Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2017 рік

16 S. · 31 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 12 (908), 23—29 marca 2017 Tematyczne motto tego numeru «Słowa Proświty»: «100-lecie WYDARZEŃ REWOLUCJI UKRAIŃSKIEJ 1917—1921 lat: ZROZUMIEĆ, PRZYSWOIĆ I NIE POWTÓRZYĆ»

Klejnoty i znaki Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat. Narodowe Muzeum Historii Ukrainy. Kijów, 2017. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Ta książka ujrzała światło dzienne w ostatnich dniach. Jej autorami zostali zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępca dyrektora obwodowego muzeum krajoznawczego, członek «Proświty» Wołodymyr Moklak, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, pierwszy zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego Taras Pustowit oraz dyrektor muzeum krajoznawczego Ołeksandr Suprunenko. Przez dziesięciolecia komunistyczno-rosyjski reżim okupacyjny niszczył pamięć o wydarzeniach Rewolucji Ukraińskiej 1917—21 lat, w szczególności także o budynku Klubu Ukraińskiego w Połtawie. Dlatego wydanie takiego badania historycznego stało się ważnym wydarzeniem w sprawie przywrócenia pamięci historycznej Ukraińców. Ceglany budynek przy ulicy Striłeńskiej, 37 (dawna Komsomolska) w Połtawie budowano pod koniec przedostatniego stulecia jako przychodnię. Wszakże krajoznawcy i historycy centrum obwodowego znają budowlę dzięki wybitnym wydarzeniom historycznym. W szczególności jesienią 1913 roku w niej z udziałem wybitnego polityka, uczonego i działacza społecznego, przyszłego przewodniczącego Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajła Hruszewskiego zapoczątkowano Klub Ukraiński, który był wtedy głównym ośrodkiem ukraińskiego odrodzenia kulturalnego. Według słów Tarasa Pustowita: «…Tutaj bywali wybitni działacze kultury ukraińskiej oraz ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego Mykoła Michnowski, Wiaczesław Ły- TRAGEDIA WSI BEREST GOSĆ REDAKCJI ŁARYSA NEDIN»

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Zabytek epoki odrodzenia narodowego i Rewolucji Ukraińskiej

…pyński, Fedir Wowk, Borys Martos, Dmytro Bahalij, Pawło Czyżewski, Dmytro Szczerbakiwski, działacz „Proświty” Wiktor Andrijewski… Pracowaliśmy celowo nad tą książką, aby uczcić wybitnych działaczy kultury narodowej i Rewolucji Ukraińskiej 1917–21, aby zachować ten budynek dla przyszłości. Bo miasto szybko się zmienia, stary Połtawa ulega zniszczeniu. Właśnie po to, by utrwalić i pokazać wielkość i aurę Połtawy sprzed stu lat, trzeba to robić”. „Właśnie w tym budynku mieścił się sztab pierwszego ukraińskiego pułku im. Bohdana Chmielnickiego armii UNR, a w czasach hetmanatu Pawła Skoropadskiego utworzono pierwszy na Połtawszczyźnie ukraiński uniwersytet, w którym pracowali koryfeusze ukraińskiej nauki” — zaznaczył Ołeksandr Suprunenko, dyrektor Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego im. Wasyla Krychewskiego. Nowe wydanie historyczne przedstawiono społeczeństwu w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym im. Wasyla Krychewskiego jako wspólny projekt tej placówki, a także Centrum Ochrony i Badań Zabytków Archeologii Zarządu Kultury Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego. Prezentacja książki „Budynek Klubu Ukraińskiego w Połtawie: zabytek historii epoki odrodzenia narodowego i Rewolucji Ukraińskiej” dała początek masowym działaniom władz i społeczeństwa na rzecz upamiętnienia na Połtawszczyźnie stulecia Rewolucji Ukraińskiej 1917–21 w ramach historyczno-oświatowego projektu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej „Miejsca pamięci”. Centrum prasowe Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” STEPAN PAWLIUK: CZY PRZETRWA NAUKA HUMANISTYCZNA? ABECADŁO ZNANYCH NAZWISK: TETIANA IWASZCZENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Orędzie Prezydenta do Narodu Ukraińskiego z okazji obchodów 100-lecia wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej lat 1917—1921

Szanowne Panie i Szanowni Panowie! Drodzy rodacy! Potężne trzęsienie ziemi polityczne, którym dla Europy i Azji okazała się I wojna światowa, rozbiło wówczas kilka imperiów. Jeszcze na początku XX wieku wydawały się one nienaruszalnymi fundamentami porządku kontynentalnego, lecz w ciągu zaledwie dwudziestu lat te kolosy na glinianych nogach upadły, a na ruinach powstał szereg nowych niepodległych państw. Na afiszu historii pełnym głosem dały o sobie znać narody, nad których prawem do samodzielnego istnienia w czołowych europejskich stolicach nawet się nie zastanawiano. Wkrótce Czechy i Polska, Finlandia i Estonia, Litwa i Łotwa oraz inne bliskie nam kraje będą obchodzić stulecie odzyskania lub proklamowania niepodległości. Bardzo szczerze dzielimy radość przyjaznych nam narodów, tym bardziej, że w naszym własnym kalendarzu takiej daty jeszcze nie ma. Straciliśmy całe 75 lat, aby ponownie wejść na tę drogę, której nie udało się pokonać na początku XX wieku. Dzisiaj nie tyle świętujemy, co analizujemy błędy naszych dalekich poprzedników. Analizujemy po to, aby teraz uniknąć podobnych samemu. Wyuczyć się, przyswoić i nie powtórzyć — oto co jest teraz najważniejsze. Medycy bardzo stanowczo zalecają zimny prysznic jako skuteczny środek profilaktyczny. A dla polityków bardzo użyteczny jest zimny prysznic historii. Od razu chciałbym zaznaczyć, że w pełni podzielam opinię Iwana Łysiaka-Rudnyckiego, który mówił: „Byłoby błędem — pisał on — mówić o klęsce rewolucji ukraińskiej. Nie osiągnęła ona swojego ostatecznego celu, ale wewnętrznie przeobraziła społeczeństwo Ukrainy…”. Na fundamencie Ukraińskiej Rewolucji Narodowej lat 1917—1920 rozwijało się „całe dalsze życie ukraińskie”. Idea ukraińska, którą do tego czasu przez dziesięciolecia interesowało się jedynie wąskie grono inteligencji narodowej, masowo opanowała chłopów i zapuściła korzenie w środowisku robotniczym. W ciągu pierwszego roku Rewolucji nawet ówczesna elita ukraińska pozostawała w niewoli autonomistycznych iluzji o mitycznej federacyjnej i demokratycznej Rosji. Uniwersał Centralnej Rady o niepodległości był dopiero czwartym, a jestem absolutnie przekonany, że powinien był być pierwszym. Jednak po Rewolucji kwestia niepodległości tak mocno zakorzeniła się w świadomości Ukraińców, że nie zdołało jej wytępić siedemdziesiąt lat dyktatury. I myślę, że był to już wtedy proces nieodwracalny. Nawet bolszewicy musieli liczyć się z rozmachem i siłą ukraińskiego ruchu narodowego. Zamiast zbioru małorosyjskich republik i guberni pojawiła się Ukraina — niech jeszcze nie oddzielona, ale już wyodrębniona. I z prawnie sformalizowanym prawem do odłączenia się. Oczywiście, w konstytucji Związku Radzieckiego tę normę stanowczo uważano za martwą, ale my, Ukraińcy, ożywiliśmy ją, gdy tylko zaistniały odpowiednie ku temu okoliczności. Zarówno Centralna Rada, jak i Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat oraz Dyrektoria wytyczyły tę drogę, którą Ukraina obecnie podąża w przyszłość. I za to musimy być wdzięczni wybitnym postaciom tamtego czasu, takim jak: Mychajło Hruszewski, Wołodymyr Wynnyczenko, Pawło Skoropadski, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Dmytro Doncow, Jewhen Petruszewycz i inni. I wdzięczni milionom Ukraińców, którzy uświadomili sobie swoje prawa narodowe i obywatelskie. A najbardziej — tym, którzy o niepodległość walczyli z bronią w ręku, którzy byli prawdziwymi żołnierzami rewolucji, żołnierzami nie w przenośnym, a w dosłownym tego słowa znaczeniu. Szanowne towarzystwo! Zeszłej jesieni, występując przed kijowskimi studentami z okazji 150-lecia Mychajła Hruszewskiego, przytaczałem trafną myśl Wasilija Kluczewskiego: „Historia nie jest nauczycielką, a nadzorczynią: ona niczego nie uczy, a tylko karze za nieznajomość lekcji”. Jak widzimy, czasami nawet rosyjscy historycy bywają prawi. Co więc u nas wtedy poszło nie tak, dlaczego straciliśmy niepodległość, w odróżnieniu od naszych najbliższych sąsiadów? Pierwsza przyczyna — błędne założenia ideologiczne: orientacja na federację z Rosją oraz odurzenie doktrynami socjalistycznymi i komunistycznymi. Zamiast konsolidować naród, podsycały one nienawiść klasową i społeczną między różnymi warstwami społeczeństwa ukraińskiego i czyniły je podatnym na zewnętrznego wroga. Wydaje się, że jedynie Skoropadski nalegał na to, iż Ukraina nie powinna stać się polem dla socjalistycznych eksperymentów. Po drugie, krótkowzroczny pacyfizm przeszkodził w terminowym stworzeniu prawdziwego wojska ukraińskiego, trzeźwej ocenie zagrożenia ze strony Rosji dla należnej Ukrainy i stanowczym przygotowaniu się do agresji zewnętrznej, czy to ze strony białych, czy ze strony czerwonych. „Swoją władzę — pisał osławiony Murawjow — niesiemy z dalekiej Północy na ostrzach swoich bagnetów i tam, gdzie ją ustanawiamy, podtrzymujemy ją siłą tych bagnetów”. Rosyjska interwencja, rosyjskie wojska oraz rosyjska broń — oto co odegrało decydującą rolę w stłumieniu rewolucji. I rosyjska propaganda — tak samo, bo najsłodszymi obietnicami Ukraińców łudzili właśnie bolszewicy. Nic nie przypomina? Po trzecie, z powodu braku międzynarodowego wsparcia Ukraina w latach decydującego starcia z Rosjanami pozostała sam na sam z agresorem. Ale główną rzeczą, która nie pozwoliła wtedy powstać ukraińskiemu niepodległemu państwu, był brak wewnętrznej jedności, polityczne swary, anarchia, atamania. „Nasi ówcześni liderzy — pisał w swoich „Wspomnieniach komandarma” Mychajło Omelianowycz-Pawłenko, dowódca armii Ukraińskiej Republiki Ludowej — partyjne hasła stawiali wyżej od państwowych, personalne momenty wyżej od ogólnych”. Moskiewsko-piotrogrodzkie hordy, niczym szarańcza, chmura za chmurą sunęły na Ukrainę. A niektórzy przywódcy ukraińskiego ruchu tymczasem uważali, że najważniejsze to podnieść powstanie przeciwko Hetmanowi. Jego organizatorzy nie stronili od pertraktacji z leninowską Radą Komisarzy Ludowych, oferując za pomoc w buncie zalegalizowanie na Ukrainie partii bolszewickiej. Kalejdoskopowe zmiany rządów, permanentne spiski i ciągłe bunty nie pozostawiały żadnych szans na sukces naszej sprawy. Międzypartyjna walka oraz międzyludzkie intrygi nie ustawały nawet wtedy, gdy ukraińska władza rozciągała się nie dalej niż do stacji kolejowej, do której odjechał parowóz z członkami rządu. Samowolne wycofanie całej armii z frontu już nie wyglądało jak zdarzenie nadzwyczajne. Oddział wojskowy mógł odmówić wykonywania rozkazów wyższego dowództwa, bo dowódcy nie podobał się jakiś minister, albo tak zdecydowała rada żołnierska. Ktoś przechodził na stronę czerwonych, ktoś uciekał do białych. Ktoś po prostu zakładał sobie własną armię i znaczna część terytorium Ukrainy znalazła się ostatecznie pod władzą różnorodnych „batków” i „atamanów” z rozpasaniem bezprawia i dyktatem brutalnej siły. Taką ukraińską historię, mówiąc słowami Wynnyczenki, rzeczywiście nie można czytać bez bromu. Lecz tradycja ta nie minęła bez śladu i w dzisiejszej Ukrainie wielu myli demokrację z machnowszczyzną. Stracimy państwowość, jeśli wszyscy i każdy z osobna nie uświadomią sobie, że monopol na stosowanie siły ma tylko państwo; że wszystkie akcje protestacyjne powinny mieć wyłącznie pokojowy charakter; że pasję do broni należy demonstrować tylko na froncie, a tory kolejowe należy wysadzać na terytorium wroga, a nie na tyłach własnych wojsk. Ostrzegam tych, którzy wychodzą poza ramy nazwanych zasad, prawa i zdrowego rozsądku, że będę przeciwdziałał wszystkim tym, którzy będą próbowali zaprowadzać na Ukrainie na życzenie Rosji nieład i anarchię. Będę przeciwdziałał i przekonaniami, i słowem, i siłą organów ścigania. Jeszcze raz wzywam wszystkie partie, zarówno te reprezentowane w Radzie Najwyższej, jak i pozaparlamentarne, aby w ostrej wewnętrznej walce politycznej, właściwej każdej demokracji, brały pod uwagę te niezwykle skomplikowane okoliczności zewnętrzne, w których budujemy europejską Ukrainę. Chcecie walczyć przeciwko Prezydentowi — proszę bardzo. Jesteście po to opozycją. Ale Ukrainy — nie rozchwiewajcie i nie podpalajcie! Przez cztery lata Ukraińskiej rewolucji narodowej ubiegłego wieku władza w Kijowie zmieniała się co najmniej 14 razy. Komu od tego stało się lżej? Powiedzcie, komu od tego stało się lżej. Komu, oprócz Kremla, który otrzymał totalną kontrolę nad Ukrainą na całe siedemdziesiąt lat. Dlatego Moskwa chce, żeby i teraz władza na Ukrainie zmieniała się z taką samą regularnością. Rosja zawsze korzystała w swoich interesach z przewag systemów demokratycznych w sąsiednich państwach, aby je pochłonąć: poczynając od czasów Nowogrodu i Rzeczypospolitej, kończąc na Europie Środkowej po drugiej wojnie światowej. I teraz rozchwiewanie sytuacji w naszym państwie od wewnątrz jest jednym ze sposobów wojny hybrydowej Kremla przeciwko Ukrainie. Ponieważ zgodnie z Konstytucją decyzję o przedterminowych wyborach parlamentarnych i o rozwiązaniu parlamentu podejmuje Prezydent Ukrainy, chcę jeszcze raz podkreślić: przedterminowych wyborów parlamentarnych, w których przede wszystkim zainteresowana jest Rosja, nie popieram. A zatem ich nie będzie. Jako Prezydent przeszedłem swój ekwator, parlament się do niego zbliża. Nie tak znowu dużo czasu do planowych wyborów. Mamy dwa lata na to, aby na podstawie osiągniętej makrofinansowej i makroekonomicznej stabilizacji przyspieszyć i utrzymać wzrost gospodarczy. Uczynić już pierwsze rezultaty reform odczuwalnymi dla jak najszerszego kręgu ukraińskich obywateli. Opozycja proponuje, powiedziałbym nawet, narzuca władzy format wojny na wzajemne zniszczenie. Nigdy nie przystanę na taką propozycję. Wewnątrz kraju dla mnie wszystkie siły polityczne — niezależnie od tego, czy są u władzy, czy w opozycji — są partnerami w budowaniu niepodległego, europejskiego, demokratycznego państwa. Dzisiaj, tak jak sto lat temu, Ukraina broni swojej niepodległości przed rosyjskim agresorem. W tej wojnie należy pamiętać, do czego prowadzi niezgoda i nie dopuścić do tych tragicznych błędów, które doprowadziły do klęski Ukraińskiej rewolucji 1917-1921 lat, a głównym z nich były wewnętrzne niesnaski w warunkach zewnętrznej agresji. Pamiętajmy jak „Ojcze nasz”: tylko kiedy jesteśmy jednością — jesteśmy niezwyciężeni. Pamiętajmy mądrość dawnych: Odwaga — tworzy zwycięstwo, jedność — tworzy niezwyciężonych. Pamiętajmy i ukraińską pieśń-modlitwę „W jedności siła narodu. Boże, nam jedność daj”. Sława Ukrainie! 17.03.2017 Tekst i zdjęcie ze strony www.president.gov.ua

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

lat temu, wtedy zewnętrzną agresję nazywano wojną domową. Dzisiaj mamy taką agresję na wschodzie Ukrainy” — zaznaczył przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz. Wśród eksponatów znajduje się maszyna do pisania „Underwood”, która należała do Łewka Czykałenki — członka Centralnej Rady i pracownika jej sekretariatu. Kierownik Sekretariatu Ukraińskiej Centralnej Rady M. Jeremiw wspominał, że pomieszczeń brakowało, dlatego początkowo sekretariat mieścił się w umywalniach Muzeum Pedagogicznego: „Na umywalki położyliśmy deski kreślarskie, których było dużo, i to były stoły. Ktoś podarował nam starą rosyjską maszynę, bo ukraińskich wtedy jeszcze w Kijowie nie było”. Stopniowo sekretariat rozszerzył się i wypracował porządek prowadzenia kancelarii. Utworzono Kancelarię Centralnej Rady. Kancelaria była prowadzona

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Lekcje historii ojczystej

W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto wystawę „100 lat Rewolucji Ukraińskiej. Odrodzone państwo”, poświęconą stuleciu od początku Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat oraz utworzeniu pierwszego ukraińskiego parlamentu — Ukraińskiej Centralnej Rady. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Rewolucja Ukraińska 1917–1921 lat — szereg wydarzeń politycznych i wojskowych walki narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego o odnowienie własnej państwowości, decydującymi wśród których stały się utworzenie: Ukraińskiej Centralnej Rady — organu przedstawicielskiego ukraińskich sił demokratycznych (na przewodniczącego UCR wybrano Mychajła Hruszewskiego); różnych form państwowości narodowej (Ukraińska Republika Ludowa, Zachodnioukraińska Republika Ludowa). Rewolucja Ukraińska 1917–1921 lat po raz pierwszy pokazała światu suwerenne państwo ukraińskie i stała się początkowym etapem w walce o niepodległość, która osiągnęła swój cel w 1991 roku. Ta rewolucja zapoczątkowała proces formowania nowoczesnego narodu politycznego. „Udało nam się odnowić państwo ukraińskie, ale siły antyukraińskie próbują je zniszczyć. I aby nie powtarzać błędów sprzed stulecia, musimy studiować doświadczenia Rewolucji Ukraińskiej i wyciągać odpowiednie wnioski” — podkreślił podczas otwarcia wystawy wicepremier Ukrainy Wiaczesław Kyryłenko. „Od dzisiejszej wystawy rozpoczynają się obchody 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat. Kiedy patrzymy na tamte wydarzenia, to przeprowadzamy wiele paraleli ze współczesnością. Wojna przeciwko Ukrainie rozpoczęła się 100 Otwarcie wystawy w języku ukraińskim, ale dokumenty ustawodawcze równolegle drukowane były w języku rosyjskim, żydowskim i polskim. Obok flaga, która prawdopodobnie należała do powstańców wsi Moszny w obwodzie czerkaskim, którzy we wrześniu 1920 roku wraz z chołodnojarcami brali udział w natarciu na Czerkasy. Dalej — książki z historii Ukrainy, wydrukowane na początku XX wieku. Wśród nich — prace napisane i opracowane przez znanego ukraińskiego historyka, Przewodniczącego Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajła Hruszewskiego. Zaprezentowano fotografie znanych działaczy 1917–1921 lat Mychajła Hruszewskiego i Symona Petlury oraz próbki ich spuścizny epistolarnej, a obok broszura Mychajła Hruszewskiego „Jakiej autonomii i federacji chce Ukraina”, wydana nakładem Związku Wyzwolenia Ukrainy (Wiedeń, 1917 r.). Ulotka „Krwawe wydarzenia w Kijowie” podaje chronologiczny opis wydarzeń Styczniowego powstania zbrojnego, zorganizowanego przez Kijowski komitet partii bolszewickiej przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej podczas natarcia wojsk sowieckiej Rosji na Kijów. Powstanie rozpoczęło się w nocy 16 (28) stycznia 1918 r. w zakładzie „Arsenał”. Do arsenałowców dołączyli żołnierze niektórych pułków ukraińskich oraz robotnicy kilku przedsiębiorstw. Wystosowali oni do Centralnej Rady ultimatum: przekazać władzę radom i rozbroić ukraińskie jednostki wojskowe. Centralna Rada odrzuciła je i w zamian zażądała bezwarunkowej kapitulacji. Starcie zbrojne rozpoczęły się na Peczersku, Szulawce, Demijiwce, Podolu, a także w centrum miasta. Powstanie styczniowe trwało 7 dni do 22 stycznia (4 lutego) 1918 r. i zakończyło się zwycięstwem ukraińskich oddziałów. Ale w tym czasie do Kijowa zbliżyły się rosyjskie oddziały bolszewickie pod dowództwem M. Murawjowa. Po 5-dniowym ostrzale artyleryjskim 26 stycznia (8 lutego) zajęli oni miasto. Zaprezentowano gazetę „Wisti Ukraińskiej Centralnej Rady” — oficjalny organ drukowany Ukraińskiej Centralnej Rady. Gazeta wychodziła od kwietnia do listopada 1917 r. w Kijowie. Łącznie wyszło 215 numerów. W nr 4 gazety za kwiecień 1917 r. wydrukowano stenogram posiedzenia Wszechukraińskiego zjazdu narodowego (kongresu), który pracował w Kijowie 6–8 (19–21) kwietnia w pomieszczeniu Zgromadzenia Kupieckiego (obecnie — budynek Narodowej Filharmonii Ukrainy) i wywołał ogromne uniesienie uczuć narodowych ukraińskiej społeczności. Ponad tysiąc delegatów z Ukrainy i spoza jej granic wybrało nowy skład Centralnej Rady (115 osób), przekształcając ją z miejskiej organizacji kijowskiej inteligencji w organ przedstawicielski narodu ukraińskiego. W nr 8 za maj 1917 r. mowa jest o wizycie delegacji Ukraińskiej Centralnej Rady do Piotrogrodu w maju 1917 r. z żądaniem do rosyjskiego Rządu Tymczasowego oficjalnego uznania prawa Ukrainy do posiadania narodowej autonomii terytorialnej. Jednak Rząd Tymczasowy oświadczył, że zaspokojenie żądań UCR jest niemożliwe. W nr 9 zamieszczono I Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady do narodu ukraińskiego, przyjęty 10 (23) czerwca 1917 r. Opierając się na woli narodu, Centralna Rada ogłosiła narodowo-terytorialną autonomię Ukrainy. Eksponowane są austro-węgierska szabla oficerska i rosyjska szabla kawaleryjska końca XIX – początku XX wieku. Podobnymi szablami uzbrojeni byli żołnierze Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i Ukraińskiej Armii Halickiej. Jeszcze w jednej witrynie zaprezentowano pieniądze okresu odrodzenia państwa ukraińskiego, znaczki pocztowe, a także pieczęcie formacji zbrojnych Armii URL. Przedmioty te są materialnym świadectwem odrodzenia ukraińskiej państwowości. Znaczki pocztowe przedstawione są trzema blokami. W pierwszym bloku umieszczono znaczki Imperium Rosyjskiego z 1909 r., skasowane pieczątką z tryzubem URL. W drugim bloku — pierwsze znaczki pocztowe URL z 1918 r. W trzecim — znaczki pocztowe z 1919 r. z serii „Ukraińska Republika Ludowa”, na których przedstawiono portrety wybitnych działaczy politycznych i społeczno-kulturalnych oraz ukraińskie obrazy tradycyjne. Umieszczono także mapę ukraińskich ziem etnicznych okresu Rewolucji Ukraińskiej, wydrukowaną w Bernie (Szwajcaria), znaczki pocztowe oraz fotografie, na których przedstawiono wydarzenia Rewolucji Ukraińskiej, a mianowicie: Święto wolności 16 marca 1917 r. (w Kijowie, Odessie, Winnicy, Czerniowcach). Te znaczki pocztowe wydrukowano prawdopodobnie w 1918 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

O świcie odrodzenia narodowego

Wystawę dokumentalną pod takim tytułem w Kijowskim Domu Nauczyciela otworzyło Centralne Państwowe Archiwum Ukraińców Zagranicznych z okazji 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej i Ukraińskiej Centralnej Rady. Dokumenty z ponad dziesięciu funduszy opowiadają o złożonych i sprzecznych procesach życia politycznego i społecznego w latach 1917—1918, związanych z stopniowymi zmianami światopoglądowymi Ukraińców co do przyszłości, początkowo jako autonomii w składzie Rosyjskiej Republiki Federacyjnej, a później — niepodległego państwa. Nadija ONYSZCZENKO Według zasady chronologicznej przedstawiono ówczesne wydarzenia historyczne: rewolucję lutową i utworzenie Ukraińskiej Centralnej Rady, uchwalenie Konstytucji Ukrainy w ostatnim dniu istnienia UCR, działalność różnorodnych ukraińskich partii politycznych, podpisanie przez Ukrainę jako suwerenne państwo traktatu pokojowego w Brześciu Litewskim, bitwę pod Krutami, ogłoszenie uniwersałów. Zdaniem przewodniczącego Związku Archiwistów Ukrainy, doktora nauk historycznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Mykoły Szczerbaka, na szczególną uwagę zasługują dokumenty ukraińskiej emigracji okresu międzywojennego i powojennego. Obchodzenie rocznic pamiętnych wydarzeń zmusiło Ukraińców na obczyźnie do podjęcia analizy przyczyn porażki. Oddając hołd działaczom Ukraińskiej Centralnej Rady, przedstawiciele diaspory wskazywali także na ich niezdecydowanie w zerwaniu stosunków z Rosją oraz w formowaniu narodowych sił zbrojnych, zdolnych przeciwstawić się zarówno bolszewikom, jak i Armii Ochotniczej. Upamiętnianie dat związanych z działalnością UCR dla rozproszonych po świecie Ukraińców stało się ważnym czynnikiem konsolidującym i możliwością zwrócenia uwagi światowego społeczeństwa demokratycznego na sytuację, w jakiej znalazła się Ukraina pod okupacją bolszewicką. Na to wskazywały doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Maryna Palijenko, kierownik działu źródłoznawstwa najnowszej historii Ukrainy Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa imienia M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Wałentyna Piskun, kierownik działu ukrainistyki zagranicznej Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego, docent Tetiana Antoniuk. Żywy głos unikalnym dokumentom nadała główny pracownik naukowy Centralnego Państwowego Archiwum Ukraińców Zagranicznych Kateryna Romanowa, która przeprowadziła pierwszą wycieczkę. Pierwszą wycieczkę prowadzi Kateryna Romanowa, odczuwając pewne braki. Do dokładnego studiowania dostępnych dokumentów wezwały obecnych dyrektor CPAUZ Iryna Maha oraz dyrektor Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela Rusłana Rudkowska, kierownik Muzeum Rewolucji Ukraińskiej (1917—1921) Ołeksandr Kuczeruk dla naukowców, wykładowców i studentów uczelni wyższych. Podkreśliła ona, że ich placówka, utworzona w 2007 roku, zwracając historyczno-kulturowe dziedzictwo ukraińskiej diaspory do Ojczyzny, ma na celu wypełnienie tych luk informacyjnych, które póki co nie pozwalają naszej pamięci pozbyć się pewnego niedosytu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Tragedia ukraińskiego Brześcia

Zoja SZAŁIWSKA, członkini Proświty, członkini Kijowskiego Towarzystwa Praw Człowieka „Chełmszczyzna” im. Mychajła Hruszewskiego „Brześć – jedna z najbardziej świadomych ukraińskich wsi Chełmszczyzny, która rozciągnęła się na 3 km. Mieszkało w niej około 1000 osób, z czego 95% stanowili Ukraińcy, wieś posiadała: filię towarzystwa „Ridna Chata”, od 1928 roku działała spółdzielnia spożywcza „Jedność”, kasa wzajemnej pomocy „Świat Wsi” oraz rejonowa mleczarnia, podporządkowana „Masłosojuzowi”. Ozdobą wsi była murowana cerkiew prawosławna z pozłacanymi krzyżami i wysoką dzwonnicą. O tej wsi pisała gazeta „Nasze Życie” w 1926 r. (Makar J., Hornyj M., Makar W. Od deportacji do deportacji. T. 3. — s. 784—785): „We wsi Brześć w powiecie hrubieszowskim 13 i 14 czerwca br. odegrano dramat Tobilewicza „Najemnica”. Przedstawienie zorganizowano w stodole. Sztukę odegrano całkiem dobrze. Pomimo tego, że wielu naszym chłopakom w dni powszednie przychodzi ciężko pracować… niedziela i święto zawsze szanowane są jako dzień oświaty. A źródłem oświaty w Brześciu jest filia… Przyjdzie niedziela-święto, chłopcy i dziewczęta zbiorą się, pośpiewają ładne ukr. pieśni, bo nasza filia może poszczycić się tym, że ma niebyle jaki chór, który dzięki aktywnemu udziałowi młodzieży rośnie coraz bardziej, poczytają książek i czasopism, porozmawiają, jak by poprawić życie, to na śpiewy, to na próbę się zbierają, i w ten sposób nasza młodzież spędza niedzielę i święto za każdym razem. Ani jednego grosza, zarobionego w pocie czoła, świadoma młodzież nie straci na próżne sprawy…”. O tym, że kraj od dawnych czasów był zamieszkany przez Ukraińców, świadczyły nazwiska rdzennej ludności Brześcia i sąsiednich wsi: Kozak, Romaniuk, Hawryluk, Kuchariuk, Lewczuk, Antoniuk, Kozluk, Prociuk, Melnyczuk”. Z początkiem II wojny światowej życie Ukraińców w Polsce stało się zupełnie nie do zniesienia. W dzień do wsi wdzierali się Niemcy, grabili ludność, urządzali łapanki na młodzież w celu wywiezienia do Niemiec. Lecz prawdziwa groza zaczynała się w nocy. Uzbrojone polskie bandy czyniły wobec Ukraińców bezlitosny terror. Z nastaniem zmroku ukraińskie rodziny chowały się w stajniach, na strychach, w piwnicach, stogach słomy. Lecz to był niepewny schron. „My zniszczymy Ukraińców we wsiach, i one staną się nasze”, — tak mówili Polacy. I niszczyli… Rano za wsią rozległy się strzały, i setki uzbrojonych bandytów szybko otoczyły wieś, strzelając zapalającymi kulami po strzechach. Przerażeni ludzie próbowali wyrwać się z płonących chat, lecz kosiły ich kule. Rannych nieludzie wrzucali w ogień, wielu udusiło się od dymu, chowając się w piwnicach. Ci, którym udało się uratować, ukrywali się w okolicznych wsiach. Lecz wielu zamordowały polskie bandy podczas powtórnych krwawych akcji, jak to stało się z ocalałymi mieszkańcami Brześcia we wsiach Peresolowice i Bohutycze, które też zostały spalone. A z czasem, wpadłszy do zniszczonego Brześcia, bandyci znaleźli w ocalałej szkole stare babcie, kobiety z małymi dziećmi. Wypędzili nieszczęsne na ulicę i rozstrzelali, dodając do ofiar okrutnego terroru jeszcze 18 osób. Opowieść mojej mamy Olhy Wojtenko (Morokiszko) o tragedii wsi Brześć powiatu hrubieszowskiego. Moja starsza siostra Jewhenija była żoną Kozaka Mychajła Iwanowycza, który przed wojną służył jako kapral w Zamościu, był bardzo oczytany. Matka Marija śpiewała w chórze cerkiewnym. Rodzina była narodowo świadoma, religijna. W święta wszyscy ubierali się w wyszywanki. Tego strasznego marcowego poranka 1944 r. Mychajło z ojcem doglądali bydła, Jewhenija zbierała 12-letniego Zenowija do szkoły. Usłyszeli, że wieś otoczyli i podpalili polscy bandyci. Postanowili chować się w wcześniej przygotowanym zbiorowym schronie. Tam już było wielu ludzi. Jewhenija powiedziała, żeby Mychajło z ojcem uciekali ze wsi, bo bandyci zabijają przede wszystkim mężczyzn, a ona z 8-miesięczną Nadijką i Zenowijem zostaną w schronie z sąsiadami. Byli pewni, że polscy bandyci nie będą zabijać kobiet i dzieci. „Dziadku, ja z tobą będę biegł”, — prosił chłopiec, lecz dziadek Iwan powiedział, żeby został z matką. Nie wszystkim mężczyznom udało się uciec. Wielu dosięgły kule. Razem z wieśniakami uciekał i ksiądz, trzymając w rękach krzyż. Jemu udało się uratować. A oto syna Wołodymyra, z którym chodziłam do szkoły, kiedy byli u nas na parafii, zastrzelili. Mychajłowi z ojcem cudem udało się uratować, a kiedy wrócili, zastali straszny obraz: po wsi leżały trupy zabitych. W schronie zaś 19 wieśniaków udusiło się od dymu. Wśród nich i moja siostra Jewhenija z dziećmi. Ośmiomiesięczną Nadijkę trzymała na rękach. Niektóre ciała jeszcze były ciepłe. Na miejscu chaty — zgliszcza, gdzie spłonęła żywcem przykuta do łóżka przez chore nogi matka Mychajła Kozaka Marija. Została tylko kupka popiołu. Mychajło wykopał dół na cmentarzu i pochował swoich bliskich, a dalej ukrywał się u swoich krewnych. Te szczegóły śmierci bliskich dowiedzieliśmy się od samego Mychajła, którego mój ojciec odszukał w Zamościu, gdzie już pod koniec 1944 roku czekali na wyjazd do ZSRR. Mychajło został deportowany na Wołyń, do Łucka. Jak później stało się wiadome, w Brześciu zginęły i rodziny ojcowych bratanków. W okrutnych akcjach w ukraińskich wsiach brali udział i współmieszkańcy-Polacy. Od nich we wsi stało się wiadome, że we wsi Brześć zginęli i nasi bliscy. W rozpaczy postanowiłam sama iść chować siostrę, nikt nie mógł przekonać, że to niebezpieczne — wszędzie na drogach stali wartownicy z polskich band. Obok wsi Żuków spotkałam dwóch mężczyzn, Ukrainki z Chełmszczyzny. Lata 40. XX wieku, które odwiedzały swoje gospodarstwa, z których wysiedlili je Niemcy do wsi Grabowiec. Razem dotarliśmy do wsi Rogów, gdzie był folwark, w którym już dawno bazowały polskie formacje nacjonalistyczne. Za wsią zatrzymało nas dwóch uzbrojonych w granaty i rewolwery wartowników w niemieckich mundurach: „halt!”. Zaczęli wypytywać, skąd idziemy. Powiedziałam, że wracam z pracy u Niemców. Kazali pokazać dokumenty i podnieść ręce za głowę. Kiedy zobaczyli nasze ukraińskie paszporty, rzucili je na śnieg i zaczęli deptać nogami, wściekle przeklinając po polsku. Potem odeszli, długo naradzali się i kazali nam biec. Biegłam z całych sił, a w plecach piekło: czekałam na strzał. Mężczyźni zaś ze strachu nie mogli ruszyć się z miejsca. Wtedy bandyci zdjęli z nich skórzane pasy i zaczęli nimi bić. Przebiegłszy jakieś pół kilometra, za Sołtysami spotkałam kobietę z mojej wsi Sławentyn, która była zamężna w Mienianach, która też próbowała dojść do Brześcia, gdzie mieszkał jej brat. Kobieta powiedziała, że polska warta otoczyła płonącą wieś i nikogo tam nie wpuszczała. Postanowiłam nocować we wsi Grabowiec u rodziny znajomego kowala. Przez całą noc za wsią widać było łuny — płonęły ukraińskie wsie. Rano, poradziwszy się gospodarza, wracałam do domu już inną drogą — przez wieś Wolicę. Dalej opuszczona przez ludzi wieś Cieszyn — nie było nawet psów i kotów. Ledwo doszłam do domu, bo bardzo bolało mnie serce. Od tego czasu choruję na dusznicę bolesną. Chcę dodać, że polskie oddziały zbrojne formowały się i przechodziły szkolenie na długo przed masowym terrorem przeciwko Ukraińcom. Wspominam, jak postanowiłyśmy z siostrzyczką pójść do lasu po poziomki, wcześniej przecież chodziłyśmy do lasu jak do ogrodu. Lecz nazbierać jagód się nie udało — w lesie zobaczyłyśmy uzbrojonych mężczyzn. Szybko pobiegłyśmy do domu. A już kiedy przebiegałyśmy przez pole do ogrodu, zobaczyłyśmy z karabinem młodszego z dwóch sąsiednich braci Polaków, który, oglądając się, wracał z lasu. Swoją drogą, następnego dnia po spaleniu Brześcia mój brat Wołodymyr zaszedł do sąsiadów-Polaków, którzy mieszkali po drugiej stronie drogi. Z ich synami się przyjaźnił. Zobaczył, jak były sanitariusz wojskowy Magula Stach robił opatrunek na zranionej nodze młodszego brata. Okrutny konflikt na mieszanych ukraińsko-polskich ziemiach świadomie prowokowali Niemcy. Ukraińców wyganiano z ich wsi i przymusowo osiedlano w polskich gospodarstwach. Tak stało się z rodzinami trzech moich wujów: Mykoły Mychajłowycza Bihunca, Mykoły Kyryłowycza oraz Wołodymyra Kyryłowycza, których potem okrutnie zabili Polacy we wsi Bronisławka w powiecie hrubieszowskim. Lista krewnych mojej mamy Olhy Iwaniwny Wojtenko (Morokiszko), którzy zginęli z rąk polskich bandytów w latach 1943—44. Kozak Jewhenija Iwaniwna, 28 lat, rodzona siostra Olhy Morokiszko, — moja rodzona ciotka — wieś Brześć, powiat hrubieszowski. Kozak Zenowij Mychajłowycz, 9 lat (jej syn), siostrzeniec Olhy, mój kuzyn — tamże. Kozak Nadija Mychajłiwna, 8 mies. (jej córka), siostrzenica Olhy Morokiszko, — moja kuzynka — tamże. Kozak Marija, 58 lat, teściowa Kozak Jewheniji — tamże. Rodziny siostrzeńców ojca Olhy, Morokiszków Wołodymyra i Stepana — 6 osób — tamże. Bihunec Mychajło, rodzony dziadek Olhy — mój pradziadek. Bihunec Mykoła Mychajłowycz, rodzony brat matki Olhy Iwaniwny Morokiszko, jej wuj — mój dziadek, wieś Bronisławka w powiecie hrubieszowskim. Bihunec Wołodymyr Kyryłowycz, syn dziadkowego brata Olhy, jej wuj — mój dziadek, wieś Bronisławka. Radzieccy wojskowi nie obronili Ukraińców przed bezprawiem polskich bandytów, a jedynie nalegali na ich wyjazd do ZSRR. Ogółem przymusowo wysiedlono z Polski ponad 480 tysięcy Ukraińców, jeszcze około 150 tysięcy rozsiedlono po Polsce. Deportacja była połączona z morderstwami, grabieżami. Na ludzi, którzy nie chcieli opuszczać rodzinnej ziemi, polowano jak na zwierzęta. Po tym, jak wieś Brześć opuścili ostatni jej mieszkańcy, Polacy zniszczyli ślady zamieszkiwania tu etnicznych Ukraińców. W latach 1946—47 rozebrano cerkiew prawosławną, barbarzyńcy zniszczyli nawet fundament i wycięli wiekowe drzewa, wyrównali i zasiali to miejsce. Zniszczone zostały też dwa cmentarze prawosławne, a nagrobkami z ukraińskimi imionami wyłożono drogę na bagnistej grobli. Taki sam tragiczny los spotkał wiele dziesiątek ukraińskich wsi, w których zabito tysiące cywilnych ludzi. Przed śmiercią doznawali oni okrutnych tortur. Tak została zniszczona prastara etniczna gałąź ukraińskości. Przecież właśnie te ziemie wchodziły w skład Księstwa Halicko-Wołyńskiego, potężnego tworu państwowego. Jego skuteczny władca, książę Danyło Halicki, zbudował nowe miasta, w szczególności Lwów, Chełm. Polska jako demokratyczne państwo musi szanować pamięć swoich cywilnych obywateli Ukraińców, zamęczonych przez polskich bojówkarzy. Przecież ich przodkowie wiekami żyli na tej ziemi, pracowali dla Polski, służyli w jej wojsku. Historyczna prawda i sprawiedliwość muszą zwyciężyć w imię ostatecznego porozumienia między narodem ukraińskim a polskim oraz ich wspólnego udziału w budowie zjednoczonej Europy. Smutnym i żałobnym dla mojej rodziny zawsze był wiosenny dzień 21 marca. Właśnie tego dnia 1944 roku polscy bojówkarze zniszczyli ukraińską wieś Brześć w powiecie hrubieszowskim, na Chełmszczyźnie (obecnie terytorium Polski). Tego krwawego ranka okrutnie zabito ponad 300 Ukraińców, cywilnych wieśniaków, głównie kobiety, dzieci, starców. Nasza rodzina straciła jedenaścioro swoich bliskich…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ani bojowe, ani życiowe historie ze „Słowa Proświty”. W przerwach — krótkie poetyckie wersy, poświęcone przejmującemu tematowi. Marię proszą o opowiedzenie o bracie Wasylu Stusie. Proszą do głosu także mnie. Na spotkanie przybył bohater Majdanu, mieszkaniec Makarowa Wasyl Ftomowycz, inżynier budownictwa. Dzieci i dorośli radośnie witają swojego bohatera, zapoznają z gośćmi z Kijowa. W piekielne dni Majdanu został ranny w prawe oko. Człowiek silny. Optymista. „Jestem plastunem, a plastuni przysięgają wierność Bogu i Ukrainie. Po Majdanie, po zranieniu zagłębiłem się w studiowanie swojego rodowodu, gdzie byli także żołnierze UPA. Oni dają mi siłę i wiarę w Ukrainę”… Dzieci przyniosły podarunki rannym. My z wnuczką przywieźliśmy później te podarunki od młodzieży z ziemi makarowskiej, a wzruszeni żołnierze, wolontariusze pisali do dzieci listy z podziękowaniami. „Dzieci moje! Dziękuję! Daliście mi zdrowie. Światosław Łytwynenko. Podpułkownik, artylerzysta. Szpital kijowski. 22.02.2017 r.” „Dziękuję dzieciom z Makarowa! Bojownik 72. OMBR Hałycz Andrij, „Kamaz”. „Szanowne dzieci z Makarowa, nasza przyszłości, rośnijcie piękne i zdrowe na radość swoim rodzicom. Wielkie podziękowania od całego kolektywu bojowników 72. OMBR i ode mnie osobiście. Ołeksandr Morozow, główny starszyna 1. batalionu zmechanizowanego. Sala nr 3, traumatologia”. „Nazywam się Ramune, jestem wolontariuszką, Litwinką z Ukrainą w sercu. Dziękuję wam za podarunek, za wsparcie. Piszę wam podziękowanie za mojego podopiecznego Ihora Sorokołata, bojownika 72. brygady, który odniósł na wojnie ciężkie rany obu nóg, oka, wątroby i jelit. Sława Ukrainie! Śmierć wrogom! Wasza litewska przyjaciółka”. „Drogie dzieci, nazywam się Oksana. Jestem żoną Witalija Karpowa, żołnierza 72. brygady. Bardzo wzruszyły nas wasze prezenty, jesteśmy bardzo wdzięczni wam za troskę, za nieobojętność. Dziękujemy szczerze! Piszę w imieniu wszystkich bojowników, którzy przebywają w naszej sali. Wierzymy, że z takim dorastającym pokoleniem jak Wy, w naszym kraju będzie wszystko dobrze. P. S. Osobno chcę podziękować pani Łarysie Łeśko za jej prezent dla chłopaków. Potrzebujemy takich rzeczy. Dziękujemy Wam”. „Naszym wspaniałym młodszym braciszkom i siostrzyczkom z rejonu makarowskiego na Kijowszczyźnie, uczniom Liceum w Makarowie, dziękujemy za jabłuszka i orzeszki, które są dla nas bardzo pożyteczne, zwłaszcza po operacjach, kiedy organizm słabnie. Jesteście dobrymi, serdecznymi dziećmi! Jesteśmy wdzięczni Waszym rodzicom, Waszym mądrym nauczycielom, którzy wychowują taką mądrą i dobrą młodzież. Uczcie się dobrze. Kochajcie Ukrainę. Razem pokonamy wroga. Obronimy wolność naszego kraju. Sala 9 traumatologii. 23.II 2017”. „Od wojowników ATO z oddziału neurologicznego, sali 17. Kochane nasze drogie dzieci, życzymy Wam spokojnego nieba, niech na Ukrainie zawsze będzie pokój, abyście nigdy nie słyszeli, nie widzieli wybuchów i smutku wojny. Bardzo dziękujemy za wsparcie, za prezenty. Dowódca oddziału 16. OMPB (oddzielny zmechanizowany batalion piechoty) młodszy sierżant Naczajiwśkyj Ju. Ł.”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«Bardzo kocham rodzinę»

Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Negatywy Zadzwoniłam do dwudziestoletniego kijowianina Ołeksandra Palija, starszyny kompanii zmotoryzowanej. Poznałam go jakieś dwa miesiące temu na neurologii. Wiele ran i ciężka kontuzja. Zadzwoniłam i… zdziwił mnie głos z daleka, aż z poligonu pod Honczariwskiem w obwodzie czernihowskim! Najpierw pytam o zdrowie Ołeksandra. „Niezbyt dobrze”. — „To jak Was lekarze tak szybko z powrotem do wojska wysłali?” — „Zapytajcie lekarzy”, — i smutno, i boleśnie zabrzmiała jego odpowiedź. Brakuje specjalistów, więc wysokie dowództwo wojskowe naciska na lekarzy, żeby szybciej wypisywali. Kolejny negatyw. Spotkałam w traumatologii dawnego znajomego, pułkownika Kowtuna. Ponad rok temu był na wózku, a teraz — o kulach. Radosny moment spotkania przygnębiła krótka, nerwowa opowieść pułkownika: był za granicą, gdzie ustalono, że pierwsze operacje były błędne. Trzeba poprawiać. Półtora roku męczarni i znów wszystko od początku! Więcej ten dzielny człowiek nie mógł nic powiedzieć… Ciężko przekroczył próg, a drzwi oddziału za nim się zamknęły. Dwaj żołnierze 30 stycznia pod Awdijiwką, kiedy bandyci ostrzeliwali nasze pozycje, mina wpadła do okopów, gdzie na warcie było dwóch żołnierzy — sierżant Andrij Hałycz, kijowianin, dowódca BMP-2, i 23-letni żołnierz Mykoła Fiszczenko, pochodzący z Podola, który teraz leczy się w szpitalu w Winnicy. Obok Andrija Hałycza — jego ukochana żona Maryna. Ma okaleczone obie nogi, zmiażdżone udo. Operacja za operacją, aparat Ilizarowa. I… siła ducha. Dobrzy krewni, którzy nie zostawiają chłopaka w samotności, stały kontakt z towarzyszem broni w Winnicy, a jeszcze ciepło córeczki Katrusii — wszystko to daje nadzieję na wyzdrowienie. Krótkie spotkania Przemyślenia chirurga Kieruję się do sali traumatologii. Spotykam na korytarzu znajomego chirurga. Jarosław Wołodymyrowycz Kupczenko podzielił się swoimi niepokojami: niektórzy chłopcy, podleczywszy się, sięgają po kieliszek. Lekarz proponuje psychologom, społeczeństwu, by opiekowali się chłopcami, tworzyli grupy, kółka zainteresowań, szukali talentów artystycznych wśród byłych frontowców. Z życzliwością wspomniał chirurg swojego byłego ciężko rannego pacjenta Wasyla Stużenkę. Siła woli pozwala mu godnie żyć także teraz. Sam się złapał Korytarzem traumatologii biegnie żołnierz z ranną ręką. Chłopak optymistyczny, przyjazny. Żołnierz 24. brygady 1. batalionu zmechanizowanego SZU Ołeksandr Iljin. Pochodzi z Wołynia, ze wsi Wełyka Wedmeżka w rejonie maniewickim. Słyszałam ostatnio, jak plotkowano: po wsiach łapią chłopaków i siłą wysyłają na front. — Ciebie łapali i złapali? — Ja sam się złapałem — trzeba bronić kraju… Pod koniec stycznia wpadł w kłopoty pod Popasną. Ołeksandr wierzy — jeszcze popracuje w swoim zawodzie na pokojowych budowach. Jest spawaczem. Wierzyć w siebie Ołeksandr Mykołajowycz Morozow — główny starszyna batalionu. Do głównej tętnicy lewej ręki podłączony jest cewnik, przez który do organizmu wprowadzają leki jeszcze od 5 lutego tego roku. Zmiażdżone kości ręki podtrzymuje aparat Ilizarowa. Lewa noga bez stawu kolanowego. Okaleczony cały lewy bok, nawet twarz, szczęka. Ale on o sobie nie chce nawet mówić. Do Morozowa przyszedł towarzysz broni Ołeksandr Nikołajew, chorąży, dowódca III plutonu pierwszej kompanii 1. batalionu. Chłopak walczy od 8 marca 2014 roku! Niedawno wypisał się ze szpitala, a dziś już przyszedł do towarzysza. Po ciężkim zranieniu w 2014 roku wyleczył się — i znów na front. Już w tym roku doznał kontuzji, na lewe ucho słyszy teraz w 60%. I znów — na linię frontu! „Tam są moi chłopcy. Muszę stać z nimi, żeby wróg nie przedarł się do was!” Przyjaciele żegnają się. Nikołajew wychodzi z sali. Na front… Taras Stefaniv Ołeksandr pochodzi z miasta Ukrajinka, które jest w pobliżu Kijowa, chociaż teraz rodzina mieszka w Białej Cerkwi. Ojciec był oficerem, wojskowym został i syn. Do obecnego kierownictwa nowo tworzonej armii wojownik ma wiele pytań. Mówią o standardach NATO. Gdzie one są? Jakość odzieży jest zła. Gdzie to jest, żeby żołnierz za własne pieniądze szukał lepszej odzieży, obuwia?! A u nas tak się dzieje. Stare sowieckie kadry — to wielki hamulec. A wśród młodych, niestety, często tylko pragnienie władzy i pieniędzy. Przezwyciężyć te problemy pomogą patriotyczne wychowanie narodowe, surowe prawa i surowa kara za ich naruszenie. Żona Antonina dołączyła do rozmowy, opowiedziała, że mają sześciomiesięcznego wnuka Marka. P. S. Po jakimś czasie postanowiłam zadzwonić do Ołeksandra. Żona Antonina poinformowała, że zakończyła się u niego seria operacji, teraz jest odpoczynek. Pozwolili ostrożnie stanąć na nogę. Stanął. I strasznie zabolało. Okazało się, że jest jeszcze jedno złamanie, wcześniej niezauważone. Odpoczynek odwołany… Ochotnik z Wesełego Podolu W jednej sali z Morozowem leży pochodzący z obwodu połtawskiego 24-letni Ihor Bachmut, student wyższej szkoły zawodowej, a od sierpnia 2014 roku ochotnik ukraińskiego wojska. — …Staliśmy na warcie z towarzyszem, starszym żołnierzem Witalijem Karpowem w Awdijiwce na pozycji Ałmaz. Podczas ostrzału raniło mnie miną. Dobrze, że zdążyliśmy przez radio powiadomić o zranieniu. Po pięciu minutach (!) wynieśli nas pod ostrzałem chłopcy-sanitariusze. Jesteśmy im wdzięczni! Ihor nie ma prawej nogi, druga jest tak okaleczona, że chłopak jej nie czuje. Póki co. Przeżył już pierwsze kilka operacji. Przed nim jeszcze wiele! Moja rodzina — to najważniejsze Witalij Karpow, urodzony w 1975 roku, ukończył szkołę medyczną. Felczer. Pochodzi z obwodu sumskiego, z Krasnopilla. Witalij opowiada mi o swoim dziadku — weteranie II wojny światowej. Ma 96 lat. Głowa rodziny! W czasach tamtej wojny spotkał w Niemczech rodaczkę, którą wywieziono na obczyznę jako siłę roboczą. Tam urodził się ojciec Witalija. Wrócili w rodzinne strony. „A ja mam Oksanoczkę i dwójkę dzieci: 16-letnią córkę Annę i 9-letniego synka Tymofija…” Chce mówić o rodzinie: „Moja rodzina — to najważniejsze. Bardzo kocham swoich”. Proste i szczere słowa żołnierza w ekstremalnych warunkach. Taras Hryhorowycz Najpierw poszedł walczyć tata. Potem i 23-letni syn… Taras Hryhorowycz. Znalazł się w tym samym oddziale co ojciec. Początkowo syn był starszym żołnierzem-karabinierem. Podszkolił się, został sierżantem. Pełnił obowiązki dowódcy plutonu 53. brygady zmechanizowanej SZU. Rodzinny duet frontowców Stefanowych ze wsi Smodna w rejonie kosowskim w obwodzie iwanofrankiwskim. Tata ma talent do artystycznej obróbki drewna. Syn ukończył szkołę muzyczną w klasie skrzypiec w Kosowie. Na wojnie skrzypce musiał zastąpić karabinem maszynowym, automatem, ale pseudonim w armii dali — „Solista”. — Jeszcze 20 czerwca 2015 roku zraniło mnie w lewą rękę. W 66. mobilnym lwowskim szpitalu ją podleczyli. Potem szpital w Czerwonoarmijsku, a wtedy 30 dni odpoczynku w domu. Wspominam, jak nie mogłem przyzwyczaić się do ciszy. Żeby zasnąć, włączałem muzykę. Potem znów na front, pod Awdijiwkę. Przywieźli nam nową broń. Zanim zaczniemy ją rozdawać i używać, trzeba ją sprawdzić. Moja brygada otrzymała zadanie sprawdzenia tej broni. To było na poligonie pod Czuhujewem, w obwodzie charkowskim. Zima. Zimno. Ziemia zaśnieżona, a musiałem, leżąc na tej ziemi, celować. I tak dwie doby. Andrij Hałycz z żoną Maryną Trzymałem się, dopóki nie zwalił mnie z nóg silny ból. I oto jestem w kijowskim szpitalu, na oddziale kardioreumatologii. Trzymam się na środkach przeciwbólowych. Zrobiono badania, wykryto skrzywienie kręgosłupa. Lekarka Wiktorija Jarosławiwna Zarucka zganiła mnie, że nie powiedziałem o zranionej ręce, że zwlekałem z problemami reumatycznymi. Rówieśnik z sali, Dmytro Buć z obwodu charkowskiego, przyznaje rację lekarce, bo już dobrze wie, czym jest reaktywne zapalenie stawów. Ale chłopcy są młodzi i z pomocą lekarzy pokonają swoje dolegliwości. Niespodziewane święto duszy Z Mariją Stus, rodzoną siostrą wielkiego poety, jedziemy do Makarowa w obwodzie kijowskim na spotkanie z uczniami makarowskiego liceum, na swoistą lekcję historii poświęconą żołnierzom ATO, tematowi podstępnej moskiewskiej agresji przeciwko niepodległej Ukrainie. Liceum jest duże, 900 uczniów! Sala pełna, przeważnie licealiści. Wielu chłopców i dziewcząt w wyszywankach. Są tu też nauczyciele poloniści, historycy, naczelnicy z rejonu. Organizatorem jest wykładowczyni historii Olha Semeniwna Semenenko. Przyglądam się wystrojowi, a na ścianie po prawej stronie – gazety z moimi reportażami z Kijowskiego Szpitala Wojskowego! Zaczyna się przedstawienie. Na ekranie film: portrety moich bohaterów-żołnierzy – Antona Wolenki, Jurka Paszystego, Serhija Babskiego, Romana Kapacia, Wałerija Kuzniczenki, Jurija Laszenki, Wiktora Honczaruka. Jeszcze i jeszcze imiona, portrety… Licealiści czytają ze sceny ich- Marharyta Dowhan z przyjaciółmi

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«Dobrze jest tworzyć historię…»

Andrij TOPACZEWSKIJ Wokół postaci Mychajła Hruszewskiego narosło niemało bajek; niektóre z nich są godne uśmiechu, inne wymagają sprostowania. Carscy żandarmi wymyślili, a radzieccy czekiści później podchwycili legendę, jakoby „pożyczył” on świadomość narodową w austriackiej Galicji. W rzeczywistości jednak poglądy historyczne i społeczno-polityczne Hruszewskiego zaczęły kształtować się jeszcze w latach młodzieńczych w gimnazjum w Tyflisie, a w pełni uformowały się w Kijowie, podczas studiów na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu św. Włodzimierza. Jego nauczycielami byli niestrudzeni działacze, profesor Wołodymyr Antonowycz i pisarz Ołeksandr Konyski. Dzięki wysiłkom tych uczonych patriotów we Lwowie otwarto pierwszą na świecie katedrę historii Ukrainy, do której kierowania zaproszono 28-letniego magistra M. S. Hruszewskiego. W starciu z moskalofilami szerzył w Galicji wiedzę o jednolitej historii i kulturze „od Sanu po Don”, kontynuował pracę nad „Historią Ukrainy-Rusi”, stał na czele Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, nalegał na utworzenie samodzielnego ukraińskiego uniwersytetu. Jednocześnie redagował tygodnik „Seło”, pisał dla „Rady” oraz „Literacko-Naukowego Biuletynu”. Szczególnie dbając o szerzenie wiedzy wśród młodzieży, w 1911 roku wydał „Ilustrowaną historię Ukrainy”. Jak pisał w „Autobiografii”, „w ciągu pół roku rozeszło się pierwsze wydanie w 6 tys. egzemplarzy i zostało powtórzone zaraz potem, jeszcze z większą ilością materiału ilustracyjnego…”. Po powrocie do Kijowa po wybuchu wojny w 1914 roku został aresztowany na podstawie wspomnianej wyżej żandarmskiej legendy jako „austriacki szpieg”, wielokrotnie przesłuchiwany i odbywał zesłanie w Symbirsku, Kazaniu oraz Moskwie. Kijów zobaczył ponownie dopiero po rewolucji lutowej, w marcu 1917 roku. Właśnie wtedy, jako wybitna osobowość, znajduje się w samym centrum wydarzeń historycznych, bierze w nich najaktywniejszy udział. „Dobrze jest tworzyć historię, ważniej niż pięknie ją pisać”. To powiedzenie Mychajła Hruszewskiego pomaga zrozumieć jego życiowy i twórczy cel. Narzędziem tworzenia Historii staje się jego publicystyka z czasów rewolucji ukraińskiej (1917–1921); niedawno została wydana jako osobny zbiór z gruntownym wstępem Ihora Hyrycza („Powrotu nie będzie!”, Charków, 2015). Szczerość i przekonująca siła tych artykułów, esejów, pamfletów, niezrównana erudycja historyczna autora stały się nabytkiem naszego czytelnika, który pod wpływem nowoczesnych technologii zaczął przyzwyczajać się do zwięzłej, ale bezbarwnej, odpersonalizowanej informacji. O specyfice własnej pracy Hruszewski pisał we „Wspomnieniach”: „W każdej chwili, w każdym stadium mojego życia muszę mieć przed sobą jakiś cel, któremu muszę oddać się całkowicie i bez reszty”. Ofiarna natura i wytrwały charakter uczonego widoczne są w 2000 publikacji, książek i broszur publicystycznych. Jego talent polemiczny ujawnił się jeszcze w „czasach kijowskich”, czyli w latach 90. XIX wieku, kiedy rozpoczynał główne dzieło swojego życia, „Historię Ukrainy-Rusi”. Wtedy toczyła się dyskusja z „normanistami” o korzeniach wschodniosłowiańskiej państwowości. Teorii normańskiej trzymali się w szczególności oficjalni rosyjscy historycy, umniejszając państwowotwórcze znaczenie Rusi Kijowskiej i jej ludu. Imperialną doktrynę moskalofilów Hruszewski podważył już w 1. tomie swojego monumentalnego dzieła, poświęcając temu zagadnieniu osobny rozdział. Zestawiał informacje kronikarskie z faktami historycznymi, stał ponad sporami dotyczącymi teorii normańskiej, ważył argumenty każdej ze stron. Unikając uproszczeń i przesad, autor „Historii…” przeprowadził wszechstronną, wnikliwą analizę źródeł pisanych dotyczących wschodniosłowiańskiej państwowości, której źródła i rozwój powiązał z Europą. W przeciwieństwie do swoich oponentów, którzy absolutyzowali znaczenie jednostek, znajdował, według własnej definicji, „ślady ewolucji społecznej w samym ludzie”. Zauważył w starych kijowskich zabytkach „charakterystyczne cechy języka ukraińskiego”, a na podstawie znalezisk archeologicznych przekonująco udowodnił, że Polanie i inni Słowianie Środkowego Naddnieprza nie zajęli miejsca mitycznych „Wielkorusów”, skądinąd nie migrowali, lecz byli autochtoniczną, odwieczną ludnością naszego kraju, bezpośrednimi przodkami Ukraińców. W jaki sposób potomek prawosławnych duchownych, syn profesora seminarium duchownego, dyrektora szkół ludowych, rzeczywistego radcy stanu stał się rewolucjonistą w nauce i polityce? Serhij Fedorowycz Hruszewski, gorliwie wychowując swojego pierworodnego, nie tylko zapoznawał go z Pismem Świętym, ale także przybliżał do literatury świeckiej, uczył ukraińskich pieśni. W swoim wyborze Mychajło niezależnie od ojca śmiało przyszedł do polityki poprzez historię. Sukcesy zaś badań historycznych, siła i głębia utworów publicystycznych w znacznej mierze spowodowane są nieustannymi poszukiwaniami nowego. Przyznawał, że do tego skłoniła go Biblia, którą studiował pod wpływem ojca… W 1918 roku pisze: „Wytartymi ścieżkami chodzić łatwiej, choć one ostatecznie, jak mówi Ewangelia, prowadzą do zguby wartości moralnych życia. Ale pokusa jest wielka i tutaj właśnie ważne jest… „odnaleźć siebie” i nie grać na cudzą nutę, a iść tą drogą, którą wskazały nam realne okoliczności” („Na progu Nowej Ukrainy”). Przejść pomiędzy pokusami i złudzeniami, nie zboczyć na ścieżkę wydeptaną i wyścieloną dobrymi chęciami, to cierniowa, wąska droga uczonego, badacza, poszukiwacza prawdy. Przypomnijmy słowa Szewczenki: „U każdego swój los i swoją drogę szeroką” — drogę, na której siły zła niszczą i zagarniają. Tę myśl Hruszewski potwierdza powiedzeniem Hryhorija Skovoroda o samopoznaniu i znowu — ewangeliczną prawdą: „Musimy »poznać siebie« i, poznawszy raz, trzymać się mocno tej linii, którą wskazuje nam to poznanie, i nie zbaczać »na przestronną drogę i szerokie bramy«, inaczej grozi nam niebezpieczeństwo, że po jakimś czasie jeszcze raz, po raz drugi będziemy przerabiać rewolucję — socjalną, walkę z domowym socjalnym bolszewizmem, jeszcze cięższą i bardziej krwawą”. Powiedziane wiek temu, dzisiaj brzmi aktualnie! Bezczynność dla niego to grzech, większy od błędu. To drugie „potomstwo nam wybaczy”; to pierwsze zaś — nigdy. Tak było i z bolszewickim dekretem „o pokoju”, który powitali przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej, a niektórzy nawet uwierzyli. Wychodząc z okoliczności, Hruszewski początkowo także poparł tę pokojową deklarację i nawet występował za federalizacją byłego imperium. Z czasem dało to powód, by nazywać go jeśli nie „czerwonym”, to przynajmniej „różowym”; stworzyła się legenda o politycznej niezdecydowaniu wybitnego uczonego jako przewodniczącego Centralnej Rady. Mylił się? Tak. Ale był genetycznie niekompatybilny z nowymi władcami Rosji. Wychowany na tradycyjnych wartościach, Hruszewski nie akceptował bolszewików z wielu powodów, wśród których ich bezbożność i agresywna amoralność były bardziej niż wystarczające i oczywiste. Szerokie bramy do królestwa ciemności, rozwarte przez Lenina i jego Komitet Centralny, groziły pochłonięciem i zniszczeniem ukraińskiej tożsamości narodowej. Tę niebezpieczeństwo dobrze sobie uświadamiał: „Ukraina nie może iść dalej starymi ścieżkami… którymi wlekło ją siłą gwałtowne moskiewskie rządy”, — rozwija myśl o jedynej możliwej, wiekami wycierpianej drodze budowy państwowej i narodowej, którą idziemy, często — wbrew dzisiejszej sytuacji. W domu, po zesłaniu, poczuł „kulturę piękna”, ale nie zobaczył „kultury życia”: „Kiedy ja, wróciwszy do Kijowa… słuchałem na szewczenkowskim spektaklu cudownych śpiewów naszych chórów, płakałem, ale płakałem nie z radości! My… zbyt pięknie śpiewamy w porównaniu z tym, co umiemy i możemy w naszych sprawach. Mamy zbyt piękną literaturę, muzykę, sztukę w porównaniu z naszym ubóstwem w pracy społecznej i politycznej”. Paradoks? Wcale nie. Hruszewskiego niepokoiła pewna jednostronność, niezrównoważenie wspólnoty młodego ukraińskiego państwa. W jego publicystyce terminem „kultura” nie określa się jakiegoś kręgu wiedzy humanistycznej. Kulturalne muszą być gospodarka, nauka, oświata, dyplomacja, sądownictwo, medycyna, handel, wszystkie przejawy życia społecznego i państwowego. Kultura i duchowość są nieodłącznymi cechami zawodów, instytucji, urzędów. Słowem „kulturalny” określał stan lub jakość. Obecnie nazywamy to europejskimi standardami… Warto posłuchać uwag i testamentów mądrego, wysoko wykształconego Mychajła Hruszewskiego. Niech przez ostatnie stulecie sens pojęcia „kultura” nieco się zmienił: sztuki plastyczne, teatr, muzyka, kino weszły do ogólnego pojęcia „sztuka”. Ale wtedy jaką jeszcze kulturą zajmuje się nasze Ministerstwo Kultury i Sztuki — może trypolską? W dziedzinie oświaty ludowej szczególne znaczenie Hruszewski nadawał historii, ale nie tylko przez własne zawodowe upodobania. W poznawczej książce „Na progu nowej Ukrainy” wśród warunków duchowej i politycznej niepodległości wyróżnia wspólne rozumienie historii swojego kraju. Właśnie historia państwa i narodu, postrzeganie jej, według biblijnej tradycji, jako całościowego procesu od początku do naszych dni, ma zjednoczyć wszystkie warstwy społeczeństwa. Wtedy wyciąga się świadome wnioski z przeszłości, od której zależy przyszłość… Zauważmy, że takie widzenie biegu historii, w nieprzerwanym (liniowym) czasie, jest właściwe właśnie myśleniu chrześcijańskiemu, w odróżnieniu od pogańskiego, kiedy człowiek żył w czasie cyklicznym, od żniw do żniw, błagając swoich bogów, aby znów nastało lato. Coś podobnego powróciło w czasach radzieckich: przeszłość przekreślano w oczekiwaniu na „świetlaną” przyszłość, za którą odpowiadała garstka „klasyków” marksizmu. Uświadamiając sobie niebezpieczeństwo fałszowania przeszłości i wulgaryzacji przyszłości, pisze: „Studiowanie dzieł przodków stanowi przedmiot wychowania jeszcze w bardzo wczesnych stadiach… (i jest) podstawą tej ludzkiej solidarności, na której żyje i rozwija się samo życie społeczne”. Należy sprostować rozpowszechnioną legendę, jakoby pragnął „rozwiązać armię”. Tragedia pod Krutami, zajęcie Kijowa przez murawjowców, celowy ostrzał pociskami zapalającymi jego rodzinnego domu w styczniu 1918 roku ostatecznie położyły kres nadziejom na pokój z bolszewikami samego Mychajła Hruszewskiego oraz innych, mniej skłonnych do historycznych uogólnień. Krzepło zrozumienie, że obronić ukraińską niepodległość mogą nie dyplomacja, nie czynniki zewnętrzne, a silne wojsko. Chociaż niektórzy przywódcy URL, skuszeni socjalistycznymi ideami pacyfizmu, wyobrażali sobie siły zbrojne jako ochotnicze. Przyszłe ukraińskie wojsko Hruszewski widział jako kulturalne. Oznacza to: armia nie z rekrutów, którzy, broniąc „ohydy starego reżimu”, nie wiedzieli, o co walczą, nie wyobrażali sobie, po co im Port Artur lub Dardanele, jak to było w 1904 i 1914 roku. W obronie Ukrainy stają świadomie, szanując „wartości państwa”. Taka armia nie tylko chroni wysokie wartości moralne, ale i żyje nimi. Będzie ona „nie zagrożeniem, a gwarancją państwa i narodu”. W odróżnieniu od wielu swoich (i naszych) współczesnych, Hruszewski rozumiał, że demokracja jest celem, a nie środkiem. I w armii widział tylko jeden ze środków osiągnięcia wysokiego celu — budowy demokratycznych stosunków w państwie. Ale nawet uważając armię za „instytucję przejściową”, którą z czasem zastąpi „ogólnonarodowa milicja” według ustroju terytorialnego, w istocie był za armią zawodową, z wyższym wykształceniem dla korpusu oficerskiego, który by „nie uciekał z wojska na bardziej syte placki”. Na taką armię, dodaje, „nie szkoda będzie znacznej części budżetu”. Rok 2016 minął pod znakiem Mychajła Hruszewskiego z okazji jego 150-letniego jubileuszu. Lecz już w roku bieżącym możemy obchodzić 100-lecie jego prac społeczno-politycznych, rewolucyjnej publicystyki, rozpoczętej przemówieniem na Ukraińskiej Manifestacji w Kijowie 19 marca 1917 r. Publicystyczne dziedzictwo M. S. Hruszewskiego obala mity, wymysły i zwykłe niedomówienia, które towarzyszą politycznym sporom wokół postaci Wielkiego Ukraińca.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Homanowa, zostaje członkiem rzeczywistym Akademii Nauk ZSRR. Wydawałoby się, że wyrażone w jego publicystyce zastrzeżenia polityczne się zdezaktualizowały. Lecz w cyklicznym czasie, w którym istniało państwo bezbożników, przeszłość powróciła! Po wygaszeniu prowokacyjnej stalinowskiej „ukrainizacji” stworzone przez niego instytucje zostały zamknięte, czasopisma zawieszone, a samego Hruszewskiego ponownie wysłano do Moskwy. Odbyło się to na tle systemowego niszczenia inteligencji narodowej, kierowników gospodarczych, a nawet partyjnych, wreszcie — ludobójstwa Ukraińców poprzez Hołodomor. Jeśli chodzi o księgę jego życia, w przedmowie do jej wznowienia (w 10 tomach) w 1991 r. jeden z organizatorów tego projektu, Frank Sysyn, zauważył, że „po krótkim okresie liberalizmu lat 20. radzieckiej cenzurze dane było zademonstrować znacznie skuteczniejsze środki w pozbawianiu ukraińskiego czytelnika „Historii Ukrainy-Rusi”, niż carskim żandarmom i celnikom”. Pamięć o wielkim uczonym została zaniedbana, tylko czasami „burżuazyjnym nacjonalistą” i „wrogiem ludu” straszono studentów, którzy odważyli się sięgnąć po jego dzieła. W czasach Niepodległości społeczeństwo i państwo zwróciły się twarzą do tej monumentalnej postaci. Spuściznę Hruszewskiego badają historiografowie, literaturoznawcy, politolodzy, ale żaden artykuł czy dysertacja nie zastąpi żywego kontaktu. Rozpoznać dom, w którym żył i pracował, odwiedzić gabinet pracy, zobaczyć portrety jego kolegów i bliskich, dotknąć książkowych rarytasów, posłuchać opowieści badaczy Hruszewskiego, a nawet krewnych samego Mychajła Serhijowycza… Na szczęście wszystko to jest możliwe i odpowiedni adres istnieje. Na początku XX w. Mychajło Hruszewski z rodziną nabył budynek na historycznej Pańkiwszczynie, między ulicami Tarasiwską, Mykilśko-Botaniczną oraz Pańkiwską. Według legendy, oficjalnie niepotwierdzonej, ale godnej życzliwego uśmiechu, nazwy ulic pochodzą od imion cyrylo-metodyjczyków: Tarasa Szewczenki, Mykoły Kostomarowa i Pantełejmona Kulisza. W tym kwartale, zwanym „łacińskim”, od dawna mieszkali profesorowie uniwersyteccy i studenci. Właśnie tutaj powrócił po emigracji Mychajło Serhijowycz, tutaj żył i pracował do ostatniego zesłania. I po odpowiedniej renowacji ta siedziba stała się jego muzeum. Tak, 10 lat temu otworzyły się drzwi Historyczno-Memoriałowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego w Kijowie. W stosunkowo niedługim czasie dawna posiadłość Hruszewskich przy ul. Pańkiwskiej 9, dzięki wysiłkom entuzjastów muzealnictwa — Switłany Pańkowej, Mykoły Kuczerenki, Olhy Melnyk, Julii Czerniak, Hanny Kandaurowej — przekształciła się w aktywny ośrodek edukacyjny, godny pamięci wybitnego uczonego, obywatela i polityka. Odradzając tradycje rodzinnego ogniska Hruszewskich, pracownicy muzeum organizują konferencje, seminaria, prezentacje, wystawy w ramach akcji „Historyczne ćwiczenia w Domu Hruszewskich”. Tutaj można zapoznać się z unikalną biblioteką oraz dorobkiem współczesnych badaczy, obejrzeć filmy o Wielkim Ukraińcu. A co najważniejsze — odpowiedzieć na własne pytanie, kim był i jest dla nas Mychajło Hruszewski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Ustawa o śmierci państwowego statusu języka ukraińskiego nr 5670

Wspominając o budżecie, bez delikatnego terminu „korupcja” z obrzydzeniem pisał o tym, że „uważano za swego rodzaju sport, chwalebną śmiałość »nadąć skarb«, urwać z niej jak najwięcej, »nakryć« ślepą, nieporządną i pretensjonalną biurokrację”. Przykro niepokoiły go choroby moralne społeczeństwa, rozbudzonego rewolucyjnymi wstrząsami, w szczególności — „orgia rozkradania i tworzenia drogo opłacanych stanowisk i synekur, obsadzania ich z protekcji różnymi krewnymi i powinowatymi”. Spostrzeżenia, odzwierciedlone w publicystyce Hruszewskiego, nierzadko przypominają nam do bólu znajome problemy teraźniejszości. Niemało podobieństw widzimy w różnych okresach naszej historii. Czyż nie powracamy do „cykliczności” czasów pogańskich lub sowieckich? Na czele Centralnej Rady w kwietniu 1918 r. zetknął się z przewrotem hetmańskim. Na żądanie niemieckich oficerów opuszczenia sali obrad Mychajło Hruszewski nie ruszył się z miejsca. Niezmącony siedział w fotelu przewodniczącego, ryzykując wolnością czy nawet życiem. Tę rycerską legendę odzwierciedlił rzeźbiarz Wołodymyr Czepełyk w pomniku M. S. Hruszewskiego, ustawionym obok miejsca zdarzenia, na ul. Wołodymyrskiej. Nie mając osobistych ambicji politycznych, nadal zajmuje się nauką, bacznie śledząc gwałtowny bieg wydarzeń na Ukrainie. Od marca 1919 r. — na przymusowej emigracji: Praga, Genewa, Wiedeń… Redaguje i wydaje czasopisma naukowo-polityczne, pracuje nad „Historią literatury ukraińskiej”. Rozpatrując historię kompleksowo, w nieprzerwanym czasie, nie przeceniając roli poszczególnych osób, znajdował związki przyczynowo-skutkowe procesów literackich z rozwojem gospodarczym społeczeństwa oraz wydarzeniami historycznymi. Zakłada w Wiedniu „Ukraiński Instytut Socjologiczny”, gdzie czyta kurs błyskotliwych wykładów o podstawach obywatelstwa. Ale uznany lider ukraińskiej nauki marzy o zakończeniu swojej życiowej i twórczej drogi w ojczyźnie. Oto jak mu się to udało. Motywy powrotu Hruszewskiego są zbyt konkretne i zrozumiałe, by stać się legendą. Niemało patriotów, którzy po utracie przez Ukrainę niepodległości pozostali za granicą (Wołodymyr Wynnyczenko, potomkowie Iwana Franki i in.), wierzyło w możliwość kompromisu z bolszewikami. Sprzyjało temu ogłoszenie nowej polityki ekonomicznej, ukrainizacja instytucji państwowych i placówek oświatowych, zachowanie stworzonej za hetmana Skoropadskiego Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN). I obietnice, obietnice… Osobiście dla Hruszewskiego była w tym jeszcze możliwość dopisania „Historii…”, pracując w archiwach Kijowa i Moskwy. Po długich negocjacjach z sowieckimi funkcjonariuszami, w marcu 1924 r. wraz z rodziną ponownie znajduje się w Kijowie. Lecz ten ostatni, poemigracyjny okres (zmarł w listopadzie 1934 r.) był najbardziej sprzeczny i tragiczny. Początkowo Mychajło Hruszewski zostaje wybrany akademikiem WUAN, w systemie której kieruje kilkoma sekcjami i komisjami. Wydaje szereg zbiorów naukowych, czasopismo „Ukraina”, zanurza się w badania spuścizny swoich poprzedników M. Kostomarowa, W. Antonowycza, M. Dra- Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor Artykuł 1. Język ukraiński — jedyny język państwowy w Ukrainie 2. Status języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego nie może być podstawą do negowania praw językowych i potrzeb osób należących do mniejszości narodowych. (Czyli pełne utwierdzenie języków mniejszości narodowych w opozycji do języka państwowego, który dla zamydlenia oczu nazwano w artykule „jedynym językiem państwowym”. Właśnie to postanowienie jest na wskroś schizopsychogłosową ideą ustawy, która w rzeczywistości, według planów miedwiedczukowsko-poroszenkowskich i sadowistowskich, ma zrealizować hasło „jedyny kraj — jedinaja strana”). Artykuł 2. Zakres obowiązywania Ustawy 2. Działanie niniejszej Ustawy nie rozciąga się na sferę prywatnego porozumiewania się oraz sprawowania obrzędów religijnych. (Czyli celowe wyłączenie języka państwowego ze sfery prywatnej, co jest irracjonalną podstawą utwierdzania języka państwowego). Artykuł 20. Język państwowy w sferze telewizji i radiofonii 6. W celu zaspokojenia potrzeb mniejszości narodowych, zagranicznej widowni lub w celach edukacyjnych organizacje telewizyjne i radiowe mogą prowadzić nadawanie w innych językach. Łączny czas trwania obcojęzycznych programów telewizyjnych i radiowych oraz audycji nie może przekraczać dla nadawców ogólnokrajowych — 10% czasu dobowego nadawania, dla nadawców regionalnych i lokalnych — 20% czasu dobowego nadawania, a dla podmiotów państwowej radiofonii zagranicznej Ukrainy — 60% czasu dobowego nadawania. (Czyli dalsza schizofrenia językowa w przestrzeni informacyjnej, która niszczy podświadomość, zwłaszcza na poziomie wymuszonego przełączania kodów językowych). Artykuł 21. Język państwowy w drukowanych środkach masowego przekazu 2. Na życzenie założyciela drukowanego środka masowego przekazu może on być wydawany także w dwóch lub więcej wersjach językowych, z których jedna jest w języku państwowym. Przy tym objętość, treść, częstotliwość wersji w innych językach muszą odpowiadać objętości, treści, częstotliwości wersji w języku państwowym, a nakład ukraińskojęzycznej wersji musi stanowić nie mniej niż 50% łącznego nakładu wszystkich wersji językowych tego drukowanego środka masowego przekazu. (Czyli świadomy kurs na równoległe istnienie innych języków, które będą ograniczać pole języka państwowego). Artykuł 22. Język państwowy w wydawnictwach książkowych i rozpowszechnianiu książek 2. Według uznania autorów, wydawców wydanie książkowe może być wydawane obok języka państwowego w innych językach. Przy tym tekst, objętość, wygląd zewnętrzny wydania książkowego w innym języku musi odpowiadać tekstowi, objętości, wyglądowi zewnętrznemu wydania książkowego w języku państwowym. Liczba takich wersji językowych wydania książkowego nie jest ograniczona, przy tym nakład wydania książkowego w języku państwowym musi przewyższać nakład tego wydania książkowego, wydanego w jakimkolwiek innym języku. 5. Wydania książkowe w języku państwowym muszą stale stanowić nie mniej niż 50% tytułów wydań książkowych od ogólnej liczby tytułów wydań książkowych w każdej księgarni, innej placówce prowadzącej rozpowszechnianie książek, oprócz księgarni, które rozpowszechniają wydania książkowe wyłącznie w językach urzędowych Unii Europejskiej. (Czyli ktokolwiek będzie mógł prawnie zażądać w każdej księgarni, gdzie teraz, dla przykładu, sprzedają WYŁĄCZNIE ukraińskojęzyczne książki, posiadania w sprzedaży OKUPANTOMOWNEJ literatury). Artykuł 23. Język państwowy w sferze elektronicznych systemów informacyjnych 6. Przedstawicielstwa internetowe (w tym strony internetowe, strony w sieciach społecznościowych itp.) organów władzy państwowej, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji form własności państwowej i komunalnej, środków masowego przekazu zarejestrowanych w Ukrainie, a także prywatnych przedsiębiorstw realizujących towary i usługi w Ukrainie, wykonywane są w języku państwowym. Obok wersji przedstawicielstw internetowych (w tym stron internetowych, stron w sieciach społecznościowych itp.) wykonanych w języku państwowym, mogą także istnieć wersje w innych językach. Wersja w języku ukraińskim ładuje się domyślnie i posiada nie mniej informacji pod względem objętości i treści niż wersje obcojęzyczne. (Czyli jaskrawa demonstracja wtórności języka państwowego i uwypuklanie obcojęzycznych priorytetów w elektronicznych systemach informacyjnych oraz utwierdzanie prawa do obcego języka). Artykuł 24. Język państwowy w sferze informacji do ogólnego zapoznania się 1. Informacja do ogólnego zapoznania się (w tym ogłoszenia, drogowskazy, wskaźniki, szyldy, komunikaty, napisy oraz inna informacja tekstowa, wizualna i dźwiękowa) podawana jest w języku państwowym i może być powielana w innych językach. (Czyli demonstracyjna dywersja przeciwko językowi państwowemu w najszerszej sferze komunikacji). Artykuł 26. Język państwowy w sferze obsługi konsumentów 2. Na prośbę klienta jego osobista obsługa może być realizowana także w innym języku, akceptowalnym dla stron. (Czyli utwierdzenie absolutnej nieobowiązkowości języka państwowego w sferze serwisu, co jest codziennym bytem językowym). Artykuł 29. Język państwowy w sferze ochrony zdrowia 1. Językiem ochrony zdrowia, pomocy medycznej i obsługi medycznej jest język państwowy. 2. Na prośbę osoby, która zwraca się o uzyskanie pomocy medycznej lub obsługi medycznej, jej osobista obsługa może być realizowana także w innym języku, akceptowalnym dla stron. (Czyli utwierdzenie nieobowiązkowości języka państwowego w dziedzinie zdrowia-życia). Artykuł 32. Język państwowy w sferze transportu 3. Językiem obsługi pasażerów w transporcie jest język państwowy. Na prośbę pasażera jego indywidualna obsługa może być realizowana w innym języku, akceptowalnym dla stron. (Czyli absolutne zaprzeczenie samego statusu języka państwowego, który przewiduje przede wszystkim obowiązek stosowania języka państwowego, a nie sposoby jego zastąpienia!). Artykuł 34. Język wniosków do zrzeszeń społecznych, partii politycznych i osób prawnych prawa prywatnego 2. Zarejestrowane w Ukrainie zrzeszenia społeczne, partie polityczne i osoby prawne prawa prywatnego mogą także przyjmować do rozpatrzenia wnioski w innych językach. (Czyli pokazowe usunięcie języka państwowego z życia społeczno-politycznego). I tę bazgraninę ci małorosjanie pod kierownictwem, najwyraźniej Miedwiedczuka, nazywają „Ustawą Ukrainy O języku państwowym”! W rzeczywistości jest to ustawa o śmierci państwowego statusu języka ukraińskiego. „Doborolas Ukraina / Do samoho kraju. / Hirsze lacha swoji dity / Jiji rozpynajut […] Proswityty, kazut, chochut / Materyni oczi / Sowremennymy ohniamy”. Osobno o artykule edukacyjnym 17 patrz: http://blogs.pravda.com.ua/authors/farion/5898675c527b9/ Panowie! Przytaczam tylko krzyczące artykuły z projektu ustawy językowej nr 5670, który logicznie kontynuuje ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki. Dlatego tak głośno o nim krzyczą, całkowicie przemilczając jeszcze dwie głębokie ustawy 5556 i 5669. Właśnie projekt ustawy nr 5670 wciela w życie moskiewsko-miedwiedczukowską ideologemę „Jedyny kraj—Jedinaja strana” i najdobitniej świadczy o tym art. 1, punkt 2, który jest praktycznie skopiowany z Artykułu 6. „Język państwowy Ukrainy” z ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, punkt 3: „Obowiązkowość stosowania języka państwowego lub wspieranie jego użycia w tej czy innej sferze nie powinny być interpretowane jako zaprzeczenie lub umniejszenie prawa do korzystania z języków regionalnych lub języków mniejszości w odpowiedniej sferze oraz na terytoriach ich rozpowszechnienia”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Całym swoim życiem zaświadczam — Odesszczyzna nie jest rosyjskojęzyczna!

Łarysa NEDIN — zasłużona artystka Ukrainy, laureatka wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród artystycznych. Od 1992 roku pracuje w Ukraińskim Radiu. Obecnie zajmuje stanowisko redaktora naczelnego Głównej Redakcji Audycji Artystycznych. Prowadzi autorski program „Wieczorny klub aktorki Łarysy” oraz audycje „Od soboty do soboty” i „I znowu spotkanie”. O swojej wieloaspektowej działalności artystycznej i literackiej oraz swojej wizji problemów ukraińskiej kultury opowiada czytelnikom ulubionego tygodnika „SP”, który prenumeruje od wielu lat. Benefis Łarysy Nedin. Dom Aktora. 1.02.2005 r. Swoją ukraińskość zawdzięczam nauczycielom — Łaryso Mykołajiwno, długo wmawiano nam, że na południu Ukrainy idee „ruskiego miru” są popularne, 3 lata temu była próba wdrożenia w Odessie projektu „Noworosja”, który z powodzeniem upadł. A Pani od samego początku owocnie pracuje na rzecz ukraińskiej kultury. Co się do tego przyczyniło? — Pochodzę z miasteczka Owidiopol na Odesszczyźnie. Kiedy zostałam zasłużoną artystką Ukrainy, nagrodzono mnie tytułem „Honorowy mieszkaniec Owidiopola”. Moi ziomkowie z własnych środków, z inicjatywy rady osiedlowej, wznieśli pomnik starożytnego rzymskiego poety Owidiusza. Są dumni, że mają styczność z tak światowej sławy autorem, znają jego filozoficzne dzieło „Metamorfozy”. Swoją ukraińskość zawdzięczam nauczycielom. Ulubione nauczycielki języka i literatury: Ołeksandra Pawliwna Nemazenko, Ada Illiwna Andrijaszczenko, która obecnie ma już ponad 90 lat, a wciąż jeszcze wykłada. Całym swoim życiem obalam twierdzenie, że Odesszczyzna to rosyjskojęzyczny kraj. Nawet w samej Odessie język jest specyficzny, „odeski”. A we wsiach wszystkie szkoły są ukraińskojęzyczne, po rosyjsku tam nie rozmawiają. Oczywiście, ukraiński nie jest czysty literacki, jest zsurżykowany. Dlatego, że mieszka tam wielu przedstawicieli różnych narodowości: Mołdawian, Gagauzów, Bułgarów, Greków, Niemców i innych. Tutaj szanuje się przedstawicieli różnych kultur. W szkole, w której się uczyłam, zawsze na mnie czekają. W szkolnym muzeum jest też mój kącik. Za każdym razem odwiedzam redakcję naszej gazety „Naddnistrianska prawda”, prezentuję nowe książki, płyty itp., urządzam spotkania twórcze z ziomkami. Jestem zakochana w tym kraju na urwiskach Limanu Dniestrowskiego, gdzie wieje gorący wiatr, w którym czuję greckie zapachy, bo rośnie tu dużo dzikich oliwek, gdzie w każdej jagodzie winogrona uśmiecha się do ciebie słoneczko, gdzie czuć woń limanu, stepu i morza. Mam tam mamę, brata, tam jest grób mojego ojca, moi przyjaciele, koledzy z klasy, tam dorastała moja córeczka. A jaka różnorodna jest nasza kuchnia, ona również świadczy o smakach narodów, które tam żyją. Do dziś nie wyobrażam sobie letniego urlopu bez odwiedzin w Owidiopolu. Zdarzyło mi się dwukrotnie nagrywać w radiu wybitnego chirurga Mykołę Amosowa, który podkreślał fenomenalność naszego kraju, gdzie bardzo szybko goją się rany, wyleczone zostają różne choroby. — Jedną z Pani licznych pasji artystycznych jest działalność aktorska. Które spektakle wywarły największe wrażenie? — Moja działalność twórcza rozpoczynała się w latach 1988—1990 na Bukowinie, w Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Olhy Kobylańskiej. Teatr ze spektaklami wyjeżdżał do Polski, Rumunii. Kiedy wróciłam do Kijowa, pięć lat pracowałam jako aktorka w teatrze-studiu „Budźmo”, któremu przewodniczył Serhij Proskurnia. W 1991 roku, na miesiąc przed ogłoszeniem niepodległości, na scenie teatru Franki jako pierwsi środkami teatralnymi zaczęliśmy mówić o Łesiu Kurbasie. Była to wspólna inscenizacja naszego teatru i grupy artystycznej „Jara” nowojorskiego teatru La Mama, któremu przewodzi reżyser Wirlana Tkacz. Z tym spektaklem objechaliśmy wiele miast Ukrainy, wyjeżdżaliśmy za granicę. Na początku lat 90. na centralnym placu Monachium pod gołym niebem graliśmy spektakl poświęcony Serhijowi Paradżanowowi „Wierzymy, że nie umrzemy”. Byłam zszokowana, że w tamtym czasie Niemcy nic nie wiedzieli o Ukrainie, z wyjątkiem awarii w Czarnobylu. Dopiero po Pomarańczowej Rewolucji o nas zaczął mówić cały świat. W moim dorobku twórczym jest siedem filmów kinowych. Kiedy grałam, poznałam bardzo interesującego reżysera filmowego Wasyla Illiaszenkę. Podarował mi swoją nowelę filmową „Nieznana legenda o Klaudii Prokuli, żonie Poncjusza Piłata, o Poncjuszu Piłacie i Jezusie Chrystusie”. Zrobiła na mnie wrażenie, wywróciła moje wyobrażenie o chrześcijaństwie. Ponieważ na przełomie upadku Związku Radzieckiego i narodzin Ukrainy z powodu braku pieniędzy w kinie panował kryzys, filmów praktycznie nie kręcono, a ja szukałam materiału na monodram w związku ze zbliżającym się 2000-leciem Narodzenia Chrystusa, chciałam przypomnieć ludziom o wiecznych wartościach, kolosalnej ofiarności Jezusa Chrystusa — wykorzystałam ten wątek. — Stała się Pani inicjatorką odrodzenia i rozwoju wspaniałego gatunku — ukraińskiego romansu. Co popchnęło Panią do takiego pomysłu? — Zainteresowałam się: dlaczego w Rosji Ołeksandr Malinin z wielkim sukcesem śpiewa romanse, nie tylko klasyczne, ale i współczesne. A u nas nikt tego nie robi. A potem dowiedziałam się, że za władzy radzieckiej ten gatunek uważano za przejaw drobnomieszczańskich gustów i wykonywanie romansów było zabronione. Przez to, że naszą nację chciano uczynić mankurtami, ten gatunek na 5 dziesięcioleci przerwał swój rozwój. Cieszę się, że zadziałałam jak petarda, po której romans zaczęto odradzać, ponieważ mój pierwszy koncert odbył się z wielkim sukcesem. A po roku zainteresowałam się: „A dlaczego nie przyjęło się mówić o współczesnej pieśni duchowej i romansie duchowym”? I wraz z kompozytorami Tetianą Stamati-Ołeniową, Ihorem Jakubowskim, Hennadijem Wołodkiem stworzyliśmy projekt o charakterze duchowym, chrześcijańskim. Ten koncert odbył się w Galerii Ławry Peczerskiej. Na końcu do występu dołączył chór dziecięcy „Zirnycia”, wydawało się, że śpiewały z nami małe aniołki. Ten koncert wielokrotnie pokazywano w telewizji, wydałam płyty, kasety. Najważniejsze to pomagać ludziom — Ukraińskie Radio — Pański los? — Jeszcze w czasach studenckich wykładowca reżyserii Jurij Mykołajowycz Dziuba zaczął mnie angażować do różnych słuchowisk radiowych, do czytania poezji na antenie. Kiedy wróciłam z Czerniowiec do Kijowa, równolegle z teatrem-studiem współpracowałam już z ukraińskim radiem od 1992 roku. W 1995 roku zaproponowano mi objęcie kierownictwa redakcji programów rozrywkowych, obecnie nazywa się ona „Redakcją audycji artystycznych”: tutaj pojawiły się zarówno audycje kulturoznawcze, jak i kompozycje literacko-muzyczne. W 1995 roku powstał mój program „Wieczorny klub aktorki Łarysy”, nie od razu został przyjęty w redakcji. Program ukazywał się raz w tygodniu. I już pod koniec pierwszego miesiąca zaczęły napływać stosy listów. Niby niczego nowego nie odkryłam — to wywiady ze znanymi ludźmi. Ale są one swobodne, demokratyczne, wolne, a przy tym inteligentne, bez brutalności. Potrafię rozgadać ludzi, w rozmowie stawali się sobą. Podczas montażu starałam się włączać ciekawe fragmenty, aby bohatera audycji, którego znają, zobaczono pod innym kątem. Starałam się pokazać żywego człowieka z jego problemami, zainteresowaniami. To przyciągało słuchaczy, zaczęli dzielić się swoimi problemami. Po co wybieramy ten zawód? Mój nauczyciel Łeonid Artemowycz Olijnyk mawiał: „Jest Bóg, który w pewnym momencie tchnie życie. Rodzi się człowiek. Jest lekarz, do którego przychodzimy, aby utrzymywać swoje zdrowie fizyczne. A na ludzi zawodów artystycznych nałożona jest szczególna misja, bo chodzi o życie duchowe człowieka”. Jeśli audycja pomoże choć komuś, nie jest daremna. Ten program jest już 22 lata na antenie, pozostaje popularny. Teraz mniej jest listów w kopertach, więcej w formie elektronicznej. Ludzie zwierzają się z tego, co skryte. To zmusza do odpowiadania, w miarę możliwości pomagania. — Radio przewodowe to obiekt strategiczny? — Nie można mierzyć życia na Ukrainie tylko stolicą. Już 100 kilometrów od Kijowa daleko nie w każdym domu jest komputer i internet, niektórzy mają jeszcze stare telewizory, nawet nie kolorowe. Trzeba pamiętać, że życie akumuluje się nie tylko w metropoliach. Moim głębokim przekonaniem jest to, że prawdziwa kultura zaczyna się od peryferii. Tak, jesteśmy w epicentrum, tutaj schodzi się najwięcej informacji, tutaj jest bardzo dużo możliwości. Ale tradycje i nasz rodowód zachowują się w głębi kraju. Dlatego muszą być i nowoczesne technologie, i radiofonia przewodowa, jest ona niezwykle wygodna. Ot, w moim rodzinnym Owidiopolu mama mogła słuchać tego radia i w domu, i na podwórku. Nadajnik był trzyprogramowy. Niestety, przewodnicząca naszego osiedla wyjaśniła, że obecnie z budżetu rejonowego zniknął nawet paragraf „radiofonia przewodowa”, na jego utrzymanie, naprawę nie ma skąd brać środków. Na szczeblu państwowym nie przywiązuje się do tego wagi. Mogą zdarzyć się kataklizmy naturalne, zniknie prąd… A teraz trwa wojna na wschodzie. Daleko nie jest fantastyczną sytuacją, że na przykład wybuch zniszczył wieżę telewizyjną. Spróbuj ją odnowić. A radio — pociągnąłeś cewkę — i masz łączność. Na przykład Łukaszenka na Białorusi wprowadził radiofonię przewodową do każdego domu. Widząc, co dzieje się na Ukrainie, wykorzystuje radio przewodowe jako obiekt strategiczny. Możliwe, że i u nas powinno się nim opiekować Ministerstwo Sytuacji Nadzwyczajnych albo SBU. Czyżby w naszym politycznym środowisku nie było ludzi, którzy by to zrozumieli? Zamiast tego w Kijowie wyrosły całe budynki, gdzie radio nie jest przewidziane. To krótkowzroczne. — Bardzo wielu ludzi kocha radio „Kultura”. Niestety, nie zawsze i nie wszędzie łatwo je złapać. Czy można zmienić sytuację? — Nadawanie zaczynało się od ukraińskiego radia, telewizja pojawiła się później. Teraz przestało ono istnieć jako odrębna struktura, jesteśmy filią Narodowej Publicznej Telewizji. To niesłuszne. Telewizja i radio mają swoją niepowtarzalną specyfikę. Technologia przygotowywania audycji jest inna, środki są inne. Możliwe, że reformy coś zmienią na lepsze, choć na razie zmiany nie są do końca zrozumiałe. Jesteśmy teraz filią spółki akcyjnej „Narodowa Publiczna Kompania Telewizyjna Ukrainy”. Co przeszkadza stworzyć dwie struktury: Narodową Telewizję Publiczną i Narodowe Radio Publiczne? Domyślam się dlaczego: w gabinetach wysokich kierowników nie ma gniazdek radiowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mają na ścianach wielkie plazmowe telewizory. Ukraina także zasługuje na to, by mieć również media państwowe. Dziwi mnie, dlaczego pod adresem prawnym Chreszczatyk 26 nagle powstało radio publiczne i dlaczego to radio publiczne zajęło czas na pierwszym kanale. Z powodu tej zmiany na pierwszym kanale zniknęło nadawanie artystyczne. Swoje audycje prezentowały tam twórcze zespoły „Promień” i „Kultura”. Obecnie na pierwszym kanale nie usłyszycie spektakli teatralnych, oper, obszernych audycji literackich. Dlaczego radiu publicznemu nie przydzielono oddzielnych częstotliwości i osobnego pomieszczenia? Doszłam do wniosku, że za tym wszystkim stoją projekty biznesowe, a nie troska o słuchaczy. Poza tym Radio Ukraińskie zajmuje te częstotliwości, które trudno złapać. Współczesne odbiorniki produkuje się z podziałką 80 i wyższą. W Białorusi i Chinach produkuje się odbiorniki o niższych częstotliwościach. A Radio Ukraińskie zajmuje fale 69, 72,8. Na falach średnich nadaje tylko „Promień”. Bardzo wiele osób prosi, by fale średnie przydzielono właśnie kanałowi „Kultura”, aby można je było łatwo odbierać na wszystkich odbiornikach, we wszystkich zakątkach Ukrainy. Musi być „Czwarta zmiana” — Ma Pani dorobek także w literaturze. Co Pani zrobiła i jakie ma Pani plany na przyszłość? — Niedawno w Domu NSPU odbył się mój wieczór autorski. Czytałam wiersze dawne i nowe, a prozę odczytała moja córka, obecnie studentka Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Karpenki-Karego. Byli obecni pisarze, którzy odegrali bardzo ważną rolę w moim życiu literackim. Kiedy byłam studentką, zawsze czytałam „Literacką Ukrainę”. W jednym z numerów uderzyło mnie zdjęcie, na którym były cztery bardzo piękne kobiety: Lubow Hołota, Hanna Czubacz, Switłana Jowenko i Neonila Kriukowa. Zachwyciły mnie nie tylko urodą, ale także talentem. Potem każda z nich pojawiła się w moim życiu. Z Nilą Kriukową nasze drogi przecinały się na różnych koncertach i festiwalach (ściśle współpracuję z Twórczą Spilką Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy, która w ciągu roku organizuje około 20 różnych festiwali). Mój pierwszy utwór opublikowany w czasopiśmie „Ojczyzna” ukazał się wtedy, gdy redaktorką była Switłana Jowenko. Z 20 wierszy, które jej przyniosłam, stworzyła tak profesjonalną i piękną kompozycję, że przez długi czas wykonywałam jako autorka właśnie ją. Hanna Czubacz zaproponowała mi wykonanie piosenki na swoje słowa i poznała mnie z kompozytorką Stamati-Oleniewą. Z Hanną Tanasiwną przyjaźnimy się do dziś. W 1997 roku z moim mężem wyszła nasza książka poetycka (pod jedną okładką dwoje autorów). Moja połowa nazywała się „Świat skazany na grzeszność”. Przedmowę do tej książki napisała Lubow Hołota. Napisała ją tak pięknie, zwięźle, lapidarnie, że na moich spotkaniach autorskich prowadzący bardzo często posługują się właśnie nią. W moim dorobku twórczym są książki poetyckie, proza „Deszcz zmywa wszystkie ślady” — powieść o Hołodomorze — i nowele, a moim największym dorobkiem są utwory dla dzieci. Do pisania bajeczek, dziecięcych wierszyków i piosenek inspirowała mnie moja córeczka. Teraz czekam, aż czas i los pozwolą mi wydać książkę, która będzie nosić tytuł wiersza z jednego z moich utworów: „W słonecznej jasności jutrzejszego dnia”. Tak nazywał się mój wieczór literacki. Do tej książki wejdą moje nowe wiersze, piosenki dla dorosłych z nutami. Współpracuję z wieloma kompozytorami. Winniczanka Olha Januszkiewicz stworzyła cykl duchowy (9 pieśni) na moje wiersze. Niedawno odbyła się prezentacja tego projektu. Wydała ona zarówno książkę, jak i płytę. — Bardzo mnie poruszyła Pani książka prozą „Deszcz zmywa wszystkie ślady” — o Hołodomorze. To „krótko, mocno i strasznie”. Czy zamierza Pani jeszcze pisać prozę? — Teraz jest taki okres, kiedy mam ochotę pisać prozę. Wymaga ona więcej czasu, a ja ciągle go nie mam. Kiedyś uczyła mnie Hanna Czubacz: „Larysо, jeśli chcesz wszystko zdążyć, przyzwyczaj się do myśli, że kobieta musi mieć czwartą zmianę”. Każdego dnia odpracowuję swoje trzy zmiany, a w nocy, na ile starczy mi sił, albo w weekendy zajmuję się twórczością literacką. Od 10 lat jestem członkinią kolegium redakcyjnego dziecięcego czasopisma „Dzwoneczek”, które wydawane jest w Rohatynie na Iwano-Frankiwszczyźnie. Jestem niezmiernie wdzięczna redaktorce Lesi Pyłypiuk-Dyrkawiec, bardzo interesuje mnie współpraca z tym czasopismem. Chcę z wdzięcznością wspomnieć Petra Perebyjnisa. On zasadniczo jest moim ojcem chrzestnym w prozie. Kiedy kierował „Literacką „Ukrainę”, był u mnie w audycji. Wybrał fragment z mojej powieści „Deszcz zmywa wszystkie ślady” i opublikował go w gazecie; ten fragment nosił tytuł „Czerwone kłosy”. Byłam zaskoczona, gdy kilka lat później w Tarnopolu, w księgarni, natknęłam się na podręcznik-chrestomatię z zakresu języka scenicznego dla studentów i wykładowców uczelni kultury i sztuki. Ponieważ sama jestem wykładowczynią, kupiłam go. W tej książce znalazłam fragment z mojej powieści. Dla mnie był to podwójny prezent. Od redakcji: Larysa Nedin niedawno została przyjęta do Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrainy (NSPU). Gratulujemy! Życzymy nowych wspaniałych książek! Rozmawiała Nadija KYRJAN Zdjęcia z archiwum Larysy Nedin

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Ku czci genialnego poety i bojownika

Tetiana BIDZIŁIA, m. Berezany 9 marca Berezanszczyzna uczciła jasną pamięć proroka naszego narodu. Kierownicy i przedstawiciele organów władzy wykonawczej, samorządu lokalnego, wielu instytucji i organizacji oraz delegacja z obwodu chmielnickiego złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w Berezanach. Panichidę odprawili duchowni dwóch wyznań chrześcijańskich: ojciec dziekan Mychajło Buhaj, ojcowie Mykoła Zorennyj i Wołodymyr Zajczuk. Przedstawiciele Muzeum Książki oraz Wydziału Oświaty, Młodzieży i Sportu wręczyli nagrody uczniom szkół, którzy dzień wcześniej wzięli udział i zwyciężyli w konkursie recytatorów „Nasza duma, nasza pieśń nie umrze, nie zginie”. W Berezańskim Muzeum Krajoznawczym 9 marca otwarto wystawę „Taras Szewczenko — sprzężenie zwrotne”, wspólny projekt pracowników muzeum i pozaszkolnej komunalnej placówki edukacyjnej „Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej” Berezańskiej Rady Miejskiej. Wystawa jest kontynuacją projektu „200 kroków do Tarasa Szewczenki”, który zrealizowano w 2014 roku. Właśnie wtedy, w ramach obchodów 200-lecia Kobzarza, w Berezanach działała zbiorowa stacja radiowa UR4BYU Stacji Młodych Techników. Znak wywoławczy stacji radiowej — EM200BT. Według słów kierownika zbiorowej stacji radiowej, członka społecznego komitetu ds. realizacji projektu „200 kroków do Tarasa Szewczenki” Ihora Hrycyszyna, SJuT była wówczas niemal jedyną spośród takich stacji w obwodzie, zaangażowaną w Ogólnoukraińską akcję z okazji 200-lecia sławnego Kobzarza. Berezańscy krótkofalowcy nawiązali 4320 łączności z korespondentami z Ukrainy i 51 krajów świata, przekazując w ten sposób słowo Szewczenki ludziom różnych państw. Do różnych zakątków Ukrainy i świata wysyłano specjalne karty GSL z odpowiednim tekstem na temat szewczenkoznawstwa. W wiejskim klubie w Wolicy (kierowniczka klubu Nadiia Czornojwan) z okazji 203. rocznicy urodzin Kobzarza odbyło się szewczenkowskie święto „Śpij, Tarasie, ojcze rodzimy”. Imprezę rozpoczęto od znanego Savczenko, dyrektor Fundacji Charytatywnej „Niżen”, Mykoła Szkurko, zastępca przewodniczącej Niżyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Ołeksandra Melaszenko. Pomysł kandydatki nauk filologicznych, docentki katedry języka ukraińskiego Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Gogola, nauczycielki liceum Alli Kajdasz aktywnie popierają koledzy, urzędnicy Niżyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej oraz mecenasi. Dzięki ich finansowemu wsparciu wydawany jest zbiór prac twórczych „Ścieżka do Szewczenki”, który otrzymują wszyscy uczestnicy. Konkurs rozpoczyna się od analizy podczas mistrzowskich zajęć, które prowadzą organizatorzy i redaktorzy – poeci Ołeksandr Hadziński i Anatolij Szkulipa. W tym roku początkujący nie tylko słuchali, ale także porównywali własne wiersze z poezją absolwenta uczelni gogolowskiej Ołeksija Maslowa. Zna… go tworu „Rewe ta stohne Dniepr szyrokyj" w wykonanniu zwedenoho chory sioł Rohaczyn ta Rohaczyn-mistecziko (zawidujuczi kluboż Tamara Łucyszyn ta Olha Kasperśka). Piśni na słowa Szewczenka natchnenno wykonuwały miszanyj wokalnyj ansambl, czołowiczyj wokalnyj ansambl „Sokoły" Rohaczynśkoho silśkoho kluba (chud. ker. Stepan Wydojnyk, soliści Stepan Wydojnyk ta Witalij Stefinów), żinoczyj wokalnyj ansambl Wołyćkoho silśkoho kluba (keriwnyk Nadija Czornojwan), dytiaczyj wokalnyj ansambl j ansambl uczyteliw Rohaczynśkoji ZOSz I—II stupeniw (ker. Lesia Szwedyk). Ciikawi ta zmistowni insceniźaciji predstawyly uczasnyci chudożnoji samodijalnosti z Rohaczyna Oleną Kawa, Jana Suszko, Solomija Choroszczak, uczni Rohaczynśkoji ZOSz (keriwnyk Iryna Mruczok). Na scenie Wołyćkoho silśkoho kluba wystupyły takoż i hosti z Berezan — uczasnyci żinoczoho trio Lilija Słobodna, Natalija Borykₓ ta Lesia Metelśka rajonnoho budynku kultury (keriwnyk — zasłużenyj pracziwnyk kultury Ukrajiny Zynowij Hołowaćkyj). Na urocystostiach do Dnia narodżennia Kobzarja słowo maly zastupnyk hołowy rajonnoji rady Roman Wysockyj, zastupnyk hołowy rajonnoji derżawnoji administraciji Ihor Hrynkewycz, Rohaczynśkyj silśkyj ho­łowa Orest Nycz, nacz̆alnyk widdiłu kultury, nacjonalnostej, religij i turyzmu rajderżadministraciji Ołeksandr Kokowin. Zminiujuťsia czasy, zminiujuťsia heroji, ale Tarasowe słowo żywe, bo wono — pro naszi mrii, spodiwannia, spokonwiczne pragnennia żyty u wilnij, nezależnij Ukrajini. ...ński dziś telewizyjny dziennikarz zbiorem „Nieś gwiazdę” wzywał, by pielęgnować własną twórczość jak betlejemską gwiazdę, jak trudny golgotański krzyż. Święto trwało przy pomniku Tarasa Szewczenki w parku jego imienia, w Domu Dzieci i Młodzieży. Fragmenty utworów Kobzarza, które umiejętnie czytał na scenie studiujący na drugim roku na klasie filologii obcej Andrij Horka­wenko, trafnie korespondowały z wierszami uczestników konkursu i występami artystów. Z serdecznymi myślami jedenastoklasistki Kijowskiego Gimnazjum Języków Wschodnich Zofii Zaczepiło zgadzali się wszyscy obecni. Ale najwięcej wdzięczności dziewczyna widziała w oczach uczestników działań bojowych na wschodzie Ukrainy Jewhena Łuniaka, Anatolija Slipaka i Mykoły Danylczenki. Oni wzruszeni czytali „swojego Szewczenkę” — przeżytego, wycierpianego, wywalczonego. …w bibliotece niektóre wydania Szewczenki z rodzinnego księgozbioru Derkaczów. „Walentyn Iwanowicz Derkacz to ogromny pласт świetnej historii Szyrokiwszczyzny — zaznaczyła podczas wydarzenia kierowniczka wydziału kultury, turystyki, narodowości i religii Szyrokiwskiej Rejonowej Administracji Państwowej Ljubow Łysohor. — Zawsze musimy pamiętać o tym człowieku, który wniósł nieoceniony wkład w zachowanie i rozwój kulturowego, literackiego i duchowego dziedzictwa naszego rejonu”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Potomkowie Tarasa

Nadia ONYSZCZENKO Są naprawdę chlubnymi ukraińskimi patriotami — 42 uczestników XII Regionalnego konkursu twórczości uczniowskiej, którym corocznie oddaje się cześć pamięci Kobzarza w Nieżyńskim Liceum Pedagogicznym Czernihowskiej Obwodowej Rady. Tak o uczniach Nieżyna, Czernihowszczyzny i Kijowa powiedział członek jury, kandydat nauk pedagogicznych, pisarz, dziekan Wydziału Filologicznego Nieżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikoły Gogola Ołeksandr Zabarnyj. Zgodzili się z nim dyrektor liceum, laureatka obwodowej nagrody im. Zofii Rusowej Tetiana Szewczuk, zastępca dyrektora Kijowskiego Gimnazjum Wschodnich Języków, zasłużony nauczyciel Ukrainy Mychajło

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Ku szczytom słowa Szewczenki

Wołodymyr KNYHA, bibliograf RKZ „Szyrokiwska Rejonowa Biblioteka” W 203. rocznicę urodzin Szewczenki w Szyrokiwskiej Bibliotece Rejonowej, położonej na Dniepropetrowszczyźnie, odbyło się spotkanie z Nadiją Derkacz, żoną znakomitego szyrokiwskiego krajoznawcy, szewczenkologa, członka Proświty Walentyna Derkacza, „Z Szewczenką w sercu”. Walentyn Iwanowicz Derkacz przez całe życie badał twórczą i życiową drogę wielkiego Kobzarza. Zbierał także wszystkie wydania, w których była jakaś wzmianka o Tarasie Hryhorowiczu. Niektóre z nich są prezentowane na wystawie książek „Ku szczytom słowa Szewczenki” w murach książnicy. Walentyn Iwanowicz w swoim czasie wraz z grupą jednomyślnych współpracowników odnowił pracę miejscowego oddziału Towarzystwa „Proświta”, którego działalność w Szyrokiem została zapoczątkowana już na początku minionego stulecia. Brał czynny udział w ustawianiu pomników ofiarom Hołodomoru, odbudowie starodawnej kaplicy, odsłanianiu pamiątkowych tablic wybitnym rodakom, upamiętnianiu pamięci zaporoskich rycerzy. Walentyn Derkacz jest autorem licznych publikacji w różnych drukowanych periodykach na tematy historyczne, kulturologiczne i ekologiczne. Dzięki jego poszukiwawczej pracy na Szyrokiwszczyźnie przywrócono zapomniane imiona aktora, reżysera i publicysty, ucznia Leszka Kurbasa — Andrija Awrameńki oraz wiejskiego pisarza, członka związku „Pług” Pawła Temczenki. Nadija Iwanowna Derkacz podzieliła się ciepłymi wspomnieniami o swoim mężu. Opowiedziała zebranym o zamiłowaniu Walentyna Iwanowicza do twórczej spuścizny Kobzarza, o jego zawodowej i społecznej działalności. A ponadto podarowała rejonowej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Akademik NAN Ukrainy Stepan PAWLIUK: „Ratujmy ukraińską naukę!”

„Właściwie miasta określają przyszłość…” — Jak naukowcy Pańskiej placówki praktycznie próbują (cytuję Prezydenta) „przekształcić Ukrainę w nowoczesne państwo europejskie”? — Sukces w sferze naukowej jest możliwy, jeśli kwalifikacje uczonych osiągają lub przewyższają poziom współczesnych europejskich czy światowych profesjonalnych intelektualistów. Takie wymagania panują w systemie naszej Akademii Nauk i są one, właściwie, postawione przed kolegami z Instytutu Ludoznawstwa. Z większości tych wymagań jestem zadowolony. Cieszy mnie, gdy zatwierdzam dokumenty do udziału w spotkaniach naukowych w światowych centrach intelektualnych w różnych kwestiach nauk socjohumanistycznych. W tak niełatwy, ale efektowny i efektywny sposób ukraińska nauka inkorporuje się w światową przestrzeń intelektualną, nawet w takich problemach, które nie są szczególnie charakterystyczne dla świata — jak, powiedzmy, kultura narodowa (w szerokim rozumieniu tej sfery społecznej). Oczywiście światowe centra naukowo-pedagogiczne są bardzo zainteresowane fundamentalnymi badaniami przyrodniczymi, a na kulturę tradycyjną zwracają większą uwagę z pozycji zainteresowania estetycznego. Ale — uwaga! Dowiadując się, coraz bardziej się zachwycają, a ten stan przeradza się w stan wnikliwego i uważnego studiowania. Mamy w tym procesie solidne rezultaty, kiedy planowane są syntetyczne projekty naukowe, do których zaangażowani są uczeni Instytutu. Jednak najważniejsze są wyniki. Zarówno na międzynarodowej niwie naukowej, jak i w swoim własnym społeczeństwie, instytucje władzy należy zapewnić zdolnymi, profesjonalnymi, patriotycznymi intelektualistami, którzy przynajmniej pojęli prawdę, że nauka jest niezbędna nie tylko dla wiedzy o Wszechświecie, ale także o taktyce i strategii rozwoju swojego narodu. Zatem dla sprawy pomyślnej budowy państwa konieczne jest wyjaśnienie kultury behawioralnej, a wraz z tym — i potencjalnych zasobów, które można by dziesięciokrotnie zwiększyć, gdyby uwzględnić emocjonalno-estetyczny składnik jego charakteru. Operować takimi niuansami mogą kierownicy obdarzeni władzą, z nastawieniem na uczciwość, etykę chrześcijańską. A oni, niestety, okazali się nieudolnymi, bezwolnymi „samochwałami”, pozostawiając sferę naukową na pastwę przetrwania, katastrofalnie ograniczając finansowanie branży, zwłaszcza w ostatniej dekadzie. Nauka akademicka zachowała i utwierdziła znamienną cechę stylową: fundamentalność idei naukowych nie tylko sfery stosowanej, ale i socjohumanistycznej, uświadamiając sobie, że nowe ukraińskie społeczeństwo wymaga istotnego „remontu” dyscyplin humanistycznych od w przeważającej mierze fałszywej imperialno-komunistycznej historiozofii. I ten „remont” powinien był być realizowany na naukowych zasadach obiektywizmu, wszechstronności, gruntowności i konsekwencji badania tego czy innego zjawiska społecznego, z wyłączeniem fragmentaryczności. Realność tych akademickich wytycznych wobec wyzwania społecznego przejawiła się w całym socjohumanistycznym spektrum nauk, zasadniczo zmieniając radzieckie akcenty ideologiczne, co stało się metodologiczną podstawą dla naświetlenia istoty pamięci narodowej, historii, kultury, światopoglądu. Już nie kołyszą swojego pochodzenia etnicznego trzy narody wschodniosłowiańskie w historiograficznej kołysce rosyjskiej ideologii imperialnej. Ukraińscy uczeni udowodnili, że każdy naród, aby być pełnowartościowym, musiał mieć swoją kołyskę. Bo wiadomo, że zaniedbane dzieciństwo może przyczynić się do nieadekwatnej kultury behawioralnej dziecka — w ludzie mówią: „trudne dziecko”. Także Iwan Mazepa nie jest już przeklęty przez naród, a nasi liderzy polityczni oraz działacze nauki, kultury, pisarze nie są już burżuazyjnymi sprzedawczykami, a strzelcy siczowi oraz wojownicy UPA bronili jednak swojej Ojczyzny przed różnymi okupantami. A jakaż to pełna poświęcenia praca została włożona przez akademickich uczonych-literaturoznawców, aby bez skreśleń można było przeczytać cały proces literacki na Ukrainie!? Chcę przez to podkreślić, że dzięki stylowi akademickiemu, systemowej metodyce, metodologii, umiejętnościom twórczym, zgromadzeniu godnych uczonych w placówkach akademickich, możliwe jest konsekwentne, pełnowartościowe badanie każdego zjawiska społecznego, unikając epizodyczności, powierzchownego naświetlenia, banalnej mitologizacji. Akademiccy uczeni-etnolodzy, historycy sztuki przywrócili z niebytu zakazane w epoce radzieckiej tematy etnogenezy Ukraińców, historii etnicznej, całościowego procesu kulturowo-artystycznego na Ukrainie. Dzięki pracom znanych współczesnych ukraińskich historyków sztuki możliwe było określenie poziomu i miejsca narodowej kultury artystycznej w kontekście Europy, całościowe objęcie ukraińskiej kultury artystycznej w kontekście europejskim. Ale jest to możliwe tylko przy obecności odpowiedniego środowiska twórczego, w którym wypracowano już tradycje badawcze, praca prowadzona była według określonego algorytmu, fundamentalnie, kształtowała się szkoła historii sztuki. Styl instytucji akademickich umożliwiał realizację całościowych projektów twórczych — jak można to prześledzić na przykładzie ośrodka historii sztuki Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, kiedy stworzono gruntowne badania o ukraińskiej kulturze malarskiej, wykonane przez znanego uczonego Pawła Żółtowskiego i jego uczniów. Inny znany uczony — laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wołodymyr Owsijczuk bodaj po raz pierwszy na Ukrainie udowodnił synchroniczność rozwoju ukraińskiej kultury artystycznej i społeczeństwa z europejską praktyką istniejącą w średniowieczu, w szczególności w czasie epoki renesansu. W nowej ukraińskiej dobie uczeni opracowali naukowy program badania kultury artystycznej Ukrainy w diachronii, na całym tysiącletnim odcinku bytu Ukraińców. Nie czyniąc niepoprawnych zarzutów uczonym spoza Akademii Nauk, mimo wszystko należy zaznaczyć, że organizacja projektów twórczych według algorytmu akademickiego jest trudna do wyobrażenia. Jeszcze jedna ilustracja. Katastrofa czarnobylska. Mógł dosłownie zniknąć na oczach unikalny archaiczny pokład tradycyjnej kultury Polesia. Akademia Nauk, mając w swoim systemie odpowiednie instytuty, zleciła opracowanie programu państwowego dla minimalizacji przerażających skutków katastrofy atomowej w sferze kultury i jego realizację Instytutowi Ludoznawstwa. Począwszy od 1994 r., ponad pół setki uczonych z instytutów akademickich — bardzo często z Liną Kostenko, co roku w ciągu trzech miesięcy skrupulatnie rejestrowali wykryte w każdej ze wsi pierwszej i drugiej strefy, częściowo — trzeciej, a także — u przesiedleńców wszystko, co dotyczyło tradycyjnej kultury, bytu, archeologii, krajoznawstwa, nawet etnodialektologii itp. Już kilkaset wsi zniknęło z mapy Ukrainy. Pozostał materiał o wyjątkowej wartości, zebrany przez uczonych z działalności życiowej ludności Polesia. Była to prawdziwie pełna poświęcenia praca przeważnie akademickich uczonych. Inny aspekt. Nowa ukraińska doba jest w stanie formowania strategii budowy i stabilizacji społeczeństwa, unikania zjawisk kryzysowych. Niestety, poza uwagą urzędników państwowych wciąż pozostają ujawnione negatywne tendencje w sferze etnokulturowej państwa, bez naprawienia których nie sposób myśleć o właściwym wychowaniu godności za swój kraj, historię, osiągnięcia kulturowe i wreszcie o samoetnoidentyfikacji — byciu Ukraińcem, z pasją broniącym swojego Państwa, walczącym o jego rozkwit. — Kolebka etnokultury — wieś czy miasto? — W tym kontekście istotne stały się osiągnięcia naukowców dotyczące subkultury ukraińskiego miasta. Zrozumiałe jest, że miasto akumuluje w sobie, absorbuje bez względu na estetyczne, moralne czy niemoralne przejawy, masową współczesną kulturę; przez miasto przechodzą przepływy informacyjne, co również wpływa na kształtowanie się jednostki. Nie posiadać wiedzy o powstaniu sublokalnych grup i ich interakcji; o „przybłatnionej” subkulturze, tworzonej przez marginalne jednostki ze środowiska osób społecznie nieprzystosowanych, narkomanów itp., oznacza puścić rozwój miasta i państwa na żywioł. Etnokulturowe aspekty konkretnych osobliwości recepcji przez różne etnospołeczne grupy ludności miejskiej informacji mass mediów i najnowszej reklamy, która wpływa nie tylko na te czy inne nastawienia, oczekiwania i stereotypy myślenia różnych grup mieszkańców miasta, ale także na sam styl życia, na system orientacji wartościowych, na codzienne relacje, a nawet na werbalno-komunikatywne zachowanie mieszkańców miasta — wszystko to aktualizuje badania nad urbanizacją. W środowisku akademickim rozwinięto badania w dziedzinie etnologii urbanistycznej ze względu na ich niezwykle ważny charakter aplikacyjny w obszarze etnopolityki, budownictwa językowego, dekolonizacji miejskiej sfery kulturowo-cywilizacyjnej. Przecież to właśnie miasta dzisiaj określają wszystkie główne perspektywy współczesnych procesów etnospołecznych i etnokulturowych Ukrainy. W wielu miastach i dużych aglomeracjach miejskich świadomi narodowo Ukraińcy, niestety, nie mają jeszcze adekwatnego dla siebie środowiska kulturowego i komunikacyjnego: czują się jak w diasporze. Komunikacyjno-kontaktowa sieć dużych miast Ukrainy z jej całkowitą dominacją rosyjskiego języka i rosyjskiej ulicznej subkultury jakby „wypada” z żywej tkanki ukraińskiego organizmu etnokulturowego. Z drugiej strony, powszechnie wiadomo, że właśnie miasta jako ośrodki, w których koncentruje się nie tylko ludność i przemysł, ale także kultura, nauka, show-biznes, informacja, różnorodne możliwości rekreacji itp., określają przyszłość, określają perspektywy wszystkich procesów społecznych, w szczególności — etnospołecznych. Wszystkie najnowocześniejsze innowacje, wszystkie „embriony” przyszłości, wszystkie decydujące wektory rozwoju społeczno-politycznego rodzą się i kształtują właśnie w miastach. Dlatego ukraińskość poza miastem oznacza tylko jedno: ukraińskość — poza epoką, ukraińskość bez przyszłości, ukraińskość bez perspektywy. “A schematy i tak działają” — Jak rozumieć, że w Ustawie Ukrainy “O działalności naukowej i naukowo-technicznej” państwo powinno przeznaczyć z budżetu na naukę co najmniej 1,7% PKB, a w Ustawie “O budżecie państwowym Ukrainy na 2016 rok” wydatki te stanowiły zaledwie 0,16% PKB? — Gdyby kierownicy państwa nie byli tak znieczuleni, zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu, a pozostałaby w duszy choć cząstka wstydu, to nie hańbiliby się przed światem faktem drastycznie zmniejszonego przydziału środków na Narodową Akademię Nauk Ukrainy dziesięciokrotnie! Nie, nie, nie dziesięć procent, a ponad dziesięciokrotnie! Z założonej przez Ustawę normy 1,7% PKB, proszę się zastanowić — zaledwie 0,16%! I proszę zastanowić się jeszcze nad innym paradoksem — Naftohaz Ukrainy jest również instytucją państwową, gdzie wynagrodzenie za pracę również powinno być uregulowane do rozsądnego poziomu, a w tym samym czasie “dobroczynny” Rząd przyjmuje stawki taryfowe dla kierownictwa tej instytucji w takich rozmiarach, że po prostu dziw bierze: kierownikowi instytucji państwowej zatwierdzono miesięczne wynagrodzenie w wysokości dwóch milionów (2 000 000) hrywien, a radzie nadzorczej — w granicach 800 000 tys. hrywien?! Dla Instytutu Ludoznawstwa, w którym są naukowcy najwyższej kwalifikacji — akademicy, członkowie korespondenci, laureaci Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki i inni (łącznie 188 pracowników), przydzielono aż 840 000 tys. hrywien(!) jako miesięczny kosztorys na wszystkie wydatki (?). Mówiąc: nie odmawiajcie sobie niczego, na pensję ledwo wystarczy 50—55% (!?), do zupełnie nędznej pensji, która średnio wynosi 6-7 tys. hrywien. A jakie zawrotne pensje są w wielu innych spółkach państwowych i służbach państwowych? Czy nie śmiesznie brzmi usprawiedliwienie od urzędników państwowych odnośnie wpisanych pensji — żeby nie kradli?! Horror! Całe zastępy funkcjonariuszy organów ścigania, opłacanych z naszych pieniędzy, czym się zajmują? Być może zapewniają bezpieczeństwo gospodarzom wyższej kasty władzy? Zapewne w tym jest prawda… i w tym jest tragedia! A nad naukowcami można się znęcać. Dla władzy jest całkowicie normalne, że kierownik Naftohazu Ukrainy, który nie produkuje absolutnie niczego, jest opłacany dwa i pół raza lepiej niż cały zespół Instytutu, który za upokarzająco niską płacę z zapałem odkrywa przed światem wielkość naszej historii i kultury! Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko podpisał nową redakcję Ustawy Ukrainy “O działalności naukowej i naukowo-technicznej”. Po jakimś czasie Petro Ołeksijowycz na swoim Twitterze próbował zapewnić obywateli Ukrainy: “Ta Ustawa otwiera przed nauką unikalne perspektywy, przed naukowcami, którzy chcą przekształcić Ukrainę w nowoczesne państwo europejskie”. Ciekawe, jakie myśli wywołały te zapewnienia kierownika kraju u samych naukowców, skoro ustawa obowiązuje ponad rok. O to zapytaliśmy dyrektora Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, akademika NAN Ukrainy Stepana Pawluka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Człowiek bogaty w miłość i dobro „Tę ziemię kochałem…” Wspomnienia o Danyle Kononence. — Symferopol, 2016. — 188 s.

— Jak Pańska instytucja dąży do realizacji surowego wymogu — dostosowania etatów do nowych warunków wynagradzania w ramach dostępnych środków? — Narodowe oddanie działa na poziomie odruchowym, a taki stan wzmacnia jeszcze wiedza o prawdziwym historycznym losie narodu, jego godnym zachowaniu. Dlatego niedolę nauki, która zaczęła się od rządu Jaceniuka i trwa za rządu Hrojsmana, jak dotąd wytrzymujemy. A dla mnie taka sytuacja jest straszna. W 2016 roku na radzie naukowej doszliśmy do wspólnego i jedynego porozumienia, że należy przed społeczeństwem zaświadczyć, iż intelektualiści są w stanie się bronić. Przygotowane apele do przywódców państwa, poparte przez wspólnotę akademicką Ukrainy i solidarnie zamanifestowane licznymi wiecami, zmusiły nieczułych na naukę urzędników do podjęcia rozmowy. Niby zrozumieli i zgodzili się tę kwestię załatwić pozytywnie. A w rzeczywistości — finansowo jeszcze pogorszyli i tak żałosną egzystencję naukowców na Ukrainie. Bluźnierstwo rządowych urzędników jest bezgraniczne. Wyobrazić sobie tylko poziom hipokryzji — formalnie pensję podwyższono i w 2016 roku, i w 2017 roku o 20 %, ale finansowo nie zabezpieczono (!?), a to grozi masowymi zwolnieniami intelektualnego bogactwa narodu. Wymagają optymalizacji liczebności instytucji akademickich, czyli ich redukcji, przy tym, że na Ukrainie już obecnie liczba naukowców w stosunku do liczby ludności jest najniższa w Europie. Przy takim wymogu w Instytucie około 30 naukowców należy zwolnić. Dziękuję moim kolegom, że zgodzili się na propozycję — zachowania wysokiej klasy kadr naukowych, poświęcając pełne wynagrodzenie, zgadzając się na niepełny wymiar czasu pracy. Tak właśnie przeżywamy. Żeby tak przeżywali urzędnicy! — Dlaczego właśnie naukę uczyniono tym kierunkiem, na którym kraj może efektywnie oszczędzać środki budżetowe? — W rzeczywistości trudno wyjaśnić, dlaczego urzędnicy silą się w taki sposób „reformować” naukę. Przecież to oznacza zgubić, zniszczyć branżę, dzięki której poszczególni mądrzy władcy uczynili zamożniejszymi swoje społeczeństwa. Pomysłami naukowców-przyrodników zachwycają się na świecie, a niektóre nawet realizują. A u nas gotowe unikalne projekty technologiczne absolutnie nie interesują rządu. Oni nawet nie zastanawiają się nad stworzeniem warunków dla wykorzystania dla dobra społeczeństwa wyjątkowo ważnych naukowo-stosowanych osiągnięć. Za to ileż bluźnierczych uwag o kosztowności Akademii Nauk, kiedy kosztorys całej Akademii Nauk jest znacznie mniejszy niż średniego europejskiego uniwersytetu! Pomyślcie tylko!? Dopóki złodzieje są u władzy, nie wiem, jak poprawić obecną sytuację. Na zakończenie — apel do społeczeństwa: ratujmy ukraińską naukę (i wszystko inne) jako prestiż narodowy na świecie i bogactwo dla każdego! Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU. Wasyl ŁATANSKIJ, członek NSPU, wieś Prudy, Krym. Wydaje się, że całkiem niedawno jeszcze chodził między nami rozmarzony, młodzieńczo-radosny, gdy opowiadał o swojej wsi Rebedajliwka na Czerkaszczyźnie; codzienny i spostrzegawczy, kiedy jako redaktor działu sztuki i literatury „Krymskiej switłyci”, jedynej ukraińskojęzycznej gazety na Krymie, i jako szef-redaktor również jedynej tutaj gazety dziecięcej „Dżerełce” „filtrował” wpisy czytelników, a nawet doświadczonych autorów; porywczo natchniony, „pełen siły i odwagi” (P. Tychyna), kiedy czytał własne lub czyjeś poezje. Zresztą w ogóle w jego spojrzeniu było coś zniewalającego. I nie tylko w spojrzeniu: w mowie, chodzie, w dyskusjach… I oto już dwa lata, jak podczas 74. zimy, 15 stycznia przerwała się droga życiowa — jedna z ciężkich strat, jakich doznała nasza literatura, zwłaszcza tutaj, na krymskiej ziemi. Tej zimy, akurat na Nowy Rok, skończyłby 75 lat. A zamiast tego czytamy wspomnienia, wydane przez przyjaciół-ideowców Danyła Andrijowycza, jego rodzinę. Jak wszystko to udało się zrobić, wie tylko sam Bóg. No i żona poety, Nina Mykołajiwna. Z nim zawsze dzieliła i radości, i smutki. Więc pokłońmy się jej do ziemi za jej pamięć, za to, że pojawiła się ta niecodzienna książka w naszym niełatwym czasie. Elegancka, ilustrowana zdjęciami z życia i twórczości poety, z solidną bibliografią. Wspomnienia przeplatają się z poezjami naszego brata. Czyż nie w każdym artykule-wspomnieniu przebija zdziwienie-zachwyt: skąd to u niego takie wzburzone, niestrudzone serce, taka nienasycona pracowitość, takie twarde, jak kamień, przekonanie o swojej racji? „Dopóki żyję — nie będę znał spokoju”, — wyznaje poeta w jednym ze swoich wczesnych wierszy. Wsłuchajmy się tylko w nazwy jego zbiorów: „Źródło”, „Orkiestra kwitnących słoneczników”, „Z miłości i dobra”, „Wyrastaliśmy w powojenne lata”; w nazwy wyborów: „Czerkaszczyzno, kołysko moich pieśni”, „Życie moje, kłaniam się tobie…”, i stanie się jasne: to mu rodzinny kraj podarował ową życiową i poetycką rączość — urodził się przecież na sławnej ziemi Szewczenki, śpiewnej i malowniczej, gdzie na brzegach rzeki Tiasmyn przeminęły dzieciństwo i młodość. Po służbie wojskowej pozostał w Symferopolu aż na 50 lat z okładem. Pozostał, aby z czasem, jak powiedział znany literat z Kanady Jar Sławutycz, stać się wiodącą gwiazdą ukraińskiego Krymu. Iwano-Frankowska „Proświta” ze smutkiem zawiadamia, że w 84. roku życia odszedł do wieczności Petro Iwanowycz Arsenycz. Historyk, etnograf, muzealnik, proświcianin, działacz społeczny. Urodził się w chłopskiej rodzinie w Niżnym Berezowie na Kosowszczyźnie. Po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki w 1958 roku pracował jako naukowiec w Iwano-Frankowskim Muzeum Krajoznawczym, wykładał archeologię i etnografię w instytucie pedagogicznym. Za tak zwany nacjonalizm i w związku ze sprawą dysydenta W. Moroza w 1966 r. odsunięto go od wykładania i zwolniono ze stanowiska kierownika działu muzeum krajoznawczego, skonfiskowano stare wydania książek z historii Ukrainy. Lecz Petro Iwanowycz nadal występował przeciwko rusyfikacji, niszczeniu zabytków historii i kultury, brał udział w odrodzeniu narodowym regionu. W nowych czasach kierował działem naukowo-redakcyjnym przy obwodowym zarządzie kultury, który wydaje książki „O Hucułach i Huculszczyźnie”, „Działalność „Proświty” na Przykarpaciu”, „Sławni”. Swojej drugiej ojczyźnie — Krymowi poświęcił dziesiątki utalentowanych wierszy, w tym swoisty poetycki testament-inwektywę „Słowo do krymskich Ukraińców”, przygotował z obszernymi przedmowami i wydał w dwóch edycjach — w 1988 i 2008 roku — antologię „Kocham cię, mój Krymie!” — najlepsze wiersze ukraińskich poetów o Taurydzie. Najaktywniejszy tłumacz krymskotatarskiej poezji i prozy. Lecz najbardziej zauważalny ślad zostawił nasz brat na niwie duchowości, niczym ten oracz, zaorujący ugór. We wszystkim zdecydowany, celowy, wytrwały. Uświęcał miłością i dobrem wszystko, czego dotykały rozum i serce. Zadziwia lista jego pełnych poświęcenia działań. Jeden z organizatorów i pierwszy przewodniczący Towarzystwa Języka Ukraińskiego na Krymie; jeden z fundatorów gazety „Krymska switłycia”; członek rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zastępca przewodniczącego Krymskiego Towarzystwa „Ukraina — świat”, członek zarządu Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta”. A przecież przez 25 lat (!) kierował Krymską Organizacją NZPU. Dziesięć lat z rzędu był przewodniczącym i „lokomotywą” dziecięcego konkursu literackiego „My — dzieci twoje, Ukraino!”, na podstawie najlepszych utworów którego uporządkował i wydał ze swoimi obszernymi przedmowami dziesięć zbiorów zbiorowych. A przecież od samego początku przeprowadzania konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka kierował jury trzeciego etapu tego konkursu na terenach Krymu… Pomimo wszystkich wspomnianych i niewspomnianych tak zwanych społecznych stanowisk, zdążał tworzyć utalentowaną, pełną duszy lirykę, dużo tłumaczył z krymskotatarskiego, białoruskiego, pisał publicystykę i artykuły literacko-krytyczne o kolegach-pisarzach z całej Ukrainy, razem z kompozytorami stworzył około czterdziestu piosenek, wśród których najsłynniejsze to „Ziemio moja krymska”, „Wsi moja” i inne. Danyło Andrijowycz został uhonorowany nagrodą imienia Ołeksy Hirnyka — za patriotyczne wychowanie młodzieży, jest „Zasłużonym Dziennikarzem Ukrainy”, a na Krymie został uhonorowany nagrodą literacką imienia Stepana Rudanśkiego, jest zasłużonym działaczem sztuki Autonomicznej Republiki Krymu. Na Czerkaszczyźnie, w naddnieprzańskiej wsi Rebedajliwka i w miasteczku Kamianka pamięć D. A. Kononenki uwieczniono tablicami pamiątkowymi na budynkach, w których uczył się poeta. Jedną z ulic Rebedajliwki nazwano imieniem poety. Prezentacja książki „Tę ziemię kochałem…”, o której mowa w publikacji, odbyła się w Krymskiej Republikańskiej Bibliotece Naukowej imienia I. Franki. Nawiasem mówiąc, rodzina D. A. Kononenki prosi czytelników, znajomych, wielbicieli twórczości znanego poety, prozaika, którzy być może nie wiedzieli o wydaniu książki, o uzupełnienie jej swoimi wspomnieniami. Daj, Boże, nam jak najwięcej takich ludzi z pasją, jak Danyło Kononenko, a na wezwanie hymnu „zapanowalibyśmy w swojej stronie”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ku wiecznej pamięci Piotrowi Arsenyczowi

„Galicyjskie rodziny”, „Znani ludzie m. Iwano-Frankiwska”, „Działalność kulturalno-społeczna duchownych greckokatolickich Prykarpacia przez 100 lat 1846–1946”. Był jednym z założycieli obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, a później Proświty, i był wybierany jej przewodniczącym. Aktywnie włączył się w tworzenie „Memoriału” i Ludowego Ruchu Ukrainy. Równocześnie pracował jako docent Prykarpackiego Uniwersytetu im. W. Stefanyka oraz Iwano-Frankiwskiego Teologiczno-Katechetycznego Instytutu Duchownego. Badał mało znane karty historii i kultury regionu. Piotr Arsenycz opublikował dziesiątki książek i ponad tysiąc artykułów z historii i kultury regionu, Strzelectwa Siczowego, ZURL w encyklopediach, czasopismach „Archiwy Ukrainy”, „Dzwin”, „Ludowa twórczość i etnografia”, „Ukraiński Dziennik Historyczny”, zbiorach itd. Wkładał wiele wysiłku w odbudowę Proświty, jej włączenie w kształtowanie i umacnianie ukraińskiej państwowości. Prosvitianie regionu chylą głowy przed jasną pamięcią swojego szanowanego kolegi, historyka, krajoznawcy. Wieczna pamięć, niech lekką będzie ukraińska ziemia. Przewodniczący OO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki, Zarząd, Rada obwodowego zjednoczenia, Centralny Zarząd WUT „Proświta”, redakcja „Słowa Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Po aresztowaniu autorytatywnego mieszkańca Danyny Jewmena Koszmy wieś zawrzała jak ul. Zaniepokojeni wieśniacy domagali się od rady wiejskiej zwołania zgromadzenia i wysłania posłańców do Nieżyna w celu uzyskania wyjaśnień od władz. Z powodu zwlekania rady wiejskiej z realizacją tych żądań narastał bunt, który przyjechał „gasić” przedstawiciel rejonowego komisariatu żywnościowego. W 1938 roku wieś nie była już zdolna do buntu czy przynajmniej jawnego protestu. W odpowiedzi na nagłe aresztowania współmieszkańców społeczność odpowiadała zgodnym milczeniem. Strach o siebie i swoje rodziny doszedł do takiej granicy, że mieszkańcy Danyny zaczęli omijać szerokim łukiem obejścia aresztowanych, naiwnie wierząc oświadczeniom przedstawicieli władz, że to „wrogowie ludu”. Wieś fizycznie wykrwawiła się, a duchowo zdegradowała. Ale nawet w takich warunkach duchowe dzieci ojca Petra Skoryny nadal żyły zgodnie z sumieniem. Postępowały według Bożych przykazań. Przejrzawszy prawie 34 tysiące stron w pięciu archiwach Ukrainy, prasę gubernialną XIX i początku XX wieku, gazety krajowe i rejonowe z lat 20.—60. XX wieku, przepytawszy 350 najstarszych mieszkańców, Mykoła Tymoszyk opisał 1340 losów swoich współmieszkańców, w których odbiła się bolesna historia Ukrainy. I każdy z tych losów to fabuła na nowelę Wasyla Stefanyka lub Marii Matios. Stoi chata A na chacie — łata, A na łacie — kułak: Nazywa się kułak. To wiersze danyńskiego wiejskiego poety Wasyla Iwasenki, które czytał on ufnie współmieszkańcom podczas krótkich chwil odpoczynku na polu kołchozowym, a które w 1938 roku enkawudziści zakwalifikowali jako agitację antyradziecką, pogromową, terrorystyczną i defetystyczną. Od każdej niesprawiedliwej decyzji sądu mężczyzna składał apelację i dopiero w 1972 roku otrzymał do ręki zaświadczenie z podpisem zastępcy przewodniczącego kolegium sądowego ds. karnych Sądu Najwyższego USRR T. Jewsiejenki o tym, że został zrehabilitowany. Po śmierci, zgodnie z testamentem W. W. Iwasenki, jego córka przekazała proboszczowi szaturskiej cerkwi św. Michała 8 tysięcy radzieckich rubli, zarobionych przez ojca na wyhodowanej na działce przydomowej cebuli i czosnku. Za nie mieszkańcy Szatury zamówili u stołecznych mistrzów nowy ikonostas o niezwykłej urodzie. Odkrywając prawdziwą historię ukraińskiej wsi, Mykoła Tymoszyk pokazał, jakimi mogliśmy być i jakimi możemy się stać. Takie podsumowanie wygłosili obecni profesorowie i wykładowcy, nauczyciele wiejskich szkół, przewodniczący rad wiejskich oraz urzędnicy na pierwszej prezentacji, która odbyła się w Nieżyńskim Państwowym Uniwersytecie imienia Mykoły Hohola.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Siła obnażonej prawdy Mykoła Tymoszyk. Wieś: W 2 t. — Kijów: Jarosławiw Wał, 2017

Nadia ONYSZCZENKO, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy To nie jest dokumentalna historia jednej wsi ani studium krajoznawcze. Chodzi o wykład historii ukraińskiej „od dołu” przez pryzmat losów ukraińskiej wsi w ogóle. Tak napisał autor w pierwszym tomie „Zejść z niepamięci”. Najważniejszą postacią „Wsi” jest dokument archiwalny. Taki, który przez długi czas był ukryty w niedostępnych do niedawna kompartyjnych funduszach specjalnych właśnie przez siłę obnażonej prawdy, którą w sobie krył. W odróżnieniu od wielu radzieckich pisarzy Tymoszyk nie poetyzuje klamki w drzwiach i glinianego przyzby. Jego prawda o wsi jest gorzka i wycierpiana przez jego rodzinę, rodziny współmieszkańców, którzy nie zgadzali się (kto na głos, a kto milcząc) z narzucanymi im gazetowymi deklaracjami, lecz żyli mądrością swoich wierzących przodków. I to uratowało wielu od moralnej degradacji i nie uczyniło ich „sowieckimi człowiekami” bez „adresu, domu i ulicy”. Przeczytane w „Czernigowskich gubernskich wiedomostiach” sprzed ponad 120 lat odtworzyło wyraziste dziecięce wspomnienie. „Na południowo-zachodniej stronie Danyny w powiecie nieżyńskim, pośród cmentarza wywyższa się wielki kurhan, zasiany na wpół spróchniałymi krzyżami. Na tym kurhanie wielki dębowy krzyż osłania świeżą mogiłę potomka słynnego hetmana małorosyjskiego Tarasa Triasyły — emerytowanego korneta Iwana Andrijowycza Tarasewycza, który przeżył sto dziesięć lat i pod spokojną strzechą rodziny swojej cicho, spokojnie zamknął oczy na wieki”. Na początku lat 60. XX wieku cerkiew we wsi już zamknięto, ale pasch piec kołchoźnikom jeszcze nie zabroniono. Władza pozwoliła zaproszonemu przez wieśniaków z sąsiedniej Szatury księdzu poświęcić paschy przy mogiłach przodków. „Matka przykrywa dopiero co pokropiony koszyk ręcznikiem i prowadzi mnie, małego, za rękę do babci, aby przekazać jej dwie pisanki — wspomina Tymoszyk. — Ostrożnie schodzimy wąską i stromą ścieżką na samą górę, którą jakby ktoś specjalnie usypał pośród cmentarza, — tam, spośród wielu innych spoczywa od wojennych lat babcia Ustyna. Obok jej mogiły stał ów krzyż. Pamiętam, co odpowiedziała matka, kiedy zapytałem, kto tam leży. „Od ojca słyszałam, że jakiś bardzo ważny czyn. Wszyscy jego krewni za Ukrainą stali i wojną przeciwko Moskwie występowali”. Mówiła to przyciszonym głosem, oglądając się, aby nikt nie usłyszał…” Mamy opowieść, publikacja ówczesnego księdza Danińskiej Świątyni Świętej Trójcy Petra Ohijewskiego, który „zapieczętował” grób swojego niezwykłego parafianina w kwietniu 1853 roku, nawróciła do narodowych źródeł, do szewczenkowskiej „Tarasowej nocy”. Losy rodzinnego gniazda Triasyłów-Tarasewyczów w Danynie czyta się jak porywającą opowieść przygodową. Ostatnich potomków widziano tu wczesną porą letnią 1943 roku, za Niemców. Na progu chaty służącej Tarasewyczów Jelizawety Bondarenko stanął mężczyzna w wieku około 55 lat oraz dwóch chłopców-nastolatków w wieku 12-14 lat. Byli to jego synowie. Przyjechali oni na chutor niemieckim samochodem służbowym — kierowca w mundurze wojskowym siedział za kierownicą. W pierwszym rozdziale „Kozacki duch w każdej chacie stał” Mykoła Tymoszyk szuka i znajduje narodowy komponent w szkołach kozackich. Była u kozaków taka zasada: nie zostawiać na pastwę losu samych dzieci. Zarówno w czasach tatarskich najazdów, jak i w porze antypańskich i antypolskich powstań, kiedy płonęły wsie i miasteczka, starszyzna dawała wskazówkę podopiecznym pobratymcom dbać o dzieci, które zostały bez rodziców. Przywożono je skądkolwiek ze sobą na Sicz i otwierano dla nich oddzielne klasy szkolne. Stopniowo we wsiach Lewobrzeżnej Ukrainy zaczęły powstawać pierwsze ośrodki edukacyjne. Inicjatorami zakładania szkół kozackich występowały wspólnoty wiejskie. Wynajmowano czyjąś chatę, czasami budowano dla tego nową — szukano nauczyciela i brano na siebie wszystkie wydatki. Nauczycielami pierwszych szkół stawali się w większości wędrowni diacy. W wydaniach dawnej epoki autor odnalazł różne propozycje i rekomendacje dotyczące nauczania dzieci. W archiwum hetmana Kyryła Rozumowskiego zachowują się ciekawe propozycje łubieńskiego pułkownika Iwana Kuliabki, które zostały wcielone w wielu szkołach: — naukę należy zaczynać od Elementarza i Godzinek: przed obiadem uczyć gramatyki, a po obiedzie — pisania: — należy uczyć także liczenia; — nakazywać dzieciom w każdą niedzielę i święta chodzić do cerkwi oraz uczyć tam śpiewu; — tych chłopców, którzy nie nadają się do nauki szkolnej, zbierać w oddzielne dni w jedno miejsce dla kozackich ćwiczeń wojskowych. Wynagrodzenie diakowi-nauczycielowi rodzice płacili w większości w naturze — mąką, ziemniakami, kurzymi jajami, miodem, a częściowo — i pieniędzmi. Przekazywano we wsi, że suma zależała od rozumu diaka oraz poziomu wykształcenia dziecka. Taka ocena była w kompetencji ojca ucznia. Obie strony z góry nie ustalały ceny i nigdy nie spierały się o nią. „Stare ludowe, lub tak zwane kozackie, szkoły odgrywały zauważalną rolę w ochronie i utwierdzaniu narodowego elementu ówczesnej ukraińskiej szkoły — pisze profesor Tymoszyk. — Ich nauczyciele sami byli wywodzącymi się z ludu, uważani za lepszych nosicieli i języka ojczystego, i ludowych zwyczajów, co też wpajali swoim wychowankom. Nie byli zależni od różnych programów rządowych, żelaznej dyscypliny oraz scholastyki, która wyznaczała charakter rosyjskiej szkoły cerkiewno-parafialnej. Bezalternatywna epoka właśnie takiej szkoły — scholastycznej, obcej pod względem języka i ducha — nieuchronnie zbliżała się do ukraińskich osad od połowy XIX wieku. Jednak w Danynie pojawienie się takiej szkoły opóźniło zainicjowane i utrzymywane przez wiele lat przez lokalną wspólnotę wiejskie ludowe seminarium”. Kozackiego ducha przestrzegali także pierwsi właściciele Danyny. Zgodnie z gramotą polskiego króla Władysława IV z 9 września 1647 roku, ziemie dwóch kluczy województwa czernihowskiego — mryńskiego i wołodko-diwickiego — oddawano czterem synom byłego ukraińskiego hetmana Tarasa Triasyły — Josypowi, Fedorowi, Wasylewi oraz Markowi. Według uniwersału hetmana Samojłowicza chutor Danyna, który należał wtedy do Wołodkowej Diwyci, został przypisany do nieżyńskiego sędziego pułkowego Wasyla Humenskiego. Podstawą takiej decyzji służyło to, że tymi wsiami dotąd władał jego ojciec, również kozacki starszyna. W 1770 roku caryca Katarzyna II, która najbardziej przyczyniła się do przekształcenia znacznej liczby wolnościowych Ukraińców w zdenacjonalizowanych Małorosjan, daruje hrabiemu P. O. Rumiancewowi aż trzy czernihowskie wsie wraz z ich gruntami rolnymi: Wołodkową Diwycię, Danynę oraz Szaturę. W instrukcji dla generała-prokuratora Wiaziemskiego pisze: „Kiedy zaś w Małorosji hetmana nie będzie, to trzeba starać się, aby na wieki i imię hetmanów zniknęło”. Lecz kozacki duch kierował życiem danynców aż do lat 30. XX wieku. Dwa zgromadzenia wsi w połowie XIX wieku zdecydowały zbudować nową cerkiew, „żeby była lepsza od wszystkich”, dlatego że od czasu wybrania w 1864 roku księdza wsi Petra Skoryny dziekanem Drugiego okręgu powiatu nieżyńskiego Danyna stawała się administracyjnym centrum tego okręgu. Ojciec Petro został kierownikiem budowy. 15 maja 1883 roku założono i poświęcono fundament cerkwi, a 9 grudnia poświęcono główny, centralny ołtarz w imię Świętej Trójcy. Na koszty księdza i jego żony, a także datki parafian do 1896 roku ustawiano ikonostasy. Świątynia Świętej Trójcy była ostoją duchowości aż do sowietyzacji, kiedy ją najpierw przekształcono w magazyn zboża, a później — w wiejski klub. O dawnej wielkości cerkwi przypominają jedynie trzy artefakty: — zatwierdzony w 1891 roku w ówczesnej stolicy Imperium Rosyjskiego Petersburgu szczegółowy makieta budowli, odnaleziona przez Mykołę Tymoszyka w archiwach byłej Czernihowskiej Konsystorii Eparchialnej; — wykonana zaraz po wojnie przez znanego łosiniwskiego fotografa Mykołę Piwnia panoramiczna fotografia wiejskiej świątyni; — zmniejszona stukrotnie makieta świątyni, którą pod koniec lat 80. ubiegłego wieku wykonał stolarz-samorodny talent Petro Iłarionowycz Makarenko i jego średni syn Iwan. W 1908 roku ciało zmarłego księdza Skoryny wieśniacy niosą na ramionach trzy dni z Nieżyna do Danyny i chowają w kościelnej krypcie. W 1961 roku kości budowniczego cerkwi i Danyny wyrzucają na ulicę w błoto. Cztery odniesienia losu Petra Skoryny, które danyniec Tymoszyk nazwał chwałą, żałobą, zbezczeszczeniem i zapomnieniem, skłaniają do przemyślenia trudnych lekcji naszej historii, do pokuty, która oczyszcza własne sumienie. Profesor wzywa, by od uświadomionej skruchy przejść do konkretnego działania. Kolektywizacja i Hołodomor, represje i wojujący ateizm, totalitarny komunizm doprowadziły, zdaniem naukowca, do szczególnej choroby współczesnej Ukrainy — strachu przed prawdą. Za strachem przed mówieniem prawdy stoi niechęć do jej poznania. A co za tym idzie — walki o nią. Dokumentami archiwalnymi, opowieściami świadków, własną ukraińską postawą obywatelską Mykoła Tymoszyk doprawdy pomaga nam wszystkim wyjść z niepamięci. 30 lipca 2015 roku wysłał list na adres komitetu wykonawczego Danyńskiej rady wiejskiej rejonu nieżyńskiego z prośbą o rozpatrzenie w ustalonym porządku kwestii przywrócenia wsi historycznej nazwy. W notatce historycznej profesor dowodził, że pojawienie się wariantywnej nazwy Danino wywołane było rusyfikatorską polityką Imperium Rosyjskiego, co doprowadziło w czasach radzieckich do zastąpienia historycznej nazwy wsi Danyna nazwą Danino, a później Danyne. We współczesnej Danynie znaleźli się niepamiętliwi ignoranci i krzykacze, którzy byli przeciwko takiej propozycji. Ale ich patriotycznym słowem przeważyła sołtys, nauczycielka z zawodu Hałyna Oksenycz. Ustalony porządek biurokratyczny 7 września 2016 roku zakończył się Postanowieniem Rady Najwyższej Ukrainy nr 1496-VIII o treści: „Przemianować wieś Danyne w rejonie nieżyńskim obwodu czernihowskiego na wieś DANYNA”. „Choć droga nawrócenia z moskiewszczyzny na naszą, ukraińską, jest ciężka, to przy silnym uporze i pragnieniu jest możliwa. Nawet na przykładzie pojedynczej wsi” — twierdzi badacz. „W czasie czytania strasznych dokumentów nie raz myślą wracałem do Danyny lat 30. — pisze autor. — Jaka była reakcja jej mieszkańców na aresztowania współmieszkańców, jak odnosiła się wspólnota do krewnych aresztowanych, jak przeżyły swój ból rodziny »wrogów ludu«? W odpowiedzi na nagłe aresztowanie przez Nieżyński Okręgowy Oddział NKWD–WCzK–GPU na początku grudnia 1920 roku auto- Ta dokumentalno-publicystyczna publikacja może zostać zaprezentowana w każdej wsi, a nie tylko w Danynie na Czernihowszczyźnie, gdzie urodził się i wychował autor. W wewnętrznym pojedynku między utrwalonymi wersjami podręcznikowo znanych wydarzeń a dokumentami archiwalnymi i opowieściami naocznych świadków Mykoła Tymoszyk przechorował prawdę o wsi, którą w przedmowie laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, pisarz Stepan Kołesnyk, nazwał krwawą raną na ciele wielostradalnej Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Strategie językowe Wołodymyra Swidzinskiego

Eleonora Sołowiej — znana krytyczka literacka i literaturoznawczyni, doktor nauk filologicznych, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, laureatka od razu dwóch prestiżowych nagród literackich imienia Serhija Jefremowa i Wasyla Stusa, napisała niezwykle interesującą książkę o jednym z poetów „Rozstrzelanego odrodzenia”. Jej fundamentalna rozprawa „Nierozpoznany gość. Los i spuścizna Wołodymyra Swidzinskiego” faktycznie przywraca do życia oryginalnego liryka, którego śmiało można zaliczyć do grona najbardziej utalentowanych ukraińskich poetów ubiegłego wieku. W czasach radzieckich nazwisko pisarza było przemilczane, podobnie jak okoliczności jego tragicznej śmierci z rąk funkcjonariuszy NKWD. — Zapewne największym dramatem w życiu Wołodymyra Swidzińskiego było to, że nie potrafił zaakceptować radzieckiej rzeczywistości. Dlaczego, Pani zdaniem, nie udało mu się przetrwać w tamtych strasznych czasach? Przyczynę jego śmierci należy szukać w jego rodzinnych korzeniach, w twórczości poetyckiej, współpracy z instytucjami kulturalno-oświatowymi doby Ukraińskiej Republiki Ludowej czy, wreszcie, w dziecięcym postrzeganiu okrutnego świata zewnętrznego? — Tak, ten poeta znalazł się jakby nie w swoim czasie, jakby przypadkiem wrzucony w epokę, która była mu całkowicie obca. Nie wyobrażając sobie życia poza Ukrainą, faktycznie wybrał los „wewnętrznego emigranta” i tym samym skazał się na swoiste literackie „zaplecze”, na po swojemu wyzywającą „nieobecność”, którą tak głęboko pojął Wasyl Stus w swoim eseju o ulubionym poecie. Swidziński wykazał stoicką wierność temu wyborowi, rzadki nonkonformizm — zwłaszcza jak na człowieka, który przeżył wszystkie fale przedwojennych represji. Te okoliczności, które Pani wymieniła — rodowód, poezja, doba URL, dziecięce postrzeganie — są raczej przesłankami takiej postawy, a nie samej śmierci. Choć wszystko to organy karne mu wypomniały, kiedy nadszedł czas. — Czy można uważać, że do książek Wołodymyra Swidzińskiego — „Liryczni poezji” z 1922 roku, „Weresień” z 1927 roku i „Poezji” z 1940 roku — ówczesna krytyka literacka odniosła się ogólnie negatywnie? W jakich dokładnie jego utworach poetyckich, jak wspominał sam poeta, dostrzegła ona słabo ukryty fatalizm? I jak wtedy wyjaśnić, że Jurij Janowski mimo wszystko odważył się wystąpić jako redaktor odpowiedzialny ostatniej za życia książki Wołodymyra Swidzińskiego? — Stosunek krytyki do poety można scharakteryzować jako mieszankę wrogości i irytacji ze swoistym zdumieniem w rodzaju: „No skąd takie coś w ogóle mogło się wziąć w naszych czasach?”. A zarzucano mu nie tylko „fatalizm”, ale i „bezperspektywiczne mieszczańskie postrzeganie świata”, kategorycznie twierdzono, że „cicha, marzycielska liryka poety-indywidualisty nie mówi nic do serca pracujących mas”. Czyli dla takiej krytyki nie do przyjęcia było wszystko u poety, który miał odwagę pozostać sobą — wbrew okolicznościom i czasom. Jeśli chodzi o Janowskiego — nie tylko on, który zaczynał swoją drogę jako poeta, a potem i w prozie poetą pozostał, rozumiał prawdziwą wartość twórczości Swidzińskiego: należny szacunek oddawali mu Majk Johansen, Mykoła Bażan, tenże sam Tyczyna… Była cała plejada jeszcze całkiem młodych poetów, którzy znali i szanowali Swidzińskiego, uważali go za „mistrza”, za wzór: Wasyl Borowy, Ihor Muratow, Wałentyna Tkaczenko, Ołeksandr Weretenczenko… — Z Pani punktu widzenia, na czym polega przewrót w ukraińskiej poezji lat 20. i 30. ubiegłego wieku, dokonany przez Wołodymyra Swidzińskiego na równi z takimi utalentowanymi poetami jak Ołeksandr Ołeś, Mykoła Woronyj, Mykoła Filanski, Petro Karmanski, Wasyl Paczowski? — Wymienieni przez Panią poeci to jednak raczej poprzednicy Swidzińskiego, ale także wspólnicy w tym dążeniu do zdecydowanej odnowy poetyckiej. Jednak właśnie jemu udało się — jak chyba tylko młodemu Tyczynie, jak Antonyczowi — dokonać estetycznego przełomu, radykalnie odnowić poetykę, pokonać utarte granice i „zmęczenie” już zużytego arsenału środków wyrazu, wyjść ku nowym estetycznym horyzontom. Aby mówić o tym rzeczowo, trzeba sięgnąć do tekstów, analizować je, zagłębiać się w nie… „Zanurzać się” — jest i taki czasownik u tego poety… To było również moim zadaniem w książce „Niewpoznany gość” — jednym z zadań, ponieważ nawet dziesięć lat po pierwszym wydaniu jest to jak dotąd jedyna monografia o Wołodymyrze Swidzińskim. — Czy naprawdę uważa Pani, że Wołodymyr Swidziński stał się dla Wiktora Domontowycza w jego powieści „Bez gruntu” pierwowzorem jednej z postaci, historyka sztuki i poety Arsena Petrowycza Witwyckiego? — Może nie tak dosłownie, raczej to po prostu pewien wspólny typ poety: człowieka-anachorety, jak teraz mówią, introwertyka, skoworodyński typ człowieka trochę „nie z tego świata”. Właśnie takich świat próbuje „łowić”, ale oni w większości nie dają się, choć płacą za to wysoką cenę. Może właśnie dlatego niektóre cechy Witwyckiego tak przypominają Swidzińskiego, choć za realny pierwowzór tego pierwszego uważa się również poetę Mykołę Filanskiego. — Co było przyczyną rozstania Wołodymyra Swidzińskiego z Zinaidą Sułkowską? Czy stało się to w wyniku niedostatków materialnych czy innych nieporozumień w życiu małżeńskim? — O tym trudno mówić: to zbyt delikatne materie. Możliwe, że małżeństwo to nie było szczęśliwe przez to, że nie otrzymało błogosławieństwa rodziców… Matki ich były siostrami, w środowisku duchownym takie rzeczy tym bardziej nie były mile widziane. Ale młodzi postawili na swoim, i to przez wiele lat — trzeba było się pogodzić. Potem — długi czas osobno, kiedy poeta przeprowadził się do Charkowa, a żony z córką jeszcze nie miał jak zabrać do siebie… Kiedy w końcu rodzina się połączyła, zapewne już zaszły jakieś nieodwracalne zmiany. Zinaida Josypiwna z czasem przeprowadziła się z dzieckiem do Winnicy, gdzie mieszkała jej siostra; tam pracowała jako nauczycielka, a poeta odwiedzał je. Wśród moich ostatnich szczęśliwych odkryć jest bratanica Zinaidy Josypiwny, córka owej siostry, Wiry Josypiwny, 92-letnia Oksana Mykołajiwna Chraszczewska, która mieszka w Bojarce. Od niej mam jeszcze pewne przekazy rodzinne, a także fotografie z archiwum rodzinnego… A wnuczka siostry poety Oleny Jewtymiwnej, Iryna Usmanowa, sama mnie znalazła dzięki internetowi… I również podzieliła się rodzinnymi fotorelikwiami. Niektóre z nich weszły do nowego wydania „Niewpoznanego gościa”… — Co Pani poczuła, gdy po raz pierwszy wzięła do rąk sprawę śledczą Wołodymyra Swidzińskiego, założoną mu w 1941 roku? Czy jest w niej faksymile samego podsądnego lub tekst napisany przez niego odręcznie? Pani zdaniem, dlaczego poetę tak długo nie rehabilitowano w byłej Ukraińskiej SRR? — Rzecz jasna, każde takie znalezisko niezwykle porusza. Tam rzeczywiście są jego podpisy pod protokołami, jak należy. Coś istotnego udało się doprecyzować, w tym miejsce strasznej śmierci poety. Było i rozczarowanie: wciąż nie wiemy, na czyj donos aresztowano poetę. Ale możliwe też, że donosu nie było: po prostu w warunkach zbliżania się Niemców chwytano wszystkich, którzy już od dawna byli pod podejrzeniem o nielojalność, mieli niezbyt dobrą ankietę itp. Jeśli chodzi o rehabilitację — zapewne odpowiednie organy po prostu nie mogły poradzić sobie z taką ilością pracy, wszak to właśnie ukraińska kultura poniosła największe straty od stalinowskich represji. Ale w przypadku Swidzińskiego mamy jeszcze szczególną niechęć systemu do uznania, choćby z opóźnieniem, tej zbrodni. Uderza ta nieostygła przez dziesięciolecia niechęć całego systemu do poety, który został zniszczony z tak dzikim okrucieństwem, że potem sami kaci zreflektowali się i próbowali udawać, że go… po prostu nigdy nie było. Zgodnie z ówczesnym przekonaniem: „nie ma człowieka — nie ma problemu”… — Badając upodobania poetyckie Wołodymyra Swidzińskiego, wspomina Pani o jego fascynacji liryką Ołeksandra Błoka, Maksymiliana Wołoszyna, Borysa Pasternaka. I jednocześnie zaznacza Pani, że nie zaakceptował utworów poetyckich Nikołaja Gumilowa. Dlaczego jego wiersze nie przypadły do gustu Wołodymyrowi Swidzińskiemu? — Cóż, oni są w pewnym sensie antypodami: pełen woli i wojowniczy Gumilow, miłośnik egzotycznych krajów i safari, zwolennik teorii „silnej osobowości”, „nadczłowieka”… Tutaj ciekawe jest co innego: Gumilow był już stracony i proskrybowany, a Swidziński z właściwą sobie bezpośredniością pisze o swoich poetyckich upodobaniach w liście, wymieniając nazwiska, które już były lub z czasem stały się zakazane… — Może Pani zilustrować na konkretnym przykładzie, jak Wołodymyr Swidziński omijał cenzurę, uciekając się do aluzji, alegorii, sugestii i podtekstu. — Nie jestem pewna, czy zawsze robił to umyślnie, świadomie: wydaje mi się, że przynajmniej czasami ten „kod” powstawał z głębokiego wewnętrznego impulsu, tak jak same wiersze… Czy nie najbardziej jaskrawym przykładem jest wyłanianie się z owych głębin świadomości czy nawet podświadomości „heretyckich” kolorów, jak choćby w wierszu z 1934 roku „Wspomnienie”: Na ziemi nadchodzi lato, / Na ziemi jaśmin kwitnie, / Świat-tęcza zanurza się / W błękitne i złote… I to kolorystyczne połączenie pojawia się nie raz, nie tylko w tej poezji, więc o żadnym przypadku nie może być mowy… — Czy naprawdę credo twórczym, jak pisał Wołodymyr Swidziński w jednym ze swoich wierszy, były dla niego „samotność, trud, milczenie”? — Oczywiście, że to jego podstawowe, zasadnicze wartości, właśnie dlatego te toposy są przewijające się i wielowymiarowe, o każdym z osobna można mówić szczegółowo, z wieloma przykładami. W szczególności „milczenie” jako szczególny typ „wypowiedzi” — jeden z „markerów” tej poezji. — Plejada krajowych i diasporowych językoznawców oraz literaturoznawców uważała Wołodymyra Swidzińskiego za prawdziwego stróża języka ukraińskiego. Jeśli spróbować lakonicznie podsumować, to jaki spadek językowy zostawił obecnemu pokoleniu Ukraińców ten niezrównany liryk? — W najpełniejszym dwutomowym wydaniu Swidzińskiego (2004) wyjaśnienia wielu rzadkich czy zapomnianych leksemów dawałam w przypisach do poezji. Z czasem, w jednotomnikach z 2011 i 2013 roku, za stosowne uważałam dawać na końcu książki specjalny słowniczek. Nawet owa nieprzychylna poecie ówczesna krytyka musiała uznawać wyjątkowe bogactwo jego języka. Strategie językowe Swidzińskiego są całkowicie oczywiście powiązane z głębokim zrozumieniem, że kwestia języka dla Ukraińców długo była kwestią „być albo nie być” i że trwała zagrożoność etnosu najbardziej obrazowo przejawia się właśnie jako zagrożoność języka. Ma ten temat jeszcze wiele innych aspektów, od tegoż samego „milczenia” do „niewyrażalności”. W rozwiązaniu czy choćby postawieniu ich Swidziński staje w rzędzie wybitnych poetów XX Wołodymyr Swidziński z córką Myrosławą. Połowa lat 20. XX wieku, jak Aleksander Błok, Rainer Maria Rilke, Borys Pasternak, Thomas Stearns Eliot, Paul Celan, Bolesław Leśmian. Pierwszy tę światową skalę, tę „miarę” poezji Swidzińskiego pojął Wasyl Stus, który postawił go w wymownym szeregu Goethe—Swidziński—Rilke, przy czym wtedy, gdy w ojczyźnie poety praktycznie go nie znano. — Andrij Sodomora, który w bieżącym roku był nominowany do Narodowej Nagrody imienia Szewczenki, — jeden z tych, którzy dołączyli do sprawy zachowania pamięci o Wołodymyrze Swidzińskim jako utalentowanym tłumaczu. Czy dorobek translatorski Swidzińskiego zachowuje swoją wartość? Wszak wysoką klasykę każda epoka czyta na nowo, to znaczy często i na nowo tłumaczy. — Swidzińskiemu duchowo bardzo bliscy są kijowscy neoklasycy z kręgu Mykoły Zerowa. Jest to dla mnie świadectwem, że nawet w lepszych warunkach dla twórczej samorealizacji on zapewne i tak zajmowałby się przekładem: to doprawdy „pokrewna praca” dla niego. A już dla poety nieprzystającego do epoki — była to pewna „nisza”, możliwość twórczości przynajmniej w takim wariancie, możliwość niezaangażowanego udziału w budownictwie kulturalnym, w tymże pielęgnowaniu języka. I możliwość „nieuczestniczenia” w totalnych deformacjach literatury, poezji, artysty. Wreszcie pewny zarobek, środek do życia. Spośród jego przekładów szczególnie lubię te, które w dwutomniku opublikowano po raz pierwszy: „Zimowy wieczór” Puszkina, „Dziadek Mazaj i zające” Niekrasowa, a także doskonałe przekłady z Lermontowa, Gottfrieda Kellera, tegoż Puszkina, z autorów antycznych. — Czy w czasie od pierwszego do drugiego wydania monografii „Nierozpoznany gość” w pełni zrealizowała się ta sprawa „powrotu poety”, którą Pan, jak widać, miał na celu? — W znacznej mierze — tak. W pełni — raczej nie. W końcu spóźniony powrót artysty nieuchronnie wiąże się z jakimiś niepowetowanymi stratami: całe pokolenia były obdzielone, nie spotkały się z tą poezją i jej autorem. Jednak obecnie przynajmniej pokonano ten deficyt samych tekstów poety, udostępniono je dla wszystkich, którzy zainteresują się tym zjawiskiem. Pojawiają się nowe ciekawe publikacje o twórczości Swidzińskiego, obroniono już dwie prace doktorskie: jedna w całości jest mu poświęcona, druga w dużej mierze. Ale i dla przyszłych badaczy jest to wdzięczny materiał. Osobliwością prawdziwej poezji jest jej zasadnicza niewyczerpalność. Rozmawiał Taras HOŁOWKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Tetiana IWASZCZENKO: „Jestem przekonana, że teatr jest wieczny”

Tetiana IWASZCZENKO to autorka wyrazista, nietuzinkowa, emocjonalna, mądra. Jej sztuki z powodzeniem wystawiane są na deskach 19 teatrów Ukrainy. Niedawno repertuar sceny kameralnej im. S. Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki wzbogacił się o czterdziestą premierę T. Iwaszczenko — spektakl „Tajemnica bytu”, poświęcony Kamieniarzowi. — Czym zainteresował Panią wizerunek Kamieniarza? — Moje dziecięce lata minęły na ulicy Iwana Franki w Kijowie. Właśnie w dzieciństwie otworzył się przede mną świat pisarza poprzez jego bajki. Z czasem przyciągnęła mnie poezja Franki, jego liryka intymna. Chociaż wszystkich nas przyzwyczajano do myśli, że Franko to tylko niezłomny Kamieniarz. Nie wierzyłam, że liryka Franki to tylko głęboka analiza intymnych przeżyć, właściwych człowiekowi. Takie twierdzenia przypominały kłamliwe gadanie. Jeśli Iwan Franko poezją swoją jest na poziomie Dantego i Petrarki, to logika podpowiadała, że za tym głębokim bólem poety musi stać kobieta! Kimże ona jest, muza Franki, komu poświęcił on tak bolesne wiersze, które połączyły się w zbiór „Zwiędłe liście”? Zaczęłam szukać, zbierać materiały, które dotyczą osobistego życia Iwana Franki. O napisaniu sztuki nie marzyłam, bo rozumiałam, że geniusza zagrać może tylko geniusz. Powróciłam do postaci Iwana Franki po tym, jak Ukraina zdobyła niepodległość. Właśnie to wydarzenie historyczne znów zwróciło moje myśli ku postaci Franki, ku jego filozoficznym rozmyślaniom. Sztuka otrzymała tytuł „Tajemnica bytu”. Iwan Franko był opętany twórczością. Jego dorobek składa się z ponad stu tomów, światło dzienne ujrzało tylko pięćdziesiąt. Przecież, jak wiadomo, za czasów radzieckich była surowa wskazówka: nie drukować więcej tomów, niż napisał W. Lenin. Iwan Franko był opętany nie tylko twórczością. Miłość do swojego narodu, pragnienie widzenia Ukrainy niepodległą nie opuszczały go ani na chwilę. Przecież Niepodległa Ukraina, po europejsku praworządna, politycznie rozwinięta, gdzie nie panuje prymitywny program czarno-białego myślenia, kraj z potężną gospodarką, gdzie dominuje duchowość, a nie kłamstwo renegatów, właśnie taka Ukraina — to marzenie Iwana Franki. Energia geniusza Franki nie zniknęła, tytaniczna energia geniuszy nie znika, ona ozłaca ziemię, gdzie za życia mieszkał geniusz, jednoczy się z energiami innych światłych umysłów ludzkości. Niestety, o myślach-ideach Iwana Franki zapomnieli rządzący. Przypomnę słowa Iwana Franki, które napisał w swojej słynnej przedmowie „Co nieco o sobie samym”: „Nie lubię Ukraińców… tak mało pośród nich znalazłem charakterów, a tak wiele drobnostkowości, ciasnej skostniałości, dwulicowości i pychy, że naprawdę nie wiem, za co miałbym ich kochać… Czy może mam kochać Ukrainę jako rasę, tę rasę ociężałą, rozwydrzoną, sentymentalną, pozbawioną hartu i siły woli, tak mało zdolną do życia politycznego na własnym śmietniku, tak płodną na renegatów najróżniejszego sortu…”. Napisał on tak nie dlatego, że nie kochał Ukrainy! Bolała Frankę bezradność narodu naszego. Złościła sprzedajność polityków-renegatów, którzy wskoczyli do władzy dla własnego wzbogacenia. Franko jakby stał się naszym współczesnym. Sztuka o Iwanie France była na czasie. Czas wymagał powiedzieć nie tylko o nieubłaganym Fatum w życiu i miłości geniusza. Czas wymagał pokazać Iwana Frankę jako bojownika o niepodległość Ukrainy, jako polityka-filozofa, pisarza i poetę-proroka, Mojżesza narodu ukraińskiego. Z tych myśli i wyłoniło się pragnienie napisania sztuki o naszym „współczesnym”… Iwanie France. Zrozumiałe, że próbując stworzyć wizerunek Franki, ograniczenie się do jedynej miłości byłoby obłudą. — Spektakl „Tajemnica bytu” na kameralnej scenie teatru Franki jest interesujący obsadą aktorską… — Wszystkie laury dla reżysera Andrija Maja. On zatwierdzał obsadę aktorską. On wyciągnął ideę fatum, która jest zaszyfrowana w sztuce, postawił akcent właśnie na myśloformie „fatum”. Wezwał widza do zastanowienia się, na ile fatum przejawia się w losie geniusza. W losie człowieka. A czy człowiek jest twórcą swojego losu? Reżyserskie odczytanie „Tajemnicy bytu”, forma spektaklu są zgodne z teraźniejszością. — Pierwsze odczytanie sztuki „Tajemnica bytu” odbyło się w Kijowskim teatrze na Podolu. Dlaczego właśnie w tym teatrze? — Teatr na Podolu kierowany jest przez Witalija Małachowa, obecnie artystę ludowego Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Uważam Witalija Juchymowycza za swojego ojca chrzestnego w sztuce. Właśnie on pobłogosławił pierwszą wystawę mojej sztuki „Zdołaj za ogon złapać diabełka, albo Jak wyjść za mąż?”. Przez dziesięć lat ta wesoła komedia cieszyła widza. Po wystawieniu „diabełka” na deskach teatru na Podolu pojawił się spektakl „Ja zabiłem…” według mojej sztuki. Naturalne, że i z trzecią sztuką „Tajemnica bytu” zwróciłam się właśnie do niego. Sztuka mu się spodobała i dał „zielone światło”. — Rolę Olgi Chorużyńskiej, żony Iwana Franki, w tym spektaklu wykonywała zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Trojanowska. — Łarysa Trojanowska zagrała w pięciu spektaklach według moich sztuk, łączy nas wieloletnia twórcza przyjaźń i udane projekty teatralne. Pojawia się na scenie i natychmiast rozkochuje w sobie widza, tak magnetycznie działa jej wielostronny talent. Łarysie Trojanowskiej mistrzowsko udają się i komediowe, i dramatyczne role. To rzadki dar aktorski. Trzeba jeszcze powiedzieć o reżyserze pierwszego spektaklu „Tajemnicy bytu”. Naszym reżyserem był Witalij Semencow. Do plastycznego rozwiązania spektaklu dołączył choreograf Serhij Szwydkyj. Wizerunek Iwana Franki stworzył filozof teatru, aktor Wołodymyr Kuzniecow, obecnie zasłużony artysta Ukrainy. Kuzniecow doskonale opanował język ukraiński, aby stworzyć wizerunek Iwana Franki. We Lwowie na festiwalu „Złoty Lew” aktora Wołodymyra Kuzniecowa w roli Iwana Franki widzowie wzięli za Galicjanina. Sceniczne życie spektaklu było udane przez dziesięć lat. Po Kijowskim teatrze na Podolu spektakl pojawił się w repertuarze innych teatrów Ukrainy: Drohobycz, Ługańsk, Lwów, Kołomyja, Dniepr. Ale najbardziej wyczekiwaną była inscenizacja na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Przecież to wiodący teatr Ukrainy, z którym związana jest twórczość koryfeuszy. Dla każdego ukraińskiego dramaturga wielkim zaszczytem jest, aby jego sztuki szły w teatrze narodowym. Co więcej, odtąd jest spektakl o Iwanie France w teatrze, który nosi jego imię. — Jak układały się Pani relacje z grupą twórczą? — Byłam szczęśliwa… U mnie pojawiła się jeszcze jedna rodzina. W profesjonalnym sensie mogę powiedzieć: wszyscy aktorzy zaangażowani w spektakl są utalentowani, energiczni, przepełnieni miłością do teatru. W naszym spektaklu są dwie Chorużyńskie, dwóch Franków. Cieszę się, że rolę Olgi Chorużyńskiej w starszym wieku wykonuje artystka ludowa Ukrainy Hałyna Jabłonska — legenda ukraińskiej sceny. Hałyna Hilarijiwna przyjęła nowy dla siebie styl gry, zaproponowany przez reżysera Andrija Maja. I to jest potwierdzeniem jasnej młodości, mądrości jej błyskotliwego talentu. Wielkie podziękowania dla artysty ludowego Ukrainy Oleha Szawarskiego, który gra Iwana Frankę w starszym wieku. Jego prawdziwy talent poczuł oddech teraźniejszości. Niezwykła forma spektaklu, po którą sięgnął reżyser Andrij Maj, udała się aktorowi. Wizerunek Iwana Franki wcielił z mądrą energią prawdziwego mistrza. Frankę w młodych latach gra Dmytro Czernow. Dmytro mówi, że on tylko próbuje dotknąć wielkości geniusza Iwana Franki. Przecież zagrać Frankę jest niemożliwe. Ale wybuchowa emocjonalność, energia pasji, filozoficzna spójność, które są właściwe talentowi Dmytra Czernowa, przekonują widza. Wira Ziniewicz gra Olgę Franko w młodych latach. Olga w wykonaniu Wiry Ziniewicz jest atrakcyjna, bezbronna, pozostawiona sam na sam ze swoim cierpieniem. Nie obłudna, kochająca, ofiarna, prawdziwie szczera i mądra, taką widzimy żonę geniusza dzięki dramatycznemu talentowi aktorki Wiry Ziniewicz. Rozumiemy, Olga złamała się pod presją dramatycznych okoliczności, dotknęła ją choroba nerwowa. Fatum weszło i w jej życie. Rolę infernalnej istoty, rolę Fatum stworzyła Anastasija Dobrynina. Aktorka połączyła w sobie trzy hipostazy: pierwszą miłość Iwana Franki — Olgę Roszkewycz, fatalną miłość — Celinę Żurowską i wreszcie samo Fatum. Energetyczna Anastasija Dobrynina, tworząc negatywne wizerunki Fatum i Celiny Żurowskiej, jest prawdziwa. Aktorka nie boi się wywoływać trwałego nieprzyjęcia, odrazy, strachu, gniewu widzów, grając uosobienie ciemności. Ale energetyczny przekaz negatywu Dobrynina zmienia, kiedy ukazuje nam wizerunek Olgi Roszkewycz. Widz współczuje, wierzy aktorce. Dzisiaj inscenizacja „Tajemnicy bytu” jest na czasie. U nas trwa wojna, znów rozstrzygają się losy Ukrainy. Iwan Franko jest z nami, jest potrzebny Ukrainie. — Co Pani zapamiętała z minionego roku? — Rok 2016 był dla mnie znamiennie szczęśliwy: w różnych teatrach Ukrainy odbyło się dziesięć premierowych spektakli według moich sztuk. Dziesięć radosnych wybuchów. Spektakl w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki był znamienny jeszcze i tym, że to czterdziesta premiera w moim życiu jako dramaturga. W tym samym roku odbyła się dziesiąta inscenizacja mojej sztuki „Zamawiam miłość”, premiera była w Sumskim Akademickim Teatrze imienia M. S. Szczepkina. Reżyserem spektaklu jest zasłużona artystka Ukrainy Ołena Zaryćka. Sztuka „Zamawiam miłość” poświęcona jest aktorkom, które mają po czterdzieści lat, to prawdziwa benefisowa rola kobieca. W tym samym roku ujrzała światło dzienne moja pierwsza książka „Siedem akordów”, do której weszło siedem sztuk, które ujrzały światła rampy w różnych teatrach Ukrainy. — Swego czasu wielu teatralnych widzów zaskoczyła Pani swoją sztuką „Empty trash” (Spalamy śmieci). — Tak, widzowie na początku spektaklu zawsze są oszołomieni, przecież niczego podobnego wcześniej nie widzieli. Większość odbiera spektakl z zachwytem, obojętnym nikt nie pozostaje. Stanisław Mojsejew, który wówczas kierował Kijowskim Akademickim Młodym Teatrem, zawsze był otwarty na twórcze poszukiwania. To właśnie on przychylnie odniósł się do niezwykłego gatunku mojej sztuki. Reżyserem spektaklu „Empty trash” (Spalamy śmieci) zgodził się zostać zasłużony artysta Ukrainy Jurij Odynoky. Jedną z głównych ról w tym przedstawieniu grała Tetiana Stebłowska, ludowa artystka Ukrainy; to właśnie dla niej napisałam sztukę „Zamawiam miłość”. Pierwszą inscenizację sztuki „Zamawiam miłość” na scenie zrealizował zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Sudjin. W 2003 roku los ponownie zetknął nas z Tetianą Stebłowską w spektaklu według mojej sztuki „Ucieczka od rzeczywistości”. Sztuka została napisana dla młodzieży, Tetiana Stebłowska grała mamę głównej bohaterki. — Jak Pani ocenia stan współczesnego ukraińskiego teatru? — Teatr zawsze ma swoje problemy, przede wszystkim finansowe. Można spierać się o style, kierunki, upodobania przy wyborze dramaturgii. Ale najważniejsze jest to, że teatr dzisiaj to żywy organizm energetyczny, który przyciąga do siebie widzów. Przez dziesięciolecia teatrowi wieszczono śmierć. Dzisiaj teatr po raz kolejny udowadnia, że jest nieśmiertelny i nigdy nie stanie się strefą wykluczenia. Niesie ideę humanizacji społeczeństwa. Teatr darzy swoich odwiedzających radością przyjemności, możliwością przeżycia jeszcze jednego życia, jednocząc się duszą z bohaterami spektaklu. Teatr to kraina magii. Dzisiaj, jak nigdy dotąd, teatr jest potrzebny: pomaga nam przetrwać trudne czasy. — Teatr to magia, a dramaturgia? — Dramaturgia… To słowa-emocje, przesiąknięte energią autora, zaszyfrowane przez niego w rozmyślania-idee. Forma, w której istnieją słowa-emocje, nosi nazwę „dialog”. Dramaturg potrzebuje reżysera-sojusznika, utalentowanych aktorów, aby wcielić energię dialogów-emocji w żywe obrazy. To dość skomplikowany proces. — Co podtrzymuje Pani świat wewnętrzny? — Kilka czynników i każdy z nich jest pierwszy: miłość, ból, współczucie, wiara w Stwórcę, odwieczne poszukiwanie odpowiedzi na pytanie „Po co żyjemy na tym świecie”? — Czego się Pani boi? — Pustki, osobistej obojętności. Szara obojętność jako przejaw ciemnej energii jest właściwa każdemu z nas. Energia „ciemności”, czyli obojętność, nie powinna dominować w sercu. Boję się utraty zainteresowania życiem. — Jakie ma Pani plany twórcze? — Mam stałą wiarę, że wszystko, co negatywne w naszym życiu, ulegnie transformacji, skomplikowany proces budowania państwa zakończy się zwycięstwem jasnego rozumu. To mój plan twórczy, najważniejszy. Pragnę napisać sztukę, która podarowałaby widzom nadzieję, pozytyw słonecznej energii, popchnęła do samodzielnego myślenia. Napisać coś wartościowego, ważnego, nad czym czas nie panuje. Jeśli jest cel, znajdzie się droga. Cel mam — pracować dla niepodległej, szczęśliwej Ukrainy. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tyw” — wielkie święto dla duszy. Każda zaprezentowana praca to prawdziwe dzieło sztuki. Widać, że obrazy malowali utalentowani artyści. „Dla Hryhorija Samojluka i Wołodymyra Babenki malowanie to nie tylko hobby, ale powołanie od Boga” — opowiedział zasłużony dziennikarz Ukrainy Andrij Jaremczuk. Artyści podzielili się tajemnicami swojej twórczości, a bard Wołodymyr Chomenko wykonał własne utwory piosenkarskie: „Kocham tylko twoje jesienne gwiazdy”, „A ty jesteś najlepsza na świecie”, „Piąta kolumna” oraz inne. Artysta Wołodymyr Babenko urodził się we wsi Bryliwka w obwodzie kijowskim w rodzinie chłopskiej. Od małego miał skłonność do rysowania. Podczas nauki w starszych klasach przygotowywał gazetki ścienne, kontynuował to zajęcie, gdy odbywał służbę wojskową. Jednak zawód wybrał sobie zupełnie inny — pracował jako kierowca samochodów ciężarowych. Swój pierwszy obraz namalował w 1999 roku. A Hryhorij Samojluk urodził się we wsi Kuryliwka w rejonie żmeryńskim, w obwodzie winnickim. Ukończył Kijowski Instytut Politechniczny. Za młodu nie mógł zrealizować swoich zdolności w malarstwie. Później poznał profesjonalnych artystów A. Marczuka, A. Zorka — zafascynował się malarstwem. Wielki wpływ na formowanie się artysty miała technika malarza O. Serwetnyka. Pod jego wpływem zaczął tworzyć swoje „Motywy karpackie”. Ojciec Ołeksandr (Krywko) powitał wystawę, zaznaczając: to, co zrobione z Bogiem, będzie żyło i zwyciężało. Lecz przede wszystkim ważne jest, aby przekazać tę estetykę duchowości młodzieży, co podkreśliła podczas otwarcia wystawy kierownik Muzeum Historii Oświaty obwodowego instytutu podyplomowego kształcenia pedagogicznego imienia Wasyla Suchomłynskiego Łarysa Hajda. Najwyraźniej za jej radą nauczyciele będą częstymi gośćmi wystawy, która będzie eksponowana w galerii do 7 kwietnia. Zastępca dyrektora obwodowego muzeum sztuki Hanna Osypowa oraz kierownik działu pracy naukowo-oświatowej Ołena Stepanok, witając artystę, zaprosiły go z wystawą do swojego muzeum.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Życie artystyczne Kijowszczyzny

W Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy otwarto wystawę „Artyści Kijowszczyzny”, na której zaprezentowano dzieła malarzy, grafików, rzeźbiarzy, artystów kina oraz twórców sztuki dekoracyjno-użytkowej. Eduard Owczarenko Zdjęcia autora „5 lat temu utworzono Kijowską Organizację Obwodową NZAU. Jest to już druga zbiorowa wystawa w Centralnym Domu Artysty, na której przedstawiono prace twórców z Kijowszczyzny. Ekspozycja jest interesująca, zaprezentowano dzieła różnych gatunków, które stworzyli artyści kilku pokoleń” — opowiedział przewodniczący NZAU Wołodymyr Czepełyk. „W obwodzie kijowskim pracuje wielu oryginalnych artystów. Każde miasto Kijowszczyzny żyje swoim szczególnym życiem artystycznym. I ta wystawa pomoże ludziom dowiedzieć się o swoich twórcach. Ekspozycja jest ukraińska w formie i treści, w każdym dziele przekazano miłość do rodzinnej ziemi” — zaznaczył kurator wystawy, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Obwodowej NZAU Ołeksij Dmytrenko. Wśród zaprezentowanych prac szczególną uwagę przyciąga dyptyk zasłużonego artysty Ukrainy Kostiantyna Mohylewskiego „Cienie zapomnianych przodków” oraz jego tryptyk „Maski Wenecji”. Kostiantyn urodził się w Ługańsku. Jeszcze od początku rosyjskiej agresji przeprowadził się do Buczy w pobliżu Kijowa. Wykłada sztuki plastyczne w Irpieńskiej specjalistycznej szkole ogólnokształcącej nr 1 o profilu artystycznym im. A. S. Makarenki. Piękno rodzinnej przyrody subtelnie oddano w pejzażach Serhija Krywenki ze wsi Bohdaniwka w rejonie browarskim – „Mostek w Baturynie”, „Konie na pastwisku”, „Puszysta zima”, „Stare wierzby”, „Pierwsza zieleń”. Prawdziwą mistrzynią portretu („Portret Jewhena Kałasznykowa”, „Portret babci”) okazała się Kateryna Tełehina, która urodziła się w Lisiczańsku. Bajkowe motywy są obecne Część dyptyku K. Mohylewskiego „Cienie zapomnianych przodków” w płótnach Hanny Prochorowej ze wsi Nastaszka w rejonie rokytniańskim – „Jesienna mgła”, „Dziewczynka wiosna”, „Bajka”. Różne epoki przeplotły się w pracach Ołeksandra Dobrodija „Czerwone miasto”, „Czerwone kapiele”, „Błękitny poranek”. A urodzony na Kijowszczyźnie, zasłużony artysta Ukrainy Ana- Obrazy W. Babenki i H. Samojluka tolij Marczuk rozpoczął artystyczne tournée po miastach Ukrainy. Pierwsza wystawa tego projektu otworzyła się w salach wystawowych Czernihowskiej Organizacji Obwodowej NZAU. W ekspozycji, która nosi tytuł „Ziemia z niebem gwarzy”, zaprezentowano 60 prac artysty, wykonanych w technice akwaforty, a także malarstwa akwarelowego i olejnego. Na wystawę przybyło wielu gości, wśród nich — Serhij Łajewski, dyrektor Czernihowskiego Obwodowego Muzeum Historycznego; Anatolij Szkurko, ludowy artysta Ukrainy; pracownicy obwodowego muzeum sztuki, studenci Czernihowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. H. Szewczenki na czele z wykładowcą katedry sztuk plastycznych Wasylem Mychajlukiem, wychowankowie Czernihowskiej Szkoły Artystycznej, koledzy po pędzlu i przyjaciele artysty. Wystawę otworzył przewodniczący Czernihowskiej Organizacji Obwodowej NZAU Witalij Wasylewski. Według słów wykładowczyni Niżyńskiego Kolegium Kultury im. M. Zańkoweckiej, artystki Natalii Onanko, akwareli takiego poziomu, jak u Marczuka, nie ma na Czernihowszczyźnie. Artystę powitali studenci Czernihowskiej Szkoły Artystycznej na czele z dyrektor — Marią Rybiną-Tkacz, a także koledzy-artyści. W kolekcji Czernihowskiego Muzeum Sztuki są już prace A. Marczuka, a tym razem artysta podarował 3 swoje akwaforty Czernihowskiemu Muzeum Historycznemu. Nawiasem mówiąc, pan Anatolij dość często darowuje swoje prace muzeom. W 2014 roku, na 200-lecie od dnia urodzin Tarasa Szewczenki, podarował swoje dzieła, poświęcone Kobzarowi, Narodowemu Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Muzeum Tarasa Szewczenki w Toronto. Wystawa potrwa do 1 kwietnia, a po Czernihowie projekt zaprezentują w Muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie. Dalej drogi wystawy „Ziemia z niebem gwarzy” poprowadzą przez Czerkasy, Połtawę, Sumy, Winnicę, Odessę, Lwów, Łuck i Żytomierz. Ze swojej strony Muzeum Hetmaństwa zaprezentowało wystawę współczesnych ukraińskich artystów Hryhorija Samojluka i Wołodymyra Babenki „Motyw karpacki”, na której artyści przedstawili swoje obrazy, stworzone w ciągu kilku ostatnich lat. „Dzisiaj prezentujemy prace twórców, którzy zaczęli malować już w dojrzałym wieku. Ale są oni samowystarczalni, bardzo pewnie trzymają się w procesie artystycznym. Ich twórczość żywi się ludowymi korzeniami” — zaznaczyła otwierając wystawę dyrektor Muzeum Hetmaństwa Hałyna Jarowa. „Wystawa „Motywy karpackie” Otwarcie wystawy „Motywy karpackie” ności w ogóle. Niestety, nie wszyscy księża akceptują taki styl pisania ikony. Kilkusetletnie narzucanie bizantyjskiego, ascetycznego, dalekiego od artystyczności stylu daje o sobie znać. Ale już w dziesięciu świątyniach (a jest to i Francja, i Rosja, i jego rodzinna Ołeksandrija, i Kropywnycki) do wiernych przemawiają ikonostasy, wykonane przez Ołeksandra Ochapkina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Poznasz piękno — poznasz Boga»

W tym przekonany jest artysta malarz Ołeksandr Ochapkin, którego wystawa została otwarta w galerii „Jelysawethrad”. Wystawa jest niezwykła dla naszego miasta. To nie są tradycyjne obrazy, nawet jeśli utrzymane w różnych stylach i technikach (częste wystawy przyzwyczaiły nas do różnorodności), ani ikony, które przywykliśmy widywać w naszych świątyniach. To tak zwane malarstwo religijne lub ikony domowe, chociaż pewna ich część wykonana jest w kluczu kanonicznym. Switłana OREŁ, Kropywnycki. Nasz krajan z Ołeksandrii przedstawia Zbawiciela, Matkę Bożą, świętych, aniołów w jasnych, żywych barwach, w otoczeniu kwiatów, owoców, kłosów pszenicy. Tradycyjne szaty artysta łączy z wyszywanymi koszulami, żywym ukraińskim kolorytem. Ten styl historyk sztuki i teolog Dmytro Stepowyk nazwał neobarokiem. Ołeksandr Ihorowycz dochodził do niego nie jeden rok. Od prostego, jeszcze dziecięcego zachwytu pięknem ojczystej przyrody, intuicyjnego wyczucia w niej boskiego pierwiastka, do głębokiego studiowania stylów pisania ikon przez dawnych ukraińskich mistrzów, wytrwałej pracy przy sztalugach, szlifowania niepowtarzalnego języka obrazowania. Za swoją matkę w sztuce Ołeksandr Ochapkin uważa Romanę Kobalczynską, której kontakty otworzyły przed artystą całe pokłady wiedzy, zrozumienia, sensów, jakie niosły zarówno ukraińska tradycja religijna, jak i ludowa. Ikony Ołeksandra Ochapkina (wikony, jak mawiały nasze babcie, bo to okna na inny, niebiański świat) mogłyby stać się kanwą obrazową nowej lokalnej ukraińskiej cerkwi, ponieważ niosą one organiczne, mentalnie ukraińskie odczucie i zrozumienie Boga oraz duchow-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

artystyczna drobnostka, czy coś znacznie głębszego? Dlatego, że za nimi stoi ostre postrzeganie i bolesne przemyślenie tragicznej istoty życia, którą geniusz, oczywiście, przeżywa znacznie bardziej przejmująco i gorzko niż inni ludzie, i niesie krzyż, którego przeciętny człowiek nie udźwignie. Odwrotną stroną ironiczności jest smutek. To także jej podtekst, ukryta część góry lodowej. Te karykatury są smutne, nawet w swojej pozornej zewnętrznej wesołości. Wpatrzcie się w nie uważniej, a zobaczycie, jaki ciężar dźwiga na sobie geniusz. Uśmiech to parawan, a za nim otchłań łez i to, co Lew Tołstoj nazywał „arzamaskim horrorem”, bo wszystkich nas czeka wielkie przejście i niełatwe pożegnanie z tym światem. Marczuk na karykaturach Dmytrucha niesie wielką samotność, wielki smutek, wypaloną łzę. Wpatrując się w te prace, czujesz suche łzy we własnych oczach. Wargi rozciągają się w uśmiechu, a dusza cierpi i wzdycha. „Panie! Dlaczego tak ciężkim palcem naznaczyłeś ten świat?!” — jakby pyta geniusz w każdej pracy. Być może karykaturzysta sam nie wie do końca, jaką otchłań odsłania swoimi pracami, a może i wie. To nieistotne. Najważniejsze, że to się stało, że to jest, że można to zobaczyć przy wnikliwym, niespiesznym, spokojnym wpatrywaniu się w nie. Wiem, u niektórych może wyrwać się: to rysowało się szybko, czasem w ciągu jednej-dwóch minut czy niemal natychmiast, co nazywa się, od niechcenia. To taka sobie „zabawka” mistrza. Ale do tej natychmiastowości zawsze trzeba dodawać kilka dziesięcioleci nieustannego trudu, niestrudzonych poszukiwań, bolesnych strat i porażek, szczęśliwych odkryć i pomyłek, zwątpienia i potu, aby teraz, kiedy rodzi się małe arcydzieło-karykatura, potem nie pachniało, a rozprzestrzeniało czyste promieniowanie ozonu. Las Petrykiwski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Poza łzą Iwan Marczuk w szarżach Mykoły Dmitrucha

Petro SOROKA Mykoła Dmitruch postawił przed sobą niełatwe zadanie — pokazać jeszcze jedną hipostazę geniuszu Marczuka — jego duszę, przełamaną przez pryzmat ironii, szarży, szkicu do portretu… Produktywna droga, bo geniusz jest zawsze ironiczny, rzec można, z lekką nutą szaleństwa w zachowaniu i duszy (w bosko-sakralnym, a nie niszczycielsko-przyziemnym znaczeniu tego słowa). Iwan Marczuk bardzo nadaje się do szarży jako wyjątkowo barwna, niezwykła osobowość. W nim wszystko tak dziwnie się splotło: chłopskość i wysoki arystokratyzm, mądrość i prostota, wielkość i przyziemność, górne szczyty ducha i wyjątkowa dostępność… Krajobraz jego twarzy — to osobny temat. Tutaj można pisać całe badania o kontynencie jego sokratejskiego czoła, niezgłębionym wszechświecie oczu, górskim grzbiecie nosa ze skrzydełkami lotnych nozdrzy, białym ogniu wąsów i włosów, które tak żarliwie powiewają na wietrze. Mykoła Dmitruch widzi to, co innym jest niedostępne, i groteskowo oddaje na papierze. Chwytne oko artysty-karykaturzysty wyłapuje to, co najbardziej charakterystyczne, co właściwe dla geniusza w tej czy innej chwili jego życia. Jak fotograf w zdjęciach, tak on w szarżach jest łowcą chwili, przełamanej to przez pryzmat sarkazmu, to rabelaisowskiego śmiechu. Jego lekkie, lotne pióro natychmiast odtwarza na brystolu to, co najistotniejsze i, oczywiście, sprowadza do hiperboli oraz groteski, jak tego wymagają prawa gatunku. I. Marczuk jest różny, wieloaspektowy, wielolicowy, pod wieloma względami nieuchwytny. Ale te szarże pozwalają odkryć geniusza w najbardziej nieoczekiwanych ujęciach. Stworzone z miłością i talentem, ukazują wielkość i piękno Marczuka, dobroć i miłość, miłosierdzie i czułość. Czasami wydaje się, że M. Dmitruch sam do końca nie potrafiłby wyjaśnić, skomentować, zinterpretować tej czy innej swojej pracy, bo pracuje, jak to się mówi, wyprzedzając myśl, niczym dawni japońscy mistrzowie. I nie trzeba komentować. Potrzeba czujnego i niespokojnego, długiego i wnikliwego wpatrywania się w te prace. Pośpiech tutaj tylko zaszkodzi. Kto przejrzy te szarże obojętnym okiem, jakby przy okazji, ten niczego nie poczuje i nie zrozumie. No, narysowane wesoło, dowcipnie, pomyśli — i tylko tyle. Ale za tymi pracami kryje się własna niezgłębioność, nawet otchłań. Jakie, powiedzmy, różne w tych szarżach są oczy Marczuka. Łapię się na myśli, że mógłbym napisać o nich osobny esej czy nawet poemat… Oczy-iskierki, oczy-błyski, oczy-szparki, oczy ukryte za szkłami okularów, ale pełne światowego smutku i bólu… One to śmieją się, to badają, to wypalają na wskroś, to łagodnieją i rozpromieniają. Oczy — niezgłębione jak wszechświat. Jak za pomocą tak oszczędnych, często pojedynczych kresek, sztychów można oddać taką głębię — nie wiem. Ja również nie potrafię powiedzieć, kiedy artysta rysuje je: od razu, na samym początku pracy, czy na jej końcu. Wydaje mi się, że są one tym ostatnim sztychem, który stawia mistrz i ożywia nim, jakby rozświetla całą pracę, bo często kontury twarzy odbierane są tylko jako dodatek do nich. Choć mogę się oczywiście mylić, bo twórczość, jeśli jest prawdziwie artystyczna, zawsze jest nieprzewidywalna i pełna tajemnicy. Marczuk-piramida, Marczuk-medal, Marczuk w rozszczepionej kuli ziemskiej, Marczuk na bezludnej wyspie, w locie, we wszechświecie i na rozstajach ziemskiego życia — wszystko to niezliczone szczęśliwe znaleziska Mykoły Dmitrucha. Ale jest jedna praca, którą szczególnie chcę wyróżnić: ta, gdzie artysta jest na tle płotu zrobionego z ołówków. Wspaniały symbol zaprogramowany na polifoniczne odczytanie! Ale nie tylko. Przypomina mi wesołą parodię nieśmiertelnego obrazu „Dzień dobry, panie Courbet” wielkiego francuskiego impresjonisty. Wydaje mi się, że właśnie na nim wzorował się karykaturzysta, gdy pracował nad tą szarżą. A może i nie. Nieistotne. Ciekawe paralele z utalentowanymi płótnami i ludźmi powstają jakby same z siebie, bo taka jest siła żywiołowych interpretacji i nieprzewidywalnych improwizacji. Mykoła Dmitruch to mistrz groteski, alegorii i inwersji. Nie wiem, czy ktoś inny zdołałby tak blisko podejść z ironicznym rylcem do wielkiego Marczuka i czy tak Marczuk zbliżyłby go do siebie. Dlaczego te prace odbierane są nie tylko jako lekka gra umysłu, jako

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zawiadamia, że w sobotę, 25 marca 2017 roku, w Domu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (ul. Bankowa 2) odbędzie się kolejna sesja Rady Głównej Towarzystwa „Proświta”. W porządku obrad „Bezpieczeństwo humanitarne Ukrainy”. Początek o godz. 11.00.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Nakład ogólny w marcu — 20 000

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn