili ci, którzy przyjechali z zagranicy. Właśnie tak telewizja, najpotężniejszy rodzaj mediów, rozpowszechniania informacji, wpływu ideologicznego, wychowania ludzi, znalazła się nie w rękach Ukraińców. Za przyzwoleniem władzy. W rezultacie Ukraina do dziś nie ma swojej przestrzeni informacyjnej. I w dziedzinie prasy drukowanej największe gazety drukowane są po rosyjsku i wydają je ludzie dalecy od ukraińskich ideałów. Dlatego pod kierownictwem takiej władzy, z takim poziomem świadomości narodowej, dryfujemy między Moskwą a Zachodem. — Czy widzi Pan zmiany na lepsze? — Oczywiście, w tym czasie pojawiło się wielu patriotycznie nastawionych przedstawicieli inteligencji. Ale to za mało. Ukazują się wspaniałe książki, oto Bohdan Horyń niedawno zaprezentował trzytomowe wydanie. Ale jakie są nakłady? Po 2—3 tysiące. A niektóre w ogóle nie mogą się ukazać. Oto historyk Wołodymyr Ulianycz napisał unikalną historię ukraińskiego wojska, zaczynając od czasów książęcych. Nic nie pominął, także lata 20., kiedy były ukraińskie jednostki w Armii Czerwonej, i później, UPA. Przygotował 7 tomów. Ale potrzebne są spore środki, żeby to wydrukować. Może państwo jednak pomoże wydać tę pracę. To jeden przykład, a dorosła już cała kohorta takich patriotów, ale oni są biedni, drukują swoje prace w nakładzie 500 czy tysiąca egzemplarzy. I to na 46-milionowy naród! Kropla w morzu. Kiedy z Kanady przywiozłem książkę Pawła Sztepy „Moskowstwo” w dwóch tomach, tutaj zrobiono z niej jeden tom, wydrukowano, choć w skrócie. Ale jak ja ją drukowałem? Niewielką sumę wyasygnowało Zjednoczenie Sił Demokratycznych, któremu wtedy przewodniczyłem. Wydrukowaliśmy niewielki nakład we Lwowie. Potem Ukraińcy z Kanady zebrali trochę pieniędzy i za nie we Lwowie wydrukowano jeszcze jakiś nakład, potem jeszcze trochę. A książka przecież wywraca ten komunistyczny światopogląd i pokazuje, w czym tkwi siła i słabość Rosjan, w czym siła i słabość Ukraińców. — Jak to się stało, że już w pierwszych wyborach prezydenckich w 1991 roku kandydowało od razu kilku przedstawicieli sił narodowo-demokratycznych? — We wrześniu 1991 roku Mychajło Horyń, Wiaczesław Czornowił i ja przeprowadziliśmy naradę. Wtedy kierowałem Ukraińską Partią Republikańską, Horyń — Sekretariatem Ludowego Ruchu, Czornowił też był w kierownictwie Ruchu. I we trzech zdecydowaliśmy, że w wyborach prezydenckich będzie kandydował Łukianenko. Ale po kilku tygodniach Czornowił zaczyna swoją grę. Gdyby powiedział, że będzie kandydował, zgodziłbym się. Ale przecież moja kampania wyborcza już się zaczęła, Ruch gotów był mnie poprzeć, nasza UPR, inne siły. Oto tak poszliśmy na wybory. Ale jest inny aspekt. Bardzo dużo jeździłem podczas kampanii wyborczej po Ukrainie i mówiłem wyborcom na spotkaniach, wiecach: „Możecie wybrać lub nie wybrać mnie na prezydenta, ale błagam, zagłosujcie za niepodległością Ukrainy”. Wyjaśniałem ludziom, że Krawczuk zrobi rząd z komunistów, a ja z narodowych demokratów, nie będę wsadzał komunistów do więzień, ale usunę ich od władzy. Wreszcie, to, że oprócz Krawczuka było nas kilku kandydatów — Juchnowski, Hryniow, Taburiański, Czornowił i ja, to może było nawet niedobrze i przyczyniło się do tego, że był tak wysoki wynik referendum w sprawie niepodległości. A mówienie o tym, że gdyby od nas był jeden kandydat, to by wygrał, jest bezpodstawne. Re-
W książkach jest jeszcze kilka innych ważnych tematów. Pierwszy — relacje ukraińskich więźniów politycznych z więźniami politycznymi Litwy, Łotwy, Estonii i innych krajów. Narody krajów bałtyckich to w ogóle nasi sojusznicy w walce przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Ale byli z nami także inni więźniowie polityczni: Azerowie, Gruzini, Ormianie, niechby było ich mniej. Kolejny temat — więźniowie polityczni oraz administracja obozów koncentracyjnych i więzień. Jeszcze jeden temat to moje przemyślenia, rozważania, można powiedzieć marzenia dotyczące losów Ukrainy, wydarzeń z różnych lat. Kto pomagał w wydaniu czterotomowego dzieła? Pierwsze dwa tomy wydała na własny koszt Międzynarodowa Akademia Zarządzania Personelem i jestem za to bardzo wdzięczny oraz zadowolony, że praca nie pozostała w rękopisie. Trzeci tom ukazał się dzięki wsparciu finansowemu Serhija Owczaruka, prawnika, mojego współpracownika z Partii Republikańskiej. Na czwarty tom środki zbierałem sam. Wśród tych, którzy redagowali tomy, byli Mykoła Sławynśkyj, Hryhorij Hajowyj, mój towarzysz z drugiego uwięzienia Wasyl Owsijenko. Część nakładu zakupiłem i podarowałem te książki bibliotekom oraz placówkom oświatowym Ukrainy”. realne szanse na zwycięstwo miał tylko kandydat komunistów, na którego pracowały media i struktury władzy — byli komuniści. Co więcej, nasz naród był pod względem światopoglądowym bliski komunistom. Wyborcy nie byli gotowi głosować na nas. — Ale potem było wiele wyborów, parlamentarnych, prezydenckich. I za każdym razem pojawiał się ten problem jedności demokratów. — Ale jak dokładnie przebiegało, stabilizowało się nasze państwo? Rosja nieustannie prowadziła przeciwko nam wojnę informacyjną, propagandową. Oddziaływało to na komunistów Ukrainy, na władzę. Ciążyła nad nami stara świadomość, było wielu takich, zwłaszcza komunistów, którzy mówili, że to rzekomo tymczasowe, że wkrótce wrócimy do Związku. Naród nie miał możliwości, by się podnieść i przezwyciężyć tę starą antyukraińską ideologię. Co mogła zrobić garstka narodowo-demokratycznych gazet? Dlatego narodowe przejrzenie było bardzo zahamowane. A potem zaczął się zorganizowany podryw narodowo-demokratycznych partii. Powiem na przykładzie naszej URP. Jak tylko przychodził do nas patriotycznie nastawiony ukraiński biznesmen, przedsiębiorca i oferował pomoc partii, natychmiast dowiadywała się o tym władza. I na człowieka zaczynała się wulgarna presja ze strony urzędu skarbowego i innych organów, aby zmusić go do niezaprzestawania współpracy z nami. Oczywiście mieliśmy też problemy wewnętrzne. Część partii prowadziła ugodową politykę przystosowania się do władzy. Partię rozbito. Ale to samo było w partii socjalistycznej, którą rozbito na kilka. Tragicznie rozbito Ruch, gdzie problemy zaczęły się jeszcze przed jego rozłamem, kiedy zaczęto brać pieniądze od biznesmenów zbliżonych do Kuczmy. I Ruch nie był już alternatywą dla władzy. A to tragedia dla narodu: władza jest zła, alternatywy nie ma. — Nie możemy pominąć takiego tematu, jak 5 lat pomarańczowej władzy, czas nadziei, iluzji, rozczarowań. — Ludzie wyszli na Pomarańczową Rewolucję z nienawiści do reżimu Kuczmy. Jego antyukraińska polityka, bandyckie metody doboru kadr, niemoralność, rozkład gospodarki — wszystko to realia tamtego reżimu. Dziesięć lat ruiny. I Juszczenko stał się tym, wokół którego ludzie się zjednoczyli. Program, hasła Juszczenki były wspaniałe. Ale jego działalność przez 5 lat pokazała, że nie jest on mężem stanu, a jedynie propagandystą. Powiedzmy, występuje i mówi, jaki piękny jest język ukraiński. O tym i ja, i wy możemy mówić. A trzeba było wprowadzić nauczanie w szkołach i na uczelniach po ukraińsku. Ułożyć plan i zrealizować go siłą woli państwowej w ciągu 2—3 lat. Niestety, nic nie zrobiono. Oczywiście Juszczenko zaczął czynić pierwsze kroki w kierunku odrodzenia pamięci narodowej, wspierania demokracji. Ale w całości były to nieudane rządy, przez co do władzy doszła partia Janukowycza. — Ukraina i zagraniczna ukraińskość. Zwracam się do Pana jako do byłego Ambasadora Ukrainy w Kanadzie, gdzie jest najpotężniejsza ukraińska diaspora. — Decydujący dla kształtowania się relacji naszego państwa z zagraniczną ukraińskością był początek lat 90. Zostałem Ambasadorem wiosną 1992 roku, dużo jeździłem po Kanadzie, spotykałem się z Ukraińcami, zapraszałem ich na Ukrainę. Mówiłem, że mamy niemało problemów, ale też byłem w niewoli iluzji, nie myślałem, że rozpocznie się taka ruina. I oto setki Ukraińców z Kanady pojechały na Ukrainę na obchody pierwszej rocznicy Niepodległości. Ale wielu z nich wróciło z Ukrainy rozczarowanych: uderzyły nasza nieporadność, liczne problemy społeczne, zalew biurokracji. Starałem się jakoś wyjaśnić to wszystko skutkami kolonialnego niewolnictwa. Pewnego razu przyszedł do mnie Ukrainiec, który był wiceprezesem największego banku Kanady. Powiedział, że niemało Ukraińców z Kanady, biznesmenów, jest gotowych zainwestować duże środki w gospodarkę Ukrainy. Zorganizowałem mi spotkanie z tymi ludźmi. Zebrało się ich kilkudziesięciu. Mieli bardzo poważne kapitały, byli gotowi zainwestować na Ukrainie miliardy dolarów. I oto sformowali delegację, która pojechała na Ukrainę na zwiad. I w naszych ministerstwach natknęli się na mur biurokracji! Kiedy wrócili do Kanady, ten bankier, który organizował to spotkanie i wyjazd, przyszedł do mnie i mówi: „Pomóżcie mi pomóc wam”. — Błyskotliwa fraza! I tradycyjne, bolesne pytanie: „Co robić?”. Jak mamy wreszcie dokonać prawdziwych zmian, utwierdzić państwowość, demokrację? — Chcę zakończyć w optymistycznym tonie. 20 lat nie minęło na próżno. Naród przeszedł ogromne szkolenie. Zobaczyliśmy świat, świat zobaczył nas. Wyrosło nowe pokolenie. Baza społeczna państwowości, demokracji zwiększyła się. Ale naszym mediom, politykom trzeba wbić do głowy wyborcom jedną prostą, ale niezwykle ważną rzecz: wszystko zależy od wyborców! Nie trzeba sprzedawać swojego głosu na wyborach. Bo sprzedając go, wyborca na kilka lat przekazuje władzę oszustom. Trzeba przekonać ludzi, że ich karta do głosowania ma wagę, że teraz władzy nie przysyłają nam ani z Moskwy, ani z Berlina, my sami ją formujemy. Dlatego trzeba iść głosować. I wybierać godną władzę. Wtedy staniemy się gospodarzami w swoim kraju. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Maschinelle Übersetzung
Prezentacją czterotomowego dzieła Łewka Łuk’janenki „Z czasów niewoli”, w tym ostatniej księgi zbioru „Kraina Moksel”, zakończyła się wieloletnia praca autora nad tą encyklopedią Ruchu Oporu w Ukrainie. Prezentując pracę, autor wyraził zdziwienie, że naród, który przez 300 lat był pod okupacją Moskwy, tak powoli zajmuje się „wypieraniem komunistycznego proimperialnego światopoglądu i zapełnianiem w głowach ludzi miejsca, gdzie była antyukraińska ideologia, ukraińskimi wartościami duchowymi”. O swojej pracy opowiada jej autor Łewko Łuk’janenko. „Te cztery tomy ukazały się w ciągu kilku ostatnich lat w różnych wydawnictwach. W każdym tomie mowa o kilkudziesięciu postaciach, łącznie około 120 osobach. To ludzie, których znałem, z którymi wspólnie odbywałem uwięzienie. Przede wszystkim powstańcy, bojownicy OUN, Ukraińskiej Armii Powstańczej. To praca, którą bardzo chciałem wykonać: zachować pamięć o tych ludziach, którzy szli do walki o wolność Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Switłana OREL, m. Kirowohrad. Miał szczęście do wychowawcy klasy. Znana w Kirowohradzie nauczycielka, wyróżniająca się w oświacie Ukrainy Wira Sokołowa, należy do tych, którzy nie tylko kochają i znają swój przedmiot, potrafią nim zainteresować i zafascynować, ale także z szacunkiem odnoszą się do każdego ucznia, wspierają go słowem i czynem. Dlatego w jej klasie nie ma cynicznej, obojętnej młodzieży, jak przywykliśmy charakteryzować obecne dorastające pokolenie. To właśnie na 10-B opiera się większość szkolnych wieczorków, koncertów, biorą oni udział w miejskich i obwodowych wydarzeniach. Uczniowie klasy podczas letnich wakacji zebrali materiał i przygotowali informator o pomnikach Kirowohradu, do którego, oprócz fotografii każdego z nich i szczegółowego opisu, weszły także opowieści o historii pojawienia się pomników w mieście. Ten informator, oczywiście, mógłby przydać się nie tylko uczniom, ale i szerokiemu kręgowi znawców oraz miłośników krajoznawstwa. A „Album pamięci rodzinnej”, przygotowany przez tę klasę, został zaprezentowany w obwodowym muzeum krajoznawczym i stał się przykładem patriotycznego wychowania uczniów starszych klas. Nie odstają te dzieci również w nauce. Jewhen Zołotych, na przykład, jest wielokrotnym uczestnikiem i zwycięzcą miejskich, obwodowych oraz ogólnoukraińskich olimpiad z geografii, biologii, matematyki, fizyki. Do tego chłopak pasjonuje się rysowaniem, haftem (na miejskim konkursie zdobył pierwsze miejsce!) i nawet plecie. Julia Czerkas kocha i dobrze zna język ukraiński oraz literaturę, zajmuje również miejsca na podium na olimpiadach z tych przedmiotów. Jana Wesler jest zwyciężczynią miejskich i obwodowych olimpiad z prawa. A Dmytro Drobot dotarł do finału międzynarodowego konkursu z języka angielskiego. W tej klasie jest wielu sportowców: Kostiantyn Besida ma czarny pas w taekwondo, a Wołodymyr Petrenko, Jewhen Tachtaj, Dmytro Bułdowycz uczęszczają na sekcję walki wręcz. Rusłan Didenko zajmuje się biegiem na orientację i w zeszłym roku wyróżnił się na zawodach na Krymie. A Ołeksandra Krykun już od ośmiu lat jest członkinią studia filmowego „Kuraż”, Natalija Synenśka bierze udział w wielu obwodowych i wszech-. Lidija MOŁCZANOWA, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, członkini rady biblioteki-filii nr 3 imienia A. P. Hajdara, m. Mariupol
Już nie jeden dziesiątek lat współpracuję z biblioteką dziecięcą imienia A. Gajdara. Kiedy, ucząc się na ukraińskich festiwalach, konkursach współczesnej piosenki. Przeważająca większość uczniów tej klasy ma dobre oceny praktycznie ze wszystkich przedmiotów. Dlatego kiedy nauczyciel historii i prawa Serhij Worona postanowił zastosować jakąś szczególną metodykę oceniania, według której wczorajsi prymusi i uczniowie z dobrymi ocenami otrzymali średnie, a nawet niskie oceny semestralne, 10-B się z tym nie zgodził. I na stole dyrektora szkoły pojawiło się podanie o zmianę nauczyciela. Do niego Ołena Wasyliwna początkowo odniosła się całkiem tolerancyjnie. Ale po pewnym czasie odniosła wrażenie (czy tak było w istocie?), że pod podaniem podpisali się nie rodzice, a sami dziesięcioklasiści. Jeśli nawet tak było, to tę formalność można było łatwo załatwić, ale dzieci poraziła reakcja dyrektora: „Jeśli kogoś coś nie zadowala, niech idzie do innej szkoły!”. Rodzice tymczasem zwrócili się do miejskiego wydziału edukacji, skąd przybyła komisja, która uznała zastosowaną przez Woronę metodykę oceniania za wątpliwą, a dyrekcji zaleciła przeprowadzenie redystrybucji godzin historii i prawa. Teraz w 10-B te przedmioty wykłada inny nauczyciel. Konflikt niby wyczerpany, tym bardziej, że Serhij Ołeksijowycz miał dość mądrości, by rozstać się z 10-B bez skandalu i nieporozumień. Lecz, niestety, mądrości nie starczyło dyrektorce. Już kiedy ten konflikt był prawie wyczerpany i było jasne, że nauczyciela mają zmienić, Ołena Wasyliwna weszła do 10-B z żądaniem natychmiastowego pójścia na lekcję do Worony (kierowała pozalekcyjnym czytaniem swoich uczniów, występowała z wykładami i komunikatami w kwestiach języka, literatury i krajoznawstwa. Przejdźmy na emeryturę, pomagać zaczęłam jakościowiej: i czasu było pod dostatkiem, i do duszy przypadł twórczy zespół biblioteki, i, jak każdy nauczyciel, cieszę się z każdej najmniejszej uwagi dzieci, tak to odebrały). Później, już podczas spotkania członków komitetu rodzicielskiego klasy z kierownikiem departamentu humanitarnego Rady Miejskiej w Kirowohradzie Łarysą Andrejewą, Ołena Wasyliwna wyjaśni, że miała zamiar przedstawić dzieciom innego nauczyciela. Ale dlaczego wtedy o tym spokojnie nie powiedzieć starszoklasistom? Zamiast tego dyrektorka zakomenderowała: „10-B! Wstać i wyjść!”. Reakcji — żadnej. To nie dziwi. Każdy psycholog powie wam, że w podobnej sytuacji, a nawet bliskiej konfliktowej, taką komendę wykona chyba tylko bardzo bezwolny i sterowalny człowiek. 10-B natomiast był pewny siebie. A Jarowa nie ustawała: „To wy tak? To wiedzcie, na was teraz wielki czarny krzyż!”. Krzyż nie krzyż, ale, według słów Wiry Sokołowej, dyrektor przestała witać się z uczniami tej klasy, po szkole rozeszły się plotki, że ją rozformują, znów, w opinii wychowawcy klasy, odczuwało się nacisk na rodziców i dzieci. Przewodnicząca komitetu rodzicielskiego klasy Hałyna Bechter jest pewna, że takie traktowanie ich klasy pochodzi właśnie od administracji szkoły. Rodzice znów napisali list do miejskiego wydziału edukacji, skąd długo nie nadchodziła żadna odpowiedź — Ołena Jarowa poszła na urlop i pojechała do sanatorium. W końcu konfliktem zainteresowali się dziennikarze lokalnych mediów, ale naczelnik wydziału edukacji rady miejskiej Łarysa Kostenko zrobiła wszystko, aby materiał nie ujrzał światła dziennego, lecz tym sprowokowała jeszcze większy rezonans. Kierownik departamentu humanitarnego rady miejskiej Łarysa Andrejewa, do której również wpłynęło zgłoszenie rodziców, postanowiła postawić kropkę nad „i”, wysłuchawszy obu stron. Stanowisko Jarowej polegało na tym, że ona, uważając 10-B za naprawdę silną i aktywną klasę, nie życzyła jej źle, o krzyżu powiedziała, mając na myśli zupełnie co innego — ich niewychowanie, które przejawiło się w tym, że nie zareagowali na jej zwrócenie się. Łarysa Kostenko od razu podczas spotkania przekazała rodzicom pisemną odpowiedź wydziału, gdzie mowa o tym, że Ołenie Jarowej udzielono nagany. Znów — konflikt niby wyczerpany. A na czym on, właściwie, polegał? Mógłby w ogóle nie istnieć, gdyby dyrektor miała nieco inny, wyższy poziom kultury. Argumentacja na poziomie „Ja tego nie mówiłam!”, „To było nie tak!”, chociaż w końcu udowodniono, że było właśnie tak, a jej pokręcony — to rosyjski, to ukraiński język bardzo wyróżniał się nawet na tle języka rodziców, którzy mają różne zawody i nie kierują dużym zespołem ukraińskiej szkoły. Przy okazji, niektórzy z 10-B niejednokrotnie zwracali uwagę Jarowej w kwestii jej języka. Łarysa Kostenko zapewnia, że Jarowa — to średni dyrektor, niby konkretnych kryteriów działalności takich kierowników nie wypracowano, więc wydział atestuje ich jako zwykłych nauczycieli, w tej kwestii, niby, do Ołeny Wasyliwny pretensji nie ma. Jarowa — to nauczyciel klas początkowych i faktycznie w szkole, którą kieruje, jako pedagog, niczym się nie wykazała. Mianowana została na stanowisko dyrektora w 2004 roku, w przededniu decydujących dla ówczesnego kierownictwa miastem wyborów. Właśnie wtedy w Kirowohradzie masowo zmieniano kierowników placówek budżetowych, nie zważając na żadne cechy zawodowe, głównym kryterium było — swój czy obcy. „Swoi” musieli zapewnić maksymalny wynik w wyborach. Jak teraz wiadomo, ten ruch nie sprawdził się — wyniki trzeba było na wielką skalę fałszować, cały świat dowiedział się o bezprawiu setnego okręgu, a wyniki obu tur głosowania w Kirowohradzie sąd uznał za nieważne. To historia, która dzisiaj nikogo nie interesuje. Ale wtedy ze stanowiska dyrektora szkoły nr 26 zdjęto doświadczonego pedagoga Wiktora Onufrijewa, który nie jeden rok budował tę szkołę. Teraz Wiktor Semenowycz wyprowadza na czołowe miejsce sąsiednią szkołę nr 34. Wtedy też miejsce znanego w obwodzie pedagoga-nowatora, założyciela ukraińskiego gimnazjum, zasłużonego nauczyciela Ukrainy Wiktora Hromowego, mimo desperackiego oporu społeczności, zajęła w dyrektorskim fotelu dotąd nikomu nieznana logopeda Hałyna Wojna. Dziwne, że w miejskim wydziale edukacji do dziś na wszelkie sposoby wspierają kadry, mianowane wyraźnie nie ze względu na wysoki profesjonalizm. Dopóki tak będzie, dopóty na takich jak 10-B można stawiać wielki czarny krzyż, bo przecież ani ich sukcesy, ani ich stanowisko nie są słyszane, nie są potrzebne… Szkolne konflikty — to nie rzadkie zjawisko. Zbyt cienka i delikatna to rzecz — atmosfera szkolnego życia. Zazwyczaj jest ona jednak wypełniona dobrocią i cierpliwością nauczycieli, radością komunikacji z rówieśnikami, a po latach nawet jakieś nieznaczne konflikty i nieporozumienia są miłym, być może nieco ironicznym wspomnieniem. Lecz konfrontacja, która zakręciła się wokół klasy 10-B Kirowohradzkiej szkoły ogólnokształcącej nr 26 I—III stopnia, raczej nie będzie wspominana przez dzisiejszych uczniów właśnie tak. Właściwie, pewne niezrozumienie między dyrektorem szkoły Ołeną Jarową a dziećmi zarysowało się jeszcze kilka lat temu, kiedy nowo mianowana kierowniczka zakończyła działalność szkolnego kółka zwierząt domowych (po co nam ten kłopot?), dzieci przecież wiadomo jak kochają domowe kotki i pieski. Po tym zakończyło swoją działalność jeszcze kilka kółek, ale wtedy obecny 10-B jeszcze dorastał.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...okazji, by podzielić się swoją wiedzą, a przede wszystkim rozumiem tę wielką misję, jaką społeczeństwo powierza nam, pedagogom. Zastanawiając się, jak nadać wychowaniu kierunek patriotyczny i narodowy, postanowiłyśmy wraz z kierowniczką biblioteki Żanną Wołodymyrywną Selezniową założyć klub literacko-etnograficzny „Żywotne źródła”, mając na uwadze, że język, obyczaje i obrzędy Ukraińców to te źródła, które żywią naszą duszę, pomagając połączyć nić czasu, ponieważ bez znajomości przeszłości nie można zbudować godnej przyszłości. Klub zrzesza uczniów dzielnic Żowtniowej i Prymorskiej — czytelników biblioteki. Jego zadaniem jest zapoznawanie dzieci z pięknem i bogactwem języka ukraińskiego, poznawanie obyczajów i obrzędów, które były niepisanymi regułami pomagającymi naszym przodkom żyć według praw dobra i sprawiedliwości; badanie życiowego i twórczego wyczynu wybitnych ludzi Ukrainy. Te tematy są niezwykle ważne dla zrusyfikowanego Mariupola. Żywotne źródła zdążyły już poznać patriotów, którzy oddali swoje życie, broniąc języka — Oleksę Hirnyka i Oleksę Tychego. Moja nauczycielka z instytutu, kandydatka nauk filologicznych Feńa Dmytriwna Pustowa, wielka patriotka Ukrainy, która niedawno odeszła z tego świata, przesłała mi wzór ręcznika, z którym Oleksa Tyhyj nie rozstawał się przez wszystkie lata uwięzienia i który ma stuletnią historię, ponieważ haftowała go jeszcze babcia Oleksy. Po śmierci obrońcy praw człowieka więzienne kierownictwo zwróciło ręcznik jego żonie — Olga Oleksiiwnie, w jej rodzinie jest on przechowywany jako cenna relikwia. Wyhaftowałam ten ręcznik, zaprezentowałam go na posiedzeniu klubu, a fotografię przesłano do muzeum Oleksy Tychego, które znajduje się na rodzinnej ziemi patrioty. Jesteśmy dumni, że w muzeum naszego chwalebnego rodaka znajduje się cząstka pracy naszego klubu. Sztuka haftu zafascynowała wielu członków klubu, w tym także nas z Żanną Wołodymyrywną. Wielokrotnie w bibliotece organizowano wystawy haftów żywotnych źródeł, szczególne miejsce wśród nich zajmują prace Kateryny Krawczenko, utalentowanej mistrzyni, których hafty wielokrotnie eksponowano na wystawach miejskich, obwodowych i republikańskich. Co roku w Dzień Świętego Mikołaja organizuje ona charytatywną wystawę swoich prac w szkole nr 23, do której uczęszcza. Zebrane na niej środki idą na pomoc dzieciom-sierotom ze szkoły. Co roku w marcu obchodzimy...
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
cja „Sykstyńskiej Madonny” Rafaela, na którą, wstrzymując oddech, patrzyły miliony zwiedzających Drezdeńską Galerię Obrazów. I sensowne pytanie: „Czym współbrzmi z nią szewczenkowska »Maria«?”. A jeszcze — głębokie, kluczowe pytanie: „Czy stała się, waszym zdaniem, niepodległa Ukraina »własnym domem« dla milionów Ukraińców? Swoją odpowiedź uzasadnijcie”. Lecz do dwóch łyżek miodu znów dodano dziegciu. Dochodzi do śmiesznej ignorancji. Cytuję: „Międzyprzedmiotowe paralele. Swoimi gatunkowymi cechami poemat »Kateryna« Szewczenki jest spokrewniony z liryczno-epickimi poematami George’a Byrona (»Giaur«, »Oblubienica z Abydos«, »Korsarz«)…”. Analogia całkowicie bezsensowna. Do tego, jak nie wszyscy na Ukrainie to Iwanowie — nie wszyscy w Wielkiej Brytanii to Johnowie. Sławnego angielskiego poetę-arystokratę naprawdę nazywano George Gordon Byron. Większa część ważnego rozdziału „Światowa wielkość ukraińskiego poety” to nieustanne słowotok, nieodnoszący się do tematu. Autorzy podręcznika obliczyli, że słowo „Bóg” użyto w utworach Szewczenki 193 razy. A o tym, ile razy wielki Kobziarz użył słowa „Ukraina”, nie ma ani wzmianki. Chociaż przytoczono jego emocjonalne poetyckie wersy. Ja tak jej, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Czy nie czas wszystkim nam zastanowić się, dlaczego w swojej poezji Szewczenko ani razu nie użył pojęcia „Ukraińcy”? Jakimiż my jesteśmy dzisiaj poza granicami Galicji i Wołynia? Nie narodem, nie ludem, a ludnością okupowanego terytorium. Przypomnijcie sobie, jak z bólem w sercu Szewczenko pisał: „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne”!
P. S. W programie z literatury natrafiłem na poemat-misterium „Wielki loch”, w którym jest coś „nie to, co trzeba” i o Katarzynie II, której nasi współcześni wznieśli pomnik w Odessie, i o samowładcy Piotrze I, i o sławnym hetmanie Bohdanie. Dziwię się, dlaczego ten wywrotowy utwór nie został usunięty ze szkolnego programu. Jak „Żółtego księcia” Wasyla Barki, żeby nie zostało ani śladu o Hołodomorze-ludobójstwie na Ukrainie i na Kubaniu. „Wielki loch”, zapewne, jest w kolejce. Chociaż napisany po pomarańczowej rewolucji podręcznik z literatury ukraińskiej, delikatnie mówiąc, jest daleki od doskonałości, nowy nie będzie miał żadnego związku z prawdą. Będzie podobny do tego, z którego uczyło się w radzieckiej szkole moje pokolenie. A patriotycznie nastawieni nauczyciele-entuzjaści (których, nawiasem mówiąc, nie jest aż tak wielu), znajdą się w położeniu duchowych zakładników systemu. Bezsilni, by mu się przeciwstawić.
* Literatura ukraińska. Podręcznik dla klasy 9 ogólnokształcących placówek państwowych. Kijów „Oswita” 2009. Zespół autorski: Mykoła Tkaczuk, Mykoła Sulyma, Wałerija Smilianska (autorka rozdziału „Taras Szewczenko”. — Przyp. autora), Wira Sulyma. Rekomendowane przez Ministerstwo Oświaty, Nauki i Kultury Ukrainy (zarządzenie MON nr 256 z 2 lutego 2009 r.)
Chciałoby się wymienić aktywistów klubu — Kateryna Krawczenko (Szkoła nr 23), Emil Kasumow i Zachir Protczenko (Szkoła nr 29), Władysław Łewycki i Ołeh Burchowecki (Szkoła nr 9), Kateryna Borzych, Ołena Dełycz, siostry Mochałowe — Kateryna i Olha (Szkoła nr 3), Hanna Kudrinowa (gimnazjum nr 2). W planach pracy „Dżereliwciw” — Święto kozackiej sławy z zaproszeniem przedstawicieli Ogólnoukraińskiego Wojska Kozackiego. Do biblioteki na posiedzenia klubu uczniowie idą z radością, bo wiedzą, że tutaj czekają na nich treściwe i ciekawe materiały oraz spotkania z godnymi ludźmi. Każde zajęcie „Żywyłnych dżereł” zaczyna się dewizą, w której zawiera się istota pracy klubu: „Kto zna, szanuje przeszłość I umie cenić teraźniejszość, Tylko ten przyszłość Wykreuje piękną”.
Na zdjęciu: Święto ukraińskiej mądrości.
Maschinelle Übersetzung
Tydzień Szewczenkowski, który odbył się w zakarpackiej szkole wiejskiej, wywołał u mnie smutne myśli. Czy młode pokolenie zna twórczość Wielkiego Kobziarza, czy odbiera go sercem i rozumem? Pomnik T. H. Szewczenki, m. Użhorod. Arkadij SYDORUK. Młoda nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wykazała się aktywnym entuzjazmem. Urządziła w wiejskiej szkole dwie wystawy: wydań utworów Szewczenki z różnych lat oraz książek o nim, a także reprodukcji wszystkich jego obrazów. Zorganizowała konkurs rysunków uczniów, recytację „Testamentu”, fragmentów poematów „Sen” i „Kaukaz” oraz autorskich wierszy poświęconych Kobziarzowi. W szkolnej sali siedziało 60 uczniów, głównie z 9 klasy, w której omawia się twórczość Szewczenki. — Podnieście ręce ci, którzy mają „Kobziarza” w domu — zwróciła się nauczycielka do wychowanków. Podniosło się piętnaście rąk. — Kto z was czyta utwory Szewczenki poza programem szkolnym? Okazało się, że nikt z obecnych. Nauczycielka pokazała wydrukowany z Internetu pomnik Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie. Wspaniałe dzieło sztuki Leo Mola, światowej sławy kanadyjskiego rzeźbiarza ukraińskiego pochodzenia, które ucieleśnia wizerunek młodego Szewczenki, jakim był przed zesłaniem. Na młodych twarzach nie widać szczególnych emocji. A co dopiero mówić o wrażeniach z ulepionych na jedno kopyto „starych dziadów”, którzy ponuro ustawili się na postumentach niemal w całej Ukrainie? Rozczarowana wykładowczyni pyta mnie retorycznie: „Czegoż wy chcieliście od naszych wiejskich dzieci?”. Jakby prawdziwi Ukraińcy rośli na gołym bruku w rosyjskojęzycznym Kijowie. Ja mam inne, nie retoryczne pytanie: dlaczego niemal na próżno spala się jej entuzjazm? Nie podejmuję się w krótkim artykule analizować całego złożonego kompleksu przyczyn: gwałtownego obniżenia ogólnego poziomu edukacji (nawet w porównaniu z czasami radzieckimi), całkowitego upadku duchowego społeczeństwa, deukrainizacji i rusyfikacji, które, zachęcane obecnie na szczeblu państwowym, odbywają się na naszych oczach w coraz szybszym tempie… Działa „reformatorska” tabacznikowska zasada — wymieść szowinistyczną miotłą z programów szkolnych wszystko, co ukraińskie. Co prawda, w wydanym jeszcze w pomarańczowych czasach podręczniku* Szewczence poświęcono bez dwóch stron 100 — niemal czwartą część ogólnej objętości. Studiują ballady, „Katerynę”, „Najmyczkę”, „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”, „Do Osnowjanenki”, „Sen”, „Kaukaz”, „Hajdamaków”, „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie…”, „Testament”… To nie jest pełna lista. Ale pytanie w czym innym — jak studiują. Zapomnijmy o politycznych sympatiach i antypatiach i uznajmy gorzką prawdę: w ciągu pięciu lat po Pomarańczowej Rewolucji na Ukrainie nie stworzono nowego systemu edukacji humanistycznej. Kiedy czytasz podręcznik do literatury ukraińskiej dla 9 klasy, odnosisz wrażenie, jakby przeszedł przez edukacyjną kostnicę, w której patolodzy sekcjonowali żywe słowo Szewczenki. Nie skalpelami, a nudnymi chorejami i tropami. Bo w rzeczywistości ci patolodzy to literaturoznawcy, którzy z jakiegoś powodu są przekonani, że „bez teoretycznej wiedzy tekstu artystycznego nie da się pojąć”. Odpowiedzialni za przygotowanie podręcznika do wydania: główny specjalista (tutaj i dalej wyróżnione przez autora) MON Ukrainy K. W. Taranik-Tkaczuk, kierownik sektora Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji N. I. Szynkaruk. „Innowacje” są porażające! W podręczniku — Mont Blanc nieprzemyślanych faktów i nazwisk. Drugorzędnych i ważnych — tych, którzy odegrali rolę w życiu Szewczenki. Wśród tych ostatnich Hułak-Artemowski (dzięki Bogu, wtedy jeszcze nie Artiomowski!). Cóż ciekawego dowiedzą się z podręcznika o twórczości Tarasa Szewczenki i jego życiu uczniowie klas starszych? Między innymi oto takie: „Ciekawski chłopiec błąkał się po okolicach wsi, szukając końca świata, gdzie żelazne słupy podpierają niebo, łowił ryby”. „On (Szewczenko) tworzy dynamiczny obraz bez użycia tropów, lirycznego komentarza autora…” (wyobraźcie sobie: to o lirycznym obrazku „Sad wiśniowy koło chaty…”). „Najbardziej zauważalny temat — polityczno-demaskatorski (oznacza on intonacje, system obrazów, gamę lirycznych inwektyw, jak w poezjach „Mój Boże miły, znowu licho!…” „Analiza kompozycji fabuły „Hajdamaków” świadczy, że utwór jest przemyślany i wysoko zorganizowany” (wyróżnione przez autora). A co warte są takie znaleziska: „Upolityczniony pejzaż”. „Pojawia się obraz adresata”. „Umiał w odróżnieniu od swoich poprzedników… uniknąć całkowitego przekształcenia wiersza w choreiczne wersy”. „Prześledźcie rolę środków wyrazu w modelowaniu obrazu Lilii i jej społecznych poniewierek”. Tutaj sam diabeł nogę złamie nie tylko w trzcinie, ale i na suchym lądzie! Wreszcie, w rubryce „Pomyślcie” w końcu pojawia się udane znalezisko — kolorowa reprodukcja
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...organizujemy Dni Szewczenkowskie. Przeprowadzamy albo konkursy recytacji wierszy geniusza, albo wystawy rysunków do jego utworów, albo zapoznajemy się z nieznanymi kartami z jego życia i twórczości. Jedno z posiedzeń poświęcone było nie najłatwiejszemu życiu osobistemu poety i nosiło tytuł: „Marzenie, które się nie spełniło”. Członkowie klubu zapoznali się również z pisarzami diaspory — genialnym poetą-państwowcem — Jewhenem Małaniukiem oraz tragiczznym losem utalentowanej poetki-patriotki, rozstrzelanej przez niemieckich nazistów w Babim Jarze w 1942 roku — Oleny Teligi. Wielką pracę badawczą wykonali jedrzelowcy, przygotowując się do zajęć na temat „Czumaków”, ponieważ radziecki system totalitarny wyniszczył kadry naukowe badające kwestię czumactwa, a my staraliśmy się przywrócić tę zapomnianą kartę naszej historii. Brzmiały referaty i wiersze o przedstawicielach tej warstwy społeczeństwa, która podnosiła gospodarkę kraju, zrujnowaną ciągłymi wojnami i grabieżami. O pracowitości czumaków i ich uczciwości w handlu, o przyjaźni z Kozakami, o romantycznym, ale trudnym życiu — bo śmierć czyhała także w drodze, i napady rozbójników. W cyklu zajęć o wybitnych artystach Ukrainy członkowie klubu zapoznali się z życiem i twórczością ludowych artystek — Marii Prijmaczenko, z jej słonecznymi kwiatami i zadziwiającymi symbolicznymi bajkowymi istotami, oraz Kateryny Biłokur, która swymi kwiatami wyśpiewała hymn Ukrainie i jej narodowi. O Kateryni Biłokur opowiedziano także grupie małych „Miłośników ukraińskiej sztuki” — uczniom 3 klasy szkoły nr 9, którzy, wysłuchawszy historii o ofiarniczym życiu utalentowanej artystki, namalowali swoje ulubione kwiaty, z których zrobiliśmy ogromny plakat: „Wianek dla Kateryny Biłokur”. Ale najbardziej lubią jedrzelowcy i ich rodzice święta, bo panuje na nich podniesiony nastrój, który nie pozwala, by impreza była szara i nudna. Na nie zapraszamy uczniów sąsiednich szkół. Na Święcie ukraińskiej mądrości obecni dowiedzieli się o naszych przodkach, o zwyczajach i obrzędach, które stworzyli. To był wzór chrześcijańskiej moralności. Pomagały one żyć sprawiedliwie i wychowywać godne pokolenie. Szczególną uwagę zwracano na te, w których dobroć i hojność Ukraińców: stosunek do sierot, niedołężnych, wdów. Odbył się konkurs na najlepszą kosę, a także wiersze, scenki i pieśni w wykonaniu zespołu „Wianek” pod kierunkiem nauczycielki muzyki szkoły nr 23 Nataliji Jewhenijiwny Snihżko.
Ostatnią imprezą klubu było Święto języka ojczystego, na którym opowiadano o jego ciernistych drogach, o tych, którzy za cenę własnego życia ratowali język ojczysty. Ozdobą święta stały się: list Pawła Hłazowego do uczniów szkoły nr 23 naszego miasta oraz jego inscenizowane bajki o edukacji i języku, patriotyczne pieśni, a także treściwe wystąpienie pisarza, autora 36 książek, zwycięzcy obwodowego konkursu „Najlepszy regionalista roku — 2010” — Pawła Iwanowicza Mazura. Wzywał on dzieci, by kochały i chroniły główne bogactwo naszego narodu — jego słoneczny język, mówił o ogromnej roli książki, biblioteki (zarówno państwowej, jak i własnej) w życiu człowieka, podarował kilka swoich książek. Każde święto było należycie przygotowane: wystawą książek, haftowanym portretem T. H. Szewczenki, ręcznikami i gałązkami kaliny, hasłami i plakatami.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zaledwie w rejonie rohatyńskim obwodu iwano-frankiwskiego 31 pomników Szewczenki. A w samym Iwano-Frankiwsku jest tylko popiersie poety w parku jego imienia oraz kamień wmurowany tam kilka lat temu w miejscu, gdzie miał już stanąć Kobzarz w pełnej postaci. W październiku 2008 roku Leo Mol podarował miastu autorski wariant rzeźby Tarasa Szewczenki, którą chciał widzieć na cokołach w Ukrainie i Kanadzie. Prezent dostarczono z odlewni w Niemczech i wysłano do magazynu zarządu budownictwa kapitalnego, a iwanofrankiwczycy przez trzy lata czekali na otwarcie pomnika, obiecane przez władze miejskie. Odbyły się publiczne konsultacje, na których główny architekt Iwano-Frankiwska Ihor Harkot przedstawił sześć wariantów usytuowania pomnika i scharakteryzował wszystkie zalety i wady tych placów. Po dyskusji rozpoczęło się głosowanie. Zwyciężyła propozycja mera miasta Wiktora Anuszkewicziusa, za którą zagłosowało 201 przedstawicieli społeczności spośród 224 zarejestrowanych na sali. Tak weszła w życie wersja usytuowania pomnika przy „białym domu”. Obecnie Wiktor Anuszkewicziusz zapewnia wszystkich, że zarząd architektury i urbanistyki już opracowuje możliwe warianty rekonstrukcji głównego placu, aby harmonijnie „wpisać” rzeźbę Kobzarza. Planuje się przebudowę placu przed budynkiem administracji, która ma zmienić jego wygląd, a nawet krajobraz. Ustawienie pomnika Szewczenki dzieła Leo Mola na nowym cokole będzie kosztować około 600 tysięcy hrywien. Czy otwarcie pomnika Tarasa Szewczenki w Iwano-Frankiwsku odbędzie się przed 150. rocznicą przeniesienia prochów poety, trudno powiedzieć.
dzięki temu możemy z największą dokładnością eksponować na wystawie te dzieła sztuki i pamiątkowe przedmioty, które znajdowały się w pracowni T. Szewczenki za jego życia. Oprócz dzieł sztuki na wystawie zaprezentowano rarytasy z kolekcji NMTSz: rękopis ostatniego wiersza Szewczenki, jego ostatni autoportret, przybory graficzne i malarskie, sztalugę, linijkę, pióro, kałamarz, szkicowniki, pieczątkę/stempel, kostium, koszulę, książki z osobistej biblioteki, wydanie ostatniego zbioru „Kobzar” z 1860 r., wydanego za jego życia. Projekt wystawy „Żywa dusza poety świata” daje każdemu unikalną możliwość „odwiedzenia” gościnnej pracowni Szewczenki, poczucia niepowtarzalnej aury i dokonania własnego odkrycia Tarasa Szewczenki. Na prezentacji wystawy byli obecni minister kultury Ukrainy M. A. Kulyniak oraz jego zastępca T. H. Kohan, tegoroczna laureatka Nagrody im. Szewczenki, narodowa artystka Ukrainy Lidia Zabiljasta, doktor sztuk o sztuce i filozofii Dmytro Stepowyk.
Służba prasowa muzeum
Maschinelle Übersetzung
Serhij HORYCWIT. Policzenie wszystkich pomników Tarasa Szewczenki, odsłoniętych na Ukrainie i poza jej granicami, to zadanie niezwykle trudne. Taki rejestr do tej pory nie powstał, według przybliżonych szacunków w 48 krajach świata jest ich co najmniej 1100. Szczególną wartość artystyczną stanowią monumenty Kobziarza w Charkowie, Kijowie i Waszyngtonie. Równie doskonały będzie wizerunek Tarasa Szewczenki, ucieleśniony w brązie przez światowej sławy rzeźbiarza Leo Mola (Leonida Mołodżanina). Wykonane przez niego, w zasadzie identyczne pomniki Kobziarza, mają pojawić się w tym roku w stolicy Kanady, Ottawie, oraz w Iwano-Frankiwsku. Dwa lata temu, w 95. roku życia, ten ukraiński Kanadyjczyk, pochodzący z Wołynia, odszedł do wieczności, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne. Szczególnie cenna jest jego szewczenkiana – pomniki Kobziarza w Waszyngtonie, Winnipeg, Petersburgu oraz trzymetrowa rzeźba, wykonana z myślą o ustawieniu w Ottawie i Iwano-Frankiwsku. Budową pomnika w stolicy Kanady opiekuje się specjalnie powołany komitet organizacyjny na czele z Orestem Dubasem. Zostanie on ustawiony w parku obok ukraińskiego soboru św. Jana Chrzciciela. Monument przedstawia młodego poetę w pełnej postaci z paletą i pędzlami w dłoni. Kompozycję uzupełniają postacie z jego utworów – rzeźby Kateryny z niemowlęciem oraz bandurzysty, a także płaskorzeźba z wizerunkiem hajdamaków. Projekt monumentu wykonał profesor architektury Radosław Żuk, pochodzący z Galicji. Aby zrealizować projekt, komitet organizacyjny zebrał już 190 000 dolarów, jednak do jego ukończenia potrzeba jeszcze 90 000 dolarów. Teraz do sprawy postanowiła włączyć się również Kanadyjsko-Ukraińska Fundacja Szewczenkowska; według słów jej prezesa Andrija Hładyszewskiego, jest ona gotowa przyznać grant na realizację projektu. Istnieje nadzieja, że monument w Ottawie zostanie wkrótce odsłonięty dla upamiętnienia 150. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki, 120. rocznicy osadnictwa Ukraińców w Kanadzie oraz 20. rocznicy niepodległości Ukrainy. W Galicji, gdzie Szewczenko nigdy nie był, pomników postawiono mu najwięcej. Powiedzmy,
Maschinelle Übersetzung
Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Jeszcze na jedną osobliwość wieszczego słowa Szewczenki chciałbym zwrócić uwagę czytelników gazety. Szewczenko jest twórcą politycznego terminu na nazwę naszej Ojczyzny — Ukraina. W jego utworach ten termin użyto ponad sto razy. Jeśli przed nim nasz kraj oficjalnie nazywano Małorosją, Južnaja Russ, albo po prostu pogardliwie — Chochlandią, to od Szewczenki nazwa Ukraina mocno (i już na zawsze!) przylgnęła do niego. Zatem to właśnie od Szewczenki nasza wielka Ojczyzna — Ukraina, a my zaczęliśmy nazywać się Ukraińcami. Ta nazwa stopniowo utrwaliła się wśród wszystkich naszych rodaków etnicznych. W przeciwieństwie do Rosjan, narodu metropolitalnego Imperium Rosyjskiego, zarówno carskiego, jak i późniejszego komunistyczno-sowieckiego.
Uwielbię Tych niemych niewolników małych.
Stanę na straży przy nich
Postawię słowo.
Jakie słowo?
Wydaje mi się, że wielki Taras miał na myśli nie tylko własną twórczość, lecz także słowo pisane, zawarte w Prawach i Konstytucji w przyszłym naszym niepodległym państwie.
Bogaty w treści język ludowy, głęboka znajomość życia i dążeń rodzimego narodu, wysoki poziom artystycznego mistrzostwa, płomienne, szczere słowo poety w obronie uciskanego rodzimego narodu oraz wezwanie „wyostrzcie topór” stały się czynnikiem tego, że jeszcze za życia Tarasa jego utwory zyskały szeroką popularność na Ukrainie. A pod koniec XIX i na początku XX wieku „Kobzarz” stał się książką nr 1 w każdej świadomej ukraińskiej rodzinie. Czytano go, przepisywano, uczono się go na pamięć, deklamowano na zebraniach starszych i młodszych Ukraińców; w Naddnieprzańskiej Ukrainie, wchodzącej w skład Imperium Rosyjskiego, oraz w Galicji, Bukowinie, Zakarpaciu, Łemkowszczyźnie, które znajdowały się pod berłem Austro-Węgier. Z „Kobzarza” niepozostający obojętnymi i dociekliwi uczyli się historii Ukrainy, uczyli się ukraińskiego patriotyzmu, bronili swoich narodowych, społecznych i duchowych praw, rodzimego języka, powracali z zrusyfikowanego i spolszczonego, zgermanizowanego, zachwaszczonego pola na swoją odrodzoną rodzimą duchową niwę. I takich procesów stało się masowo. W 1868 roku powstała „Proświta”, pierwsze społeczno-polityczne zrzeszenie świadomych Ukraińców, rozszerzając się na całą Ukrainę, przekraczając granice imperiów. Właśnie „Proświta” stała się szkołą ducha narodowego, hartu, wiedzy i przekonań. Tak idee ukraińskiego odrodzenia narodowego opanowały masy, i przy pierwszej sprzyjającej sytuacji politycznej zjednoczeni patrioci w 1917 roku w Kijowie ogłosili niepodległe państwo Ukraińców — Ukraińską Republikę Ludową.
Wielki Taras zawsze i wszędzie jest z nami. Stale jesteśmy w drodze do niego. W 1964 roku widziałem w Workucie, w robotniczym klubie górniczym, dużą wystawę fotograficzną poświęconą 150. rocznicy urodzin T. Szewczenki, przygotowaną przez tamtejszych Ukraińców. I wtedy pomyślałem: gdzie są Ukraińcy, tam jest i Szewczenko. Nasz geniusz, nasz przewodnik, nasz buntownik, nasz wolny, zwycięski narodowy duch, który wzywa na barykady, w szeregi armii URL i w szeregi UPA. Potem Ruchu Narodowego Ukrainy, który rzeczywiście wywalczył niepodległe Państwo Ukraińskie. Szewczenko i Ukraina są nierozłączni! Na zawsze!
Maschinelle Übersetzung
Mykoła HLAMAZDA
W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy zorganizowano wystawę książkowo-ilustracyjną poświęconą 150. rocznicy śmierci T. H. Szewczenki (10.03.1861). „Władca w królestwie ducha” — tak scharakteryzował genialnego syna narodu ukraińskiego Iwan Franko. Taką nazwę nosi także wystawa muzealna. Ukazuje ona jasno całą wielkość duchowego wyczynu Kobzarza. Droga jego nieśmiertelnego Słowa rozpoczęła się w 1840 roku, kiedy po raz pierwszy wydano zbiór wierszy poety, wymownie nazwany przez niego — „Kobzar”. Dziś wydania jego twórczego dziedzictwa zajmują wiodące miejsce w Ukrainie. Spośród pomników wzniesionych wybitnym poetom na świecie najwięcej jest właśnie Tarasa Szewczenki. Znajdują się one w wielu krajach Europy, Ameryki, Azji i Afryki. Jego imię świeci gwiazdą z głębin bezkresnego kosmosu. Zapisane słowo poety brzmi dziś w językach licznych narodów kuli ziemskiej. Na wystawie zaprezentowano ponad 300 wydań dzieł Szewczenki, począwszy od wydań za jego życia — „Hajdamacy” (1841), „Hamalija” (1844), „Czyhyryński Kobzar i Hajdamacy” (1844), „Kobzar” (1860), które ukazały się w Petersburgu, a także zagraniczne lipskie wydanie „Новые стихотворения Пушкина и Шевченки”, gdzie po raz pierwszy wydrukowano tekst Testamentu pod tytułem „Думка” (1869), oraz najrozmaitsze publikacje, które powstały pod koniec XIX wieku, w ciągu XX i już na początku obecnego stulecia, zarówno w Ukrainie, jak i za granicą (w tym wydawnictwa ukraińskiej diaspory). Są wydania, których pojawienie się wiąże się z ciekawą, czasem dramatyczną historią, z różnicami w interpretacji poszczególnych utworów (odtworzone pierwotne teksty oryginału, usunięte przez cenzurę). W ekspozycji wystawy można zobaczyć autografy niektórych wierszy poety, jego listów, szkiców, udostępnione Muzeum przez Instytut Literatury Ukrainy, gdzie są przechowywane. Zwracają uwagę wydania wyróżniające się oryginalnością wykonania poligraficznego i artystycznym opracowaniem. Do twórczego dziedzictwa Tarasa Szewczenki często sięgali artyści, literaturoznawcy, kompozytorzy. Zaprezentowano ilustracje, wzory opracowania graficznego książek, wykonane przez wybitnych mistrzów: Wasyla Kryczewskiego, Iwana Iżakewycza, Antona Seredę, Wasyla Kasijana, Myhajła Deregusa, Ołeksandra Iwachnenka, Mykołę Stratiłata, Wołodymyra Harbuza i in. Fascynujące ekslibrisy o tematyce szewczenkowskiej. Wszechstronne, głębokie przemyślenie materiału, udana forma jego prezentacji (haftowane ręczniki, wazony z kwiatami itp.) robią niezapomniane wrażenie. Na to zwracali uwagę uczestnicy otwarcia wystawy. Jej prezentację przeprowadziła dyrektor Muzeum Walentyna Boczkowska. Wzruszająco i serdecznie wypowiedzieli się Prezydent Ukrainy w latach 1994—2005 Leonid Kuczma (który jako przewodniczący Organizacji Charytatywnej Imiennego Funduszu „Ukraina” udzielił pomocy finansowej na wydanie katalogu wystawy), Minister Kultury i Turystyki Myhajło Kulyniak, dyrektor Instytutu Literatury NANU akademik Mykoła Żulynski, Bohater Ukrainy, zasłużony dyrygent Ukrainy Pawło Muraws'kyj, ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalśkyj, dyrektor wydawnictwa „Pulsary” Łarysa Kopań (gdzie wydano katalog) i in. Natchnienie czytał szewczenkowskie poezje zasłużony artysta Borys Łoboda. Wzorowy chór „Melodia” Szkoły Sztuk Pięknych imienia Mykoły Leontowycza (kierownik artystyczny Switłana Swarycz) wykonał pieśni na słowa Kobzarza. Z uniesieniem zabrzmiał niezmiennie żywy „Testament” sławnego poety Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
10 marca w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyło się otwarcie wystawy „Żywa dusza poety święta…”, poświęconej 150. rocznicy śmierci Poety. Wyjątkowość tego projektu wystawienniczego polega na tym, że prezentowane są w nim rarytasy z kolekcji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Wystawa daje możliwość po raz pierwszy zobaczyć rysunki, książki, fotografie, ubrania, które znajdowały się w petersburskim mieszkaniu Szewczenki — pracowni Akademii Sztuk Pięknych. Sto pięćdziesiąt lat temu do tych rzeczy dotykała ręka Geniusza. Opis dzieł artystycznych (grafiki, litografie, fotografie, akwarele, sepie i rysunki, łącznie 131 pozycji), znajdujących się w pracowni Wielkiego Kobzarza, sporządził malarz i przyjaciel Szewczenki H. Czestachiwski po śmierci poety. Część dzieł wymienionych na tej liście znajduje się obecnie w kolekcji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i stanowi „złote” jądro wystawy. Sa-
Maschinelle Übersetzung
Wasyl NOWORYNSKYJ, m. Kramatorsk, obwód doniecki. W 197. rocznicę urodzin wielkiego syna Ukrainy Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w mieście Kramatorsk, przy pomniku wzniesionym mu z inicjatywy patriotów-prośwician przez władze miasta na 10. rocznicę Niepodległości Ukrainy, odbył się liczny wiec obywateli. Świąteczne uroczystości zorganizowały władze lokalne wraz z miejskim zarządem oświaty i wydziałem kultury miasta. Na święto Tarasa przyszło wielu uczniów kramatorskich szkół, obecni byli studenci miejscowych uczelni wyższych. Być może po raz pierwszy przyszli ludzie w różnym wieku. Radowało to serce i pojawiała się nadzieja, że prędzej czy później nasz naród na Wschodzie i Zachodzie, na Północy i Południu — w całym naszym kraju — wyrwie się z objęć obojętności i niepamięci wobec swojej duchowej przeszłości — jedynej Ukraińskiej Cerkwi, jedynego ojczystego języka, wobec swojej prawdziwej, nieponiżanej historii. O te święte dla każdego Ukraińca narodowe świętości walczył i w męczarniach oddał swoje pełne poświęcenia życie Duchowy Geniusz, Prorok Ukrainy Taras Szewczenko. Świąteczne przemówienie w państwowym języku ukraińskim wygłosił mer miasta Hennadij Kostiukow. Wraz z Hennadijem Kostiukowem, Wiktorem Pankowem i obywatelami miasta władze złożyły kwiaty pod pomnikiem utalentowanego poety, malarza, działacza społecznego Ukrainy. Nad miejskim placem przy ratuszu, nad nowym skwerem imienia Tarasa Szewczenki uroczyście rozbrzmiewał Hymn Państwowy Ukrainy. Jak świadczą ostatnie donieckie wiadomości, uczczenie pamięci Ukraińskiego Geniusza Tarasa Szewczenki przy pomnikach jego imienia odbyło się w dwóch miastach Doniecczyzny — w Doniecku i Kramatorsku. Dla przemysłowego Kramatorska to wielki zaszczyt. I jesteśmy wdzięczni władzy, że wreszcie usłyszała swoich Ukraińców. Lecz niepokoi duszę, dlaczego takie świąteczne uroczystości oficjalnie nie odbyły się przy pomnikach Tarasa w innych miastach i osiedlach naszego kraju, powiedzmy, w Słowiańsku, gdzie on, dumny i majestatyczny, stoi już ponad dwie dekady? Dlaczego nie odbywają się uroczystości upamiętniające ojca ukraińskiego narodu w innych miastach naszego wschodniego regionu — Gorłówce, Mariupolu, Konstantynówce, Artemiwsku, Drużkiwce i innych ośrodkach przemysłowych? Czy może w tych miastach nie ma pomników Wielkiego Ukraińca, więc nie ma kogo czcić?.. Niedawno, 25 lutego, Ukraina czciła pamięć innej, nie mniej wybitnej postaci historycznej — 140 lat od dnia urodzin sławnej córki Ukrainy, Łesi Ukrainki. Szkoda, że władza często nie zauważa tych przełomowych dla niepodległej i wolnej Ukrainy dat. Zamiast tego wszyscy państwowi urzędnicy od nauki i kultury zajęci są ważniejszą dla nich sprawą — szaloną walką z rodzicami i społeczeństwem regionu Wschodniego o likwidację ukraińskich szkół według programu obcego Ukrainie nieszczęsnego ministra oświaty i nauki pana Tabacznyka. Bez wahania i wątpliwości trzeba podkreślić: władzom lokalnym czas zwrócić się twarzą do przedstawicieli opozycyjnych ukraińskich partii i organizacji społecznych, a nie polegać jedynie na przedstawicielach poszczególnych partii, którzy w interesie politycznej korupcji i koniunktury wysługują się władzy i szkodzą narodowi Ukrainy. Sam fakt, że władza nie zaprosiła przedstawicieli patriotycznych ukraińskich partii i organizacji społecznych do udziału w organizacji i świętowaniu narodowego święta Ukraińców — ukraińskiej szewczenkiany na szczeblu lokalnym — określa miejsce w społeczeństwie obecnej władzy. Przecież niedawna likwidacja z powodów politycznych Rady Społecznej przy Radzie Miejskiej w Kramatorsku, zamknięcie jedynej niezależnej demokratycznej rosyjskojęzycznej gazety w mieście (i być może jedynej w obwodzie donieckim, która chętnie drukowała patriotyczne artykuły także po ukraińsku) „Obszcze-Żytije” — to droga donikąd. Głęboko niepokoi społeczeństwo ślepa polityczna ograniczoność kierownictwa władz lokalnych w kwestiach wolności słowa i moralności społecznej. Odmowa władz wobec Kramatorskiej Eparchii Kościoła Greckokatolickiego w sprawie wydzielenia ziemi pod budowę greckokatolickiej świątyni dla wiernych grekokatolików (a grekokatolików na Ukrainie nie jest mniej niż prawosławnych i nic, poza działalnością UKP Patriarchatu Moskiewskiego na korzyść Moskwy i szkodę Ukrainie, nie dzieli ich od prawosławnych!), ostro negatywna… Zatem na koniec chcemy życzyć władzy, by była ukraińska nie tylko w dniach szewczenkowskich. A my, ukraińscy patrioci, nauczymy ją kochać Ukrainę. Bondjuczna, Mykoła Pszenycznyj, Wasyl Basaraba, Mykoła Ottow. Z ich ust płynęły rozważania o istocie słowa Szewczenki. Aktualny temat wypełniania testamentów Szewczenki poruszyła na święcie przewodnicząca Rówieńskiej obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Switłana Nikolina. Ze szczególnym uniesieniem rozbrzmiewały utwory Kobziarza w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksija Zaworotniego, jednego z najaktywniejszych popularyzatorów poezji Kobziarza. Apogeum uroczystości stało się przekazanie szewczenkowskiej sztafety. Jest ona symboliczna, ale w ciągu roku z pewnością będzie wypełniana szeregiem nowych działań na znak szacunku dla Wielkiego Tarasa. Witalij Karpenko. Mykoła TABORYT. Buldożer w dziennikarstwie — właśnie tak nazywali towarzysze-koledzy Witalija Karpenkę, o czym opowiedział w jednym z wywiadów prasowych, a potem także na wieczorze z okazji jego 70-lecia. Tę samą charakterystykę odnajdujemy także w zaprezentowanej przez jubilata kolejnej książce „Lekcje przebytych dróg”. A przyczyną takiej oceny stała się, jego zdaniem, energiczność i pisarski talent. Gatunkowo „Lekcje…” to wspomnienia. Z wysokości przeżytych lat autor próbuje ogarnąć swoją przeszłość, przypomnieć najciekawsze fakty swojego życia, ocenić te niełatwe czasy i wyznaczyć swoje miejsce w nich. W. Karpenko — dziennikarz, który przeszedł długą drogę od gazety rejonowej do szefa popularnej gazety miejskiej pod koniec ubiegłego wieku, ma o czym opowiadać. Jego pokoleniu (a urodził się w marcu 1941 r.), które ujrzało świat w przededniu lub w trakcie II wojny światowej, przyszło przełknąć niejedną łyżkę goryczy i zaznać zła. Być może wtedy już zakładała się w charakterze Karpenki nieodparta ciągota do wędrówek. I upór w pokonywaniu życiowych trudności. Urodził się w Kijowie, ale już po miesiącu czy dwóch matka z niemowlęciem (ojciec zaginął bez wieści na wojnie) jedzie do teściowej na Czerkaszczyznę. Potem jakiś czas będą żyli na Tarnopolszczyźnie, aż do momentu werbunku na południe — na Mikołajowszczyznę. Właśnie tutaj, ze szkolnej ławy trafia do rejonowej „Socjalistycznej” w Śniegurewce, potem będzie praca w komsomole, obwodowa gazeta młodzieżowa, uniwersytet (zaocznie), Wyższa Szkoła Partyjna w Moskwie, praca instruktora sektora prasy w KC Komunistycznej Partii Ukrainy. To ta trampolina, z której W. P. Karpenko trafia na fotel redaktora gazety „Wieczorny Kijów”. Zespół „Wieczorki” na czele z Karpenką rzucił się w wir społeczno-politycznych wydarzeń pieriestrojki. W tamtym czasie gazeta stała się epicentrum demokratycznych przemian nie tylko w stolicy Ukrainy. Na jej łamach początkowo nieśmiało, a potem coraz bardziej otwarcie dziennikarze i korespondenci zaczęli mówić o problemach miejskiego życia, moralności społecznej, naszej historii, nie ustępując prasie Moskwy i Leningradu. Nie zapominajmy, że Kijów jeszcze przez długi czas pozostawał rezerwatem breżniewizmu, więc wprowadzone do obiegu czytelniczego tematy o katastrofie czarnobylskiej, kompartii-
Delegacja Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy pomniku Kobziarza w pobliżu wsi Pidłużżia w rejonie dubieńskim. Tutaj od dawna i do dziś bije źródło, z którego w 1846 roku gasił pragnienie Taras Szewczenko podczas ekspedycji na Wołyń.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ani przywileje, tragedia w Bykiwni, cenzuralne ucisku, pierwsze demokratyczne wybory do Rady Najwyższej ZSRR i Ukrainy aktywnie przyczyniły się do kształtowania opinii publicznej. W tym czasie nakład gazety sięgnął ponad pół miliona egzemplarzy. „Wieczirka” była na szczycie popularności. Zainaugurowane miejskie święto-festiwal gazety (na wzór francuskiego „L’Humanité”) gromadziło setki tysięcy miłośników. Wiodących dziennikarzy rozpoznawano na ulicach, ich nazwiska były znane. Dwóch z nich kijowianie wybrali do pierwszej demokratycznej Kijowskiej Rady Miejskiej, a Karpenkę — deputowanym Rady Najwyższej USRR dwunastej (pierwszej) kadencji. Byłoby niesprawiedliwe uważać to wyłącznie za zasługę poszczególnych dziennikarzy, bo popularność gazety tworzył cały pracowity (prawie 70 osób) zespół — od korektora po redaktora. We wspomnieniach znaczną uwagę poświęcono okresowi, gdy Ukraina walczyła o niepodległość. Bezpośrednim świadkiem i uczestnikiem tych wydarzeń był także Witalij Panasowycz. Dziś to już odległa historia — minęło dwadzieścia lat! Ale pod jego piórem ożywają zarówno odważna walka zespołu „Wieczirki” z miejskim komitetem partii o niezależny status wydawnictwa, jak i uchwalenie Aktu o niepodległości Ukrainy, oraz pierwsze kryminalne interesy przyszłych milionerów-dorobkiewiczów (wzorem Siomy Juffy), i urzędnicza samowola, i … mroki oraz gaśnięcie chwały „Wieczirkowej”. Po przekazaniu zarządzania gazetą innemu redaktorowi Karpenko, po krótkim okresie bezczynności w miejskiej administracji państwowej, przechodzi na chleb nauczycielski — najpierw w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym im. T. H. Szewczenki, a następnie na uniwersytecie „Ukraina”, bo kształcenie młodych dziennikarzy dziś nie jest mniej zaszczytne i odpowiedzialne. Witalij Panasowycz, jak dawniej, dużo podróżuje: Japonia, Niemcy, USA, Australia… Dużo pisze. Jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autorem 34 książek prozy artystyczno-dokumentalnej, publicystyki, krytyki literackiej, podręczników i pomocy naukowych. Jego wspomnienia, sądzę, wzbudzą niepodrabialne zainteresowanie czytelników. Nie mniejsze niż „Spojrzenie w przeszłość” redaktora gazety „Żytomyrszczyna” Dmytra Panczuka, „Na przełomach epoki. Wspomnienia historyka” Serhija Biłokonia, więźniów radzieckich obozów koncentracyjnych, znanych działaczy społeczno-politycznych Lewka Łukianenki (czterotomowe „Z czasów niewoli”), Iwana Hnatiuka („Ścieżki-drogi”), Mykoły Rudenki („Największy cud — życie”), Mykoły Horbala „Jeden z sześćdziesięciu”, a także „Rąbali las” Larysy Krušelnyćkiej (trzy wydania!), Petra Szelesta „Prawdziwy sąd historii jeszcze przed nami”. A popularność tych książek zależy od umiejętności autorów lub ich chęci bycia szczerymi zarówno wobec czytelnika, jak i wobec samych siebie. U Witalija Karpenki umiejętność i chęć zawsze się pokrywają.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen CYMBALUK, obwód równeński
Na Równeńszczyźnie od ponad dziesięciu lat istnieje coroczna tradycja przekazywania sztafety Kobzarza. Ta impreza stała się hołdem dla pamięci pobytu Tarasa Szewczenki w 1846 roku na terenach dawnej Wielkiej Wołynia, gdzie młody malarz i etnograf na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej wykonywał szkice zabytków kultury i historii tego kraju. Kobzarz wspomina wołyńskie strony w swoich powieściach. W szczególności w „Warnaku” opowiada się, jak bohater tego utworu wędruje z Krzemieńca do Nowogrodu Wołyńskiego: „Z Krzemieńca poszedłem przez wieś Wierby do Dubna, a z Dubna do Ostroga, Korca i na Nowogród Wołyński, nad brzegi mojej rodzinnej, mojej przepięknej Słuczy”. I choć powieść „Warnak” nie należy do autobiograficznych i nie wolno utożsamiać głównego bohatera z autorem, nie ma żadnych podstaw, by wątpić, że Kobzarz, jadąc z Krzemieńca do Żytomierza, odwiedził właśnie te miejscowości. Ten historyczny szlak skłonił zatem mieszkańców Równeńszczyzny do symbolicznej imprezy — szewczenkowskiej sztafety. Jej tegorocznym centrum stał się Radziwiłłów, do którego rok temu sztafeta przeszła z dawnego Korca. Finałowym akordem było literacko-artystyczne święto w rejonowym Domu Kultury. Zebrało się niezwykle dużo ludzi — tyle, że w sali nie było gdzie szpilki upuścić. Wystawa sztuki na temat szewczenkiany dowiodła, że talent Szewczenki zainspirował do przejawu twórczego talentu młodych artystów rejonu radziwiłłowskiego. O innym talencie — deklamatorskim — trzeba było usłyszeć podczas koncertu, kiedy uczniowie, którzy zwyciężyli na etapach rejonowym i obwodowym konkursu recytatorów, prezentowali słowo Kobzarza. Wzruszały też numery pieśniarskie, zwłaszcza pieśń o „Wysokiej skarpie, gdzie stoi Taras” w wykonaniu solisty Andrija Sirki oraz chóru „Barwinok”. W święcie wzięła udział delegacja Równeńskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy: Lidia Rybenko, Stepan Babij, Mykoła Bereza, Jurij Bereza, Mykoła Tymczak, Julia
Maschinelle Übersetzung
Dmytro MISZCZENKO, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. Skromny dotąd w poetyckich zmaganiach ze stołecznymi poetami Melitopol odezwał się niedawno wspaniałą książką poezji Ołeha Honczarenki „Kryłohija Wicznoji Hordiji”. Poeta pracował nad tą znaczącą w jego dorobku książką 12 lat. Zapoznanie się z nią daje podstawy sądzić, że pod pojęciem hordiji Ołeh Honczarenko rozumie odwieczne dążenie naszej, zakochanej w przyrodzie ludności do piękna, a wśród piękna — do wolności i niepodległości. Niestety, życie społeczne ludzi nie zawsze sprzyja triumfowi tego dążenia, nierzadko mu przeciwdziała — gdzieś wymagają okoliczności, gdzieś — ludzie. I to przeciwdziałanie nie może nie odbić się na samym człowieku. Zrozumienie tej złożoności ludzkich relacji nie mogło nie wpłynąć na złożoność artystycznego opracowania zamysłu, tego wiru wydarzeń i okoliczności, z którego wyłania się ukryta w labiryntach życiowych perypetii prawda. To, że autor podszedł do tego wyważenie i odpowiedzialnie, poświadcza nie tylko „skórna” prawda przeszłości, ale i nie mniej „skórne” analogie z życiem współczesnych. Wielu dano możliwość wypowiedzenia się na stronach „Kryłohiji…” — prowodyrowi wyprawy wojsk rosyjsko-ukraińskich na Krym księciu Golicynowi, hetmanowi Mazepie, kobzarzowi, kozakowi, bandurzyście, Mądremu Strażnikowi, biblijnym prorokom, a wśród tych wielu — także matce poety. Jej słowo jest bodaj najistotniejsze. „…I bezczeszczenie szalało, — wyznaje ona, — i świat nas rzucał na pastwę buntowniczym wiatrom, których i nie zliczysz, bo — grobla.. Ja z południa stepowego i duszę ci wyśpiewałam w namiotach tęczowych i przy tabunowych ogniskach. Tak, my — barbarzyńcy, synu. My dzieci gwiazd podniebnych, co i promienie, i strzały spotykały twarzą i piersiami. Nas boją się dlatego, że nas. Ołeksij KOWALEWSKIJ, laureat nagrody literackiej imienia W. Sosiury, m. Charków
W poezji Mykoły Pywowara — wielowymiarowej, nierzadko wyrafinowanej i nieoczekiwanej pod względem obrazowo-znaczeniowym — najbliższe są mi próby filozoficznego pojmowania świata. To coś, czego ukraińskiej poezji brakuje. I zawsze brakowało. Powiedzmy, do Chajjama czy bliższego nam w czasie i mentalności Tiutczewa ona niemal nie dorastała. I raczej nie zdoła — zważywszy na to, w jaką chimeryczność, na jakie manowce myśli i uczuć coraz bardziej się ześlizguje… Kogo by u nas nie czytać — niemal zawsze potkniesz się o drobnostkę, przypadkowe słowo czy nawet słowny szereg. O całościowym artystyczno-filozoficznym wrażeniu rzadko przychodzi mówić. Przeważa mało kontrolowana asocjacyjność, z której buduje się coś mniej lub bardziej zorganizowanego, zamkniętego. Wiersz Mykoły Pywowara wewnętrznie „rozumie”, „odczuwa” ten bolesny problem — stara się być jak najbardziej lakonicznym, głębszym, a zarazem pozbawionym stereotypów, klisz. Za tym wszystkim stoi nie po prostu tłum dobrych i uczciwych, Nas nie kochają dlatego, że my, pragnący wolności, ciemność… My — Orda, nas nigdy, nigdzie i nikim nie zatrzymać…” Wiele z tego, co opowiedziała matka, jest zrozumiałe dla poety, a dlaczego dobrych i uczciwych nie kochają i dlaczego się boją — należy rozwikłać. Jeśli istnieje dobro, to istnieje i zło, jeśli istnieje uczciwość, to istnieje i nieuczciwość. A co można przeciwstawić złu i nieuczciwości? To, co przeciwstawiała matka, wszyscy, których nazywała ona zwolennikami wolności, dobra, sprawiedliwości, kto strzegł w sercu przekazany przez przodków w spadku jako świętość — honor, sumienie. Więc nie dziwi, że lwia część powieści to autorskie rozważania nad takimi pojęciami jak honor, sumienie. Oznaką dalszych rozważań poety jest pragnienie zrozumienia psychologii tych, którzy przeciwstawiają się, a w konsekwencji zdradzają dobrych i uczciwych. Choć przykro mu przyznawać się przed samym sobą, to jednak zmuszony jest zaczynać od obojętnych. „My — Orda”, — powiedziała matka. A w Ordzie różni się zdarzają: jedni kierują się starym jak świat „moja chata z kraja”; innych interesuje tylko, czy „grosze wyrosły w hrywny”; a jeszcze inni sprzedają swój głos za 30 srebrników. Lecz są i otwarci wrogowie. Obojętni, jak uważa autor, nie są beznadziejni. Dlatego nie szczędzi słów i wysiłków, pragnąc rozbudzić w nich poczucie honoru, aby stanęli w szeregach dobrych. Gorzej z odstępcami — ci są beznadziejni. Jak ci: „Ja wyrok odsiadywałem! Ja racje żarłem! Hulaj boso! Szawa — nie lejce!” Oni zapomnieli język, zapomnieli i ród, do którego należeli. Lecz jeszcze gorzej z odstępcami, którzy przeszli do obozu wroga, którzy dla „łakomstwa łudzącego”, dla utrzymania swojego biznesu na powierzchni sprzedali honor za mandat w Radzie Najwyższej. A ci, na stronę których przechodzą, myślą jeszcze dalej: położyć kres tak zwany talent poetycki. Tutaj przemawia szacunek do bytu, jego otwartych i tajemniczych przejawów. „Mało — wiedzieć. Mało — rozumieć. Trzeba kochać. Nie ma zagadki talentu. Jest wieczna zagadka miłości”, — pisał Hryhir Tiutiunnyk. M. Pywowar strukturyzuje, rozstawia akcenty w swoich wierszach, wyznacza priorytety światopoglądu i odtwarzania świata. Tak nikt nie kochał, po tysiącu lat tylko przychodzi podobna miłość, — z tymi wersami W. Sosiury organicznie współbrzmi wiele poezji M. Pywowara. I co szczególnie cenne — opierają się one nie na fundamentach socjalnych, a na trwalszych — panteistyczno-ukraińskiej demokracji. Dlatego tak boleśnie brzmi słowo poety. A jak brzmiał rozpostarty Majdan! Jakie słowa piękne mówili! Stali jasni, ramię w ramię… „Odwieczny Scyta, odwieczny Mądry Stróż, // nie uznaję i symbolu „granica”.// Bogactw nie ma, bogactw nie nagadasz. // Jest koń… jest łuk… jest mięsa kawał z noża…// Jest pieśń i wolność! // Zatem, jestem szczęśliwy. // Boję się tylko, że i po śmierci, ledwie, // Znajdą się sędziowie nawet w raju // i znów mi postawią w winę // to, że kocham do bólu Ukrainę // i że modlę się za Taurydę swoją”. Styl wiersza Honczarenki przekonująco zaświadcza: nie należy on do poetów, którzy przebijali się do światła wyważonym ludowym słowem. Ale nie należy też do tych, którzy obrazowość poetyckiego myślenia podmieniają bezsensowną wymyślnością, napuszczają mgły leksemami, których nie ma w przyrodzie. Słowo u niego jest świeże, niezużyte. I to czyni jego poezję i treściwą, i emocjonalnie nasyconą, malowniczą. Nie będę wdawał się w analizę wielkiego rozdziału „Świątynia objawień” czy innych rozdziałów, gdzie Boże przykazania mają zauważalny wpływ na ludzką świadomość. Ograniczę się do jednego przypadku, który wiele powie o ludzkich zamysłach, działaniach. Mieszkałem przez długi czas na ulicy Panasa Myrnego 17. Obok, w przysadzistym jednokondygnacyjnym domu mieszkała starsza kobieta. Przed wojną była służącą u Żyda, który handlował mięsem na rynku. Głód 1933 roku zmusił ją szukać ratunku w Kijowie. Kto wie, czy uratowałoby ją miasto od głodowej śmierci, gdyby nie ten dobry człowiek. Zobaczył ją, zupełnie nędzną na rynku, i wziął do siebie jako służącą oraz pomocnicę w handlu. Tak i żyła u tego Żyda aż do wojny. Kiedy do Kijowa wtargnęli Niemcy, im, Żydom, nakazano zbierać się na Łukianówce. Biadali, lękali się, lecz co mieli robić, kiedy grozili śmiercią za nieposłuszeństwo. Zostawili ją, babcię Julę, w gospodarstwie, zostawili jej dobro swoje i poszli. Gospodarze tak i nie pojawiali się. Babcia Jula żyła początkowo za zarobione przy okazji karbowańce, potem — za mizerną emeryturę, ale wiary w powrót gospodarzy nie traciła. Sąsiedzi często widzieli ją przy wejściu, siedziała na krzesełku, wyglądało na to, że czeka na kogoś. Wiedzieli, jak bieduje ta cicha babcia, więc wracając z rynku, nie mijali jej, dawali coś z kupionego. Zmieszana, odmawiała, ale w końcu dziękowała kłaniając się i brała. Lecz oto nadszedł czas, kiedy babcia poczuła — jej dni są policzone, i zawołała milicję, a milicja — kogoś z urzędników bankowych, sąsiadów. Kobieta postawiła przed obecnymi szkatułkę z tajemnym zamkiem. — Oto, ludzie dobrzy, wartości moich gospodarzy. Kiedy szli, ulegając Niemcom, z domu, poprosili, żebym strzegła tego, co w szkatułce, do ich powrotu. Długo czekałam na nich, lecz, chyba nie doczekam się już, więc przekazuję wszystko to państwu. Opiszcie wszystko to, niech sąsiedzi potwierdzą, i zdajcie, komu należy. Kiedy otworzyli szkatułkę, obecni zaniemówili: były w tej szkatułce pierścienie, zwykłe i zdobione drogimi kamieniami, bransolety, złote zegarki, złote sztabki, kobiece kolczyki, a czy nie najwięcej było złotych, jeszcze carskich, monet. Uprawiwszy się z powierzoną im sprawą, milicjanci poszli. — Babciu Julo, — dziwiły się i wyrzucały sąsiadki. — Przecież wiedziałyście, że gospodarze wasi rozstrzelani w Babim Jarze. Biedowałyście tyle lat. Czyż nie mogłyście wydobyć z tej szkatułki jednej-dwóch cennych rzeczy, oddać do lombardu, i tym choć trochę podtrzymać siebie? — A ono nie moje, nie moim trudem zarobione. — Ale tyle lat w takiej nędzy… — Lata nie zmieniają Bożych przykazań. Przenieśmy się myślą z drugiej połowy XX wieku w obecne. Babcia Jula była niepiśmienna, o ileż lat cierpiała niedolę, a nie połakomiła się na cudze. A dzisiejsi, wszyscy ci nienasyceni… Ci rzucili się na pozostawione bez nadzoru dobro, jak muchy na miód, za bezcen rozchwytali wszystko, co uważano za ogólnonarodową własność. I nawet dziś nie zatrzymują się, strzelają do siebie nawzajem. Kim oni są? Skąd oni są? Babcia Jula miała Boga w sercu, ona z tych Ukraińców, którzy zamieszkiwali Ukrainę przed kolektywizacją i święcie przestrzegali przejętego od ojca-matki kodu genetycznego narodu. A ci, obecni… Że nie mają oni Boga w sercu, można nie wątpić, im o ileż lat i dziesięcioleci wbijano do głowy, że Boga nie ma, rób co chcesz, byle nie na szkodę systemowi. A dlaczego rozminęli się z kodem genetycznym narodu ukraińskiego? Pytań wiele, a odpowiedź nie nasuwa się, wręcz przeciwnie — im dłużej pytamy, tym bardziej natarczywie puka do głowy inne: co może zatrzymać tę szarańczę? Zmartwychwstanie ukraińskiej duszy czy globalna katastrofa? Autor „Krylogii Wiecznej Gordii” nie daje odpowiedzi na pytanie — on jedynie prowadzi nas do myśli: wy — Orda, ci, których nie kochają, jednak boją się. Czyż nie odnajdzie się wśród was jeden, który położy temu kres? A i to, że sam nie traci ducha, o czymś tam mówi nam: „Bóg dał mi przeklęty ten Talent, Jego nie zamienię i na szczęście”.
tym bardziej nie ograniczony etnicznie, a potencjalnie pojemny, o wiele bardziej świetlano-perspektywiczny, niż przywykła wyobrażać sobie świadomość uwarunkowana bieżąco: Coś takiego jeszcze nad chatami, Jest, czym pełen jestem na wieki. Ukraino, cicha tajemnico, Wiatr nas jeszcze nie wyrzekł… Uderza spojrzenie M. Pywowara na zagadkę jego miłości, dobro, Wszechświat oraz istnienie człowieka na ziemi. MOJEJ ZAGADCE — MIŁOŚCI! Ja was kocham, dawno kocham, I będę wiecznie was kochać. Dlatego wróżę cud-żyto I niebieską, słoneczną chwałę. A wy kochajcie się i miłujcie! Kochajcie najlepszego na świecie Dopóki są błogosławione chwile I hymn śpiewa wam poeta… I na koniec. Niechże czytelnik nowej książki poezji Mykoły Pywowara „Słoneczne przystanie” też nie będzie pozbawiony zagadki miłości. Zagadki, która dana jest nie tylko stąd. A do końca rozwiązywana jest, jeśli i tutaj, — to tylko sercem niebylejakim oraz niecodzienną mądrością bytu…
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
naturalnych, być może transformacyjnie bardziej trwałych: Stoję jak jawor w dolinie, Nie mogę napatrzeć się na gwiazdę. Będę świeży, jak i dzisiaj, Bo jak nikt, życie kocham! “Kochając, kocham” — tak nazywa się jeden ze zbiorów poety. I ta — jak widzimy, już socjalna — gałąź jego twórczości również nabiera nietrywialnych wyżyn, brzmi w przestrzeniach nadprzyrodzonych, schrystianizowanych. Liryczny bohater nie tylko wierzy w wyższą miłość i miłosierdzie dla wszystkiego, co istnieje, ale jest ich pewien, żyje tą pewnością, stanowi ona istotę jego duchowej, ludzkiej natury. Właśnie stąd — przebicia do niecodziennych olśnień i przejrzań: Niech święci się duch Marii, Niepokalaność młoda, Złoci się, słoneczni, Jak z kryniczki woda, Co daje się na komunię, Duszę grzeszną obmywa. Tyle światła, tyle szczęścia Na świecie, jednak bywa… W tym krótkim przeglądzie mowa jest tylko o tym, co uważam za główne w liryce M. Pywowara. Lecz na tym jego zainteresowania artystyczne się nie kończą. Jest on otwarty na wszelkie inne przeżycia, bóle, wątpliwości, jeśli chcecie — i na podkorzeniową mgłę, i na tchnienia podziemnej magmy, i na lodowate spojrzenia przemijalności. Lecz w większości i tutaj — w rozmowie o rozłące czy nawet niebycie — dominują motywy tymczasowości, przemijalności rozpaczy, zastępuje je ciche, ale nieugięte nasłonecznienie więzi z tym, co nie zblednie i zawsze będzie dawać życiu — nieprzemijające Życie: Potoczył się biały kwiat Drogą, po mnie, Stałem się drogą, wiatrem, Snomrozem na oknie. Płatkowo-białym smutkiem, Co płynie za horyzont… Zacząłem myśleć siwą dumę O życiu — jasnym, jak raj. Naturalne, socjalne, wewnętrznie osobiste, boskie w sercu lirycznego bohatera wierszy M. Pywowara tworzą także obraz Ukrainy. I co znowuż cenne — nie prosto-liniowo patriotyczny,
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kontekst. Chociaż 29 czerwca, w trzecim dniu pokutnym, notuje on z Proroka Ozeasza (7, 15, 16) nieprzypadkowe wskazania: „A Ja ich karciłem, ich ramiona umacniałem, a oni złe na Mnie knują… Nawracają się, lecz nie do Najwyższego, stali się jak zwodniczy łuk… Polegną od miecza ich książęta za pychę swojego języka — to ich pohańbienie w egipskiej ziemi!” Ten zapis został dokonany kilka dni przed tym, jak król Karol XII został raniony w nogę nieoczekiwanym strzałem z muszkietu, co uznano za złą wróżbę z odpowiednimi skutkami w oczekiwanej bitwie. Ani zdrowy rozsądek, ani dociekliwa analityka historyków nie dają odpowiedzi, w tym także Daniel Kroman, dlaczego właśnie w sercu Ukrainy wybrano miejsce tej katastrofy, która nastąpiła w 1709 roku, po której Szwedzi „opuścili scenę światowej historii i zajęli miejsce na widowni”, a w Europie powstało nowe wielkie imperium: Rosja? Jakie pobudki prowadziły obie siły do tego miejsca, gdzie Piotr I otrzymał niezliczone materialne trofea, w tym całą ocalałą szwedzką artylerię, 21 armat, 2 haubice, 8 moździerzy. Do tego setki pudów prochu, setki skrzyń z nabojami, dziesiątki tysięcy szpad, karabinków, muszkietów, bagnetów, ładownic, koni z siodłami, pistoletów, a także mnóstwo trąb, kotłów i obojów… Zabrano 142 chorągwie i sztandary. I wreszcie w ręce zwycięzców dostała się armijna „Kasa” — dwa miliony monet różnej wartości, a także 400 tysięcy monet w skrzyniach z pieniędzmi hetmana Mazepy… Odpowiedzi na pytanie, które sobie zadajemy i które już pod koniec XX wieku postawił współczesny szwedzki historyk: „jakie niezwykłe siły przywiodły szwedzką armię w serce Ukrainy?” — nie ma… i wszystkie odwołania do astrologii są bezpodstawne, choć tego roku była najsroższa zima, Francja przeżyła kolejny wielki głód, w Anglii zaczął wychodzić ciekawy czasopism „Plotkarz”, niedaleko brzegów Chile pewien statek podjął na bezludnej wyspie marynarza Aleksandra Selkirka, który później stał się pierwowzorem Robinsona Crusoe, w Japonii do władzy doszedł szogun Tokugawa Ienobu, Afgańczycy podnieśli powstanie w Kandaharze przeciwko Persom, hetman Ukrainy Iwan Mazepa, uświadamiając sobie, że car Piotr I niekończącymi się wojnami ze Szwecją wyczerpuje Ukrainę, ostatecznie utwierdził się w przekonaniu, że Ukrainę można ocalić jedynie we wspólnym sojuszu wojskowym ze Szwecją. I Daniel Kroman odczytywał motywy tego sojuszu, który ukształtował się nie w ciągu jednego miesiąca czy roku. Dlatego każdy czytelnik, który zanurzy się w ten konsekwentny, z dnia na dzień prowadzony komentarz do przełomowego okresu historycznego w Europie, znajdzie bardzo wiele ważnych dla siebie informacji i zostanie skłoniony do poszukiwania innych źródeł historycznych, by wyjaśnić, „kto zatem kieruje losami ludzkości?”.
Pawło Mowczan
Maschinelle Übersetzung
W centrum wydawniczym „Proświta” wkrótce ukaże się wznowienie „Dziennika podróży” Daniela Krmana (Itinerarium 1708—1709). Refleksjami na temat tej książki dzieli się pisarz, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawło MOWCZAN.
Czyż nie każdemu świadomemu Ukraińcowi przypadł w udziale ten „niebezpieczny zaszczyt” bycia napiętnowanym potrójnym znakiem: „mazepińczyk”, „petlurowiec”, „banderowiec”… Piętno — różnej jakości i zależne od poziomu wykształcenia piętnującego. Mnie po raz pierwszy ostemplowano „mazepińczykiem” w Tobolsku, w wąskim kręgu miejscowych intelektualistów, do których należało też kilku „małorosjan”, którzy w mojej obronie i obronie godności narodowej ukraińskich kozaków-zesłańców do tych krajów za czasów Piotra I, milcząc słuchali, jak mistrzowsko ostemplowali mnie „mazepińczykiem” „gospodarze” tych ziem, którzy w swoim czasie „przyrośli” do imperium przez naszych własnych ziomków Jermaka, Kilce, Hrozę, zwerbowanych przez znanego „dobroczyńcę” Stroganowa… Z czasem doszyli mi już „pagony” petlurowca i banderowca. I dlatego poszukiwania jakichkolwiek informacji o I. S. Mazepie stały się zwykłą potrzebą… Aha… zdrajca… A już potem — zwolennik niepodległości… Cara zdradził, przechodząc na stronę szwedzkiego króla Karola XII. I im więcej dowiadywałem się o wychwalanej przez A. Puszkina „bitwie połtawskiej”, tym bardziej interesowało mnie pytanie: — Dlaczego król szwedzki Karol XII przyprowadził swoje wojska na Ukrainę? Dlaczego nie pod Moskwę? Dlaczego nie pod Sankt Petersburg? Nie pod Psków czy Smoleńsk? A dlaczego pod Połtawę?! Dlaczego ta klęska była „przeznaczona”? Czytam po raz kolejny „Dziennik podróży” Daniela Krmana (Itinerarium 1708—1709) i nie znajduję odpowiedzi… Kiedyś, czytając „Wspomnienia z wojny rosyjsko-tureckiej 1877—1878 r.” Mykoły Sadowskiego, wydane przez drukarnię towarzystwa „Czas” w Kijowie (1917 r.), natrafiłem na to miejsce, gdzie wybitny artysta, a wtedy — niezrównany żołnierz, oficer armii carskiej, który posiadał najwyższe odznaczenie wojskowe — Krzyż św. Jerzego — opowiedział o spotkaniu w mołdawskim mieście Gałacz z grobem hetmana Iwana Mazepy, o którym mówi jako o „sławnym patriocie, który pragnął zdobyć szczęście i wolność, i cześć swojej rodzinnej, bezdolnej Ukrainie, wyczerpawszy się w ciężkiej walce, poległ w dalekiej obczyźnie, anatemą napiętnowany… Gorzkie, bolesne rozbudziły rozmyślania, które jeszcze bardziej zaostrzyły lata i nowe nieszczęścia, jakich doznał rodzinny kraj… Bezradna ty moja rodzinna Ukraino! Komu ty tylko nie pomogłaś zdobywać wolności i niepodległości? Kogo ty nie wspierałaś budzić uczucia narodowe i wytwarzać kulturę narodową? Wszystkim. I Lachom, i Moskalom, i Mołdawianom. Oto i teraz, siedząc sama w niewoli, w ciężkim jarzmie, wystawiłaś swoich synów wyzwalać znacznie wolniejszych od ciebie — Bułgarów z niewoli tureckiej. A ktoż tobie pomoże zrzucić ze swojej szyi to ciężkie jarzmo, które nierozważnie włożyłaś sobie za czasów Bohdana? Kto pomoże tobie zdobyć wolność, jak ty pomogłaś?! Nikt! Nikt! O tobie już zapomnieli wszyscy. Nawet synów twoich nastolatków w szkole cudzoziemskiej uczą, że ciebie nigdy nie było, a tak sobie, powiadają, skrawek narodu rosyjskiego, historycznymi błędami oderwany od swoich, a potem wolą bożą wrócił znów do swojej rodzinnej rosyjskiej chaty. Dzieci małe, nierozumne wierzą bajce!” Można by ograniczyć się tylko do cytatu o bezradności, gdyby nie tak aktualne rozmyślania o tak zwanej „rodzinnej rosyjskiej chacie”, o której nam niemal codziennie przypominają Gundiajewy, Michałkowie, Zatuliny i wszelka drobna domorosła nieczystość, która pod przykrywką tak zwanej władzy ukraińskiej gatunek bajki o „jednokrwistości i wspólności” przekształciła w ogólnoduchową ideologię… Jednak daremne wysiłki „ruskomirowców”. Dlatego że to uczucie, które wyraził w swoich wspomnieniach Mykoła Sadowski, jest jakby pewną matrycą, która odbita jest w naszych duszach, na którą nie można nie zwracać uwagi, uczucie narodowego samozachowania, konieczność w umysłowo-kulturowym samouświadomieniu narodu. Są one niezniszczalne jak głęboko naturalne ludzkie instynkty. Naród, jako jedyna zbiorowa osobowość, ma takie samo prawo do istnienia, do swojej godności i swojego postępu, jak i każda ludzka osobowość, którą i religia, i moralność humanistyczna uznają za najwyższą wartość. Właśnie dlatego zmuszony jestem przypomnieć dzisiejszym oponentom ukraińskiej niepodległości, którą utożsamiają z nacjonalizmem, wypowiedź znanego rosyjskiego filozofa Iwana Iljina, który uważał, że problem „rzeczywistego nacjonalizmu jest rozwiązywalny tylko w związku z duchowym rozumieniem ojczyzny: wszak nacjonalizm jest miłością do ducha swojego narodu i do tego właśnie do jej duchowej swoistości”. Dlaczego to takie ważne przypomnienie? A dlatego że cudzoziemiec Daniel Krman w swoich zapisach dziennikowych oddziela Ukrainę — Kozakię od innych ziem, a kozaków-Ukraińców od Moskali… „Ojczyzna, — zaznacza Iwan Iljin, — pochodzi od Ducha Bożego: narodowo przyjęty, wypielęgnowany i w ziemskie sprawy wprowadzony dar Ducha Świętego”. „Dla tego aby znaleźć swoją ojczyznę i zlać się z nią uczuciem i wolą, i życiem, koniecznie trzeba żyć duchem i strzec go w sobie i koniecznie potem urzeczywistnić w sobie patriotyczne samouświadomienie”, — takie patriotyczne samouświadomienie urzeczywistnił Iwan Mazepa, przechodząc na stronę Karola XII. Wszak, jak zaznaczał francuski dyplomata w relacji do swojego rządu w 1708 r., „kozacy nie są naturalnymi poddanymi rosyjskiego cara, oni tylko poddali się jakby pod jego protekcję, i nikt nie może oskarżać ich za to, że widząc, jak niszczy ich wolności, oni podnieśli powstanie”. Portret Mazepy, którego Daniel Krman nazywa „majestatycznym księciem kozaków, zobaczywszy go po raz pierwszy na Starodubszczyźnie we wsi Hirky, gdzie odbyła się pierwsza audiencja szwedzkiego króla Karola XII oraz hetmana, jest bardzo przekonujący i nieprzeciętny: „Był to człowiek ponad siedemdziesięcioletni, męskiego oblicza, które odbijało kozackiego geniusza, który między innymi władał łaciną, polskim i rosyjskim językami i był właścicielem wielkiego bogactwa…” Zrozumiała rzecz, że dla nas, Ukraińców, bardzo ważny jest prawdziwy portret naszego hetmana, który, odczytując ukraińską perspektywę w świetle dziewięcioletniej wojny, która już się przeciągnęła, pomiędzy Szwecją a Moskowią, próbował wykorzystać tę szansę, którą zaproponowała historia. Szansę na tyleż realną, co i iluzoryczną. Nikt nie mógł zapewnić ani Piotra I, ani Karola XII, że oni będą zwycięzcami… W wielkich historycznych bataliach ważą wiele, na pierwszy rzut oka, drugorzędne czynniki, które zostały zauważone przez czujne oko Daniela Krmana: udział w decydującej bitwie pod Połtawą — kałmuckiej konnicy, która prześladowała „pokonanych” aż do drugiej przeprawy… Czy bywa historia obiektywną? To pytanie jest również istotne, i dla nas, ludzi XXI w., tak i dla uczestników tych batalii, które miały miejsce na naszych terenach na początku XVIII w.”. Z logiki rzeczy, pomnik zwycięzcy bitwy pod Połtawą powinien stać kałmuckiemu jeźdźcowi z wysoko podniesioną włócznią… Wszak ze źródeł historycznych wiadomo, dlaczego Piotr I zwlekał z rozpoczęciem bitwy: oczekiwał on pomocy właśnie kałmuckiej kawalerii, na zakup której nakazano wykorzystać nie tylko skarby skarbowe, ale i cerkiewne… Kałmuk z historii imperialnej — wykreślony. Wszak konieczna była heroizacja samowładcy, dlatego nie znajdziemy w żadnym niemal utworze na temat „Połtawy” „przyjaciela stepów”, — kałmuka… I pytanie sprawiedliwości historycznej zawisa w powietrzu. W związku z czym nie mogę nie zacytować Blaise’a Pascala: „Gdyby można było, to ludzie oddaliby siłę w ręce sprawiedliwości, ale ponieważ siła nie pozwala rozporządzać sobą, jak oni chcą, przez to, że ona — właściwość całkowicie uchwytna, podczas gdy sprawiedliwość — jakość duchowa, którą można rozporządzać, jak się chce, to oni oddali sprawiedliwość w ręce siły; w ten sposób sprawiedliwością nazywają to, czego ludzie zmuszeni są przestrzegać. Stąd i pochodzi prawo miecza, wszak miecz daje rzeczywiste prawo”. (Blaise Pascal, Myśli. Moskwa, 1899 r., rozdział VII, sekcja VIII”). Zatem, nasze poczucie niesprawiedliwości, które miało miejsce w naszym decydującym momencie historycznym w 1709 r. pod Połtawą, pozostaje moralną refleksją na temat „sprawiedliwości”. I do dzisiaj pytanie „Po co Szwedom potrzebne było iść aż pod Połtawę”, aby doznać druzgocącej klęski”, leży w płaszczyźnie historycznej celowości i sprawiedliwości. A miecz był w ręce młodego dwudziestosiedmioletniego króla Szwecji Karola XII. Szwedzki historyk Peter Englund, analizując najbardziej druzgocącą klęskę swojego państwa za całą historię swojego kraju pod Połtawą, twierdzi, że z punktu widzenia krótkotrwałych skutków bitwa pod Połtawą obróciła się dla Szwecji w katastrofę, „jednak w długofalowym planie, ona, jak to nie paradoksalnie brzmi, przyniosła pewną korzyść… jak nie dziwnie to brzmi, można twierdzić, że jedna z dróg, która doprowadziła do dzisiejszego sukcesu i dobrobytu Szwecję, brała początek właśnie tam, pod Połtawą”. Peter Englund motywuje to tym, że Szwecja pozbyła się kompleksu imperialnego, niezwykle uciążliwego ciężaru wydatków ekonomicznych na sferę militarną, na dewaluację ludzkiego życia i na wiele innych towarzyszących wojnom problemów… To — wnioski współczesnego Szweda. A co dla nas, Ukraińców, oznacza ta katastrofa pod Połtawą, — my jeszcze nawet nie zrobiliśmy ani należytej analizy, ani, że tak powiem, ogólnonarodowego audytu. Tym piętnem katastrofy, która miała miejsce 300 lat temu, my oznaczeni jesteśmy wszyscy. Za nią, jak reakcja łańcuchowa, zaczęła się wielka prawdziwa ruina narodowa we wszystkich możliwych i niemożliwych wymiarach. Destrukcja fundamentów etnicznych, zasad moralnych, prawa zwyczajowego, utrata własnego wyrazistego oblicza kulturowego, uwydatnienia językowego w literaturze, autonomii religijnej, utrata własnego miejsca w wielkiej polityce europejskiej,.. lista ta może obejmować wszystkie sfery, włącznie z komponentem ekonomicznym, edukacyjnym, kulturowym, politycznym… Zadziałała znana zasada domina, która rozpostarła Ukrainę na kilka długich stuleci bezprawia, niewolnictwa i smutku… Dla uzasadnienia w aspekcie ontologicznym tej klęski szwedzki historyk powołuje się na prowidencjonalne katreny Nostradamusa, które zostały wyrażone jeszcze w 1555 roku: „Na początku osiemnastego stulecia Wschód zachłanny z pomocą księżyca Osiągnąwszy niebywały sukces, Odrzuci kawał od północnego kraju. Król daleko od ojczyzny rozbity, W doliny nowiu ucieka…” Zatem, klęska była zdeterminowana, przewidywalna… W rozdziale „Droga do Połtawy” (str. 23) wspominany przeze mnie Peter Englund konstatuje: „Szwedzka armia stała daleko na południu, w sercu Ukrainy, tysiące kilometrów od ojczyzny. Jakie to zdumiewające siły ją przyprowadziły tutaj?” Pytanie, rzeczywiście, ważne dla nas. Jest ono równoznaczne pytaniu wielkiego Lwa Tołstoja, który, przeprowadziwszy bardzo skrupulatną analizę wojny pomiędzy Rosją a Francją za czasów Napoleona, w epilogu pyta: „Tak coż jest siłą napędową losów ludzkich?” Pytanie o znaczeniu planetarnym, które bez związku z Bożym zamysłem rozpatrywać, wydaje się bezsensowne. Daniel Krman, który robił notatki dziennikowe, jako człowiek, który był zaangażowany w szczególną misję religijną, nie był w stanie postawić tych wydarzeń, świadkiem których był „w sercu Ukrainy”, w szerokim uniwersalnym
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w chrześcijańskiej koszuli z przypiętym na piersi ojcowskim medalem „Za zasługi bojowe”. Bose nogi, łódeczka furażerki na ostrzyżonej głowie. Oczywiście, wtedy sam sobie zrobiłem zdjęcie. Skierowałem obiektyw na jabłoń, wyregulowałem ostrość. I dopóki pozbawiony statywu, ustawiony na taborecie „Fotokor”, zanim kliknął, groźnie, po osowemu brzęczał, zdążyłem przeskoczyć do drzewa, wyprostować się i opuścić ręce wzdłuż szwów, jak żołnierz w szeregu. Bzzzz… klik! I to wszystko. Można zabierać z cegieł aparat, a cegły — z taboretu. I włazić do piwnicy, gdzie już czekają na swój emulsyjny pokarm podarowane przez kierownika klubu odczynniki w plastikowych wanienkach. Czekaj no, a skąd ja wytrzasnąłem tego „Fotokora”? Skąd? Czyżby za trofejną harmonię wymienił u kogoś? No pewnie, że za harmonię. W tamtym czasie opanowałem ją jak alfabet. Przebrany etap. Zresztą na weselach już nie grałem, niech ich… W tamtym czasie już opanowywałem domrę i farby akwarelowe. Uniwersał. Leonardo lokalnej skali. Oto on. Czyli ja. Patrzy (patrzę) nieustępliwie na mnie (na siebie). Przez taką odległość! Przez lata, zimy, wiosny. Przez listopady, deszcze. Niewiarygodnie! Takie to sprawy, chłopcze… No, czego się wygapiasz? Czego chcesz ode mnie? Jakiż ja byłem, Panie! Jakby nie ja. A on wciąż patrzy. Uważnie, czujnie. Jakoś nawet wyrzutnie. Jakbym był mu coś winien. Jakbym nie spełnił jakichś tam nadziei. Oszukałem go, czy co? Wiesz, rzekłem w myślach do niego, zostaw to. Swoje wyrzuty. Byłbyś na moim miejscu… „A czyż ja — to nie ty? — ledwo słyszalnie (i całkiem naturalnie) odezwało się zdjęcie. — Czyż ty — to nie ja?” Wszystko jedno. Dość ci. Wracaj.
Maschinelle Übersetzung
Bronisław HRYSZCZUK, m. Chmielnicki. Kto by co nie mówił, a sztuka jest prawdziwa tylko wtedy, gdy jest SUBIEKTYWNA. „Obiektywni” pragmatycy nigdy nie postrzegali i nie akceptowali „subiektywnych” artystów, tak zwanych romantyków, liryków i innych dziwaków… Gdyby była wola „pragmatyków”, już dawno zakazaliby romantyków, żeby ci nie przeszkadzali ludziom żyć „normalnie”. Nieszczęśni „obiektywiści”, nawet nie domyślają się, pośród jakiej pustyni znalazłaby się ludzkość! Wymieniłbym w tych notatkach mnóstwo słynnych malarzy, muzyków, literatów, którzy weszli do historii właśnie dlatego, że ich twórczość była na wskroś subiektywna. Ale ponieważ prawa gatunku gazetowego zmuszają mnie do mówienia tylko o SZTUCE FOTOGRAFICZNEJ, i to jeszcze w konkretnym podolskim mieście, to na tym poprzestanę. Powitajmy więc siebie nawzajem, Podolanie, Galicjanie, Poleszucy, Kijowianie, Połtawianie itd.: w Chmielnickim odbyło się uroczyste otwarcie muzeum-studia sztuki fotograficznej. Wydarzenie i ogólnospołeczne, i osobiste. Przynajmniej dla autora tych wierszy chwila wielce znacząca, poruszająca i całkowicie nieoczekiwana. * * * Kiedy masz mało czasu, nie warto oglądać starych fotografii. Bo niechybnie gdzieś tam się spóźnisz. I kiedy się nie spieszysz — też nie oglądaj. Nie grzeb w zapleśniałych sarkofagach, gdzie spoczywają w ciszy wczorajsze dni. Bo w tej niemej „archeologii” jest coś z psychologicznego wandalizmu. A także mimowolnego, podświadomego samobiczowania. Nie, nie uzdrawia istoty odkopywanie papierowych odbić, bladych odbitek dawno zgasłego promienia słonecznego czy magnezowego błysku, nie uszlachetnia, nie wynosi ponad niepocieszonym bezkresem padołu. A jedynie przygnębia. Chyli cię, niczym piołunową łodygę, do ziemi. Do twardzi, z której wyszedłeś i w którą wrócisz w wyznaczonym przez niebo nieuchronnym czasie. C’est la vie. Wszystko proch, wielce szanowni państwo. I wszystko — zapomnienie… Pewnego smutnego dnia (krążyły wtedy w zamieci nad miastem nierozważnie wczesne bociany) ja również czy to z nudów, czy z głupoty wpadłem na ten nekropolski haczyk, zanurzyłem się w ten powolny nieodstępny wir. Ale nie, nie z nudów i nie z głupoty. Po prostu szukałem do jakiejś tam ankiety własnej fotopostaci. Teraźniejszej. A natrafiłem na bardzo dawną, wywołaną w ciemności i wilgoci kamiennej piwnicy. Z niej, z fotografii, uważnie i z niepokojem patrzył na mnie trzynastoletni szkrab, taki sobie podolski Gavroche w kortowych spodniach na jednej szelce przez ramię i płóciennej koszuli. „Wracaj — dokąd?” Jak ci powiedzieć… Słowem, tam… W swój czas. Mnie SIEBIE, dzisiejszego, trzeba znaleźć w tych zwałach. Rozumiesz? „Nie szukaj. Skoro dotąd nie znalazłeś, to…” Czyli… jak nie znalazłeś? W jakim sensie? On (ja) już nie odpowiadał, tylko napięcie wpatrywał się w swoje (moje) oczy. Wpatrywał się, wpatrywał, wpatrywał, aż łza zwilżyła czy to jego, czy moją policzek. Jakimże ja byłem!.. Jakimże ja byłem aniołkiem od czubka aż po spękane nogi! Rozpościerały skrzydła koszulę między wątłymi łopatkami moimi. Grałem na trofejnej harmonii, ojca portret malowałem, wyłapywałem dźwięki symfonii, których jeszcze nikt nie słyszał. W rajskim cieniu wiśni stawiałem chwiejny taboret i wiersze tworzyłem dziwne na skrawkach pożółkłych gazet. I w czasie tym, przychylna, łaskawa, na wytwory anielskich rąk zza mojego ramienia zaglądała bogini sztuk i nauk. Wydawało się, że wszystko przede mną, i droga kadzidłem pachnie, żar-ptak nie w książkowym niebie — w moich zajaśnieje rękach! I sam ja, lekki, prężnoskrzydły, pokonując chłopięcy strach, koszulę zrzucałem i… szczęśliwie szybowałem w świętych niebiosach! Oparłszy się na nurcie górnym sprężystym rozmachem skrzydeł, płynąłem, niczym łódź w morzu pod radosny trzepot żagli. Przez upał, i mgłę, i burze latałem na jawie i we śnie, i wiatr ocierał mi łzy na spieczonych słońcem policzkach. A zimą… Śpieszyłem nad stawem pod klubowe zamarznięte okno. Bo tam, za rozdrożem szorstkim jaśniało w dymie płótno, szumiało rozburzone, pieniste, płonęło, śnieżyło, kwitło… I cud, zostawał niezmienny, taki, jakim zawsze był! „Widzisz? — znów odezwała się fotografia. — Coś jednak pamiętasz. Jak tuliłeś się wargami do lodowatego szkła, jak ciemniała i topniała od wewnątrz szadź na szybie i od ciepłego oddechu tworzyła się w tej szadzi taka sobie przerębel, magiczne okrągłe okienko w nieznany kinoswiat. Cud dziwny, cud nad cudami! Taki prawie, jak i same filmy — o Czapajewie, Mowglim albo Tarzanie…” * * * Czekaj, czekaj, a czy kino — to nie ta sama fotografia? Ta sama, oczywiście. Tylko ruchoma. Najpierw niema, później udźwiękowiona, najpierw czarno-biała, później kolorowa. Osobiście bliższa mi jest — czarno-biała. Jak u wczesnego Ołeksandra Sołencowa. Albo Wołodymyra Dubasa. Albo jeszcze dwóch lwowskich fotomistrzów Wołodymyra Sakwuka i Borysa Krysztuła, fotoreportera APN. Czy Anatolija Łysego z „Radiańskiego Podilla” („Podilśkych wistej”). Czy Illi Subotina ze „Prapora junosti” („Korcza-hincia”). W dniu otwarcia w Chmielnickim muzeum-studia sztuki fotograficznej w przeznaczonych pod ekspozycję pokojach było bardzo tłoczno, dlatego przyszedłem tu po kilku dniach, żeby zapoznać się z eksponatami w innych, bardziej spokojnych okolicznościach… Co? Zapoznać się z eksponatami? No a kiedy te eksponaty znajdują się nie tylko na półkach, za szkłem szaf, na kwadratowych i prostokątnych terytoriach fotografii, które wpatrują się w nas ze ścian muzeum, a i zawisają nad PRZESTRZENIAMI MOJEJ MAŁEJ OJCZYZNY? Kiedy one zamarły nie tylko na ścianach, ale i w bezmiarze czasu (nie na darmo przecież ktoś z tych, którzy występowali na otwarciu, porównał aparat fotograficzny z małą maszyną czasu!), pod palącym słońcem i wilgocią mgły, pod śnieżycą i deszczem? Jak wtedy, powiedzcie, mam postąpić?
* * * Subiektywny holenderski malarz przedostatniego stulecia Vincent van Gogh z jego ekspresją, rwanym rytmem i swobodną dynamiką malarskiego pociągnięcia pędzla… Och, zapomniałem, że opowieść ma być tylko o podolskiej peryferii! Jak to mówią, pardon. Zatem subiektywny proskurowski fotokunstysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Sołencow i jego słynne prace (wпрочем, wspomnę tutaj tylko jedną z nich — “Pożegnanie zimy”). Jakże żegnano zimę w mieście Chmielnickim? A tak: na przedzie parobek w siermiędze trzyma przed sobą żerdź, uwieńczoną atrapą końskiego łba, a od żerdzi pędzi wstecz, napięty niczym cięciwa łuku, sznur, i na tym sznurze rozpostarły się nad parkowym śniegiem, nad podolską odwilżą jaskrawozielone i czerwone wzory wełnianych chust, i jakieś kobiety oraz dziewczęta w kożuszkach i długich, obfitych spódnicach (czyżby cygańskich?) wesoło się śmieją, towarzysząc parobkowi z żerdzią, i zdaje ci się nawet, że to (nieco już “podchmielone”) kobieciarstwo wyśpiewuje jakąś sprośną kołomyjkę… Subiektywny fotomistrz Wołodymyr Dubas (tak go poufale nazywam, bo swego czasu pracowaliśmy razem w jednej lwowskiej gazecie) przedstawiony jest w muzeum cyklem fotoprac, ale i tutaj ograniczę się tylko do portretu pod tytułem “Dziadek”. Kolorytny starzec, cóż tu mówić: zaorane zmarszczkami czoło, ściernisko szczeciny na zapadniętych policzkach, wąsy, broda. Brwi opadły ku dołowi, zasłaniając dziadkowi świat, jedno oko łobuzersko przymrużone. To nie po prostu dziadek w keptaryku i zdeformowanym kapeluszu. To coś pomiędzy starym Hucułem, karpackim molfarem, wszechświatowo znanym genialnym dziwakiem i uczonym Einsteinem (pamiętacie zdjęcie, gdzie pokazuje wszystkim język) oraz po prostu wiejskim błogosławionym filozofem. A “Portret” lwowskiego fotomistrza Mykoły Tynkaliuka — to całkowite przeciwieństwo “Dziadka”. Fotograf, jeśli można tak powiedzieć, przedstawił mężczyznę z potężnym słupem szyi, oplecionym żyłami i żyłkami. Woli pełna, dawno już ogolona twarz zaświadcza
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...odważny charakter. Dziwnym trafem wydaje mi się, że takim właśnie był bojownik o wolność Ukrainy, sławny generał-chorąży Szuchewycz… Subiektywni mistrzowie fotografii z Winnicy, Kamieńca Podolskiego, Zaporoża, Kijowa, Sewastopola, Doniecka, Chersonia, Czerniowiec… Czy można wymienić wszystkich fotografów choćby z nazwiska! A przecież w muzeum są też zdjęcia, które utrwaliły karty historii Paryża, Londynu, Petersburga. I jak tu nie wspomnieć o dziesiątkach, jeśli nie setkach aparatów fotograficznych krajowej i zagranicznej produkcji — od gigantycznego „Charkowa” (tego, który rzekomo wypuszcza ptaszka z obiektywu) po „Zenity”, „Smeny” i tym podobne. Gdzie indziej zobaczysz takie bogactwo? Zebrane, usystematyzowane i rozwieszone według tematycznych działów w gablotach, na ścianach, rozłożone na półkach! Gdzie? We Lwowie, w Kijowie, w Doniecku, w Odessie? Nie, nie, nie. Żadne ukraińskie miasto nie ma takiego muzeum, takiego pomnika jej Wysokości Fotografii! Mówię to bez cienia przesady. Więc dziękuję ci, miasto Chmielnicki, za to, że żyjesz nie tylko restauracjami, nie tylko targowiskami, nie samym chlebem. Dziękujemy także Serhijowi Melnykowi za pomoc muzeum, dziękujemy inicjatorom jego powstania. Miejskiemu głowie — za wsparcie moralne i materialne. Inicjatorom — za wiarę w to, że muzeum-studio rzeczywiście powstanie, i to nie gdzie indziej, lecz w dawnym budynku obwodowego zarządu Służby Bezpieczeństwa (czyż to nie symboliczne!). O pierwszym dyrektorze muzeum-studia Kostiantynie Żdanowie opowiemy jeszcze osobno, mamy taką nadzieję. Zobaczymy, jak ten chłopak poprowadzi swoje gospodarstwo, jak będzie pracować nowiutkie studio, do którego już zapisują się na naukę mieszkańcy obwodowego centrum. Dorośli i dzieci, emeryci i studenci, cywile i wojskowi. Na razie powiemy tylko, że pomysł utworzenia takiego muzeum w Chmielnickim należał właśnie do Żdanowa, a znaczna część eksponatów pochodzi z domowej kolekcji nowo upieczonego dyrektora. Kolekcji, którą zbierał przez dwadzieścia lat. Warto też odnotować heroiczne wysiłki (przy tworzeniu muzeum) malarza Wołodymyra Karwasarnoho oraz Albina Tarczewskiego, naczelnika miejskiego zarządu kultury. Muzeum, choć dla nie-fotografów to dziwne, wyrastało z dawnej proskurowskiej tradycji: Kostia Żdanow gdzieś wygrzebał historyczny dokument, który świadczy o tym, że właśnie na ulicy Proskurowskiej (dawniej Aleksandrowska), gdzie dziś otwarto muzeum sztuki fotograficznej, jesienią 1880 roku (dokładnie 130 lat temu) założono pierwszy zakład fotograficzny, którego właścicielem został proskurowianin Matwij Jurhiletycz — a później te zakłady mnożyły się jak grzyby po deszczu. Jakby przygotowywały grunt, fundament pod przyszłe (już dzisiejsze!) muzeum fotografii.
* * * Widzisz, czytelniku? Nie wolno mi powierzać takiego zadania — pisania o muzeum-studiu. Bo nieuchronnie rzeczywistość i poezja tej twórczej SUBIEKTYWNEJ sprawy zaniosą autora na takie wyżyny, na takie przestrzenie! Dlatego, zanim pożegnam się z czytelnikami, jeszcze raz powtarzam: nadaremnie się starać tworzyć obiektywne fotografie-roboty. A jeśli komuś i uda się to zrobić, to grosza będą warte te poprawne roboty. Na tym pozwólcie mi się ukłonić i postawić ostatnią kropkę. Albo wielokropek…
na stała suddeją zmahań iz paraszutnoho sportu. Za swoju sportywnu karjeru wona zdijsnyła blyzko 400 strybkiw iz paraszutom, wchodyła do składu zbirnych Ukrainy i Sojuzu. Maje medali riznoho hatunku: złoti, srebni, bronzowi. Krim sportywnych dosiahnень, welykoju nahorodoju doli Halyna wważała druzbu z wydatnymy majstramy-paraszutystamy — Walentynoju Matuszynśką, Wołodymyrom Hubśkym, Wołodymyrom Butowym, Walentynom Hłuszczenkom, Władlenom Tychonenkom, instruktorem Hryhorijem Martynenkom… Ale wyjawyłoś, pro zakinczennia sportywnoji karjery howoryty rano. Tym czasom u krajini poczałaś perebudowa. Halyna aktywno włkjuczyłaś w polityczne żyttia: wystupała na demokratycznych mitynhach, bra uczast u protestnych manifestacijach, konferencijach i „kruhłych stołach”. 1990 roku wona bere uczast u perszych demokratycznych wyborach do mistsewych rad. Ji pidtrymuje Narodnyj Ruch Ukrainy. Bałotujeś̂ do Kyjiwrady i peremahaje. Pracjuczy deputatom, obijmajuczy wažlywu posadu, wona dbała u ti neleħki roky pro zabezpeczennia kyjan produktamy charczuwannia i odiahom, a osobływu uwahu pryділяła ludiam pochyłoho wiku i ditiam. Na wse żyttia Halyni Jakiwnji zapamjatawsia den 24 łypnia 1990 roku: razom iz kolehamy-deputatamy wona wzjała uczast u pidniatti bilia budynku Kyjiwrady perszoho w Ukrajini żowto-błakytnoho prapora. Tut treba wziaty do uwahy: do proholoszennia nezależnosti nasz derżawy zalyszawsia szcze rik. Dla Halyny Ukraina bula ne prosto miscem, de wona narodyłasia i żyła, a ridnoju do bołu serdecznoju zemleju. U neji zawżdy buły sliozy na oczach, koły słuchała nasz himn „Szcze ne wmerły Ukrainy…” abo koły dywyłasia na herb-tryzub czy żowto-błakytnyj prapor. Halyna Jakiwna ne hovoryła pro swij patriotyzm, a prosto buła spravżnoju patriotkoju nezależnoji Ukrainy. Newypadkowo jiji batko w molodosti buw wojakom armiji Ukrainśkoji Narodnoji Respubliky. I — nespodiwanka. U czerwni 1990 roku 65-richna Halyna Błaszczuk wzjała uczast u pokaznych strybkach iz paraszutom bila s. Pyrohowe, de znachodytsia Natsionalnyj muzej narodnoji architektury ta pobutu. Jak prawylo, pered wystupom sportsmeny układajut samy swij paraszut, Halyna Jakiwna na ce czomusia ne zwernuła uwahy. Jiji strybok mało ne zakinczywsia tragiczno. Paraszutom buło pohano kerwaty, sportsmenku zanesło na terytoriju muzeju, wona ne pryzemlyłasia, a „prziasfaltyłasia” j mało ne zahynuła: w dwoch misciach złamała prawu nohu, piwroku likuwałasia, ale, slawa Bohowi, wmili chirurhy zrobyły, szczob wona ne szkutylhała. Z 1994 roku i do 2001-ho pracjuwała w ahrarnomu uniwersyteti na posadi docenta. U 72-richnomu wizi Halyna Jakiwna prypynyła trudowu dijalnist čerez tiażku chworobu. Teper wona bilsze mowczała, niż howoryła. Inody czysto podytiaczomu usmichalasia jakymś swoim dumkam i znowu poryntala w zadumu. 17 sitnia 2011 roku w Halyny Jakiwny zupynyłosia serce. Poklyk neba ne polyszaw Halynu do ostannich jiji dniw, bacz̆aczy na ekrani telewizora paraszutystiw, wona żwawiszała i stawała nače molodszoju i schoży na bidowe dywczysko, nawky zakochane w ridni prostory.
Maschinelle Übersetzung
Pamięci Haliny BŁASZCZUK — mistrzyni Ukrainy, rekordzistki świata w sporcie spadochronowym z 1956 roku, kandydatki nauk ekonomicznych, docent.
Anatolij SZEWCZENKO
Była późna jesień 1944 roku. Dniem i nocą przez Winnicczyznę do Zachodniej Ukrainy ciągnęły jednostki wojskowe i sprzęt bojowy. Na pancerzu jednego czołgu, wśród żołnierzy, siedziała przykryta szynelem smagła dziewczyna o dużych, piwnych oczach. Była to 15-letnia Halina Błaszczuk. Podjęto ją niedaleko jej rodzinnej wsi Malczowce w rejonie barskim obwodu winnickiego. Jak dziewczynce udało się namówić czołgistów, by zabrali ją w tak niebezpieczną podróż, sama nie rozumiała, nawet gdy stała się dorosła. Halina opowiedziała czołgistom, że na froncie zginęli jej ojciec i dwaj bracia, a niedawno powołano do wojska także najmłodszego brata. Chciała się z nim zobaczyć — nie wiadomo, co będzie dalej… Czy to z litości, czy z podziwu dla odwagi dziewczyny, dowódca czołgu pozwolił jej jechać z nimi na front, ale oczywiście nie na samą linię pierwszą. Gdy dotarli na miejsce przeznaczenia, czołgiści przez sztab frontu dowiedzieli się, gdzie przebywa jej brat Hryhorij. Hryhorij, widząc rodzoną siostrę w takim piekle, nie wiedział, czy się cieszyć, czy złościć: „Co za diablica w tobie siedzi? Matkę zostawiłaś bez opieki, sama wlazłaś pod kule”. „Nie martw się, bracie, wszystko będzie dobrze — jestem zaczarowana. I z tobą wszystko będzie w porządku”. Drugiego dnia Halina szczęśliwie wróciła do domu już nie na czołgu, lecz samochodem. Na pamiątkę tej przygody pozostała jej blizna na biodrze — rozgrzany pancerz przypalił skromne ubranie dziewczyny i zostawił ślad na całe życie. Po wojnie, po kilku latach służby, wrócił brat Hryhorij. Żartował: „Siostra zaczarowała mnie przed wrogą kulą”. Halina była prawdziwym „dzieckiem wojny”, jak dziś się mówi. Po zakończeniu wojny Halina dalej pracowała i uczyła się. Po ukończeniu technikum pracowała jako księgowa w Białogrodzie Dniestrowskim, następnie była towaroznawcą w sieci handlowej Żmerynki. W 1952 roku wstąpiła na Uniwersytet Lwowski na wydział ekonomiczny, zajmowała się lekkoatletyką, sportem wioślarskim i motocyklowym. Jej marzeniem były jednak skoki ze spadochronem. Ukończywszy drugi rok we Lwowie, Halina przeniosła się na ten sam wydział Uniwersytetu Kijowskiego. Zadomowiwszy się, od razu udała się do stołecznego aeroklubu. Silna wolą i zdecydowana od dzieciństwa, Halina Błaszczuk nie cofała się przed żadnymi trudnościami. Pamiętam, gdy wypoczywaliśmy nad wołyńskim jeziorem Dobrym, we dwie rodziny: ja z Haliną i synem,
i nasz przyjaciel Ołeksandr Łuk’janenko z synem. Poszli do lasu zbierać grzyby i zabłądzili. Co robić? „Zaraz się dowiem” — powiedziała Halina. Podbiegła do ogromnego drzewa i wdrapała się na sam wierzchołek. Spojrzeliśmy i zakręciło nam się w głowach. Tymczasem Halja szybko zeszła i powiedziała: „Chodźmy, wiem, jak iść do jeziora”. Takim śmiałkiem była przez całe życie… Ucząc się z powodzeniem, szybko opanowała wszystkie subtelności sportu spadochronowego. Rok 1956 był dla niej triumfalny: została mistrzynią Ukrainy i rekordzistką świata w sporcie spadochronowym. Co charakterystyczne, rekord świata ustanowiła, skacząc nocą z wysokości 1500 metrów na celność lądowania. W 1957 roku, po ukończeniu uniwersytetu, zaczęła pracować jako ekonomistka w zarządzie dochodów państwowych Ministerstwa Finansów, potem pracowała w Radzie ds. Badania Sił Wytwórczych Ukrainy. Wtedy też z powodzeniem obroniła rozprawę na stopień kandydata nauk ekonomicznych. Wkrótce przeszła do pracy w Instytucie Podnoszenia Kwalifikacji Kierowniczych Pracowników i Specjalistów Przemysłu Spożywczego Ukrainy, została docentem. Poświęciła tej pracy 17 lat. Nie zawsze było jej tam dobrze. Tak, za to, że czytała wykłady w języku ukraińskim (słuchacze pochodzili z różnych republik), została zdegradowana na stanowisku. Halina swoim nieżyczliwym tłumaczyła: „Zawsze pytam swoich słuchaczy, jakim językiem mam czytać wykłady, rosyjskim czy ukraińskim, a oni zawsze odpowiadali po ukraińsku, i tyle. Nie trzeba z tego robić polityki”. Pamiętam: kiedy u nas urodził się syn, Halina często żartowała, przedstawiając malca komuś: „A on już ma na swoim koncie kilka skoków ze spadochronem”. Znajomi się dziwili. A Halina wyjaśniała, że mianowicie skoczyła już kilka razy ze spadochronem, nie wiedząc, że jest w ciąży. Zaprzestawszy występów, Gali-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Wspomnienia niełatwej, a jednak szczęśliwej młodości. Uwielbiam obrazy przyjaciela za świąteczną uroczystość, wykwintną widowiskowość, która raduje wzrok i rozgrzewa duszę zwycięstwem oraz optymizmem. Barokowość jego płócien jest uporządkowana. Chociaż pejzaże malarza są jedynie tłem dla licznych postaci, to tło jest niezwykle atrakcyjne dzięki budowlom architektonicznym, wysokiemu niebu i bezkresnym dalom. Jego paleta jest słoneczna, barwna, a fabuły wieloplanowe, wyreżyserowane wykwintnie i wzniośle. Mój brat jest ludowym mistrzem-malarzem wysokiej próby, godnym podziwu i szacunku, świat jego twórczości, a raczej tworzenia, jest słoneczno-romantyczny, owiany życiodajnym duchem ukraińskiej istoty. Artysta jest bezgranicznie oddany odwiecznym tradycjom oryginalnej sztuki ludowej, która zadziwia światy i bywa tak nierozważnie lekceważona w swojej ojczyźnie — to boli i niepokoi mistrza, który stara się na swoich obrazach odtworzyć jasny wizerunek swojego wielostronnie cierpiącego i nieujarzmionego narodu, dlatego też tematyka jego płócien poświęcona jest postaciom harmonijnym i pięknym duchem oraz ciałem, dlatego na malarskie sceny mistrza chce się patrzeć i patrzeć nie odrywając wzroku, bo są one naładowane pozytywną energią, cieszą oko niebędącą dziełem rąk ludzkich pięknością ukraińskich ludzi. Twórczość mojego przyjaciela odzwierciedla jego świat wewnętrzny — czysty i przejrzysty, jak ludzka łza czy diamentowo-iskrząca poranna rosa, która cieszy się pierwszymi promieniami upragnionego słońca, wlewając wiarę i nadzieję w życiodajne światło nadchodzącego dnia. Oles Doryczenko to człowiek dociekliwy i ciekawy, jest architektem i budowniczym własnego losu artystycznego, samodzielnie zgłębił tajemnice rzemiosła malarskiego, — a rzemiosło to jest i niełatwe, i kuszące, ale kto choć raz poczuł je naprawdę, ten już na zawsze połączy z nim swój los. Choć będą i rozczarowania, i zwątpienie, ale radość chwili tworzenia obrazu weźmie górę i już nigdy nie wypuści ze swoich mocnych objęć. Wszystko to piszę o swoim przyjacielu, ale wszystko wyżej wspomniane dotyczy także mnie, bo nasza twórczość żyje równolegle, a czasem dotyka jedna drugiej tak ściśle, że nie sposób zrozumieć, gdzie kończy się jedna, a zaczyna druga. Świadczyła o tym nasza wspólna wystawa w lutym 2007 roku w memorialnym domu-muzeum Mychajła Hruszewskiego, gdzie moje kilimy i płótna Olesia Doryczenki dopełniały się nawzajem, promieniując miłością i światłem naszych pokrewnych dusz. Oddanemu i bliskiemu mojemu bratu piszę te słowa, aby choć trochę wyrazić swoją bezgraniczną przyjaźń i serdeczną sympatię do jego oryginalnego i wieloaspektowego talentu, który i mnie skłonił oraz nieustannie skłania do pracy artystycznej, do pełnego poświęcenia służenia rodzimej ukraińskiej kulturze. Niezmordowany oracz błogosławionej niwy, wolny sokół w bezkresnej wysokości swoich myśli, stara się sięgnąć nowych horyzontów twórczości plastycznej, nie zatrzymując się na osiągniętym. Oto takim widzę szkic do twórczego portretu mojego brata, znanego ukraińskiego poety, błyskotliwego artysty-plastyka, głębokiego znawcy sztuki, w przeszłości solisty baletu wiodących ukraińskich zespołów (Pawła Wirskiego i Hryhorija Werowki), laureata międzynarodowych konkursów i zdobywcy złotych medali Olesia Doryczenki.
Maschinelle Übersetzung
Stepan HANŻA, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, członek NSMNMU, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Twórcza natura mojego wiernego przyjaciela i pobratymca Olesia Doriczenki wypełniona jest bezgraniczną miłością do rodzinnego kraju, do niedoścignionych wzorców sztuki ludowej, która porusza najskrytsze struny jego wrażliwej na piękno duszy. Jest on głęboko zafascynowany oryginalną twórczością ludowych samorodków: Kateryny Biłokur, Tetiany Paty, Hanny Sobaczko, Paraski Własenko oraz bezimiennych mistrzów godnego podziwu ukraińskiego tkactwa dywanów, które jest majestatyczną i czarującą pieśnią o pięknie i wielkości rodzinnej ziemi, o radościach i smutkach narodu. Właściwie te upodobania mojego pobratymca wpłynęły na jego oryginalną twórczość, która czerpie z głębokich źródeł ukraińskiej istoty. Umiłowani przez mistrza Kozacy Mamaje i kobzarze są spersonifikowani, mądrzy i tajemniczy, czują więcej i głębiej niż my, ponieważ są bezpośrednimi świadkami wstrząsów, zwycięstw i triumfów — znają prawdziwą cenę wolności i nieustannie żyją jej wartościami oraz postulatami. Tematowi Mamajów i kobzarstwa Oles Doriczenko poświęcił niejedną stronę własnej twórczości — jako poeta, malarz, historyk sztuki i publicysta, z oddaniem popularyzując i broniąc ten najbardziej unikalny rodzaj ukraińskiej kultury przed samowolą wojującego urzędnictwa i mieszczańską obojętnością. Swoimi demaskatorskimi wystąpieniami w mediach wstrząsnął opinią publiczną znanymi mu faktami zbrodniczego zniszczenia w 1933 roku przez sowiecki totalitaryzm kobzarów i lirników, którzy cudem pozostali przy życiu podczas strasznego Hołodomoru. Tymi faktami, które potępiają ludobójczy system, Oles Doriczenko zaświadczył o swojej wysokiej moralności, postawie obywatelskiej i wyjątkowej uczciwości. I to tylko jeden epizod z biografii artysty, a ile ich było na jego życiowej drodze! Choć jego działalność literacka zasługuje na niejedną stronę, ograniczę się tylko do kilku akapitów, bo bez nich portret mojego przyjaciela będzie niepełny. Jego poezje kochano i kocha się, zachwycano się nimi, ponieważ są zgodne z nastrojami i ideałami ówczesnej młodzieży. A to lata sześćdziesiąte ubiegłego wieku — czas, kiedy ludzie, a zwłaszcza młode pokolenie, budzili się z letargu niepamięci, ze świadomością, że należą do wielkiego i bezgranicznie utalentowanego narodu. Sowiecki reżim robił wszystko, co możliwe i niemożliwe, aby temu przeciwdziałać. Władza zakazywała, uciskała, represjonowała za najmniejsze przejawy samoświadomości. Pod ten nacisk strasznych zakazów trafiały też poetyckie książki mojego przyjaciela, a jego samego poddawano niewiarygodnym represjom. Jednak jego twórczość literacką kochano i szanowano zarówno na Ukrainie, jak i w diasporze, poszczególne poezje Olesia Doriczenki opublikowano w autorytatywnych antologiach w języku oryginału i w przekładach. Byłem na jego wieczorach autorskich, zorganizowanych przez społeczność Toronto i Winnipeg, widziałem łzy w oczach obecnych, kiedy czytał swoje wiersze, byłem z nim podczas spotkań z wielkimi Ukraińcami — Światosławem Hordynskim, Leonidem Mołodożaninem, Hryhorijem Kytastym, Borysem Ołeksandriwem i innymi znaczącymi postaciami ukraińskiej kultury w diasporze. W 1968 roku brałem udział w jego inscenizacji (i według jego libretta) widowiska wokalno-choreograficznego „Bajda”. Zostało ono na donos „towarzyszy” zakazane, a wobec Olesia Doriczenki ustanowiono stały nadzór organów karnych. Ówczesna komunistyczna władza nie mogła mu wybaczyć znajomości z Iwanem Dziubą, Iwanem Switłycznym, Borysem Antonenką-Dawydowyczem, Wasylem Stusem i innymi ukraińskimi dysydentami. Ale wróćmy do jego malarstwa, którym zaczął zajmować się już w dojrzałym wieku i odniósł pewne sukcesy. Ma wielu zwolenników i koneserów, jego obrazy znajdują się w muzeach i prywatnych kolekcjach — żyje sztuką i dla sztuki, odtwarzając barwne karty naszej przeszłości. W historyzmie artysty w pełni ukazano wzniosłość ducha narodowego, co nadaje jego twórczości wielką treść i znaczenie. Jego dorobek jest różnorodny i obszerny, praca jego szczera i prawdziwa, bo pracuje tylko nad tym, co go fascynuje i co go boli. Zakochany w niedoścignionej sztuce włoskiego Odrodzenia i oddając hołd wielkim mistrzom niderlandzkim, Oles Doriczenko zapożycza od nich formę tryptyku, zaludniając ją barwnymi postaciami rodzinnego kraju. W jaskrawych płótnach mistrza brak statyki — w nich wszystko działa i porusza się, jego uprzejmi i piękni kozacy galopują na koniach, grają na różnorodnych ówczesnych instrumentach, śpiewają, tańczą, rywalizują w zręcznych potyczkach. I to nadaje obrazom mistrza jasnej radości i uroczystego uniesienia, wieje od nich tchnieniem zwycięskiej epoki i nieśmiertelności naszego narodu. Kozactwo artysty jest barokowo strojne i radosne, przyciąga optymistyczną celowością, świątecznym nastrojem. Artysta nie występuje jako postronny obserwator, lecz działa wspólnie ze swoimi malarsko stworzonymi postaciami, być może dlatego jego płótna są tak żywe i atrakcyjne. Sztuka tańca, której my z Olesiem Doriczenką poświęciliśmy niemały odcinek naszego życia, nadal żyje w jego dziełach, czcząc w ten sposób egzotyczny fach naszej choć i Kozak Mamaj Oles Doriczenko Iwan Mazepa
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pozostawić obojętnym. W każdej piosence — liryzm, czar, jasny humor. Wystarczy tylko zamknąć oczy, a jakaś waniliowo-nostalgiczna romantyka porywa cię i czujesz, jak jej wyrafinowane obcasy stukają po wąskiej uliczce ukraińskiego miasta po-
Maschinelle Übersetzung
A czy wiecie, że Bohdan Wesolowski powrócił? Jak to, nie wiecie?! Ha! Przecież melomani Lwowa lat 30.—40. ubiegłego wieku, a później Wiednia i Toronto, byli zachwyceni jego piosenkami. Ówczesne zabawy studenckie, wieczornice, koncerty, modne kabarety ekscytowały tanecznymi rytmami wykwintnego tanga, fokstrota, lekkiego walca… A całkiem niedawno, podczas wielkiego koncertu solowego, Ołeh Skrypka i jego Jazz-band „Zabawa” w stołecznym „Kristal Hall” przenieśli publiczność w romantyczną przeszłość, darując to poczucie zachwytu również nam… Na koncercie zaprezentowano nowy album „Żorżyna”, praca nad którym trwała pięć lat w Toronto, Kijowie i Nowym Jorku. Unikatowym materiałom muzycznym, odnalezionym w Toronto, zespół Ołeha Skrypki dał drugie życie, wiernie odtwarzając aranżacje i wykonanie piosenek. „W albumie „Żorżyna” znajdują się szlagiery lat 30.—40., napisane przez genialnego ukraińskiego szansonistę. Znaleźliśmy je i odrestaurowaliśmy. A teraz rozpoczynamy nowy cykl wieczorów jazz-kabaretu, otwierając go trzema koncertami” — podzielił się na konferencji prasowej Ołeh Skrypka, podkreślając, że chce popularyzować estetykę jazzu na Ukrainie. W „Jazz-kabarecie Ołeha Skrypki” organicznie przeplatają się elementy ukraińskiej pieśni lirycznej, retro-jazzu, francuskiego szansonu oraz klasycznego rock-and-rolla. A teraz przenieśmy się do sali, w której panowała porywająca atmosfera — Ołeh Skrypka, jak zawsze nieprzewidywalny i czarujący, improwizował zarówno w piosenkach, jak i w tańcach, za co publiczność burzliwie oklaskiwała. Na scenie zabrzmiały kompozycje, które weszły do nowego albumu; wiecznie młode ukraińskie i światowe szlagiery „Czeremszyna”, „Fever”, „Tombe La Neige”, „Rien de Rien”, a także najsłynniejsze hity zespołu „Wopli Widopliassowa” — „Deń Narodżennia”, „Tanci” i, oczywiście, „Wesna”. Elegancki styl „retro” albumu „Żorżyna” nikogo nie będzie w stanie pozostawić obojętnym. Zdjęcie Natalii Antoniuk początku XX wieku, prowadząc cię za sobą… Jestem przekonana, że melodie Bohdana Wesolowskiego zawsze będą poruszać, zapraszać do tańca, wywołując najbardziej zdumiewające skojarzenia i emocje… Więc naprzód, maszyna czasu czeka na was! zować. My improwizujemy według zasad organicznego połączenia, i ukraiński materiał staje się nowoczesny, wlewa się w różne style muzyczne i jest ciekawie odbierany. — Pana zdaniem, co tworzy poczucie uniesienia, które rodzi się na Pana koncertach? — Emocja. Ludzie wszędzie ją chwytają. Dawaliśmy koncerty nawet w miejscach odosobnienia. Kiedy wychodzisz na scenę i widzisz publiczność, musisz nawiązać z nią kontakt, to zadanie artysty, musisz zdobyć uwagę słuchaczy. Często nawet zapominasz, gdzie jesteś: czy na Ukrainie, czy za granicą. Nawet nie rozumiejąc słów, płynie niesamowita energetyka, którą dajesz i jednocześnie chwytasz na scenie. Oczywiście, chce się częściej występować na Ukrainie, mieć więcej możliwości spotykania się z naszym słuchaczem. Bardzo przykro, że na Ukrainie potrzeba o wiele więcej nakładów, zarówno moralnych, jak i fizycznych oraz materialnych, aby zorganizować koncert, niż zrobić trasę za granicą. Jest mi miło, że za granicą ludzie bardzo ciepło reagują na ukraiński folk z niekłamanym zdziwieniem: „Dlaczego tego nie słyszeliśmy, dlaczego tego nie widzieliśmy?!”. W ukraińskiej muzyce jest bardzo wyrazista liryka i pewne techniczne, wirtuozerskie momenty. My, na przykład, gramy huculską zbyrankę, w której wykorzystujemy kilka utworów instrumentalnych i kilka huculskich piosenek, w rzeczywistości ta muzyka jest bardzo wyrazista. Ale z jakiegoś powodu na świecie chińską, japońską muzykę rozpoznają po kilku akordach, a ukraińska nie jest aż tak spopularyzowana. Nie działa skojarzenie. A przecież dzięki skojarzeniu kształtuje się pewien stosunek do Ukrainy, do jej kultury. …Długo rozmawialiśmy z panią Oksaną. Potem dołączył do nas jej mąż — Roman Kuka. Małżeństwo opowiedziało i o córeczce, która nie wyobraża sobie życia bez muzyki, i o marzeniach wydania na osobnych płytach hajiwek, pieśni bożonarodzeniowych, kupałowych, kołysanek, i o ciekawych programach tematycznych, i po prostu o wesołych sytuacjach z życia koncertowego. Wydawałoby się, dotknęliśmy wszystkiego: i przeszłości, i tego, co skryte, i osobistego, jednak na koniec postanowiłam zażartować: „A teraz — mówię — najważniejsze pytanie — o co chciałaby Pani, abym Panią zapytała?”. Na co wszyscy wybuchnęliśmy śmiechem, a Oksana zauważyła: „Nad tym muszę porządnie pomyśleć!”. Stronę przygotowała Ulana WOLIŃSKA
Maschinelle Übersetzung
— Na scenie „Ukraińskie barwy” jesteście dwanaście lat. A jak wszystko się zaczynało? — O początkach zawsze przyjemnie się wspomina. Kiedyś muzycy po prostu zbierali się w akademiku, urządzali przyjacielskie wieczorne spotkania, grali, improwizowali… Z czasem pojawił się pomysł stworzenia zespołu. Głównym zadaniem było zaprezentowanie różnostylowej muzyki ukraińskiej. Od samego początku naszej działalności w swoim repertuarze wykorzystywaliśmy wiele klasycznych utworów ukraińskich kompozytorów i, oczywiście, materiału folklorystycznego. Wymyślaliśmy ciekawe eksperymenty, miksowaliśmy muzykę ukraińską z różnymi stylami muzycznymi. Jedne z pierwszych naszych występów odbyły się w Ameryce, w szczególności na uniwersytetach Yale i Harvarda. Program koncertowy zaczynaliśmy od klasyki, folku, dochodząc do różnych współczesnych stylów, po to, aby podczas jednego koncertu można było poczuć artystyczną atmosferę, przekazać to, co dzieje się w określonej warstwie muzycznej u nas, na Ukrainie. Odpowiednio i nazwa „Ukraińskie barwy” została wymyślona po to, aby popularyzować różnobarwną muzykę ukraińską, żeby od razu kojarzyła się z Ukrainą. — Wykonujecie dawną muzykę cerkiewną, folklorystyczną, klasyczną, estradową (neofolk, jazz…). Kwartet to optymalny skład do wcielenia różnostylowego repertuaru? — Początkowo mieliśmy trio — skrzypce, bandurę i cymbały, ale to ograniczało wykonywanie różnobarwnego repertuaru. Była to bardziej dawna muzyka cerkiewna i folklorystyczna. Stopniowo zaczęliśmy wykorzystywać też klarnet. A od 2000 roku zaczęliśmy myśleć o tym, że trzeba zmienić skład, od tamtej pory w zespole są dwoje skrzypiec, klarnet i akordeon. Nasz trzon to czterech muzyków, w takim składzie możemy wykonywać wiele muzyki napisanej na kwartet smyczkowy, ponieważ przekładamy ją, aranżujemy po swojemu i brzmi ona jaśniej, bo na przykład bajan daje wypełnienie fakturalne. Utwory zyskują nowe brzmienie. Robimy aranżacje, tworzymy koncepcję utworu lub jego główną formę, a żeby wzmocnić muzyczną wyrazistość, często zapraszamy przyjaciół-muzyków. Kwartet się zmieniał, przez lata życie ludzi układało się różnie. Tak, jeden z naszych muzyków po długotrwałych występach zdecydował się zostać na stałe w Ameryce, zabrał tam swoją rodzinę. Były też inne sytuacje, ale najważniejsze jest to, że z przyjściem każdego nowego muzyka zespół się odnawia, pojawia się świeża barwa. Oczywiście potrzeba czasu, żeby się zgrać, przyzwyczaić, wejść w atmosferę, ale to wszystko jest życie i trzeba iść dalej… — Czy macie preferencje w wyborze utworów? — O muzyce trudno coś mówić, często określony program, stylistyka dyktuje wybór takich czy innych utworów. Było tak, że mieliśmy zamówienie na czysto klasyczny program francuski. I graliśmy „Carmen” Bizeta we własnej aranżacji. Jeśli mówić o utworach folklorystycznych, to nie miałam jeszcze okazji sięgać do śpiewników i książek, bo bardzo dużo pamiętam z dzieciństwa. Pochodzę z obwodu lwowskiego i u nas wszystkie święta były wypełnione śpiewami, muzyką, zabawą, zwłaszcza w okresie cykli bożonarodzeniowych i wielkanocnych. Dlatego mamy bardzo dużo ciekawego materiału: hajiwek, kolęd, szczedriwek… A jeśli chodzi o utwory autorskie, to wykonujemy dzieła M. Łeontowycza, M. Skoryka, W. Barwińskiego, B. Janiwskiego i innych. Bardzo dawno w naszym repertuarze jest utwór M. Skoryka „Taniec z poematu symfonicznego »Huculski tryptyk«”, który bardzo lubię. Chociaż repertuar często się odnawia, to ten utwór nadal wykorzystujemy, bo reprezentuje on współczesną szkołę huculską, z jej folklorystycznymi, etnicznymi elementami. Czasami zwracają się do nas kompozytorzy i sami proponują swoje utwory. Na przykład wykonujemy „Bożonarodzeniową balladę”, którą napisali autorzy z obwodu lwowskiego. Nie mogę powiedzieć o jakichś priorytetach, podoba nam się ładna, profesjonalna, jakościowa muzyka. Zwłaszcza kiedy grasz folk, potem kładziesz nuty repertuaru klasycznego i po prostu topniejesz z rozkoszy (uśmiecha się). Styl i kierunek nie mają znaczenia, najważniejszy jest końcowy rezultat. — Podzielcie się sekretami „przygotowania” oryginalnych miksów. Czy ukraińska pieśń sama „podpowiada”, z czym można ją połączyć?
Słyszeliście miks ukraińskiej pieśni ludowej i najlepszych wzorców amerykańskiej klasyki jazzowej, czy porywający rock-and-roll na bajanie, przy którym po prostu nie można usiedzieć w miejscu?.. Zespół „Ukraińskie barwy” może zaprezentować jeszcze nie taką wirtuozerię. Wokalno-instrumentalny kwartet złożony z klarnetu (Roman Kuka), dwojga skrzypiec (Oksana Stebelska, Wiaczesław Fiłonow) i bajanu (Mychajło Kaszuk) za każdym razem zadziwia swoich fanów zarówno na Ukrainie, jak i za granicą, profesjonalnym kunsztem wykonawczym i niespodziewanymi eksperymentami muzycznymi. Niedawno miałam okazję nie tylko nacieszyć się różnobarwnym programem koncertowym zespołu w Narodowej Filharmonii Ukrainy, ale także porozmawiać z inspiratorką i kierownikiem zespołu Oksaną STEBELSKĄ.
— Jeśli z jakiegoś utworu etnicznego robisz określoną kompozycję, aranżację, opracowanie, to starasz się wykorzystać maksymalną liczbę środków wykonawczych, zastosować określone techniki wokalno-instrumentalne, modulacje, żeby wszystko to brzmiało jak niepowtarzalny utwór. Na przykład „Huculska zbyranka”, w której pokazujemy cały melodyzm, wirtuozerię, które reprezentuje właśnie ten region. A jeśli mówić o miksach, to często pieśń nadaje ton, podpowiada określone intonacje… Kiedyś po prostu śpiewając łemkowską pieśń „Jak ja siano grabiłam zielone”, ciągnęło nas gdzieś w stronę quickstepa. Eksperymenty bywają różne. Najważniejsze — jeśli bierzesz się za eksperymenty, to muszą to robić profesjonaliści, którzy rozumieją, w jakim stylu występują zwroty harmoniczne, jaka jest struktura rytmiczna. Tworząc miksy, nie zmieniamy melodii, robimy to w określonych granicach, możemy harmonicznie komplikować, czyli są zasady, których przestrzegamy, a jest pewna przestrzeń, w której można improwizować.
Maschinelle Übersetzung
Nadia KYRIAN Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI
Uczestników konkursu i członków jury powitał zastępca przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Leonid Nowochatko. Zaznaczył, że twórczość naszego narodowego geniusza była wielostronna: „W różnych okresach Taras Szewczenko przedkładał to poezję, to prozę, to malarstwo. Tak samo i my różnie go postrzegaliśmy przez ostatnie 150 lat. W swoim czasie traktowano go przede wszystkim jako bojownika o sprawiedliwość społeczną. «Ale nasi znani artyści — powiedział Leonid Michajłowicz — dawno mi mówili: „Przyjdzie czas, i będziemy czcić Tarasa Szewczenkę jako artystę nie mniej niż za słowo”. Był akademikiem cesarskiej Akademii, pierwszym akademikiem grafiki. Nie można pomniejszać tego w jego twórczości”. Dziś czcimy go jako mistrza słowa. To, że wy, młodzi, zwracacie się dziś do poezji Tarasa Hryhorowycza, to, że ten konkurs odbywa się już dziesiąty raz przy wsparciu Głównego Zarządu Oświaty i Nauki KMDA, jest bardzo ważne. Dziękuję szanownym członkom jury, zwycięzcom poprzednich etapów konkursu, ich mentorom — nauczycielom. Życzę natchnienia w tej dobrej sprawie”.
Czytelnicy byli zdenerwowani, lecz nastrój miał świąteczny, uroczysty. Na podniosły nastrój nastrajała wystawa ikon z kolekcji Olgi Bohomolec, która w tym czasie była prezentowana w muzeum. Uroczystość rozpoczął uczeń Kijowskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 186 Hlib Mychajłyczenko, recytując wiersz Dmytra Pawłyczki „Wierzba Szewczenki”. Jest to historia o tym, jak Taras Szewczenko, przebywając na zesłaniu w twierdzy w Orsku, zasadził na pustyni wierzbową gałązkę, przyjęła się i pielęgnował ją. Przypominała mu ona rodzinną Ukrainę. Ta wierzba w upale na obczyźnie służyła Poecie za gaj. W Azji Środkowej i w dzisiejszych czasach Ona rozmawia z Morzem Kaspijskim. Występy dzieci były wzruszające. Uczestnicy głęboko przeżywali wybrane utwory, wkładali w nie swoje rozumienie, duszę, dzięki czemu każdy utwór jakby rodził się na nowo. Niezwykle artystyczne były występy Zofii Gach (Szkoła Specjalistyczna nr 112), która przeczytała „Lilię”; Walentyny Własowskiej z „Wyższego Zawodowego Liceum” Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa (fragment poematu „Czarownica”); Almy Myrończuk, Dmytra Smagi i Jarosławy Czerneckiej
W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbył się finałowy etap Kijowskiego Miejskiego Konkursu Recytatorów Poezji Kobzarza. Tegoroczna impreza jest jubileuszowa — odbyła się już po raz dziesiąty.
(Szkoła nr 152) z kompozycją z utworów Tarasa Szewczenki „Do moich rodaków na Ukrainie i nie na Ukrainie, moje przyjazne posłanie”; Julii Nesteruk (Szkoła nr 252), która wykonała przy akompaniamencie bandury „Takie jej przeznaczenie”, oraz innych konkursantów. Według ocen jury pierwsze miejsca zdobyli Iwan Remezowski (Szkoła nr 67) i Emilia Misiuna (Szkoła nr 223) za czytanie fragmentów poematu „Sen”, a także Anna Snihur (Szkoła nr 41) — fragment poematu „Maria-zakonnica”, oraz Roman Remez z gimnazjum nr 32 („Kaukaz”). Wszyscy konkursanci i ich nauczyciele otrzymali nagrody: od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Kobzarze” oraz „Krótkie słowniki objaśniające” wydane przez Centrum Wydawnicze „Proświta”, płyty z nagraniami ukraińskich piosenek, bajek itp., a także nagrody publiczności od muzeum Szewczenki.
Maschinelle Übersetzung
1 1 0 1 2
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi): na 1 miesiąc 4 hrywny 77 kop., na 3 miesiące 13 hrywien 71 kop., na pół roku 25 hrywien 77 kop.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301212 Nakład w marcu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung