Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 11Originalseite ↗

«W nieśmiertelność także pełne oczy łez…»

Слово Просвіти, №13 за 2012 рік

Mykoła PSZENYCZNY, m. Dubno, obwód rówieński. Tak wspaniałej, niezwykłej, niestandardowej, prawdziwie twórczej imprezy miasto Dubno jeszcze nie organizowało. W centralnym skwerze, przy nowej fontannie i ławeczce dla zakochanych, przez półtorej godziny brzmiała poezja. I to jaka! Liny Kostenko. Bo w ten słoneczny marcowy dzień były jej urodziny. Kiedy Linie Wasyliwnie na najwyższym państwowym szczeblu przyznano wysoki i dumny tytuł laureatki Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za niepowtarzalną „Marusię Czuraj”, mieszkańcy Dubna również szczerze pogratulowali ulubionej poetce, wszak w tej utalentowanej powieści wierszem mowa jest także o naszym kraju. Przypomnijmy choćby jeden z monologów Iwana Iskry: „W nocy uciekłem. Zostawać było zgubnie. // Zębami jakoś ręce rozwiązałem. // A tych wszystkich, trzy tysiące, pod Dubnem // Jarema-książę dobić rozkazał…” Urodziła się Lina Wasyliwna 19 marca 1930 roku w mieście Rzyszczów w obwodzie kijowskim w rodzinie nauczycielskiej. Ojciec doświadczył represji reżimu stalinowskiego. Ukończyła z wyróżnieniem Instytut Literacki imienia A. M. Gorkiego w Moskwie. Autorka zbiorów „Promienie ziemi” (1957), „Żagle” (1958), „Wędrówki serca” (1961), „Nad brzegami wiecznej rzeki” (1977), „Niepowtarzalność” (1980), „Marusia Czuraj” (1979, 1982), „Scytyjska baba” (w języku serbochorwackim, 1981), „Ogród nietniejących rzeźb” (1987), „Bzowy car” (1987), „Wybrane” (1989)… W ostatnich latach ujrzały światło dzienne takie książki, jak „Beresteczko”, „Rzeka Heraklita”, powieść „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. …Natchnienie brzmiały poezje L. Kostenko w wykonaniu uczniów, gimnazjalistów, studentów, którzy reprezentowali wszystkie placówki oświatowe miasta. Otwierając te Czytania Kostenkowskie, zastępca mera Ołeksandr Karpiuk podkreślił, że Lina Wasyliwna wielokrotnie bywała w Dubnie, w szczególności podczas licznych uroczystości poświęconych 900-leciu kronikarskiego grodu nad rzeką Ikwą. Wiele napisała, wiele przeżyła, wiele doświadczyła. Zwłaszcza podczas tak zwanej „duchowej emigracji” (1961—1977), kiedy brała jak najbardziej aktywny udział w akcjach protestacyjnych, głodówkach, wystąpieniach w obronie więźniów politycznych. W 1963 roku na polecenie KGB rozsypano skład zbioru „Gwiezdny całka”. Przedtem ukazał się drukiem jej scenariusz filmowy „Sprawdźcie swoje zegarki”, rozpoczęły się zdjęcia do filmu, który w ciągu 1966—1967 lat doświadczał niszczycielskiej niesprawiedliwej krytyki na plenum Związku Kinematografistów Ukrainy, po czym poetka odmówiła autorstwa wykastrowanego do niepoznania scenariusza. W 1972 roku zniszczono skład książki „Książęca góra”. Prawdziwe uznanie przyszło już w niepodległej Ukrainie. Chociaż jeszcze w 1990 roku w USA odbył się Światowy Kongres „Lina Kostenko — poeta i myśliciel”. Za włoskojęzyczny tom „Inkrustacje” nagrodzona Międzynarodową Nagrodą Literacką imienia F. Petrarki. W 1999 roku otrzymała dyplom doktora honoris causa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Pierwsza laureatka Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Ołeny Telihy. W 2001 roku Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy wysunął jej kandydaturę do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Jest jeszcze jeden bardzo ciekawy związek twórczości poetki z ziemią dubieńską. W 1989 roku w centralnym mińskim wydawnictwie pisarskim „Mastackaja litaratura” w nakładzie sześciu tysięcy egzemplarzy ujrzała światło dzienne „historyczna powieść wierszem” Liny Kostenko „Marusia Czuraj” w pięknym przekładzie siostry ducha i pióra z miasta Biełooziersk w obwodzie brzeskim Niny Matiasz, która właśnie za to została uhonorowana zaszczytnym tytułem laureatki Dubieńskiej Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Awenira Kołomyjca. Jako cenną relikwię mam w domu na półce z książkami ten elegancki tomik z dedykacją: „Mykołe Pszenicznemu z bożonarodzeniowymi życzeniami dobra, światła, wysokości duchowej i duszy, pieśni. Nina Matiasz. 6.01.90”. A niżej — niezapomniany autograf Liny Kostenko bardzo specyficznym i niepowtarzalnym („Poezja — to zawsze niepowtarzalność, jakiś nieśmiertelny dotyk duszy”) charakterem pisma, wzięty od niej na jakimś kijowskim zjeździe pisarzy, gdzie również miałem okazję być delegatem od „marnotrawców pióra i atramentu” obwodu rówieńskiego. Z okazji tego prawdziwego Święta poezji w Dubnie wyszedł kolorowy biuletyn, ozdobiony zdjęciami naszej wybitnej współczesnej, fotoreprodukcjami jej książek, danymi biograficznymi, a także aforyzmami z utworów Liny Kostenko. Na przykład: „Do Czerwonej księgi zapiszcie poetów, poeci też znikają na ziemi!”, „Wielki albo dwulicowy. Środka tutaj nie ma”, „W nieśmiertelność także pełne oczy łez”, „Straszne słowa, kiedy milczą”, „Mężczyzna formuje się nie wtedy, kiedy zasłania się tarczą, a wtedy, kiedy podnosi miecz”, „Dusza przeszła wszystkie stadia smutku. Teraz już czas się śmiać”, „Oddaj człowiekowi okruszynę siebie. Za to dusza napełnia się światłem”, „Na starych fotografiach wszyscy młodzi”… Ona — też. Zawsze!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn